روم
ر - و - م
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
Suyun toplandığı çukur yer, Anadolu’nun adıdır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Suyun toplandığı çukur yer, Anadolu’nun adıdır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٩٢٢باب الرّاء والميم و و ا ي ء معهما
ر و م، و ر م، م و ر، ر م ي، ر ي م، م ر ي، م ي ر، ي م ر، ر أ م، أ ر م، م أ ر، أ م ر، م ر أ مستعملات
روم:
الرَّوْمُ: طَلَبُ الشَّيْءِ. والمَرامُ: المَطْلَبُ. رام يروم روماً ومراما: طَلَبَ.
ورم:
الوَرَمُ: مَعروفٌ، وقد وَرِمَ يَرِم وَرَمأ فهو وارمٌ.
ومَوْرِمُ الأضراس: أصول مَنابتها.
مور:
المَوْرُ: المَوْجُ.. والمَوْزُ: مصدر مار يمور، وهو الشّيء يَتَرَدَّدُ في
باب الرّاء والميم و و ا ي ء معهما ر و م، و ر م، م و ر، ر م ي، ر ي م، م ر ي، م ي ر، ي م ر، ر أ م، أ ر م، م أ ر، أ م ر، م ر أ مستعملات روم: الرَّوْمُ: طَلَبُ الشَّيْءِ. والمَرامُ: المَطْلَبُ. رام يروم روماً ومراما: طَلَبَ. ورم: الوَرَمُ: مَعروفٌ، وقد وَرِمَ يَرِم وَرَمأ فهو وارمٌ. ومَوْرِمُ الأضراس: أصول مَنابتها. مور: المَوْرُ: المَوْجُ.. والمَوْزُ: مصدر مار يمور، وهو الشّيء يَتَرَدَّدُ في عَرض كالدّاغِصة في الرُّكْبة. والبَعير يَمُورُ عَضُداه، إذا تردّدا في عَرْض جنبيه. والطَّعْنة تمورُ، إذا مالت يَميناً أو شِمالاً. والدّماءُ تمورُ في وَجْهِ الأَرْض، إذا انصبّت فتردّدتْ. وانمارت لبدة الفَحْل، وعَقِيقةُ الجَحْش، إذا سَقَطَتْ عنه أَيّامَ الرَّبيع. وكلّ طائفةٍ منه: موّارة، قال: فانْمار عنهنّ مُواراتُ المِزَقْ والمَوْزُ: تُرابٌ وجَوْلانٌ تَمورُ به الرِّيحُ. وفي القرآن: "يوم تَموُرُ السّماء موراً. وناقة موّارةٌ: سريعةٌ في سَيْرها. والفَرَسُ يكونُ موّارَ الظَهر، قال: على ظَهْر مَوّارِ المِلاطِ حِصانِ رمي: رَمَى يَرْمي رَمْياً فهو رامٍ، قال تَعالَى: "وما رَمَيْتَ إذْ رَمَيْتَ ولكنّ اللَّه رَمَى. والرَّمِيُّ: قِطَعٌ صِغارٌ من السَّحاب رِقاقٌ، قدرُ الكفِّ، أو أكبر شيئاً، والجميع: الأرماء. وأَرْمَى فلانٌ في هذا الشَّيء، أي: زاد فيه، قال: وأَسْمَرَ خِطِّيّاً كأنّ كُعُوبَهُنَوَى القَسْبِ قد أَرْمَى ذراعاً على العَشْرِ والرِّماءُ: الرِّبا، والارتماء: أن يَتَرامَى الشّيء بين الشَّيئين. والمِرْماةُ: السَّهْمُ الّذي يُتَعَلَّمُ به الرَّمْي وفي الحديث: لو أنّ أَحَدَكُمْ دُعي إلى مِرْماتَيْنِ لأجاب، وقد يُفَسَّر بأنّهما: ما بين ظلفي الشّاة، وليس بمعروف. والرَّميّة: الصَّيْد الذي تَرميه فتَصْرَعُه ذكَراً كان أو أنثى، قال امرؤ القَيْس: فهو لا تَنْمِي رَمِيَّتُـهُ ما له لا عُدَّ من نَفَرِهْ ريم:
الرَّْمُ: البَراح، والفعل: رام يَرِيم، وتقول: ما يَرِيمُ يَفْعَلُ كذا، أي: ما يَبْرَحُ. والرَّيْمُ: اسم لما يروم من الأشياء كلها. والرَّيم: أنْ يُقْسَم الجَزور على أجزاء يُسَوَّى بَيْنَها، فما فضل في يد الجزّار من قطعة لحم، أو عَظْم فتلك الفضلة: الرَّيم، قال: وكنتم كعَظْمِ الرَّيْمِ لم يَدْرِ جـازِرٌ على أيّ بَدْأَي مَقْسِمِ اللَّحْم يُجْعَلُ. وقال العجّاج: بالرَّيْمِ والرَّيْمُ على المَزْجُورِ أي: من زُجِرَ فعليه الفضل، وكانوا في زَمَن الحجّاج يَسْتقرِضونَ على أُعْطياتِهِمْ فإِذا كان على الرَّجُلِ في عَطائِهِ فَضْلٌ قيل له: عليك رَيْمٌ، أي: دَيْنُك أكثرُ من عَطائِك، قال المخبّل: فأَقعِ كما أَقْعَى أبوكَ على اسْتِهِ يَرَى أنّ رَيْماً فَوْقَه لا يُعادِلُـهْ مري: المريّ، بلا همز: النّاقةُ الكثيرةُ اللَّبَن، قال: إذا ما مَرِيّ الحَرْب قلّ غزارها والمَرْيُ، بالتَّخْفيف: مَسْحُكَ ضَرْعَ النّاقة تمريها بيدك كي تَسْكُنَ للحَلب. والرِّيحُ تمري السَّحاب مَرْياً.. والمُرِيّ: معروف. والمِرية: الشّكّ في الأمر، ومنه: الامتراء والتّماري في القرآن، يقالُ: تَمارَى يَتَمارَى تَمارِياً وامترى امتراء، إذا شكّ. مير: المِيرة بلا همز: جَلْب القَوْم الطّعامَ للبَيْع، وهم يَمْتارونَ لأَنْفُسِهِمْ، ويَمِيرُونَ غَيْرَهم ميراً. يمر: اليامور من دَوابِّ البحر، يجري عليه الحكم إذا صيد في الحَرَم. رأم: الرَّأْم، مهموز: هو البَوّ، قال: كأُمّهات الرّأم أو مطافلا وقد رَئِمَتْهُ رَأْماً ورَأَماناً فهي رائمٌ ورؤوم. وأرأمناها، أي: عَطَفْناها على رأمٍ، والنّاقةُ رَؤُومٌ رائمة. والآرام: الظِّباءُ البيض، واحدها: رِئْم. والروائم في وصف الدِّيار: الأَثافيُّ، لأنّها قد رَئِمَتِ الرّماد. ورَئِمَ الجُرحُ رِئماناً، إذا انضمّ فوه للبُرْء. وكلّ من أَحَبَّ شيئاً وأَلِفَهُ فقد رَئِمَهُ. أرم: الأَرامُ: مُلْتَقَى قبائل الرَّأْس، وبذلك سَمِّي الرّأس الضَّخْم مُؤَرَّماً... وبيضةٌ مُؤَرَّمة: واسعة الأعلى. والأَرَمِيُّ: من أعلام قوم عاد، كانوا يَبْنونه كهيئة المنارة، وكهيئة القُبُور، قال أبو الدُّقَيْش: الأُروم: قبور عاد، وكذلك الإرَم، قال: بها أُرُومٌ كهوادي البُخْتِ ويقال: ما بها إرم، أي: ما بها أحدٌ. وإِرَم كان أبا عادٍ الأُولى.. والأَرُومةُ: أصلُ كُلِّ شجرة. وأصل الحَسَب: أُرُومَتُهُ، والجميع: أَرومٌ وأَرُومات. وأَرومُ الأضراس: أُصولُ منابتها. والأُرُومةُ، بضمّ الألف: غلط، لأنّها اسمٌ واحِد، ولا يَجيءُ اسمