رهب
ر - ه - ب
جذر- الورود: ١٢
- الآيات: ١٢
- الصيغ: ١١
- المعاجم: ١٣
Cübbe demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Cübbe demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٤٩١باب الهاء والراء، والباء معهما
ه ر ب، ه ب ر، ر ه ب، ب ه ر، ب ر ه مستعملات ر بهمهمل هرب: الهَرَبُ: الِفرارُ. والمَهْرَب: موضع الهَرَب تقول: فلانٌ لنا مَهْرَبٌ. والمُهْرِب: الفَزِعُ الهارب. تقول: جاء فلانٌ مُهْرِباً، إذا أتاك هاربا فزِعا.
هبر: الهَبْرُ: القَطْعُ في اللّحم، قال:
تَجِدْ مُهْرَةً مثلَ الـقـنـاة قـويمةً وعَضْباً إذا ما هُزَّ لم يَرْضَ بالهَبْرِ
والهَبْرَة: نَحْضَةٌ من اللَّحْمِ لا
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٣٥رَهِبَ بالكسر، يَرْهَبُ رَهْبَةً ورُهْباً بالضم، ورَهَباً بالتحريك، أي خاف. ورجُل رَهَبوتٌ. يقال: رَهَبوتٌ خيرٌ من رَحَموتٍ. أي لأَنْ تُرْهَبَ خيرٌ من أن تُرْحَمَ. وتقول: أَرْهَبَهُ واسترهبه، إذا أخافَه. والراهب: واحد رُهبان النصارى، ومصدره الرَهْبَةُ والرَهْبانِيَّةُ. والتَرَهُّبُ: التَعَبُّدُ. قال الأصمعي: الرَهَبُ: الناقة المهزولة. والرَهْبُ أيضاً: النَصْلُ الرقيق من نصال السهامِ، والجمع
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٤٬٤٧٩ه ر ب
هرب ، هبر ، رهب ، بره ، بهر ، ربه : مستعملة .
هرب : أبو عبيد عن الأصمعي : العرب تقول في نفي المال عن الرَّجُل : ما لفلان هاربٌ ولا قاربٌ وكذلك ماله سَعْنَةٌ ولا مَعْنَة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الهارب : الذي صَدَر عن الماء ؛ ومنه قولهم : ماله هارِبٌ ولا قارب : أي ماله شيء ، قال : والقارب : الذي يطلب الماءَ .
وقال الأصمعي في قولهم : ماله هاربٌ ولا قارب . معناه ليس له أحدٌ يهرب منه ،
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٠٨٣(باب الراءِ والهاءِ وما يثلثهما)
(رهو) الراء والهاء والحرف المعتل أصلان، يدلُّ أحدُهما على دَعَةٍ وخَفْضٍ وسكون، والآخرُ على مكانٍ قد ينخفض ويرتفع.
فالأوّل الرَّهْو: البحر الساكن. ويقولون: عيشٌ راهٍ، أي ساكن. ويقولون: أَرْهِ على نفسك، أي ارفُقْ بها. قال ابن الأعرابيِّ: رَها في السَّير يرهُو، إذا رفَق. ومن الباب الفرس المِرْهاءُ([1]) في السَّير، وهو مِثل المِرْخاء. ويكون ذلك سرعةً في سكونٍ من
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١١٠- الرهبة والرهب: مخافة مع تحرز واضطراب، قال: ﴿لأنتم أشد رهبة﴾ [الحشر/13]، وقال: ﴿جناحك من الرهب﴾ [القصص/32]، وقرئ: ﴿من الرهب﴾ (وهي قراءة ابن عامر وأبي بكر وحمزة والكسائي وخلف. وقرأ حفص ﴿الرهب﴾ بسكون الهاء، والباقون: ﴿الرهب﴾ انظر: الإتحاف 342)، أي: الفزع. قال مقاتل: خرجت ألتمس تفسير الرهب، فلقيت أعرابية وأنا آكل، فقالت: يا عبد الله، تصدق علي، فملأت كفي لأدفع إليها، فقالت: ههنا في رهبي (انظر تفسير
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٢٣ر ه ب
رهبتـه وفـي قلبـي منه رهبة ورهب ورهبوت.
وهو رجل مرهوب عدوّه منه مرعوب.
قالت ليلى: وقد كان مرهوب السنان وبيّن ال - لسان ومجذام السري غير فاتر ويقال: الرهباء من الله والرغباء إلى الله والنعمـاء بيـد اللـه.
وأرهبتـه ورهبتـه واسترهبتـه: أزعجـت نفسـه بالإخافـة.
وتقـول: يقشعـرّ الإهـاب إذا وقـع منـه الإرهـاب.
وترهب فلان: تعبد في صومعته وهو راهب بين الرهبانية وهؤلاء رهبان
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٩٥٦رَهِبَ، بالكسر، يَرْهَبُ رَهْبَةً ورُهْباً، بالضم، ورَهَباً، بالتحريك، أَي خافَ. ورَهِبَ الشيءَ رَهْباً ورَهَباً ورَهْبةً: خافَه. والاسم: الرُّهْبُ، والرُّهْبى، والرَّهَبوتُ، والرَّهَبُوتى؛ ورَجلٌ رَهَبُوتٌ. يقال: رَهَبُوتٌ خَيرٌ مِنْ رَحَمُوتٍ، أَي لأَن تُرْهَبَ خَيرٌ من أَنْ تُرْحَمَ.
وتَرَهَّبَ غيرَه إِذا تَوَعَّدَه؛ وأَنشد الأَزهري للعجاج يَصِفُ عَيراً وأُتُنَه: تُعْطِـيهِ رَهْباها، إِذا
رَهِبَ، بالكسر، يَرْهَبُ رَهْبَةً ورُهْباً، بالضم، ورَهَباً، بالتحريك، أَي خافَ. ورَهِبَ الشيءَ رَهْباً ورَهَباً ورَهْبةً: خافَه. والاسم: الرُّهْبُ، والرُّهْبى، والرَّهَبوتُ، والرَّهَبُوتى؛ ورَجلٌ رَهَبُوتٌ. يقال: رَهَبُوتٌ خَيرٌ مِنْ رَحَمُوتٍ، أَي لأَن تُرْهَبَ خَيرٌ من أَنْ تُرْحَمَ. وتَرَهَّبَ غيرَه إِذا تَوَعَّدَه؛ وأَنشد الأَزهري للعجاج يَصِفُ عَيراً وأُتُنَه: تُعْطِـيهِ رَهْباها، إِذا تَرَهَّبَا، على اضْطِمَارِ الكَشْحِ بَوْلاً زَغْرَبا،(1) عُصارةَ الجَزْءِ الذي تَحَلَّبا (1 قوله «الكشح» هو رواية الأزهري وفي التكملة اللوح.) رَهْباها: الذي تَرْهَبُه، كما يقال هالكٌ وهَلْكَى. إِذا تَرَهَّبا إِذا تَوَعَّدا. وقال الليث: الرَّهْبُ، جزم، لغة في الرَّهَب؛ قال: والرَّهْباءُ اسم من الرَّهَبِ، تقول: الرَّهْباءُ من اللّهِ، والرَّغْباءُ إِليه.وفي حديث الدُّعاءِ: رَغْبةً ورَهْبةً إِليك. الرَّهْبةُ: الخَوْفُ والفَزَعُ، جمع بين الرَّغْبةِ والرَّهْبةِ، ثم أَعمل الرَّغْبةَ وحدها، كما تَقدَّم في الرَّغْبةِ. وفي حديث رَضاعِ الكبير: فبَقِـيتُ سنَـةً لا أُحَدِّثُ بها رَهْبَتَه؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاءَ في روايةٍ، أَي من أَجل رَهْبَتِه، وهو منصوب على المفعول له. وأرْهَبَه ورَهَّبَه واستَرْهَبَه: أَخافَه وفَزَّعه. واسْتَرْهَبَه: اسْتَدْعَى رَهْبَتَه حتى رَهِـبَه الناسُ؛ وبذلك فسر قوله عز وجل: واسْترْهَبُوهُم وجاؤُوا بسحْرٍ عظيمٍ؛ أَي أَرْهَبُوهم. وفي حديث بَهْز بن حَكِـيم: إِني لأَسمع الرَّاهِـبةَ. قال ابن الأَثير: هي الحالة التي تُرْهِبُ أَي تُفْزِعُ وتُخَوِّفُ؛ وفي رواية: أَسْمَعُك راهِـباً أَي خائفاً. وتَرَهَّب الرجل إِذا صار راهِـباً يَخْشَى اللّه. والرَّاهِبُ: الـمُتَعَبِّدُ في الصَّوْمعةِ، وأَحدُ رُهْبانِ النصارى، ومصدره الرَّهْبةُ والرَّهْبانِـيّةُ، والجمع الرُّهْبانُ، والرَّهابِـنَةُ خطأٌ، وقد يكون الرُّهْبانُ واحداً وجمعاً، فمن جعله واحداً جعله على بِناءِ فُعْلانٍ؛ أَنشد ابن الأَعرابي: لو كَلَّمَتْ رُهْبانَ دَيْرٍ في القُلَلْ، * لانْحَدَرَ الرُّهْبانُ يَسْعَى، فنَزَلْ قال: ووجهُ الكلام أَن يكون جمعاً بالنون؛ قال: وإِن جمعت الرُّهبانَ الواحد رَهابِـينَ ورَهابِنةً، جاز؛ وإِن قلت: رَهْبانِـيُّون كان صواباً. وقال جرير فيمن جعل رهبان جمعاً: رُهْبانُ مَدْيَنَ، لو رَأَوْكَ، تَنَزَّلُوا، * والعُصْمُ، من شَعَفِ العقُولِ، الفادِرُ وَعِلٌ عاقِلٌ صَعِدَ الجبل؛ والفادِرُ: الـمُسِنُّ من الوُعُول. والرَّهْبانيةُ: مصدر الراهب، والاسم الرَّهْبانِـيَّةُ. وفي التنزيل العزيز: وجعَلْنا في قُلُوب الذين اتَّبَعُوه رَأْفةً ورَحْمةً ورَهْبانيَّـةً ابْتَدَعوها، ما كَتَبْناها عليهم إِلا ابتغاء رِضوانِ اللّهِ. قال الفارسي: رَهْبانِـيَّةً، منصوب بفعل مضمر، كأَنه قال: وابْتَدَعُوا رَهْبانيَّةً ابْتَدَعوها، ولا يكون عطفاً على ما قبله من المنصوب في الآية، لأَن ما وُضِعَ في القلب لا يُبْتَدَعُ. وقد تَرَهَّبَ. والتَّرَهُّبُ: التَّعَبُّدُ، وقيل: التَّعَبُّدُ في صَوْمَعَتِه. قال: وأَصلُ الرَّهْبانِـيَّة من الرَّهْبةِ، ثم صارت اسماً لِـما فَضَل عن المقدارِ وأَفْرَطَ فيه؛ ومعنى قوله تعالى: ورَهْبانِـيَّةً ابْتَدَعُوها، قال أَبو إِسحق: يَحتمل ضَرْبَيْن: أَحدهما أَن يكون المعنى في قوله «ورَهْبانِـيَّةً ابْتَدَعُوها» وابتدعوا رهبانية ابتدعوها، كما تقول رأَيتُ زيداً وعمراً أَكرمته؛ قال: ويكون «ما كتبناها عليهم» معناه لم تُكتب عليهم البَتَّةَ. ويكون «إِلا ابتغاءَ رِضوان اللّه» بدلاَ من الهاءِ والأَلف، فيكون المعنى: ما كَتَبْنا عليهم إِلا ابتغاءَ رِضوانِ اللّهِ. وابتغاءُ رِضوانِ اللّه، اتِّباعُ ما أَمَرَ به، فهذا، واللّه أَعلم، وجه؛ وفيه وجه آخر: ابتدعوها، جاءَ في التفسير أَنهم كانوا يَرَوْن من ملوكهم ما لا يَصْبِـرُون عليه، فاتخذوا أَسراباً وصَوامِعَ وابتدعوا ذلك، فلما أَلزموا أَنفسهم ذلك التَّطَوُّعَ، ودَخَلُوا فيه، لَزِمَهم تمامُه، كما أَن الإِنسانَ إِذا جعل على نفسِه صَوْماً، لم يُفْتَرَضْ عليه، لزمه أَن يُتِمه. والرَّهْبَنَةُ: فَعْلَنَةٌ منه، أَو فَعْلَلَةٌ، على تقدير أَصْلِـيَّةِ النون وزيادتها؛ قال ابن الأَثير: والرَّهْبانِـيَّةُ مَنْسوبة إِلى الرَّهْبَنةِ، بزيادة الأَلف. وفي الحديث: لا رَهْبانِـيَّةَ في الإِسلام، هي كالاخْتِصاءِ واعْتِناقِ السَّلاسِلِ وما أَشبه ذلك، مما كانت الرَّهابِنَةُ تَتَكَلَّفُه، وقد وضعها اللّه، عز وجل، عن أُمة محمد، صلى اللّه عليه وسلم. قال ابن الأَثير: هي من رَهْبَنةِ النصارى. قال: وأَصلها من الرَّهْبةِ: الخَوْفِ؛ كانوا يَتَرَهَّبُون بالتَّخَلي من أَشْغالِ الدنيا، وتَرْكِ مَلاذِّها، والزُّهْدِ فيها، والعُزلةِ عن أَهلِها، وتَعَهُّدِ مَشاقِّها، حتى إِنَّ منهم مَن كان يَخْصِـي نَفْسَه ويَضَعُ السِّلسلةَ في عُنقه وغير ذلك من أَنواع التعذيب، فنفاها النبـيُّ، صلى اللّه عليه وسلم، عن الإِسلام، ونهى المسلمين عنها. وفي الحديث: عليكم بالجهاد فإِنه رَهْبانِـيَّة أُمتي؛ يُريد أَنَّ الرُّهْبانَ، وإِن تركوا الدنيا وزَهِدُوا فيها، وتَخَلَّوْا عنها، فلا تَرْكَ ولا زُهْدَ ولا تَخَلِّيَ أَكثرُ من بذل النفس في سبيل اللّه؛ وكما أَنه ليس عند النصارى عَمَلٌ أَفضلُ من التَّرَهُّب، ففي الإِسلام لا عَمَلَ أَفضلُ من الجهاد؛ ولهذا قال ذِرْوة: سَنامُ الإِسلامِ الجِهادُ في سبيل اللّه. ورَهَّبَ الجَمَلُ: ذَهَبَ يَنْهَضُ ثم بَرَكَ مِن ضَعْفٍ بصُلْبِه. والرَّهْبَـى: الناقةُ الـمَهْزُولةُ جِدّاً؛ قال: ومِثْلِكِ رَهْبَـى، قَدْ تَرَكْتُ رَذِيَّةً، * تُقَلِّبُ عَيْنَيْها، إِذا مَرَّ طائِرُ وقيل: رَهْبَـى ههنا اسم ناقة، وإِنما سماها بذلك. والرَّهْبُ: كالرَّهْبَـى. قال الشاعر: وأَلْواحُ رَهْبٍ، كأَنَّ النُّسوعَ * أَثْبَتْنَ، في الدَّفِّ منها، سِطارا وقيل: الرَّهْبُ الجمل الذي استُعْمِلَ في السَّفر وكَلَّ، والأُنثى رَهْبةٌ. وأَرْهَبَ الرَّجُلُ إِذا رَكِبَ رَهْباً، وهو الجَمَلُ العالي؛ وأَما قول الشاعر: ولا بُدَّ مِن غَزْوَةٍ، بالـمَصِـيفِ، * رَهْبٍ، تُكِلُّ الوَقاحَ الشَّكُورا فإِنَّ الرَّهْبَ مِن نَعْت الغَزْوَةِ، وهي التي كَلَّ ظَهْرُها وهُزِلَ. وحكي عن أَعرابي أَنه قال: رَهَّبَتْ ناقةُ فلان فقَعَد عليها يُحابِـيها، أَي جَهَدَها السَّيرُ، فَعَلَفَها وأَحْسَنَ إِليها حتى ثابَتْ إِليها نفْسُها. وناقةٌ رَهْبٌ: ضامِرٌ؛ وقيل: الرَّهْبُ الجَمَلُ العَريضُ العِظامِ الـمَشْبُوحُ الخَلْقِ؛ قال: رَهْبٌ، كبُنْيانِ الشَّـآمي، أَخْلَقُ والرَّهْبُ: السَّهمُ الرَّقيقُ؛ وقيل: العظيمُ. والرَّهْبُ: النَّصْلُ الرقيقُ مِن نِصالِ السِّهام، والجمعُ رِهابٌ؛ قال أَبو ذؤَيب: فَدَنا له رَبُّ الكِلابِ، بكَفِّه * بِـيضٌ رِهابٌ، رِيشُهُنّ مُقَزَّعُ وقال صَخْر الغَيّ الـهُذَليّ: إِني سَيَنْهَى عَنّي وَعِـيدَهُمُ * بِـيضٌ رِهابٌ، ومُجْنَـأٌ أُجُدُ وصارِمٌ أُخْلِصَت خَشِـيبتُه، * أَبيضُ مَهْوٌ، في مَتْنِه رُبَدُ الـمُجْنَـأُ: التُّرْسُ. والأُجْدُ: الـمُحْكَمُ الصَّنعةِ، وقد فسَّرْناه في ترجمة جنأَ. وقوله تعالى: واضْمُمْ إِليكَ جَناحَك من الرَّهَبِ؛ قال أَبو إِسحق: من الرُّهْبِ. والرَّهَبِ إِذا جزم الهاءَ ضمّ الراءَ، وإِذا حرك الهاءَ فتح الراءَ، ومعناهما واحد مثل الرُّشْدِ والرَّشَدِ. قال: ومعنى جَناحَك ههنا يقال: العَضُدُ، ويقال: اليدُ كلُّها جَناحٌ. قال الأَزهري وقال مقاتل في قوله: من الرَّهَبِ؛ الرَّهَبُ كُمُّ مَدْرَعَتِه. قال الأَزهري: وأَكثرُ الناس ذهبوا في تفسير قوله: من الرَّهَب، أَنه بمعنى الرَّهْبةِ؛ ولو وَجَدْتُ إِماماً من السلف يجعل الرَّهَبَ كُـمّاً لذهبت إِليه، لأَنه صحيح في العَربية، وهو أَشبه بسياق الكلام والتفسيرِ، واللّه أَعلم بما أَراد. والرُّهْبُ: الكُمُّ(1) (1 قوله «والرهب الكم» هو في غير نسخة من المحكم كما ترى بضم فسكون وأَما ضبطه بالتحريك فهو الذي في التهذيب والتكملة وتبعهما المجد).يقال وضعت الشيءَ في رُهْبِـي أَي في كُمِّي. أَبو عمرو: يقال لِكُمِّ القَمِـيصِ: القُنُّ والرُّدْنُ والرَّهَبُ والخِلافُ. ابن الأَعرابي: أَرْهَبَ الرجلُ إِذا أَطالَ رَهَبَه أَي كُمَّه. والرُّهابةُ، والرَّهابة على وَزْنِ السَّحابةِ: عُظَيْمٌ في الصَّدْرِ مُشْرِفٌ على البطن، قال الجوهري: مِثلُ اللِّسان؛ وقال غيره: كأَنه طرَف لسان الكَلْبِ، والجمع رَهابٌ. وفي حديث عَوْف ابن مالك: لأَنْ يَمْتَلِـئَ ما بين عانَتي إِلى رَهابَتي قَيْحاً أَحَبُّ إِليَّ من أَن يَمْتَلئَ شِعْراً. الرَّهابةُ، بالفتح: غُضْرُوفٌ، كاللِّسان، مُعَلَّق في أَسْفَلِ الصَّدْرِ، مُشْرِفٌ على البطن. قال الخطابي: ويروى بالنون، وهو غَلَط. وفي الحديث: فَرَأَيْتُ السَّكاكِـينَ تَدُورُ بين رَهابَتِه ومَعِدَتِه. ابن الأَعرابي: الرَّهابةُ طَرَفُ الـمَعِدة، والعُلْعُلُ: طَرَفُ الضِّلَع الذي يُشْرِفُ على الرَّهابةِ. وقال ابن شميل: في قَصِّ الصدْرِ رَهابَتُه؛ قال: وهو لِسانُ القَصِّ من أَسْفَل؛ قال: والقَصُّ مُشاشٌ. وقال أَبو عبيد في باب البَخِـيل: يُعْطِـي من غير طَبْعِ جُودٍ؛ قال أَبو زيد: يقال في مثل هذا: رَهْباكَ خَيرٌ من رَغْباكَ؛ يقول: فَرَقُه منكَ خيرٌ من حُبّه، وأَحْرَى أَن يُعْطِـيَكَ عليه. قال: ومثله الطَّعْنُ يَظْأَرُ غيره. ويقال: فَعَلْتُ ذلك من رُهْباكَ أَي من رَهْبَتِك، والرُّغْبَـى الرَّغْبةُ. قال ويقال: رُهْباكَ خيرٌ من رُغْباكَ، بالضم فيهما. ورَهْبَى: موضعٌ. ودارةُ رَهْبَـى: موضع هناك. ومُرْهِبٌ: اسم.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٢٦* ر ه ب * * رَهِبَ * خاف وبابه طرب و * رَهْبةً * أيضا بالفتح و * رُهبا * بالضم ورجل * رَهَبُوتٌ * بفتح الهاء أي مرهوب يقال رهبوت خير من رحموت أي لأن تُرهب خير من أن تُرحم و * أرْهَبَهُ * و * اسْتَرْهَبَهُ * أخافه و * الرَّاهِبُ * المتعبد ومصدره * الرَّهْبَةُ * و * الرَّهبَانِيَّةُ * بفتح الراء فيهما و * التَّرَهُّبُ * التعبد
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٣٤٥رهب كعلم يرهب رهبة ورهبا بالضم والفتح ورهبا بالتحريك أي أن فيه ثلاث لغات ورهبانا بالضم، ويحرك الأخيران نقلهما الصغاني أي خاف أو مع تحرز، كما جزم به صاحب كشف الكشاف، ورهبه رهبا: خافه والاسم: الرهب بالضم والرهبى بالفتح ويضم ويمدان، ورهبوتى ورهبوت محركتين يقال: رهبوت خير من رحموت، أي لأن ترهب خير من أن ترحم ومثله: رهباك خير من رغباك، قاله الميداني، وقال المبرد رهبوتى خير من رحموتى، وقال الليث: الرهب
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٨٨٩رَهِبَ
1 رَهِبَ ذ , aor. رَهَبَ , inf. n. رَهَبٌ (S, A, * Msb, K) and رُهْبٌ (S, K) and رُهُبٌ (Ksh and Bd in xxviii. 32) and رَهْبٌ (K) and رَهْبَةٌ, (S, A, * K,) or this is a simple subst, (Msb,) and رُهْبَانٌ and رَهَبَانٌ, (K,) He feared: (S, A, Msb, K:) or he feared with caution. (TA.) You say, فِى قَلْبِى مِنْهُ رَهْبَةٌ and رَهَبٌ [In my heart is fear, or cautious fear, of him, or it].
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩١٥رَهِبَ
رَهِبَ A ( n. ac. رَهْب 1 , رَهْبَة 1t , رُهْب 3 , رَهَب 4 , رُهْبَاْن 35 , رَهَبَاْن 36 ),
a. Feared, dreaded.
أَرْهَبَ
أَرْهَبَ IV ,
a. Frightened, terrified, alarmed.
b. Rode a lean camel.
c. Had long sleeves.
تَرَهَّبَ
تَرَهَّبَ V ,
a. see IV (a) .
b. Devoted himself to a religious life; became a monk.
اِسْتَرْهَبَ
اِسْتَرْهَبَ X ,
a. see IV (a) .
رَهْب
رَهْب 1 , (
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٥٬١٨٧رهب
رَهِبَ - يَرْهَبُ - رَهَب - رَهَباً - رَهْبَانِيَّة - رَاهِب - رُهْبَان - أَرْهَبَ - يُرْهِبُ - اسْتَرْهَبَ - يَسْتَرهِبُ
رَهِبَ - يَرْهَبُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: ضد " رَغِبَ ": يريد ولكنه لا ينفذ إرادته خوفاً وحذراً: يُحْجِم ولا يُقْبِل على فعل أمر يريده حذراً وخوفاً من عواقب وخيمة من الكائن أو الشيء أو الأمر الذي يرهبه:
الصيغ(١١)
- فَارْهَبُونِBenden korkun(فَافْعَلُونِ)×٢
- الرَّهْبِKorkarak uzak durmak(الْفَعْلِ)×١
- تُرْهِبُونَKorkutursunuz(تُفْعِلُونَ)×١
- رَهْبَةًKorku(فَعْلَةً)×١
- وَاسْتَرْهَبُوهُمْVe onları korkuttular(وَاسْتَفْعَلُوهُمْ)×١
- وَالرُّهْبَانِVe rahipler(وَالْفُعْلَانِ)×١
- وَرَهَبًاVe korkmak(وَفَعَلًا)×١
- وَرَهْبَانِيَّةًVe ruhbanlık(وَفَعْلَانِيَّةً)×١
- وَرُهْبَانًاVe rahipler(وَفُعْلَانًا)×١
- وَرُهْبَانَهُمْVe onların rahipleri(وَفُعْلَانَهُمْ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٨ (الإجمالي: ١٢٨)
- حبر
الآيات المشتركة: ٢ · Hubr mürekkep demektir
- سكت
الآيات المشتركة: ١ · Sekete çöküntü demektir
- قسس
الآيات المشتركة: ١ · Yöneticiler
- مريم
الآيات المشتركة: ٢ · Meryem
- بنو
الآيات المشتركة: ٣ · Oğullar
- ضمم
الآيات المشتركة: ١ · Ve çek
- جيب
الآيات المشتركة: ١ · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir
- فسق
الآيات المشتركة: ٢ · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
- بدع
الآيات المشتركة: ١ · Bedee deki hemze ayn’a dönüşmüş
- قفو
الآيات المشتركة: ١ · Kafa tası demektir
- نسخ
الآيات المشتركة: ١ · Bir şeyin kopyası, nüshası demektir
- وفي
الآيات المشتركة: ٢ · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
الآيات التي ورد فيها(١٢)
يَابَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِكُمْ وَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ
Benden korkun
وَقَالَ اللَّهُ لَا تَتَّخِذُوا إِلَهَيْنِ اثْنَيْنِ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ
Benden korkun
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رهب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خوف, خشي, وجل, تقي |
| Zıt Kök | رغب |
| Çekirdek Özet 1 | İnceleme, titreme ve teyakkuz eşliğinde içe çekilerek geri durma, sakınma korkusu |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi azamet ve otorite karşısında saygı dolu ürpertiyle teyakkuzda olma, aşırılıktan sakınma |
| Çekirdek Özet 3 | Caydırıcılık, içsel denetim mekanizması ve ibadette aşırı münzevilikten dengeli saygıya geçiş |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca panik hali veya fiziksel dehşet gibi anlaşılıp ihtiyat, saygı ve teyakkuz boyutunun göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ره | İncelik, hafiflik, bir yöne akma veya gerilerek incelip zayıflama hali; nitekim رهط dar bir cemaati, رهق bir şeyi kaplayıp inceltmeyi, رهن bağlanıp hareketsiz bırakılmayı, رهو ise durgunluğu ve açılmayı anlatır. | ب | Temel incelme ve gerilim hareketine içselleşme ve korunma sınırları içine çekilme boyutu katarak, bir tehlike veya azamet karşısında titreyerek sakınma ve geri durma anlamına daraltmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Bilinç, ilk yönelim, algılama ve öncelik merkezini temsil eder. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat kesilme, hayret, soluksuz kalma ve ortaya çıkan bir etki karşısında uyanmayı simgeler. |
| ب | Ev, çadır | İçerisi, barınak, sınırların içine çekilme ve muhafaza edilme alanını ifade eder. |
| رهب | İnsan başı, kollarını kaldırarak irkilen insan ve sığınılan ev imgelerinin birleşimiyle | Algılanan büyük bir güç ve azamet karşısında bilincin ürpertiyle irkilmesi, dikkatin toplanarak kişinin kendi sınırlarına veya bir sığınağa çekilerek sakınması hareketini kurar. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnce ve zayıf düşmüş deve (en-nâkatü'r-rahb), göğüs kemiğinin ucundaki ince kıkırdak (er-rahâbe) ve develerin havuzdan ürkütülüp geri çekilmesi (el-irhâb). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-Accâc'ın yaban eşeğinin ürkütüp tehdit etmesini tasvir ettiği beytinde kök korku salma ve ürkütme anlamında geçmektedir: تُعْطِـيهِ رَهْباها إِذا تَرَهَّبَا / على اضْطِمَارِ الكَشْحِ بَوْلاً زَغْرَبا |
