ربط
ر - ب - ط
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٣
Rabat bağ, halka demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Rabat bağ, halka demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٢٦٩باب الطاء والراء والباء ومعهما
ط ر ب، ر ط ب، ب ط ر، ر ب ط مستعملات
طرب:
الطَّرَب: الشَّوْق. والطَّرَب: ذَهابُ الحُزن، وحُلولُ الفَرَح طَرِب يَطْربُ طَرَباً فهو طَرِبٌ.
وطَرَّب في غِنائه تطريباً، إذا رَجَّع صَوْتَه، وأَطْرَبَني هذا الشَّيءُ.
والأَطْرابُ: نُقاوةُ الرَّياحينِ، وأذكاؤها.
واستعمل الطّربُ في الإبل في قوله: كالإبل الطِّراب أي: طَرِبَتْ للحُداء.
واسْتَطْرَبَ القَوْمُ، أي: طَرِبوا
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٩٧رَبَطْتُ الشيءَ أَرْبِطُهُ، وأَرْبُطُهُ أيضاً عن الأخفش، أي شددته. والموضع مَرْبَطٌ ومَرْبِطٌ. يقال: ليس له مَرْبِطُ عنزٍ. وفلان يَرْتَبِطُ كذا رأساً من الدواب. ويقال: نِعْمَ الرَبيطُ هذا، لما يُرْتَبطُ من الخيل. والرَبيطُ: البسرُ المَوْدونُ. والرِباطُ: ما تُشَدُّ به القربةُ والدابةُ وغيرهما والجمعُ رُبُطٌ. قال الأخطل:
تموت طَوْراً وتحيا في أًسِرَّتِهاكما تُقَلَّبُ في الرُبْطِ المَراويدُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬١٥٨ط ر ب
طرب ، طبر ، رطب ، ربط ، برط ، بطر : مستعملات .
طرب : قال الليث : الطَّربُ : الشوق . والطَّربُ : ذهاب الحزن وحلول الفرح .
وقال الأصمعي : الطَّربُ : خفّةٌ يجدها الرجلُ لشوقٍ أو فرح أو هَمّ ، وقال النابغة الجَعْدِيّ في الهَمّ :
وأراني طرِباً في أثرهم
طَربَ الواله أو كالمُخْتَبَلْ
ويقال : طَرّب فلانٌ في عنائه تطريباً : إذا رَجّع صوتَه وزيّنه ، وقال امرؤ القيس :
كما طرّب الطائرُ المُسْتَحر
إذا
ط ر ب طرب ، طبر ، رطب ، ربط ، برط ، بطر : مستعملات . طرب : قال الليث : الطَّربُ : الشوق . والطَّربُ : ذهاب الحزن وحلول الفرح . وقال الأصمعي : الطَّربُ : خفّةٌ يجدها الرجلُ لشوقٍ أو فرح أو هَمّ ، وقال النابغة الجَعْدِيّ في الهَمّ : وأراني طرِباً في أثرهم طَربَ الواله أو كالمُخْتَبَلْ ويقال : طَرّب فلانٌ في عنائه تطريباً : إذا رَجّع صوتَه وزيّنه ، وقال امرؤ القيس : كما طرّب الطائرُ المُسْتَحر إذا رجّع صوته وقت السحر . وقال الليث : الأطرابُ : نقاوة الرّياحين وأذكاؤها . وقال غيره : واستطرب الحدأة الإبلَ : إذا خفت في سيرها من أجل حدأتهم ، وقال الطِّرِمّاح : واستطْرَبت ظُعْنهمُ لمّا احْزَألّ بهمْ آلُ الضُّحى ناشطاً من داعِيات دَدِ يقول : حملهم على الطَّرَب شوقٌ نازع . وقيل : أراد بالناشط غناء الحادي . أبو عُبَيد : المَطارِبُ : طرقٌ ضيّقة واحدتها مَطْرَبة ؛ وقال أبو ذؤيب : ومَتْلَفٍ مثلِ فَرْق الرأس تَخْجِلُه مَطارِبٌ زَقَبٌ أميَالُها فِيحُ وقال اللّيث : الطَّرْطُبُّ الباء مثقلة : الثَّدْيُ الضخمُ المسترخِي ؛ يقال : أخزى الله طُرْطُبَّيْها . قال : ومنهم من يقول طُرْطُبّة للواحدة فيمن يؤنث الثدي . أبو عُبَيد عن أبي زيد : طَرْطَبْتُ بالغنم طَرْطَبة : إذا دعوتَها . والطرطبة بالشفتين ؛ قال ابن حَبْناء : فإن استَك الكَوْماء عَيْبٌ وعورةٌ يُطَرْطبُ فيها ضاغطانِ وناكثُ وإبلٌ طِرَابٌ : إذا طَرِبتْ لحُداتها . ثعلب عن ابن الأعرابي : المَطْرَبُ والمَقْرَب : الطريق الواضح . طبر : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : طَبَرَ الرجلُ : إذا قَفَز . وطَبر : إذا اختَبَأ . أبو الحَسن اللَّحياني : وَقَع فلانٌ في بنات طَبَارٍ وطَمار : إذا وقع في داهية . ابن الأعرابيّ قال : من غريب شجر الضَّرِف الطبّارُ وهو على صورة التين إلا أنه أَرقّ . بطر : قال الله عز وجل : ( لاَ يَعْلَمُونَ وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا فَتِلْكَ مَسَاكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَن مِّن بَعْدِهِمْ إِلاَّ قَلِيلاً وَكُنَّا نَحْنُ الْوَارِثِينَ ) ( القصص : 58 ) . قال أبو إسحاق : نصب معيشتها . قال : والبَطَرُ : الطُّغيان في النعمة . وروى الفراء عن الكسائي أنه قال : يقال : رَشِدْتَ أمرَك ، وبَطِرْتَ عيْشَك ، وغَنيْتَ رأْيكَ . قال : أوقعت العرب هذه الأفعال على هذه المعارف التي خرجت مفسّرةً لتحويل الفعل عنها وهو لها ، وإنما المعنى : بَطِرت معيشتُها وكذلك أخواتها . أبو عُبيد عن الأصمعي : بَطِر الرّجلُ وبَهِت بمعنًى واحد . وقال الليث : البَطَرُ كالحَيْرة والدَّهَش . والبَطَرُ : كالأشَر وغَمْط النعمة . ويقال : لا يُبْطِرنّ جهْلُ فلانٍ حلْمكَ ، أي : لا يُدْهشك . قال : ورجلٌ بطريرٌ ، وامرأة بطريرة ، وأكثرُ ما يقال للمرأة . وقال أبو الدُّقَيْش : إذا بَطِرت وتمادَت في الغَيّ . ويقال للبعير القَطُوف إذا جارَى بعيراً وسَاعَ الْخَطْو فقصُرت خُطاه عن مباراته قد أبطره ذَرعَه ، أي : حمّله على أكثر من طَوْقه . والهُبَعَ إذا ماشى الرُّبَعَ أبطرَه ذَرْعَه فهَبع ، أي : استعان بعُنُقه ليَلْحَقه . ويقال لكلّ من أرهق إنساناً فحمّله ما لا يطيقه : قد أَبطره ذَرْعَه . شَمر : يقال للبَيْطار : مُبَيْطِر وبِيَطر . وقال الطرماح : كبَزْغ البَيْطرِ الثقْفِ رَهْصَ الكَوادن قال : وقال سلمة بن عاصم : البِيَطْرُ : الخَياط في قول الراجز : باتتْ تَجِيبُ أدْعَج الظّلام جَيْبَ البِيَطْرِ مِدْرَعَ الهُمَامِ قال شَمِر : صيَّرَ البيطار خيّاطاً كما صَيّروا الرجلَ الحاذِقَ إسكافاً . وقال غيرُه : البَطْرُ : الشقُّ وبه سُمّيَ البَيْطار بَيْطاراً . وقال الليث : هو يُبيطر الدوابَّ ، أي : يعالجها . أبو عبيد عن الكسائي : ذهب دمه خَضِراً مَضراً ، وذهب بِطْراً ، أي : هدَراً . وقال أبو سعيد : أصله أن يكون طُلاّبه حُرّاصاً باقتدار وبَطَر فيحرموا إدراك الثّأر . وفي حديث النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( الكِبْرُ بطرُ الحقّ وغمضُ الناس ) ، وبَطرُ الحقِّ : ألا يراه حقّاً ، ويتكبّر عن قبوله ، من قولهم : بَطِر فلانٌ هِدْيَة أمرِه : إذا لم يهتد له ، وجهله ولم يقبله . والبَطَرُ : الطغيان عند النّعمة ؛ وعلى هذا بطرُ الحقّ : أن يطغى عند الحق ؛ أي : يتكبر عند قبوله . وقال الكسائي : ذهب دمُه بطراً : إذا ذهب باطلاً ، وعلى هذا المعنى : بطرُ الحقِّ أن يراه باطلاً . ويقال : بطر فلان : إذا تحيّر ودَهِش ، وعلى هذا المعنى : أن يتحيّر في الحق فلا يراه حقّاً . ربط : حدثنا عبدُ الله بنُ محمد بن هاجك قال : حدثنا علي بن محمد بن حجر عن إسماعيل بن جعفر قال : أنبأنا العلاء بن عبد الرحمن عن أبيه عن أبي هريرة أنّ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( ألا أدلُّكم على ما يمْحُو اللَّهُ به الخطايا وترفع به الدرجات ) قالوا : بلى يا رسول الله ، قال : ( إسباغُ الوضوء على المكاره وكثرةُ الخُطَا إلى المساجد وانتظارُ الصلاة بعدَ الصلاة فذلكم الرِّباط ) . قلتُ : أراد النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) بقوله : ( فذلكم الرباط ) قولَ الله جل وعز : ( يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اصْبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ ) ( آل عمران : 200 ) . جاء في تفسير الآية : ومصدر رابطت رباطاً ، واصبروا على دِينكم ، وصابروا عدوَّكم . ورابِطُوا ، أي : أقيموا على جهاده بالحرب . قلت : وأَصلُ الرِّباط من مُرابطة الخيل ، أي : ارتباطها بإزاء العدوّ في بعض الثغور . والعربُ تسمِّي الخيلَ إذا رُبطت بالأفنِية وعُلِفت : رُبُطاً ، واحدها رَبيط ، وتجمع الرَّبُطُ رِباطاً ، وهو جمع الجمع . قال الله تعالى : ( وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدْوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ ) ( الأنفال : 60 ) . وقال الفَرّاء في قول الله جل وعز : ( وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ ( . قال : يريد الإناثَ من الخيل . وقال الليث : الرِّباطُ : مرابطةُ العدو ، وملازمةُ الثغْر ، والرجل مُرابطِ . قال : والمُرَابطاتُ : جماعاتُ الخيول الذين رابطُوا . أبو عُبيد عن الأصمعي قال : الرابطُ الجأشِ : الذي يَربُط نفسَه عن الفرار ، يكفُّها لجرأته وشجاعته . ويقال : رَبط الله على قلبه بالصّبر . أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : الرابط : الراهب . أبو عُبيد عن أبي عمرو : إذا بلغ الرُّطبُ اليُبْس فوُضع في الجِرار وصُبَّ عليه الماءُ فذلك الرَّبيط ؛ فإن صُبّ عليه الدِّبس فهو المُصفَّر . رطب : قال الليثُ : الرُّطبُ الواحدة رُطبة ، وهو النَّضيج من البُسْر قبل إثماره . وقد أرطبتِ النخلةُ ، وأرطَب القومُ : أرطب نخلُهم ، فهم مرطبون . ورَطبتُ القومَ ، أي : أطعمتُهم الرُّطب . والرُّطْبُ : الرِّعْيُ الأخضر من بقول الرّبيع ، اسمٌ جامع . وأرضٌ مرْطبة ، أي : مُعشبة ؛ ذاتُ رطب وعشب . والرطب : المبتلُّ بالماءِ . والرَّطْبُ : الناعم . وجاريةٌ رَطبةٌ : رَخْصةٌ ناعمةٌ . والرَّطْبةُ : رَوْضةُ الفِسْفِسة ما دامت خضراء ، والجميع الرِّطاب . ويقال : رَطُب الشيء يَرْطُب رُطوبةً ورَطابةً . ويقال للغلام الذي فيه لين النساء ورَخاوتُهن : إنه لَرَطب . والرطب : كلُّ عود رَطب ، هو جمعُ رَطْب . ومنه قول ذي الرمة : بأجةٍ نشَّ عنها الماءُ والرُّطْب أراد هَيْجَ كل عودٍ رَطْب أيام الربيع ، والرُّطْبُ جمعُ الرَّطب . أراد : ذَوَى كلُّ عود رَطْب فهاج . ويقال : رَطّب فلان ثوبه : إذا بلّه . برط : أبو العباس عن ابن الأعرابي : بَرط الرجلُ : إذا اشتغل عن الحقّ باللهْو . قلت : هذا حرفٌ لم أسمعه لغيره .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٥٬٠٤٨(باب الراء والباء وما يثلثهما)
(ربت) الراء والباء والتاء ليس أصلاً، لكنَّه من باب الإبدال يقال ربَّتَه تَرْبيتاً، إذا ربَّبَه. قال:
والقَبْرُ صِهْرٌ صالحٌ زِمِّيتُ *** ليس لمن ضُمِّنَه تَرْبيتُ([1]) (ربث) الراء والباء والثاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على اختلاطٍ واحتباسٍ. تقول ربّثْْتُ فلاناً أرَبِّثُه عن الأمر، إذا حبَستَه عنه. والرَّبِيثة: الأمر يَحبِسك. وفي الحديث: "إذا كان يوم الجمعة بعثَ إبليسُ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٢١٣- ربط الفرس: شدة بالمكان للحفظ، ومنه: رباط الخيل (في نسختي عارف حكمت: ومنه: ربط الجيش)، وسمي المكان الذي يخص بإقامة حفظة فيه: رباطا، والرباط مصدر ربطت ورابطت، والمرابطة كالمحافظة، قال الله تعالى: ﴿ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم﴾ [الأنفال/60]، وقال: ﴿يا أيها الذين آمنوا اصبروا وصابروا ورابطوا﴾ [آل عمران/200]، فالمرابطة ضربان: مرابطة في ثغور المسلمين، وهي كمرابطة النفس البدن، فإنها كمن
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬١٢٣ر ب ط
ربط الدابة: شدّها بالرّباط والمربط وهو الحبل وقطعت الدابة رباطها ومربطها والخيل ربطها ومرابطهـا.
والفـرس فـي مربطـه والخيـل فـي مرابطهـا.
وفـرس ربيط: مربوط لا يرود.
وارتبط فلان فرساً.
وفي مثل " استكرمت فارتبط " وفيهم رباط الخيل: حبسها واقتناؤها.
قال: وأعـدوا ربـاط الخيـل وهـي مـا يرتبـط منهـا.
ورابـط الجيـش: أقـام فـي الثغـر والأصل أن يربط هؤلاء وهـؤلاء
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٨٩٨رَبَطَ الشيءَ يَرْبِطُه ويَرْبُطُه رَبْطاً، فهو مَرْبُوطٌ ورَبِيطٌ: شدَّه. والرِّباطُ: ما رُبِطَ به، والجمع رُبُطٌ، وربَط الدابةَ يربِطُها ويربُطُها رَبْطاً وارْتَبَطَها. وفلان يرتَبِطُ كذا رأْساً من الدوابّ، ودابَّةٌ رَبِيطٌ: مَربوطة.
والمِرْبَطُ والمِرْبَطةُ: ما ربَطها به. والمَرْبِطُ والمَرْبَطُ: موضع رَبْطها، وهو من الظروف المخصوصة، ولا يَجْرِي مَجْرى مَنْزِلةَ الولد ومَناطَ الثُّرَيّا، لا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٢٨* ر ب ط * * رَبَطَهُ * شدّه وبابه ضرب ونصر والموضع * مَرْبَطٌ * بكسر الباء وفتحها و * ارتبَطَ * بمعنى ربط و * الرِّبَاطُ * بالكسر ما تُشد به الدابة والقربة وغيرهما والجمع * رُبْطٌ * بسكون الباء و * الرِّبَاطُ * أيضا * المُرَابَطَةُ * وهي مُلازمة ثغر العدو و * رِبَاطُ * الخيل مُرابطتها ويقال * الرِّبَاطُ * الخيل الخمس فما فوقها
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٧٧١ربطه، أي الشيء يربطه، بالكسر: ويربطه، بالضم، وهذه عن الأخفش، نقله الجوهري، ربطا: شده، فهو مربوط وربيط، يقال: دابة ربيط، أي مربوطة. والرباط، بالكسر: ما ربط به، أي شد به، وفي العباب والصحاح: ما تشد به القربة والدابة وغيرهما، ج: ربط، بضم فسكون، والأصل فيه ككتب، والإسكان حائز على التخفيف، قال الأخطل، يصف الأجنة في بطون الأتن:
مثل الدعاميص في الأرحام غائرة سد الخصاص
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٣٬١٠١رَبَطَ
1 رَبَطَ ذ , (S, Mgh, &c.,) aor. رَبِطَ and رَبُطَ , (S, Msb, K,) inf. n. رَبْطٌ, (Msb, TA,) He tied, bound, or made fast, (S, Mgh, Msb, K,) a thing, (S, Msb, * K, * TA,) and a beast; (Mgh, TA;) and in like manner ↓ ارتبط he tied, or bound, a beast with a rope, in order that he might not run away. (TA.) You say, كَذَا رَأْسًا مِنَ الدَّوَابِّ ↓ فُلَانٌ يَرْتَبِطُ [Such a one ties so many
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٢٤رَبَطَ
رَبَطَ I , U ( n. ac. رَبْط 1 ),
a. Tied, bound, made fast.
b. Suspended ( priest ).
c. ( n. ac. رِبَاْطَة 23t ), Encouraged.
d. [ 'Ala ], Strengthened ( the heart: God ).
رَاْبَطَ
رَاْبَطَ III ,
a. Applied himself to; persevered with.
b. Defended the frontiers ( army ).
تَرَاْبَطَ
تَرَاْبَطَ VI ,
a. Allied, leagued himself, conspired ( with ).
اِرْتَبَطَ
اِرْتَبَطَ VIII ,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٢٬١٢٥ربط
رَبَطَ - يَرْبِطُ - رِبَاط - رَابَطَ - يُرَابِطُ
رَبَطَ - يَرْبِطُ + كائن + شيئاً + إلى شيء: يشده إلى ثابت ليحفظه من الانفلات بعيداً: يلف حبلاً أو ما شابه حول شيء ليمنع تحركه بعيداً ويتأكد من حمايته وحفظه في وضع معين: وهذا التركيب غير مستعمل في القرآن
رَبَطَ - يَرْبِطُ + كائن + على كائن: التقدير: يربط عليه شيئاً: يربط عليه ما يجعله لا
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٥ (الإجمالي: ٦٣)
- قلب
الآيات المشتركة: ٣ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- نعس
الآيات المشتركة: ١ · Uyuklamak
- شطط
الآيات المشتركة: ١ · Saf, dizilmek demektir
- فرغ
الآيات المشتركة: ١ · Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır
- دون
الآيات المشتركة: ٢ · Dane, inek yavrusuna denir
- خيل
الآيات المشتركة: ١ · Heyl (hı) : At demektir
- رجز
الآيات المشتركة: ١ · Pislik demektir
- رهب
الآيات المشتركة: ١ · Cübbe demektir
- فأد
الآيات المشتركة: ١ · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
- ثبت
الآيات المشتركة: ١ · Sibat(Te) kayış demektir
- أمن
الآيات المشتركة: ٣ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- كود
الآيات المشتركة: ١ · Neredeyse o
الآيات التي ورد فيها(٥)
وَأَصْبَحَ فُؤَادُ أُمِّ مُوسَى فَارِغًا إِنْ كَادَتْ لَتُبْدِي بِهِ لَوْلَا أَنْ رَبَطْنَا عَلَى قَلْبِهَا لِتَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
Sağlamlaştırdık
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ربط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عقد, شدد, وثق |
| Zıt Kök | حلل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi bir yere veya iki şeyi birbirine iple bağlayıp sabitlemek, dağılmasını önlemek |
| Çekirdek Özet 2 | Korku veya sarsıntı anında kalbe sebat ve sükûnet vermek; sınır hattında nöbet tutarak teyakkuzda kalmak |
| Çekirdek Özet 3 | İçsel çözülmeye karşı psikolojik bütünlüğü, dışsal tehdide karşı toplumsal ve askeri savunma düzenini sürekli kılma |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel iple bağlama ya da salt askeri nöbet olarak daraltılıp kalbin metaneti ve zihinsel teyakkuz boyutunun göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رب | Yetiştirmek, geliştirmek, bir araya toplayıp çoğaltmak ve himaye altında tutmak (ör. ربب, ربح, ربص, ربع, ربو) | ط | Çevreleyen, kuşatan ve hareketi kısıtlayan sert bir bağ ekleyerek nesneyi veya durumu sabit bir noktaya raptetme, kaçıp dağılmayı kesin olarak engelleme |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin merkezinde yer alan iradeyi, yönlendirici başı ve hayati çekirdeği temsil eder. |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Korumaya alınan bir iç mekânı, bünyeyi veya sınırları belirlenmiş güvenli alanı ifade eder. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Bir unsuru çepeçevre sarıp sıkıştıran, dağılmasını önleyen kuşatıcı bağı simgeler. |
| ربط | İrade ve merkezî gücü bir alanın içinde kuşatıcı bir bağla sabitleme | Dağılma eğiliminde olan unsurları belirli bir merkez etrafında sıkıca sararak yerinde tutma ve dış etkilerden koruma hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir hayvanı (özellikle at veya deveyi) bir yere bağlayıp kaçmasını önlemek; bağlamak için kullanılan ip, bukağı veya bağlama yeri. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa korku ve tehlike karşısında kalbi sarsılmayan metanetli kimseyi tanımlarken bu kökü kullanır: رَابِطُ الجَأْشِ عَلَى فَرْجِهِمُ / أَعْطِفُ الجَوْنَ بِمَرْبُوعٍ مِتَلّ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem şairi Leylâ el-Ahyeliyye, sınırda ve ordugâhta savaşa hazır bekletilen atları anlatırken şöyle der: قَوْمٌ رِبَاطُ الخَيْلِ وَسْطَ بُيُوتِهِمْ / وَأَسِنَّةٌ زُرْقٌ يُخَلْنَ نُجُومَا |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça ربط kökü, merkezi Sami dillerinde bir şeyi bağlamak, düğümlemek, sarmak ve bir nesneyi bulunduğu yere raptetmek anlamlarıyla geniş bir alana yayılır. İbranice rabat kökünde bağlama ve kuşatma izleri görülürken, klasik Süryanicede r-b-t kökü bağlama, ekleme ve düğümleme semantik dairesinde yer alır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ilksel çekirdeği, dağılmaya veya kaçmaya meyilli canlı bir nesneyi esnek bir bağ vasıtasıyla kontrol altında tutma eylemidir. Arapçada bu kök yalnızca fiziksel bir ip bağı ile sınırlı kalmamış; insanın korku anında sarsılan göğsünü ve kalbini metanetle tutması (rabtu'l-ce'ş), askerin stratejik bir sınır boyunu terk etmeyip nöbette kalması (murâbata) ve teçhizatın her an harekete hazır biçimde muhafaza edilmesi gibi kurumsal ve manevi bir içerik genişlemesi kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İple bağlama, düğümleme, hayvanı bağlayıp bekletme | Somut bağlama eyleminden kalbi sebatkâr kılma ve sınır hattında nöbetleşe bekleme soyutlamalarına geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice r-b-t bağlama ve sarma biçimleri | Canlı veya nesneyi kontrol altında tutmak için bağ vurma temel anlamında ortaklık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanmış doğrudan ses denklikleri sınırlıdır | Veri bulunamadı |
المصدر Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ربط | Anlamlı | Bağlamak, sabitlemek | Bir nesneyi veya kalbi dağılmaktan koruyup sabit tutmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رطب | Anlamlı | Yaş ve taze olmak | Nemli, yumuşak ve esnek olma durumu | Kur'an'da geçer; zıt karakterde esneklik |
| برط | Anlamlı | Rüşvet vermek, kesmek | Gizli yoldan bağ kurmak veya balta ile yarmak | Kur'an'da geçmez |
| بطر | Anlamlı | Şımarmak, haddi aşmak | Nimetin hakkını vermeyip taşkınlık ve şımarıklık göstermek | Kur'an'da geçer; nefsi bağlayamamanın zıddı |
| طرب | Anlamlı | Coşmak, heyecanlanmak | Sevinç veya hüzün etkisiyle iç dengenin sarsılması, hareketlenme | Kur'an'da geçmez; sebatın duygusal dalgalanması |
| طبر | Anlamlı | Sıçramak, gizlenmek | Bir yerden fırlayıp gitmek veya teber baltasıyla vurmak | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ربط | Merkez | Sabitleme ve bağlama | Bir nesneyi kaçıp dağılmayacak şekilde bir noktaya tutturmak ve teyakkuzda kalmak | Hem somut bağlamayı hem psikolojik sebatı hem de savunma nöbetini kapsar |
| عقد | Komşu | Düğümleme ve ahit | İki ucu birbirine bağlayıp kilitli bir hüküm ve kalıcı bir sözleşme oluşturmak | عقد hukuki ve iradi kilitlenmeye, ربط ise dağılmayı önleyici tutuş ve bekleyişe odaklanır |
| شدد | Komşu | Güçlendirme ve sıkma | Bir bağı gevşeklikten kurtararak gergin ve dirençli kılmak | شدد kuvvet ve gerilimi ifade ederken, ربط nesneyi bir yere veya göreve bitiştirmeyi vurgular |
| وثق | Komşu | Sağlamlaştırma ve güvence | Çözülmesi zor ve güven veren sağlam bir iple veya taahhütle bağlamak | وثق güvenlik ve sarsılmazlık sonucuna, ربط ise sürekli kontrol ve hazır bulunuşluğa bakar |
| حلل | Zıt | Çözme ve serbest bırakma | Bağlanmış bir bağı gevşetip açmak, serbest bırakmak | Bağın tamamen ortadan kaldırılıp nesnenin dağılmasına imkân verilmesi |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ربط | Bağlamak, sabitlemek, nöbet tutmak | Hem fiziksel ip bağını hem nefsin ve ordunun teyakkuzunu içerir | Kesin |
| Latince | ligare, vincire | Bağlamak, raptetmek | Fiziksel bağlama ve mecazi yükümlülüğü karşılar; nöbet ve kalp metaneti anlamını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to bind, to tether, to garrison | Bağlamak, raptetmek, nöbette durmak | Fiziksel ve kurumsal alanları karşılar; kalbi tahkim etme derinliği eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | binden, befestigen, verknüpfen | Bağlamak, pekiştirmek, iliştirmek | Sabitleme boyutunu iyi verir ancak murâbata kavramındaki sınır teyakkuzunu tam içermez | Güçlü |
| Fransızca | lier, attacher, consolider | Bağlamak, tutturmak, pekiştirmek | İlişki ve sağlamlaştırmayı ifade eder; psikolojik sebat nüansı bağlamla tamamlanır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَبَطْنَا عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ / وَلِيَرْبِطَ عَلَىٰ قُلُوبِكُمْ | Kalbe sükûnet, sabır ve direnç vermek | Ağır imtihan, baskı ve korku anında müminlerin içine sebat ve metanet indirilmesi (Kehf 18:14, Enfâl 8:11, Kasas 28:10) |
| رِبَاطِ الْخَيْلِ | Savaşa hazır bekletilen atlar ve teçhizat | Düşmana karşı caydırıcılık oluşturmak üzere sınırda ve ordugâhta hazır tutulan askeri güç (Enfâl 8:60) |
| رَابِطُوا | Görev yerinde sebat etmek, teyakkuzda bulunmak | Düşman saldırılarına karşı sınır hattını ve mevzileri terk etmeme, davada devamlılık gösterme (Âl-i İmrân 3:200) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kalbin hidayet ve sebatı | İmandaki sebat ve metanetin kulun iradesi ile Allah'ın kalbe sekinet ve rabt bahşetmesi arasındaki ilişkisi | İlahî lütufla kalbin şüphe ve korkudan korunması |
| Fıkıh | Murâbata ve sınır nöbeti | Düşman tehlikesi altındaki sınırlarda nöbet tutmanın (ribât) süresi, hükmü ve cihat fıkhındaki yeri | Vatan savunması ve sınır boylarını koruma görevi |
| Tefsir | Âl-i İmrân 3:200 ve Enfâl 8:60 tefsiri | Ayetlerde geçen murâbata emrinin salt sınır nöbeti mi yoksa namazı beklemek ve nefisle mücadele mi olduğu | Dış güvenlik ile içsel nefis teyakkuzunun bütünlüğü |
| Hadis | Faziletli ameller rivayetleri | Namazdan sonra diğer namazı beklemenin ve meşakkat anında abdesti tam almanın ribât sayılması | Nefsi itaate bağlayıp sürekli uyanık tutma |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel ve toplumsal kulluk bilinci | İbadette devamlılık ve murâkabe | Zihni ve kalbi ilahî emre bağlama | Müminin şüphe ve günahlara karşı iç kalesini daima koruma altında tutması | Güçlü |
| İlmi | Metodolojik süreklilik | Fikir ve deliller arası irtibat | Bilgi parçalarını dağılmaktan koruma | Verilerin ve önermelerin mantıksal bir bağlam içinde birbirine raptedilmesi | Muhtemel |
| Siyasi | Savunma ve sınır güvenliği | Caydırıcılık ve sınır boyu teyakkuzu | Toplumu dış tehditlere karşı koruma | Ordunun ve stratejik noktaların zafiyete meydan vermeyecek şekilde tahkim edilmesi | Kesin |
| İktisadi | Kaynak yönetimi ve rezerv | İhtiyat ve hazır sermaye | Kriz anlarına karşı kaynak bağlama | Üretim ve savunma araçlarının piyasa dalgalanmalarına karşı güvencede tutulması | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dinamik sistemlerde kararlılık ve sınırlayıcı bağ | Serbest hareket eden parçacıkların belirli bir potansiyel kuyusunda veya kısıt altında dağılmadan dengede kalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal sermaye ve kurumsal teyakkuz | Bir toplumun üyelerini bir arada tutan ortak değer bağları ve kriz anlarında kurumların hazır bulunuşluğu | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca tarihsel bir askeri at besleme ve sınır nöbeti kalesine (ribat mimarisi) indirgenerek ele alınması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; bireyin en derin kriz anında kalbini koruyan psikolojik tahkimattan, toplumun bağımsızlığını sağlayan caydırıcı savunma gücüne kadar uzanan bütüncül bir teyakkuz halidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kalbî ve ahlaki sebat boyutu ihmal edilir; hazırlık ve caydırıcılık emri yalnızca geçmiş dönemin süvari güçlerine hasredilerek güncel savunma doktrinlerinden koparılır |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem bireysel iç dünyayı (kalp) hem de kolektif dış dünyayı (toplum ve sınır) aynı sebat ve teyakkuz mekanizmasıyla nasıl inşa ettiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İmtihan ve korku anında peygamberlerin ve müminlerin psikolojik durumunu anlatan ayetlerde (Kehf, Kasas) ve savunma doktrini kuran ayetlerde (Enfâl, Âl-i İmrân). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sabrın pasif bir bekleyiş olduğu yanılgısını düzeltir; sabrın (ısbirû) ancak aktif bir dayanışma (sâbirû) ve sürekli teyakkuz (râbitû) ile koruyucu bir zırha dönüştüğünü ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDağılmaya meyilli bir nesneyi sağlam bir bağla belirli bir yere sabitlemek ve kaçmasını önlemek.
- Soyut anlamAğır baskı altında kalbin dağılmasını ilahî sekinetle önlemek; zihinsel, ahlaki ve toplumsal sınırları sürekli uyanık tutarak savunmak.
- Sistematik karşılıkBir sistemin içsel çözülmesini engelleyen sabitleyici bağ ile dış tehditleri püskürten caydırıcı hazır bulunuşluk mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , sistemin belirli bir andaki sebat ve teyakkuz durumunu; , unsurları bir arada tutan sınırlayıcı bağı; , dış tehdit veya içsel sarsıntı gradyanının () kritik bir sınırın () altında tutulduğunu gösteren koruyucu durumu temsil eder. Bu durum sağlandığında, sistemin merkezî konumu (), kriz anındaki başlangıç noktasından () belirli bir tolerans payından () fazla uzaklaşmaz, yani dağılmadan yerinde sabit kalır.