دهر

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: د-ه-رالصيغ: ٢ · الجذور المجاورة: ١٣ · الآيات: ٢ · السور: ٢؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».موتحييالدَّهْرِدهرحينالدَّهْرُأتيظننشيأدنوذكركون

الجذرالصيغ ٢الآيات ٢السور ٢المجاورة ١٣

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

دهر

د - ه - ر

جذر
  • الورود: ٢
  • الآيات: ٢
  • الصيغ: ٢
  • المعاجم: ١٣

Dehr : “Dehn” yağmur çilentisi anlamındadır. Sonra yağmurun yağması ile suların toprağı götürmesi anlamına gelen dehr olmuştur. Dehr erezyon anlamı da kazanmıştır. Kainatın doğuştan bitişine kadar geçen tüm zamana dehr denmektedir. Kuyu dibinde ortaya çıkan su demektir. “Dehn” yağmur çilentisi anlamındadır. Sonra yağmurun yağması ile suların toprağı götürmesi anlamına gelen dehr olmuştur. Dehr erezyon anlamı da kazanmıştır. Kainatın doğuştan bitişine kadar geçen tüm zamana dehr denmektedir. “Dar” duvar demektir, “devr” eden dolaşan demektir. “Dehr” vav ha’ya dönüşerek yıllar, çağlar, peryodik zaman birimi anlamı kazanmıştır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Dehr : “Dehn” yağmur çilentisi anlamındadır. Sonra yağmurun yağması ile suların toprağı götürmesi anlamına gelen dehr olmuştur. Dehr erezyon anlamı da kazanmıştır. Kainatın doğuştan bitişine kadar geçen tüm zamana dehr denmektedir. Kuyu dibinde ortaya çıkan su demektir. “Dehn” yağmur çilentisi anlamındadır. Sonra yağmurun yağması ile suların toprağı götürmesi anlamına gelen dehr olmuştur. Dehr erezyon anlamı da kazanmıştır. Kainatın doğuştan bitişine kadar geçen tüm zamana dehr denmektedir. “Dar” duvar demektir, “devr” eden dolaşan demektir. “Dehr” vav ha’ya dönüşerek yıllar, çağlar, peryodik zaman birimi anlamı kazanmıştır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٦٧
باب الهاء والدّال والرّاء معهما ه د ر،ه ر د، د ه ر، ر ه د، د ر ه، ر د ه هدر: الهَدْرُ: ما يَبْطُلُ. هَدَرَ دَمُهُ يَهْدِرُ هَدْرا، وأَهْدَرْتُه أنا إهداراً. وهَدَرَ البعير يَهْدِر هديراً وهَدْراً. والحمامةُ تَهْدِر، وجرّةُ النَّبيذ تَهْدِرُ. والأرضُ الهادرة. والعُشْبُ الهادِرُ: الكثير. وبنو فُلانٍ هِدَرَةٌ، أي: ساقطون ليسوا بشيء. هرد: الهُرْدِيَّةُ قَصَباتٌ مَلْويّة مَطْويّة تُضَمُّ بطاقات
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٥٨
الدَهْرُ: الزمان. قال الشاعر: إنَّ دَهْراً يَلُفُّ شَمْلي بِجُمْلٍ لَزَمانٌ يَهُمُّ بالإحْـسـانِ ويجمع على دُهورٍ. ويقال: الدَهْرُ: الأَبَدُ. وقولهم: دَهْرٌ واهِرٌ، كقولهم: أَبَدٌ أَبيدٌ. وقولهم: دَهْرٌ دَهارِيرُ، أي شديدٌ، كقولهم: ليْلَةٌ لَيْلاءُ، ونَهارٌ أَنْهَرُ، ويَومٌ أَيْوَمُ، وساعةٌ سَوْعاءُ. وأنشد أبو عمرو بن العلاء لرجل من أهل نجد: وبينما المَرْءُ في الأَحْياءِ مُغْتَبِطٌإذا هو
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٢٬٤٤٢
ه د ر هدر ، هرد ، دهر ، دره ، رهد ، رده : مستعملات كلها . هدر : قال الليث : الهَدَر : ما يَبطُل : تقول : هَدَرَ دَمُه يَهْدِرُ هِداراً ، وأهدرْتُه أنا إهداراً ، وهدَرَ البعيرُ يَهدِر هديراً وهَدْراً والحمامةُ تَهدِر ، وجَرةُ النَّبِيذ تهدِر ، قال : والأرض الهادرة ، والعُشْب الهادِر : الكثير ، وبنو فلان هِدَرَةٌ : أي ساقطون ليسوا بشيءٍ . قلتُ : هذا الحرف رَوَاه أبو عُبَيْد عن الأصمعي بفتح الهاء
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٥٦٩
(باب الدال والهاء وما يثلثهما) (دهي) الدال والهاء والحرف المعتلّ يدلُّ على إصابة الشّيء بالشيء بما لا يَسُرُّ. يقال ما دَهَاه: أيْ ما أصابه. لا يقال ذلك إلاّ فيما يسوء. ودواهِي الدَّهر: ما أصابَ الإِنسانَ من عظائم نُوَبِه. والدَّهْي: النُّكْر وجَودةُ الرّأي؛ وهو من الباب؛ لأنَّه يُصِيب برأيه ما يريدُه. (دهر) الدال والهاء والراء أصلٌ واحد، وهو الغَلَبة والقَهْر. وسُمِّي الدّهرُ دَهْراً
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١٣٨
- الدهر في الأصل: اسم لمدة العالم من مبدأ وجوده إلى انقضائه، وعلى قوله تعالى: ﴿هل أتى على الإنسان حين من الدهر﴾ [الدهر/1]، ثم يعبر به عن كل مدة كثيرة، وهو خلاف الزمان، فإن الزمان يقع على المدة القليلة والكثيرة، ودهر فلان: مدة حياته، واستعير للعادة الباقية مدة الحياة، فقيل: ما دهري بكذا، ويقال: دهر فلانا نائبه دهرا، أي: نزلت به، حكاه (الخليل) (انظر: العين 4/23، وفي عبارة المؤلف بعض التصرف)، فالدهر
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٧٩
د ه ر مضـت عليـه أدهـر ودهـور وكـان ذلـك دهـر النجـم حيـن خلـق اللـه النجـوم‏:‏ تريـد في أول الزمان وفي القديـم‏.‏ ورأيـت شيخاً دهرياً دهرياً‏:‏ مسنا ملحداً يقول بقدم الدهر‏.‏ ودهرهم أمر‏:‏ أصابهم به الدهر‏.‏ ومضت دهور دهارير‏:‏ طـوال‏.‏ ورأيتـه يدهـور اللقـم‏:‏ يعظمهـا ويتلقمهـا‏.‏ ووقـع فـي الدهاريس وهي الدواهي‏.‏ ومن المجاز‏:‏ ما ذاك بدهري جعلوا دهره الفعل كونهفيه‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٢٨٧
الدَّهْرُ: الأَمَدُ المَمْدُودُ، وقيل: الدهر أَلف سنة. قال ابن سيده: وقد حكي فيه الدَّهَر، بفتح الهاء: فإِما أَن يكون الدَّهْرُ والدَّهَرُ لغتين كما ذهب إِليه البصريون في هذا النحو فيقتصر على ما سمع منه، وإِما أَن يكون ذلك لمكان حروف الحلق فيطرد في كل شيء كما ذهب إِليه الكوفيون؛ قال أَبو النجم: وجَبَلاَ طَالَ مَعَدّاً فاشْمَخَرْ، أَشَمَّ لا يَسْطِيعُه النَّاسُ، الدَّهَرْ قال ابن سيده: وجمعُ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٤٤
* د ه ر * * الدَّهْرُ * الزمان وجمعه * دُهُورٌ * وقيل * الدَّهْرُ * الأبد وفي الحديث ﴿لا تبوا الدهر فإن الدهر هو الله﴾ لأنهم كانوا يضيقون بالنوازل إليه فقيل لهم لا تسبوا فاعل ذلك فإن ذلك هو الله تعالى و * الدُّهْرِيُّ * بالضم المسن وبالفتح الملحد قال ثعلب كلاهما منسوب إلى الدهر وهم ربما غيروا في النسب كما قالوا سهلي للمنسوب إلى الأرض السهلة
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٢٤٢
الدهر قد يعد في الأسماء الحسنى، لما ورد في الحديث الصحيح الذي رواه أبو هريرة يرفعه. قال الله تعالى: يؤذيني ابن آدم، يسب الدهر، وإنما أنا الدهر، أقلب الليل والنهار . كما في الصحيحين وغيرهما. وفي حديث آخر: لا تسبوا الدهر فإن الله هو الدهر وفي رواية أخرى فإن الدهر هو الله تعالى . قال شيخنا: وعده في الأسماء الحسنى من الغرابة بمكان مكين، وقد رده الحافظ بن حجر، وتعقبه في مواضع من فتح الباري،
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٣٠٦
دَهَرَهُمْ أَمْرٌ 1 دَهَرَهُمْ أَمْرٌ ذ , (JK, A, K,) and دَهَرَ بِهِمْ أَمْرٌ, (S, TA,) aor. دَهَرَ , (K,) An event befell them (S, A) from fate, or fortune: (A:) or an evil event befell them. (JK, K.) In a trad. respecting the death of Aboo-Tلlib occur these words [as said by him]: لَوْ لَا أَنًّ قُرَيْشًا تَقُولُ دَهَرَهُ الجَزَعُ لَفَعَلْتُ [Were it not that the tribe of Kureysh would say,
رابط المدخل

دَهَرَهُمْ أَمْرٌ 1 دَهَرَهُمْ أَمْرٌ ذ , (JK, A, K,) and دَهَرَ بِهِمْ أَمْرٌ, (S, TA,) aor. دَهَرَ , (K,) An event befell them (S, A) from fate, or fortune: (A:) or an evil event befell them. (JK, K.) In a trad. respecting the death of Aboo-Tلlib occur these words [as said by him]: لَوْ لَا أَنًّ قُرَيْشًا تَقُولُ دَهَرَهُ الجَزَعُ لَفَعَلْتُ [Were it not that the tribe of Kureysh would say, Impatience hath befallen him, (or, perhaps, constrained him, from دَهْرٌ signifying “fate,” or overcome him, see what follows,) I would do it]. (TA.) ― -b2- دَهَرَهُ, (Bd in xlv. 23,) inf. n. دَهْرٌ, (K,) He overcame, conquered, subdued, overpowered, or mastered, him; gained the mastery, prevailed, or predominated, over him; or surpassed him. (Bd ubi suprà, B, * K.)

٣ 3 عَامَلَهُ مُدَاهَرَةٌ ذ and دِهَارًا is like مُشَاهَرَةً [i. e. it means He made an engagement, or a contract, or bargain, with him to work, or the like, for a long period, or for a constancy; like as مُشَاهَرَةً means “for a month”]. (K.) And in like manner one says, اِسْتَأْجَرَهُ مُدَاهَرَةً and دِهَارًا [He hired him for a long period, or for a constancy]. (Lh, TA.)

دَهْوَرَهُ Q. Q. 1 دَهْوَرَهُ دهرهم أمر , (S, K,) inf. n. دَهْوَرَةٌ, (TA,) He collected it together, and threw it into a deep place. (S, K.) ― -b2- He pushed it, namely, a wall, so that it fell. (K.) ― -b3- دهوراللُّقَمَ He made the mouthfuls large, (S, A,) or round, (Az,) and gulped them down. (Az, A.)

تَدَهْوَرَ Q. Q. 2 تَدَهْوَرَ دهور تدهور It (sand) poured down, and for the most part fell. (Msb.) ― -b2- And hence, He, or it, fell down, from a higher to a lower place. (Msb.) ― -b3- And It (the night) for the most part went: (Msb:) or departed, or retreated. (K, TA.)

دَهْرٌ دَهْرٌ دهر (T, S, M, K, &c.) and ↓ دَهَرٌ, (M, K,) the latter either a dial. var., agreeably with the opinion of the Basrees in cases of this kind, and therefore such cases are limited by the authority of hearsay, or it is so written and pronounced because of the guttural letter, and so is accordant to a universal rule, agreeably with the opinion of the Koofees, (ISd,) Time, from the beginning of the world to its end; (Esh-Shلfi'ee, Az, Msb, Er-Rلghib;) as also حِينٌ: (Esh-Shلfi'ee, Az:) this is the primary signification: (Er-Rلghib:) and any long period of time; (Z, Mgh, K, Er-Rلghib;) thus differing from زَمَانٌ, which will be explained below: (Er-Rلghib:) and a portion of the longest period of time: (Az:) or دَهْرٌ signifies, (S, A,) or signifies also, (Az, Msb,) time; or a time; or a space, or period, of time; syn. زَمَانٌ, (Sh, Az, S, A, Mgh, Msb,) whether long or short: (Msb:) or this is the proper signification of زَمَانٌ, but not of دَهْرٌ: (Er-Rلghib:) and (tropical:) a division of the year: and (tropical:) a less period: (Az, Msb:) Az says, I have heard more than one of the Arabs say, أَقَمْنَا عَلَى مَآءِ كَذَا دَهْرًا [We stayed at such a water a long time, or a time]; and هٰذَا المَرْعَى يَكْفِينَا دَهْرًا [This pasture-land will suffice us a long time, or a time]; but one does not say that الدَّهْرُ is four times, or four seasons, because its application to (tropical:) a short period of time is tropical, and an extension of its proper signification: (Msb:) or it signifies i. q. أَبَدٌ [meaning a long unlimited time; or an extended indivisible space of time; or duration without end; time without end]; (S, Msb;) it differs from زَمَانٌ in having no end: (Khلlid Ibn-Yezeed:) or a prolonged, or lengthened, term; syn. أَبَدٌ مَمْدُودٌ: (K, in some copies of which, in the place of ابد, we find أَمَد:) and (tropical:) the period, or duration, of life; an age: (Kull p. 183:) the present state of existence: (Msb:) and (assumed tropical:) a thousand years: (K:) pl. [of pauc.] أَدْهُرٌ (K) and [of mult.] دُهُورٌ: (S, A, K:) both said to be pls. of دَهْرٌ, and no other pls. are known as those of دَهَرٌ; the form أَدْهَارٌ not having been heard. (TA.) ― -b2- You say مَضَى عَلَيْهِ دَهْرٌ and دُهُورٌ [A long time and long times, or an age and ages, &c., passed over him, or it]. (A.) ― -b3- And كَانَ ذٰلِكَ دَهْرَ النَّجْمِ That was in the time of God's creation of the stars; meaning, in the beginning of time; in ancient time. (A.) ― -b4- [And فِى أَوَّلِ الدَّهْرِ In the beginning of time. (A.) ― -b5- [And يَبْقَى الدَّهْرَ It remains for ever. ― -b6- And لَا آتِيهِ الدَّهْرَ I will not come to him, ever. See also دَاهِرٌ.] ― -b7- And صَامَ الدَّهْرَ [He fasted ever, or always]. (TA in art. اول, &c. [See a trad. cited voce آلَ, in that art.]) ― -b8- [Hence, because, in one sense, time brings to pass events, good and evil,] الدَّهْرُ was applied by the Arabs to Fortune; or fate: and they used to blame and revile it: and as the doing so was virtually blaming and reviling God, since events are really brought to pass by Him, Mohammad forbade their doing thus. (Az, Mgh, TA, &c.) It is said in a trad., لَا تَسُبُّوا الدَّهْرَ فَاـِنَّ الدَّهْرَ هُوَ اللّٰهُ, (S, Mgh, TA, &c.,) or, accord. to one reading, فَاـِنَّ اللّٰهُ هُوَ الدَّهْرُ, (Az, Mgh, TA, &c.,) in which some explain الدهر in the first proposition as having a different meaning from that which it has in the second, whereas others assign to it the same meaning in both cases: (TA:) the meaning of the trad. is, Revile ye not [fortune, or] the Efficient of fortune; for the Efficient of fortune is God: (Az, S, TA, &c.:) or, accord. to the second reading, for God is the Efficient of fortune. (TA.) Hence, (TA,) some reckon الدَّهْرُ as one of the names of God: (K, &c.:) but some disallow this: and some say that it is allowable if meant to signify, as rendered above, the Efficient of fortune. (TA, &c.) ― -b9- زَوْجُ دَهْرٍ A husband prepared for the accidents or calamities of fortune. (S in art. بهر. [See بَهْرٌ.]) ― -b10- دَهْرٌ also signifies An evil event or accident; a misfortune; a calamity. (K.) See also دَهَارِيرُ. [And see 1.] ― -b11- Also A purpose; an intention: (S, K:) a desire: (TA:) the scope, or end that one has in view. (K, TA.) You say, مَا دَهْرِى بِكَذَا, (S, TA,) and مَا دَهْرِى كَذَا, (TA,) My purpose, or intention, (S, TA,) and my desire, and my scope, or the end that I have in view, (TA,) is not such a thing. (S, TA.) ― -b12- Also (tropical:) A custom, or habit, (S, K,) that is constant, or permanent, (Kull p. 183,) or that lasts throughout life. (TA.) You say, مَا ذَاكَ بِدَهْرِى (tropical:) That is not my custom, or habit, (S,) that lasts throughout my life: (TA:) and مَا دَهْرِى بِكَذَا (tropical:) My habit throughout life is not so. (TA.)

دَهَرٌ دَهَرٌ دهر : see دَهْرٌ.

دَهْرِىٌّ دَهْرِىٌّ دهر دهرى دهري (S, A, Msb, K) and ↓ دُهْرِىٌّ (K) One who deviates from the truth, and introduces into it that which does not belong to it, syn. مُلْحِدٌ; (S, A;) who asserts that the duration of the present world is from eternity, (A, Msb,) or that it is everlasting, (K,) and does not believe in the resurrection, (Msb,) or in the world to come. (TA.) ― -b2- And the latter, (S, A, Msb, K,) or the former, (IAmb,) An old, or aged, man. (IAmb, S, A, Msb, K.) Th says that both are rel. ns. from الدَّهْرُ, though the latter is contr. to rule, [as is also remarked in the Msb,] like سُهْلِىٌّ from الأَرْضُ السَّهْلَةُ. (S.) ― -b3- Some say also that the latter signifies An acute, or ingenious, or expert, man. (TA.)

دُهْرِىٌّ دُهْرِىٌّ دهر دهرى دهري : see the next preceding paragraph.

دِهْرَارٌ دِهْرَارٌ دهرار : see دَهَارِيرُ.

دُهرُورٌ دُهرُورٌ دهرور : see دَهَارِيرُ.

دِهْرِيرٌ دِهْرِيرٌ دهرير : see دَهَارِيرُ.

دَهيِرٌ دَهيِرٌ دهير : see دَاهِرٌ.

دَهَارِيرُ دَهَارِيرُ دهارير , a pl. without a sing.; (K, TA;) or its sing. is ↓ دَهْرٌ, like as the sing. of مَذَاكِيرُ is ذَكَرٌ, and that of مَشَابِهُ, شَبَهٌ; or its sing. is ↓ دُهْرُورٌ, or ↓ دِهْرَارٌ, [in the TA written by mistake دهرات,] or ↓ دِهْرِيرٌ; (TA;) Misfortunes; calamities: as in the phrase وَقَعَ فِى الدَّهَارِيرِ He fell into misfortunes, or calamities. (A, TA.) ― -b2- Also Severe, or calamitous. (S.) It is said in a trad. of Sateeh, فَاـِنَّ ذَا الدَّهْرَ أَطْوَارًا دَهَارِيرُ [For verily this age is at times calamitous]. (TA.) دَهْرٌ دَهَارِيرُ, A severe, or calamitous, age, is a phrase like لَيْلَةُ لَيْلَآءُ, and نَهَارٌ أَنْهَرُ, &c.: (S:) [see also دَاهِرٌ:] and it also signifies a time of two states, adverse and prosperous: (TA:) and دُهُورٌ دَهَارِيرٌ, various, or varying, times: (K:) or long times. (A.) [See دَاهِرٌ.] ― -b3- Also دَهَارِيرُ [or rather, as IbrD says, دَهْرُ الدَّهَارِيرِ, for this has the signification immediately following,] The beginning of time past: and [absolutely] preceding, or past, time. (K, TA.) You say كَانَ ذٰلِكَ فِى دَهْرِ الدَّهَارِيرِ [That was in the beginning of past time: or in the time of by-gone ages]. (TA.)

دَهْرٌ دَاهِرٌ دَهْرٌ دَاهِرٌ دهر داهر (S, K) and ↓ دَهْرٌ دَهِيرٌ (K) are phrases in which the epithet has an intensive effect, [meaning A long, or an endless, period, or course, of time,] (K,) like أَبَدٌ أَبِيدٌ (S, TA) and أَبَدٌ آبِدٌ: (TA:) or a severe, or calamitous, age. (TA.) [See also دَهَارِيرُ.] ― -b2- لَا آتِيكَ دَهْرَ الدَّهِرِينَ I will not come to thee, ever: (S, K:) similar to the phrase أَبَدَ الآبِدِينَ. (TA.)

هُمْ مَدْهُورٌ بِهِمٌ هُمْ مَدْهُورٌ بِهِمٌ هم مدهور بهم , and مَدْهُورُونَ, They are afflicted with an evil event. (K.)

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٥٤
دَهَر دَهَر A ( n. ac. دَهْر 1 ), a. Befell ( misfortune ). b. Overcame, gained the mastery over. دَهْر دَهْر 1 , ( pl. أَدْهُر 16 , دُهُوْر 27 , أَدْهَاْر 38 ), a. Time; age, generation. b. Fortune, vicissitudes of fortune. دَهْرِيّ دَهْرِيّ 1yi , a. One who believes that the soul perishes with the body. دَاْهِر دَاْهِر 21 , a. Prolonged, indefinite. دِهَاْر دِهَاْر 23 , a.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٧٬٧٩٦
دهر دَهَرَ - يَدْهَرُ - دَهْر دَهَرَ - يَدْهَرُ + أمر أو مكان أو زمان + كائناً أو شيئاً: يلفه ويغشاه ويستغرقه ويحيق به ويشمله: يقع الكائن في أحداثه وتداعياته، فيصيبه وينزل به دَهْر: على وزن " فـَعْل" اسم فعل " دَهَرَ - يَدْهَرُ ": وهو أيضاً ما يكون بفعل " دَهَرَ - يَدْهَرُ ": الاستغراق والشمول والإحاطة: وهو كذلك اسم زمان منه: وهو اصطلاحاً
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣ (الإجمالي: ٢٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. حين

    الآيات المشتركة: ١ · İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir

  2. ظنن

    الآيات المشتركة: ١ · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir

  3. هلك

    الآيات المشتركة: ١ · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir

  4. دنو

    الآيات المشتركة: ١ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  5. موت

    الآيات المشتركة: ١ · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…

  6. حيي

    الآيات المشتركة: ١ · Uyanık yılan demektir

  7. ذكر

    الآيات المشتركة: ١ · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  8. أنس

