خشي

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: خ-ش-يالصيغ: ٣١ · الجذور المجاورة: ٧٢ · الآيات: ٤٠ · السور: ٢٤؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».زكوأنسرببيَخْشَىرضيخَشْيَةَخشيشفقغيبقلبيَخْشَوْنَلينألهخَشِيَمسك

الجذرالصيغ ٣١الآيات ٤٠السور ٢٤المجاورة ٧٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

خشي

خ - ش - ي

جذر
  • الورود: ٤٨
  • الآيات: ٤٠
  • الصيغ: ٣١
  • المعاجم: ١٣

Haşy : Ayaktaki kuru ottur. Hışırtı, otlardan gelen sestir. Hışırtı sesinden doğan korkudan gelişerek haşiye korku anlamına gelir, yani Rabbinden korkmak demek, onun sözüne kulak vermek demektir. Kulak verilmediği zaman başa gelecekleri hesap etmek demektir.المزيد ›

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: خشى

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Haşy : Ayaktaki kuru ottur. Hışırtı, otlardan gelen sestir. Hışırtı sesinden doğan korkudan gelişerek haşiye korku anlamına gelir, yani Rabbinden korkmak demek, onun sözüne kulak vermek demektir. Kulak verilmediği zaman başa gelecekleri hesap etmek demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٧٧
باب الخاء والشين وو ا ي ء معهما و خ ش، و ش خ، خ ي ش، خ و ش، خ ش ي، ش ي خ مستعملات وخش: الوَخْش: رذالةُ الناس وصغارُهم. الواحدُ والجميعُ والإناثُ سواء. وربما جُمِعَ وِخاشاً في اضطِرار الكلام، وربما أدخل فيه النون كما يدخل في الإسم فيقال "زيدن" ولم يجعل غير النون، قال: جارية ليست من الوَخْشَنِّ والنَون صلةٌ للروي. ويجمع على أوخاش. وشخ: الوَشْخُ: الرديء الضعيف، وتزداد النون فيه أيضا. خيش:
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٦٨
المدخل: خشىخَشيَ الرجل يَخْشَى خَشْيَةً، أي خاف، فهو خَشْيانُ والمرأة خَشْيَاءُ. وخاشاني فلان فخَشَيتُهُ أَخْشيهِ بالكسر، عن أبي عبيد، أي كنت أشدّ خَشْيَةً منه. وهذا المكان أَخْشَى من ذاك، أي أشدُّ خوفاً. وقول الشاعر: ولقد خَشيتُ بأنَّ مَن تبِعَ الهُدىسكَنَ الجنانَ مع النبي مُحَمَّدِ قالوا: معناه عَلِمْتُ. وقوله تعالى: "فَخَشينا أن يُرهِقَهما طُغياناً وكُفراً". قال الأخفش: معناها كرهنا. وخَشَّاهُ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٦٢٨
المدخل: خشىباب الخاء والشين خشى ، وخش ، خيش ، خاش ، شاخ ، خشا : مستعملة . خشى : قال الليثُ : الْخَشْيَةُ : الْخَوْف ، والفِعْلُ خَشِيَ يَخْشَى . ويقال : هذا المكانُ أَخْشَى من ذلك المكانِ . وقال العَجَّاجَ : قَطَعْتُ أَخْشَاهُ إذا ما أَحْجَبَا وقال الفرَّاءُ _ في قول الله جلّ وعزّ : ) فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا ( [ الكهف : 80 ] . قال : ( فخشينا ( _ أيْ : فَعَلِمْنَا . وقال الزّجَّاجُ : ( فخشينا ( : مِن
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٥٧٧
(باب الخاء والشين وما يثلثهما) (خشع) الخاء والشين والعين أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على التَّطامُن. يقال خَشَع، إذا تطامَنَ وطأْطأَ رأسَه، يخشَع خُشوعاً. وهو قريبُ المعنى من الخضوع، إلاّ أنّ الخُضوع في البدَن والإقرارُ بالاستخذاء، والخشوعَ في الصَّوتِ والبصر. قال الله تعالى: ﴿خَاشِعَةً أبْصَارُهُمْ﴾ [القلم 43، المعارج 44]. قال ابنُ دريد: الخاشِع المستكينُ والرَّاكع. يقال اختشعَ فلانٌ، ولا يقال اختَشَع
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٦٢
المدخل: خشى- الخشية: خوف يشوبه تعظيم، وأكثر ما يكون ذلك عن علم بما يخشى منه، ولذلك خص العلماء بها في قوله: ﴿إنما يخشى الله من عباده العلماء﴾ [فاطر/28]، وقال: ﴿وأما من جاءك يسعى *** وهو يخشى﴾ [عبس/8 - 9]، ﴿من خشي الرحمن بالغيب﴾ [ق/33]، ﴿فخشينا أن يرهقهما﴾ [الكهف/80]، ﴿فلا تخشوهم واخشوني﴾ [البقرة/150]، ﴿يخشون الناس كخشية الله أو أشد خشية﴾ [النساء/77]، وقال: {الذين يبلغون رسالات الله ويخشونه ولا يخشون أحدا إلا
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٠٠
خ ش ي بالخشية ينال الأمن‏.‏ وخشي الله‏.‏ وخشي منه‏.‏ ‏"‏ ولا يخشون أحداً إلا الله ‏"‏ ورجل خاش وخـش وخشيـان‏.‏ تقول‏:‏ فلان خشيان‏.‏ كأنه من خشيته خشيان‏.‏ ومكان مخشي وهذا المكان أخشى من ذاك‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٢٠٧
الخَشْيَة: الخَوْف. خَشِيَ الرجل يخْشى خَشْية أَي خاف. قال ابن بري: ويقال في الخَشْية الخَشَاةُ؛ قال الشاعر: كأَغْلَبَ من أُسُودِ كِرَاءَ وَرْدٍ، يَرُدُّ خَشايَةَ الرَّجُل الظَّلوم كِراءُ: ثَنِيَّة بِيشَةَ. ابن سيده: خَشِيَه يَخْشاه خَشْياً وخَشْيَة وخَشاةً ومَخْشاةً ومَخْشِيةً وخِشياناً وتَخَشَّاه كلاهما خافَهُ، وهو خاشٍ وخَشٍ وخَشْيانُ، والأُنثى خَشْيا، وجمعهما معاً خَشايا، أَجروه مُجْرى
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٨٥
* خ ش ي * * خَشِيَ * بالكسر * خَشْيَةً * أي خاف فهو * خَشْيَانُ * والمرأة * خَشْيَا * وهذا المكان * أخْشَى * من ذاك أي أشد إخافة وقول الشاعر % ولقد خشيت بأن من تبع الهدى % سكن الجنان مع النبي محمد % قالوا معناه علمت وقوله تعالى ﴿فخشينا أن يرهقهما طغيانا وكفرا﴾ قال الأخفش معناه كرهنا
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٠٣٦
: ( ى ( *!خَشِيَهُ ، كرَضِيَهُ ) ، *!يَخشاه ( *!خَشياً ) ، بالفتْحِ ( ويُكْسَرُ ، *!وخَشْيَةً *!وخَشاةً *!ومَخْشاةً *!ومَخْشِيَةً ) ، على مَفْعِلَةٍ ، ( *!وخَشَياناً ) ، محرَّكةً ، فهذه سَبْعَة مَصادِر ، اقْتَصَرَ الجَوهرِيُّ منها على *!خَشْيَة . وذَكَرَهنَّ ابنُ سِيدَه ما عَدا *!خِشْياً بالكسْرِ . وذَكَرَ ابنُ برِّي *!الخَشاة ؛ وأَنْشَدَ له قَوْل الشاعِرِ : كأَغْلَبَ من أُسُودِ كِرَاءَ
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٨٨٠
المدخل: خشىخَشِىَ 1 خَشِىَ ذ , aor. يَخْشَى, inf. n. خَشْيَةٌ (JK, S, M, Msb, K) and خَشْىٌ (JK, M, K) and خِشْىٌ (Sgh, K) [the second and third erroneously written in the CK خَشًا and (by indication) خِشًا] and خَشَاةٌ (M, K) and خَشْيَانٌ, (JK, M, K,) though it has been said that the only instances of this kind are شَنْآنٌ and لَيَّانٌ, [see the former of these two,] but in one copy of the M found written
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٩٧
خَشِيَ خَشِيَ A ( n. ac. خَشْي 1 , خَشْيَة 1t , خِشْي 2 , خَشْيَاْنُ 33 ), a. Feared, dreaded. خَشَّيَ خَشَّيَ II , a. Frightened, terrified. تَخَشَّيَ تَخَشَّيَ V , a. see I . خَشْيَة خَشْيَة 1t , a. Fear, dread; fright, terror. خَشِي خَشِي 5 , a. Fearful, timid. خَاْشِي خَاْشِي 21 , خَشْيَاْنُ 33 . a. see 5 . خَشَيَاْن خَشَيَاْن 36 , a. see 1t . مَخْشَاة مَخْشَاة [ 17tA ], a.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٢٬١٦١
خشي خَشيَ - يَخْشَى - خِشْيَة خَشيَ - يَخْشى + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يتوقع إصابته بضر يمكن النجاة منه: يتوقع ويترقب حصول ضرر أو اذى محتمل وليس أكيداً، من كائن أو شيء أو أمر عظيم يملك القدرة على ذلك، ولكن يرافق ذلك نوع من الأمل والرجاء بأن الضرر قد لا يحصل خِشْيَة: على وزن " فـِعـْـلة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " خَشيَ - يَخْشى":
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٣١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٢ (الإجمالي: ٢٧٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. شفق

    الآيات المشتركة: ٣ · Akşam karanlığında gökte meydana gelen kızıl aydınlıktır

  2. غيب

    الآيات المشتركة: ٥ · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…

  3. أنس

    الآيات المشتركة: ٩ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  4. لين

    الآيات المشتركة: ٢ · “Line” değişik renkte hurmalıkları olan ağaçlıklardır

  5. رضي

    الآيات المشتركة: ٤ · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  6. نعم

    الآيات المشتركة: ٥ · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır

  7. أله

    الآيات المشتركة: ٢١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  8. زكو

    الآيات المشتركة: ٣ · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir

  9. تمم

    الآيات المشتركة: ٢ · Çiçeklenmiş ağaç demektir

  10. هدي

    الآيات المشتركة: ٦ · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  11. ربب

    الآيات المشتركة: ١٢ · Ribve, tümsek demektir

  12. مسك

    الآيات المشتركة: ٢ · Koku veren yağdır

الآيات التي ورد فيها(٤٠)

  1. … الزَّكَاةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً وَقَالُوا رَبَّنَا …

    Çekinirler

  2. الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَهُمْ مِنَ السَّاعَةِ مُشْفِقُونَ

    Çekinirler

  3. الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسَالَاتِ اللَّهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّهَ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا

    Çekinirler

  4. … شَيْءٌ وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى إِنَّمَا تُنْذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَمَنْ تَزَكَّى فَإِنَّمَا يَتَزَكَّى …

    Çekinirler

  5. … الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ …

    Çekinirler

  6. إِنَّ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ

    Çekinirler

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökخشي
YapıÜçlü
Özel DurumÂhirinde nâkıs illet harfi (yâ)
Bağlamsal Yakın Köklerخوف, وجل, رهب, حذر, تقي
Zıt Kökأمن
Çekirdek Özet 1Büyüklük, azamet veya tehlike karşısında bedenin ve zihnin çekinerek geriye çekilmesi, kuruyup donakalması
Çekirdek Özet 2Muhatabın azamet ve ilmini idrakten kaynaklanan, hürmet ve tazim yüklü bilinçli çekinme
Çekirdek Özet 3Yalnızca failin büyüklüğünü bilmekle ortaya çıkan ve insanı taşkınlıktan koruyan kurucu saygı ve itaat bilinci
Kritik Hata RiskiKökün salt psikolojik ve edilgen bir panik korkusu (خوف) sanılması ve arkasındaki bilgi (علم) ve tazim şartının göz ardı edilmesi

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خشSertlik, kuruluk, hışırtı, sert bir temas veya kabalık hissiyle geri çekilme; bu çekirdek خشب kökünde kütük ve dağ sertliğinde, خشع kökünde ise boyun büküp donuklaşmada görülürيMaddi sertlik ve hışırtı hissini canlının algı dünyasına ve içsel çekinme refleksine taşır; somut kuruluğu idrak temelli bir sakınma ve hürmetle geriye çekilmeye dönüştürür

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaح kök imgesinin sürtünmeli ve hırıltılı ses varyantı olup sınırı aşılmaz kılan, geçişi engelleyen ve tecrit eden sert bir perdelenmeyi gösterir
شDiş; ısırma, parçalama, keskinlikAyrışma, belirginleşme, bilincin keskinleşmesi ve uyaranın algıda yarattığı ani sarsıntıyı temsil eder
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaKişinin sınır karşısında eylemini geri çekmesi, iradesini toparlaması ve eylemsel duruşunu ayarlamasıdır
خشيAşılamaz bir sınır ve heybet karşısında bilincin uyanması ve eylemin hürmetle geri çekilmesiKişinin yüce bir güç veya tehlikeli sınır karşısında keskin bir idrakle iradesini kontrol altına alıp saygıyla geri çekilmesi hareketidir

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKuru otların çıkardığı hışırtı sesi, suyunun çekilip kuruması sebebiyle büzülen et ve hurma; sertleşip donakalarak geri çekilme durumu
Cahiliye şiiri kullanımıŞair el-Accâc'ın recezinde geçen kullanım: قَطَعْت أَخْشاهُ إِذا ما أَحْبَجا / Bu beyitte kök, ıssızlığın ve azametin dehşet saçtığı, içine girilmesi en çok çekinilen ve ürkülen tehlikeli çöl arazisi anlamında kullanılmıştır
Erken Arapça kullanımMûte Savaşı'nda Hâlid b. Velîd'in orduyu idaresini anlatan rivayette geçen dâfea'n-nâse ve hâşâ bihim ifadesi; ordusunu tehlikeye atmaktan sakınarak, temkin ve ihtiyatla koruyup geri çekmesi anlamındadır

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dillerinde خشي kökü, özellikle Güney-Batı Sami (Arapça) havzasında duyusal algı, tehlike bilinci ve yücelik karşısında ürperme dairesinde özelleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan /ḫ-š-y/ ses dizilimiyle birebir örtüşen kökler nadirdir; zira Proto-Semitik sürtünmeli /ḫ/ sesi İbranicede /ḥ/ (ח) sesine kaymıştır. Bu bağlamda Süryanice ve İbranicedeki /ḥ-w-š/ (hissetmek, telaşlanmak, geri çekilmek) ve /ḥ-š-š/ (acı çekmek, hissetmek, endişe etmek) kökleri, somut duyusal uyarılma ve geri çekilme bakımından semantik paralellik gösterir. Arapçada kök, fiziksel kuruluk ve büzüşme (الخشو ve الخشي) tabanından hareketle, zihinsel bir idrak ve tazimle birlikte gelen çekinme hissine doğru gelişmiştir. Bu yönüyle kök, salt bir dehşet hissi değil, bilginin eşlik ettiği derin bir saygı ve sakınma manasını Arap dilinde tek başına yüklenmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönخش ikili çekirdeğinden türeyen somut büzüşme ve kurulukKuru ot hışırtısı ve etin kuruyup çekilmesi anlamından, tehlike veya büyüklük karşısında insanın büzüşüp donakalmasına geçilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice /ḥ-w-š/ ve Süryanice /ḥ-š-š/ kökleriyle his ve endişe düzleminde temasDuyu algısının uyarılması, telaş ve çekinme bağlamında ortak bir arkaik hissetme tabanına dayanırMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda güvenilir doğrudan soydaş biçim tespit edilmediVeri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Dictionnaire des racines sémitiques.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خشيAnlamlıÇekinmek, saygıyla korkmakBilgi ve tazimle yüce bir güçten sakınmakHedef kök; Kur'an'da geçer
خيشAnlamlıKaba dokuma, keten beziSert, kaba liflerden örülen çadır veya örtü beziKaba sertlik çekirdeğini taşır; Kur'an'da geçmez
شخيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilir
شيخAnlamlıYaşlanmak, kemale ermekYaşça ve tecrübece ilerlemiş, hürmet gören kişiYaşlılığın getirdiği kuruluk ve ağırlıkla temaslıdır; Kur'an'da geçer
يخشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKullanım dışı fonetik diziliş
يشخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKullanım dışı fonetik diziliş

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خشيMerkezSaygı ve idrak kaynaklı çekinmeBüyüklüğü bilinen yüce bir kudret karşısında hürmetle geri çekilmeBilginin şart olduğu, tazim yüklü ve bilinçli çekinmedir
خوفKomşuGenel korku ve tehlike algısıİdraksiz de olabilen, zarar beklentisinden doğan genel kaçınmaZarar görme ihtimaline karşı duyulan doğrudan psikolojik ürperti
وجلKomşuKalbin sarsılmasıBir haber veya anımsama anında kalpte beliren ani ürperme ve titremeHaberin veya uyarının ilk çarpma anında bedende beliren fiziki sarsıntı
رهبKomşuSürekli ve derin kaygıKesintisiz bir dikkatle tetikte olma ve sakınma haliTehlikeye karşı sürekli uyanık ve tedirgin bir koruma tutumu alma
حذرKomşuÖnlem alma ve sakınmaTehlikeyi sezip somut eylemle tedbir almaZihinsel veya eylemsel savunma tedbirine yönelten sakınma
تقيKomşuKorunma ve siper edinmeZarar verecek şey ile kendi arasına kalkan koymaBilinçli bir koruyucu kalkan inşa ederek emniyete erme
أمنZıtGüvende olma, sükûnetTehlike ve ürperti duygusundan tamamen emin ve sakin olmaKalbin hiçbir tehdit, çekinme veya huzursuzluk hissetmemesi hali

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخشيBilgi ve tazimle çekinmekKarşı tarafın yüceliğini bilerek sakınmak ve hürmetle titremekKesin
LatinceRevereri, vereriHürmetle çekinmek, saygı duymakSıradan dehşeti değil, saygın bir otoriteye duyulan çekinmeyi karşılarGüçlü
İngilizceAwe, reverential fearDerin saygı yüklü çekinmeYalnızca tehlike korkusu olan fear kelimesini aşar, huşu ve tazim içerirGüçlü
AlmancaEhrfurchtSaygı korkusu, hürmetŞeref ve azamet karşısında duyulan ürperme ve saygı dengesini tam yansıtırGüçlü
FransızcaCrainte révérencielleHürmetkar korkuSıradan panik durumundan ayrılan, saygınlığa dayalı çekinmedirGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خَشْيَة / يَخْشَىİlim ve tazim temelli derin saygıAllah'ın azametini bilen alimlerin ve müminlerin içsel çekinmesi (Fâtır 35:28, Tâhâ 20:3)
خَشْيَةMaddi yoksulluk ve zarar endişesiÇocukları fakirlik endişesiyle öldürmeme veya malı infak edememe korkusu (İsrâ 17:31, İsrâ 17:100)
تَخْشَوْهُمْ / أَتَخْشَوْنَهُمْİnsan baskısı ve kınanmasından çekinmeİnsanların gücünden veya ayıplamasından sakınarak hakkı gizleme (Mâide 5:3, Tevbe 9:13, Ahzâb 33:37)
خَشِيَKesin olarak bilme ve farkında olmaOlayın varacağı tehlikeli neticeyi kesin bilgiyle öngörme hali (Kehf 18:80)
خَشْيَةِ اللَّهِVarlığın azamet karşısında boyun bükmesiTaşların yarılması ve dağın un ufak olması tasvirindeki kozmik teslimiyet (Bakara 2:74, Haşr 59:21)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMarifetullah ve sıfatlar bahsiAllah'tan hakkıyla çekinmenin ancak O'nun celal sıfatlarını bilmekle mümkün olması (Fâtır 35:28)Bilgiyle doğru orantılı olarak artan varoluşsal saygı ve sorumluluk
FıkıhAhkamda niyet ve ihlas zeminiİbadetlerin ifasında ve haramlardan kaçışta insanlardan değil yalnızca Allah'tan çekinme şartıAmelin meşruiyetini sağlayan içsel denetim ve ihlas
Tefsirخوف ile خشية kavramlarının tefrikiHer haşyetin bir havf olduğu fakat her havfın haşyet olmadığı; haşyette tazim ve ilmin şart koşulduğuKör korkudan bilinçli hürmete doğru semantik yükseliş
HadisTakva ve haşyet ahlakıHz. Peygamber'in Allah'ı en çok bilen ve O'ndan en çok çekinen kişi olduğunu bildiren nebevi bilinçEn kâmil ilmin sonucu olan zihni ve ameli titizlik

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUluhiyet karşısındaki kullukTazim yüklü sakınmaİbadeti riyadan arındırmaİnsanın görünürde değil, gaybda dahi ilahi murakabeyi hissedip günah sınırından çekinmesidirKesin
İlmiHakikat ve delil karşısındaki duruşİlmi vakar ve temkinZan ve cehaletten alıkoymaAlimin kendi bilgisine güvenip kibirlenmesini önleyen, bilginin derinleştikçe tevazuyu artırmasıdırKesin
SiyasiOtorite ve kamu düzeni ilişkisiHaktan sapmama bilinciTiranlaşmayı ve zalimden çekinmeyi engellemeYöneticinin halktan veya zalimden değil yalnızca adaletten çekinmesi, halkın da menfaatperest korkulardan kurtulmasıdırGüçlü
İktisadiMülkiyet ve harcama ahlakıFakirlik kaygısını aşmaCimrilik ve ihtikarı kırmaRızkı tüketeceği korkusuyla infaktan kaçınmayı (خشية الإملاق) engelleyen tevekkül dengesidirGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüksek potansiyel bariyeri veya çekim alanı karşısında parçacığın davranışıParçacığın, alanın şiddetini ve sınır parametrelerini hissettiğinde hızını ayarlayarak bariyeri zorlamadan yörüngede kalması veya geri dönmesi hareketidirGüçlü
Beşeri bilimlerYüksek meşruiyet ve normatif otorite karşısında rasyonel otokontrolBireyin, kurumun ve hukukun meşruiyetine duyduğu derin saygı sebebiyle dışsal cezadan ziyade içselleşmiş normla eylemini sınırlamasıdırKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün gündelik Türkçedeki panik, fobi, ürperme veya dehşet gibi kontrolsüz bir korku haliyle özdeşleştirilmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKökün cehaletten kaynaklanan bir dehşet değil; aksine bilginin, azamet idrakinin ve sevgiyle karışık derin bir hürmetin ürünü olan bilinçli bir çekinme olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah ile kul arasındaki ilişkinin sevgi ve saygıdan kopuk, travmatik ve patolojik bir tehdit ilişkisi sanılması; alimin sorumluluğunun kuru bilgiye indirgenmesi

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ahlak ve kulluk epistemolojisini kurar; hakiki dindarlığın körü körüne korkudan değil, varlığın ve Yaratan'ın büyüklüğünü kavramaktan doğan derin bir hürmetten beslendiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlim ile Allah bilinci arasındaki bağı kuran ayetlerde (Fâtır 35:28), tebliğde kimseden çekinmeme ilkesini koyan pasajlarda (Ahzâb 33:39) ve gayba duyulan saygıyı anlatan bağlamlarda (Mülk 67:12).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Korkunun insanı dinden uzaklaştıran yıkıcı bir duygu olduğu şeklindeki modern yanılgıyı tashih eder; haşyetin bir ceza kaygısından önce azameti idrak eden akıl ve kalbin asil bir duruşu olduğunu ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamKuru ot hışırtısı, dokunun büzüşmesi ve canlının sert bir uyaran karşısında irkilerek geriye çekilmesi.
  • Soyut anlamBir varlığın yüceliğini ve azametini bilmekten kaynaklanan, hürmet ve hayranlıkla karışık bilinçli bir çekinme ve sakınma hali.
  • Sistematik karşılıkDini, ahlaki ve hukuki alanda bireyi dış baskıyla değil, içselleşmiş hakikat bilgisi ve tazimle eylemini denetlemeye sevk eden kurucu saygı bilinci.
  • LaTeX modeliK=f(I,A)  ⟹  lim⁡I→∞ΔE=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde K çekinme ve haşyet düzeyini; I muhataba ve hakikate dair ilim ve marifeti; A algılanan azamet ve kudreti temsil eder. Haşyet, ilim ve azametin bir fonksiyonudur (f(I,A)). İlim ve azamet algısı arttıkça (lim⁡I→∞), kişinin haddi aşma, taşkınlık ve günaha sapma sapması sıfıra yaklaşır (ΔE=0), yani eylem mükemmel bir otokontrol ve sükûnet kazanır.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: خ