| Erken Arapça kullanım | Arap atasözlerinde üstünlük ve caydırıcılık ilişkisi bağlamında yer alan şu ifadede korkulup çekinilmenin merhamet dilenmekten evla görüldüğü kaydedilir: رَهَبُوتٌ خَيْرٌ مِنْ رَحَمُوتٍ |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde رهب kökü, temel Afro-Asyatik katmanda titreme, ürperme ve yüksek bir heybet karşısında hareketsiz kalarak geri çekilme semantik alanına dayanır. İbranicede yer alan רהב (rahab) biçimi gurur, atılganlık veya fırtınalı kabarma gibi anlamlara kaysa da arkaik kökteki içsel çalkantı, kabarma ve sarsılma ortak fiziksel algıya işaret eder. Süryanicede r-h-b kökü doğrudan telaşlanma, sarsılma, korkuyla irkilme ve aceleyle geri kaçma semantiğini muhafaza etmiştir. Arapçada ise kök, dışsal bir kaçıştan ziyade içsel bir gerilim, titreme ve bu ürperti neticesinde gelen teyakkuz, sakınma ve kendisini sınırlandırma çizgisine oturmuştur. Kullanıcının notundaki giysi veya cübbe çağrışımı, erken rivayetlerde geçen geniş yen (el-kumm) manasından veya ruhbanların giydiği özel zahitlik hırkasından doğmuş ikincil bir adlandırmadır; kökün ilksel Sami çekirdeği zihinsel ve bedensel ürperti ile sakınmadır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رهب | İncelik, titreme ve ürperme neticesinde kendini toparlayıp sakınma, tehlikeden geri durma. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רהב, Süryanice r-h-b | Sarsıntı, telaş, kabarma ve içsel heyecan ile korkarak irkilme anlamlarında ortak semantik kök. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çalkantı ve titreme kökleri | Bedenin dehşet veya azamet karşısında soğuması, incelmesi ve sarsılması hareketini yansıtan arkaik tabaka. | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Payne Smith, Cohen Semitic Roots.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رهب | Anlamlı | Korkmak, sakınmak | Ürperti ve teyakkuz ile geri çekilme, kendini koruma. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| ربه | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| هرب | Anlamlı | Kaçmak | Tehlikeden süratle uzaklaşmak, firar etmek. | Kur'an'da geçer; ters istikamette hareket birliği taşır. |
| هبر | Anlamlı | Parçalamak, kesmek | Eti veya bir nesneyi kılıçla büyük parçalar halinde kesip ayırmak. | Kur'an'da geçmez. |
| بره | Anlamlı | Beyazlaşmak, arınmak | Rengin açılması, netleşmesi veya zamanın bir kesiti. | Kur'an'da geçmez. |
| بهر | Anlamlı | Üstün gelmek, kamaştırmak | Işığıyla veya gücüyle baskın çıkıp muhatabını nefessiz bırakmak. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رهب | Merkez | Korku ve teyakkuz | İnce bir ürperti ve saygıyla tetikte kalarak geri çekilme hali. | Heybet karşısında içselleşen ve sakınmaya sevk eden korku. |
| خوف | Komşu | Genel korku | Zarar görme ihtimaline karşı duyulan genel tedirginlik. | رهب kökündeki gibi derin bir teyakkuz veya zahitlik boyutu içermeyebilir. |
| خشي | Komşu | Bilgiye dayalı korku | Muhatabın büyüklüğünü bilmekten doğan derin saygı ve hürmet. | رهب doğrudan eylemsel sakınma ve ürpertiyi öne çıkarır. |
| وجل | Komşu | Kalp ürpertisi | Kalbin anlık olarak sarsılması ve çarpması durumu. | رهب daha sürekli ve davranışa yön veren bir teyakkuzdur. |
| تقي | Komşu | Korunma ve sakınma | Tehlike ile araya somut veya soyut kalkan koyma. | رهب korunmayı doğuran psikolojik ürperti zeminidir. |
| رغب | Zıt | İştiyak ve yönelme | Bir şeye arzu duyarak canı gönülden ona doğru yönelme. | رهب geriye çekilmeyi sağlarken رغب ileriye atılmayı ifade eder. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رهب | Ürpertiyle sakınmak | Heybet ve zarar endişesiyle teyakkuza geçip geri durma. | Kesin |
| Latince | Revereri, formidare | Saygı dolu korku duymak | Dini veya otoriter azamet karşısında çekinmeyi karşılar, bedensel titremeyi kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Dread, awe, reverence | Derin ürperti ve haşyet | Yalnızca dehşeti değil, saygı ve teyakkuz içeren geri duruşu tam anlamıyla kuşatır. | Güçlü |
| Almanca | Ehrfurcht, scheuen | Çekinme ve derin saygı | Tehlikeden çekinmeyi ve ululuk karşısında geri adım atmayı ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Redouter, vénérer | Çekinmek, derin saygı duymak | Muhtemel bir tehlike veya azamete karşı mesafeli ve dikkatli durmayı karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَارْهَبُونِ / يَرْهَبُونَ | Yalnızca Allah'tan çekinip teyakkuzda olma | Tevhid, ilahi azamet ve antlaşmaya sadakat bağlamı (Bakara 2:40, A'râf 7:154, Nahl 16:51). |
| تُرْهِبُونَ / وَاسْتَرْهَبُوهُمْ | Caydırıcılık, gözdağı ve dehşet salma | Düşmana karşı hazırlık ve sihirbazların halkı psikolojik baskı altına alması (A'râf 7:116, Enfâl 8:60). |
| رَهَبًا / الرَّهْبِ | Şiddetli iç ürpertisi ve sarsıcı korku | İbadetteki denge ile Musa'nın mucize karşısındaki telaşı (Enbiyâ 21:90, Kasas 28:32). |