    الآيات المشتركة: ١ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  9. شيأ

    الآيات المشتركة: ١ · Şey

  10. أتي

    الآيات المشتركة: ١ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  11. علم

    الآيات المشتركة: ١ · Dağın sivri noktası demektir

  12. كون

    الآيات المشتركة: ١ · Kevn, tepe demektir

الآيات التي ورد فيها(٢)

  1. وَقَالُوا مَا هِيَ إِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا نَمُوتُ وَنَحْيَا وَمَا يُهْلِكُنَا إِلَّا الدَّهْرُ وَمَا لَهُمْ بِذَلِكَ مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ

    İlerleyen zaman

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökدهر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعصر, وقت, حين, أبد
Zıt Kökلحظ
Çekirdek Özet 1Kuşatan, aşındıran, kaçınılmaz biçimde galebe çalan ve sonu getiren uzun/kesintisiz süre
Çekirdek Özet 2İnsanın yaratılış öncesi yokluk evresi ile inkârcıların mutlaklaştırıp ilahlaştırdığı kör kozmik akış
Çekirdek Özet 3Zamanın bağımsız bir yok edici özne değil, ilahi takdir ve tedbirin tecelli ettiği mahluk bir süreç oluşu
Kritik Hata RiskiZamanı kendi başına fail, dönüştürücü ve yok edici bir güç sayarak ilahi iradeyi ve ahireti devre dışı bırakmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
دهAnsızın basma, kaplama, kuşatma ve galebe çalma (دهم, دهق, دهي, دهن)رÇekirdekteki kuşatma ve galebe çalma hareketine süreklilik, akış, tekrar ve mutlak aşındırıcılık boyutu eklenerek zamanın ezici ve kaçınılmaz gücü anlamı kurulmuştur

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دKapı; giriş, geçiş, hareketSürece giriş, varlığın içine adım attığı kaçınılmaz eşik ve akış başlangıcı
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesAçığa çıkma, varlığın genişlemesi ve nefes alıp veren canlı alan
رİnsan başı; baş, ilk, üstKuşatıcı egemenlik, üstten gelen baskı, galebe çalma ve dönüştürücü nihai güç
دهرKapıdan girip açığa çıkan her şeyi üstten kuşatarak ezen akışVarlık alanına giren her şeyi kesintisizce kuşatıp aşındıran ve nihayetinde üzerine galebe çalarak tüketen zamansal süreç

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÜzerine çöküp galebe çalan, aşındıran ve yok eden felaket; bir nesneyi toplayıp derin bir çukura fırlatıp atma (ed-dehhvere)
Cahiliye şiiri kullanımıAmr ed-Dube‘î zamanın kör darbelerini ve çaresizliği şu beyitlerle dile getirir: رَمَتْنِي بناتُ الدَّهرِ من حيثُ لا أَرَى / فكيفَ بمن يُرمَى وليس بِرَامِ / فلو أنَّنِي أُرمَى بنَبْلٍ تَقَيْتُها / ولكنَّني أُرمَى بغير سهامِ
Erken Arapça kullanımİbnü's-Sikkît ve Ebû Ubeyde'nin aktardığına göre erken Araplar başlarına büyük bir musibet veya ölüm geldiğinde faturayı doğrudan zamana keserek أبادنا الدهر (Bizi dehr helak etti) ve أتى علينا الدهر (Dehr bizi silip süpürdü) derlerdi

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Tahdhīb al-Lugha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça دهر kökü, Sami dil ailesi içinde zamanın soyut bir çizgi veya ölçüm birimi olmaktan ziyade, maddi varlığı aşındıran, nesneleri eskiten ve kaçınılmaz sonu getiren fiziksel ve ontolojik bir baskı unsuru olarak algılanmasıyla belirginleşir. Kökün ilksel çekirdeği ده üzerinden baskın gelme, ansızın çökme ve kaplama dinamiklerine dayanır. Doğu Sami (Akadca) kolunda doğrudan birincil bir kök olarak benzer ses yapısıyla zaman bildiren bir forma rastlanmazken, Kuzeybatı Sami dillerinde (Aramice ve Süryanice) kök genellikle nesnelerin aşınması, devirlerin birbirini ezerek geçmesi bağlamında yankı bulur. Arapçada kök, göçebe çöl insanının doğa ve ölüm karşısındaki çaresizliğini temsil eden yarı-mitolojik bir kadere, ardından da felsefi anlamda ezelden ebede uzanan kesintisiz kozmik süreye (الأبد الممدود) evrilmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Lane's Lexicon.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönGalebe ve kahr (الغلبة والقهر)Kökün asıl anlamı zorla boyun eğdirme ve felakettir; zaman her şeyi eskitip yendiği için bu adı almıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiÇevrimsel aşınma ve baskı matrisiSüryanice ve civar lehçelerde devir ve çöküntü çağrışımı yapan köklerle anlamsal örtüşme mevcutturMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış halkalarda doğrudan ses denkliği taşıyan güvenilir bir akraba biçim tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دهرAnlamlıGalebe çalmak, uzun zamanVarlığı aşındıran ve yok eden kesintisiz süreHedef kök; Kur'an'da geçer
درهAnlamlıAnsızın defetmek, savmakBir tehlikeyi göğüsleyip savuşturmak; fiili az kullanılmış bir köktürKur'an'da geçmez
هدرAnlamlıBoşa gitmek, kanı heba olmakKarşılıksız kalmak, sesi gürleyip kaybolmak, etkisizleşmekKur'an'da geçmez
هردAnlamlıParçalamak, eti lif lif etmekPişirerek veya vurarak nesnenin dokusunu dağıtmak, yırtmakKur'an'da geçmez
ردهAnlamlıTaş atmak, kapatmakKuyuyu taşla örtmek, yolu tıkamak, daraltmakKur'an'da geçmez
رهدAnlamlıYumuşak ve narin olmakBedenin veya dokunun gevşek, taze ve ezilmeye müsait olmasıKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دهرMerkezKuşatıcı ve tüketici zamanVarlığı baştan sona kaplayan, aşındıran ve yok eden kesintisiz uzun süreAlem boyu süren veya insan ömrünü bütünüyle tüketen akış
عصرKomşuSıkışmış ve yoğunlaşmış zamanMeyve verircesine hadiselerin sıkıştığı, basınca dayalı dönemBelirli olayların ve değişimlerin yoğunlaştığı çağ dilimi
وقتKomşuSınırlandırılmış ve belirlenmiş zamanİki sınır arasına yerleştirilmiş, tayin edilmiş kesin an veya vadeGörev ve hükümlerin bağlandığı kesin ölçülü aralık
حينKomşuBelirsiz veya göreli zaman parçasıBaşlangıcı veya sonu duruma göre değişen esnek zaman dilimiKısa ya da uzun olabilen, bağlama göre belirlenen vakit
أبدKomşuUcu bucağı olmayan süreklilikGeleceğe veya geçmişe doğru kesintisiz uzayan, nihayetsiz zamanZamansal tükenmezlik ve sonsuz devamlılık
لحظZıtAnlık ve bölünmez noktaGöz ucuyla bakış kadar kısa, aşındırıcılığı olmayan tekil anSürekliliği ve aşındırıcılığı bulunmayan en küçük zaman kırıntısı

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدهرUzun ve galebe çalıcı zamanEvrenin yaratılışından yok oluşuna kadar uzanan kesintisiz ve aşındırıcı süreKesin
LatinceSaeculum, AevumÇağ, kuşatıcı çağ, sonsuz devirSaeculum dünyevi çağı ve nesli; aevum ise mutlak süreyi karşılar, ancak felaket ve kahr nüansını tam taşımazGüçlü
İngilizceEpoch, eon, destructive timeÇağ, eon, ezici zaman akışıEon çok geniş kozmolojik süreyi verir; zamanın aşındırıcı ve kaderci felaket yönünü karşılamak için ek niteleme gerekirGüçlü
AlmancaWeltzeit, ZeitalterEvren zamanı, çağVarlığın bütününe yayılan nesnel zamanı iyi verir; klasik Arapçadaki musibet ve kahredici fail boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
FransızcaÈre, temps immémorialÇağ, kadim zamanÇok eski ve geniş zaman dilimlerini ifade eder; ontolojik aşındırma gücünü tam yansıtmazGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
اَلدَّهْرُKozmik ve mutlak zaman boyutu (henüz anılmaya değer olunmayan evre)İnsanın var edilmesinden önceki uçsuz bucaksız yokluk ve belirsizlik süreci bağlamı; İnsân 76:1
اَلدَّهْرُİnkârcıların mutlaklaştırdığı kör yok edici güçAhireti ve ilahi hesabı inkâr edip ölümü ve yok oluşu kör tabiat akışına bağlayan materyalist söylem bağlamı; Câsiye 45:24

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamDehriyye (materyalizm) ve zamanın mahlukiyetiEvrenin ezeli olduğunu ve sadece zamanın aşındırmasıyla varlıkların ölüp gittiğini savunan dehri akımlara karşı, dehrin mahluk ve sonlu olduğu ispatıZamanın ilahlaştırılmasının reddi
FıkıhYemin ve adak hükümleri (eymân ve nüzûr)Bir kimsenin bir fiili dehr boyunca yapmayacağına yemin etmesi durumunda bunun bütün ömrü mü yoksa mutlak uzun bir süreyi mi bağladığı tespitiHukuki süre tayini ve ömür sınırı
Tefsirİnsanın varoluş öncesi durumu ve cahiliye inancıİnsân suresi birinci ayetteki istifhamın takriri mi olduğu ve Câsiye suresindeki دهري zihniyetin eleştirisiOntolojik başlangıç ve kader tasavvuru
HadisZamana sövme yasağıHadis-i şerifte geçen zamana sövmeyiniz zira Allah dehrdir ifadesinin tevili; hakiki failin Allah olduğu, zamanın sadece bir zarf olduğu tespitiFail-sebep ayrımı ve tevhid teyidi

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kader algısıİmtihan ve tecelli zarfıSüreç bilinci kazandırmaZaman bağımsız bir ilah veya yok edici güç değil, ilahi fiillerin cereyan ettiği mahluk bir sahnedirKesin
İlmiKozmoloji ve entropiTermodinamik zaman okuAşınma ve evrilme kuralıMaddi evrenin başlangıcından sonuna kadar tek yönlü işleyen, her şeyi yıpratan ve nihayete götüren fiziksel süreçGüçlü
SiyasiMedeniyetlerin yükseliş ve çöküşüTarihsel devirlerİktidarların kaçınılmaz sonuHiçbir siyasi otorite veya tiranlık dehrin aşındırıcı ve tüketici yasasından kaçamaz; mutlak güç sadece zamana hükmedendedirGüçlü
İktisadiKaynakların tükenişi ve amortismanDeğer kaybı ve fiziki ömürİktisadi yıpranma katsayısıSabit sermayenin ve üretim araçlarının zaman akışı içinde doğal olarak yıpranması ve değerini yitirmesiMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi ve tek yönlü zaman vektörü (dt>0)Kapalı bir termodinamik sistemde düzensizliğin sürekli artması, enerjinin yayılması ve maddi formların kaçınılmaz biçimde dağılması süreciGüçlü
Beşeri bilimlerTarihsel materyalizm veya determinist evrimİnsan iradesini aşan, toplumları kendi iç çelişkileri ve kaçınılmaz biyolojik-maddi yasalarla dönüştürüp tüketen nesnel tarihsel akış algısıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece kol saatinde veya takvimde okunan sıradan, nötr, mekanik bir süre (zaman) derecesine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamİnsanın kozmik ölçekteki hiçliğini hatırlatan bir evre (İnsân 76:1) ve aynı zamanda şirk/materyalizm zihniyetinin ilahi fail yerine ikame ettiği ontolojik güç yanılsaması (Câsiye 45:24)
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın varoluşsal köksüzlüğünü unutması; tarihteki felaketleri ve ölümü kör bir tesadüfe bağlayarak hesaba çekilme şuurunu yitirmesi

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem materyalist dünya görüşünün (dehriyyûn) ontolojik yanılgısını deşifre etmesinde hem de insanın kainattaki mütevazı yerini tayin etmesinde kilit bir kavramdır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın yaratılış öncesi ontolojik durumunu bildiren ayetlerde ve ahireti inkâr eden tabiatçı/materyalist zihniyetin argümanlarının nakledildiği ayetlerde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zamanın bizzat öldüren, yaşatan ve kaderi belirleyen müstakil bir fail olduğu vehmini yıkar; failin sadece Allah olduğunu, zamanın ise bir imtihan sahnesi olduğunu gösterir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamVarlıkların üzerine bir felaket gibi çökerek onları kaçınılmaz biçimde ezen, aşındıran, parçalayan ve bir çukura fırlatıp atan ezici güç ve kesintisiz akış.
  • Soyut anlamMaddi evrenin başlangıcından tükenişine kadar uzanan, tüm fiziki formları çözülmeye uğratan, insanın yaratılış öncesi hiçliğini ve faniliğini tescilleyen kuşatıcı kozmik süre.
  • Sistematik karşılıkİlahiyat alanında şirk unsuru haline getirilen kör tabiat/zaman algısının tasfiyesi; fizikte ise geri döndürülemez biçimde işleyen ve varlığı yıpratan tek yönlü entropik süreklilik.
  • LaTeX modelilim⁡t→TΦ(x,t)=0ancak∀t,  dΦdt=Filahi(t)≠t
  • LaTeX açıklaması

Modelde x yaratılmış sonlu varlığı, t zaman parametresini (akışı), T ise kaçınılmaz kozmik sonu temsil eder. Φ(x,t) fonksiyonu varlığın zamana bağlı maddi bütünlüğünü ve canlılığını gösterir; zaman nihai sınıra vardığında (lim⁡t→T) bu form sıfıra yaklaşır (yok oluş ve ölüm). Ancak bu tükenişi sağlayan türevsel değişim (dΦ/dt), zamanın kendi başına bağımsız bir fail oluşundan değil, bizzat ilahi iradenin ve yasanın zamandaki tasarrufundan (F) kaynaklanır; zaman (t) failin kendisi değil, tecelli alanıdır.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: د