| رَهْبَةً | Kalbe çöken çekinme ve korku | Münafıkların veya inkârcıların müminlerden daha çok çekinmesi (Haşr 59:13). |
| رُهْبَان / رَهْبَانِيَّة | Zahitler ve aşırı münzevilik sistemi | Hristiyan din adamları ve sonradan ihdas edilen katı zahitlik kurumu (Mâide 5:82, Tevbe 9:31, Hadîd 57:27). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Havf ve recâ dengesi | Kulun Allah'a yönelişinde korkunun bir ümitsizliğe dönüşmemesi, azamet karşısında saygı olması. | İlahi adaletten çekinme ve tazim duygusu. |
| Fıkıh | Cihat ve savunma hukuku | Savaşa fiilen girmeden hasmı caydıracak hazırlıkların (terhîb) meşruiyeti ve hudutları. | Caydırıcılık ve kuvvet gösterisi. |
| Tefsir | Ruhbanlık eleştirisi | Ayetlerde geçen ruhbanlığın meşru zahitlik ile dinde aşırılık (bid'at) arasındaki sınırlarının tespiti. | Kendini aşırı kısıtlama ve içe kapanma. |
| Hadis | Gece duaları ve zikirler | Duada rağbet (ümit) ve rehbet (ürperti) kutuplarının bir arada bulunması gerekliliği. | İhlaslı bir ürperti ve sığınma tavrı. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uluhiyet karşısında kulun konumu | Haşyet ve sakınma | Sınırları koruma ve taşkınlığı engelleme | Kulun ilahi azamet karşısında haddini bilerek teyakkuzda kalmasını temin eder. | Kesin |
| İlmi | Bilgiye dayalı temkin | İhtiyat ve metodolojik şüphe | Hatalı kesin hükümden geri durma | Bilinmeyen karşısında acelecilikten kaçınarak teenni ve titizlikle adım atmayı sağlar. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve savunma | Caydırıcı güç | Saldırıyı baştan önleme | Potansiyel tehditlere karşı hazır bulunarak barışın çatışmasız korunmasını üretir. | Kesin |
| İktisadi | Piyasa denetimi ve risk yönetimi | İhtiyat akçesi ve riskten sakınma | İflas ve çöküşü engelleme | Aşırı spekülatif hırsı dengeleyerek ekonomik birimlerin kriz anları için korunma tedbiri almasını sağlar. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel bariyeri ve sönümleme kuvveti | Bir parçacığın veya sistemin yüksek enerji alanı karşısında geri itilmesi ve denge konumuna çekilmesi hareketiyle aynı dinamiği taşır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Caydırıcılık teorisi (deterrence theory) | Muhatabın maliyeti yüksek görerek saldırgan veya kuralsız eylemden kendi iradesiyle vazgeçmesi mekanizmasıyla örtüşür. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün çağdaş siyasi terminolojide yalnızca tedhiş, terör veya kör şiddet (terörizm) manasına hapsedilmesi; ya da salt ruhban cübbesi ve Hristiyan keşişliğine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem kalbi bir saygı ve ürpertiden kaynaklanan derin teyakkuzu, hem meşru caydırıcılığı, hem de insanın azamet karşısında haddini bilip haddi aşmaktan çekinmesini kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbadetteki saygı dolu çekinmenin patolojik bir dehşete dönüştürülmesi veya savunma amaçlı caydırıcılığın saldırgan bir şiddet olarak yaftalanması tehlikesi doğar. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inşa ettiği duygu dünyasında sevgi ve ümidin (rağbet) tek başına başıboşluğa yol açmaması için, sorumluluk bilinci ve teyakkuzla (rehbet) dengelenmesi gerektiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrailoğullarına yönelik ahde vefa çağrılarında, peygamberlerin yakarış modellerinde, düşmana karşı caydırıcılık emrinde ve ruhbanlık eleştirisinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığın salt korkusuz bir serbestlik olduğu zannını yıktığı gibi, Hristiyan keşişliğindeki aşırı münzeviliğin ve dünyadan tamamen el etek çekmenin vahyin emri olmadığını ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYüksek bir baskı veya incelme etkisiyle titreyip geri çekilmek, tehlike karşısında sınırlarına büzülmek.
- Soyut anlamİlahi veya ezici bir güç karşısında saygı dolu bir ürpertiyle teyakkuza geçmek, sakınmak ve haddini bilmek.
- Sistematik karşılıkBir sistemin aşırı uçlara savrulmasını önleyen içsel fren, otokontrol ve dış tehditlere karşı caydırıcılık kalkanı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sakınma ve teyakkuz halini, algılanan ilahi veya dışsal azamet potansiyelini, taşkınlık ve sınır aşma eylemini, zamanı, ise kişinin kendi meşru sınırları içinde kalarak ürettiği korunma ve denge durumunu simgeler. Algılanan azamet arttıkça taşkınlık törpülenmekte ve geri çekilme hareketi pozitif bir korunma üretmektedir.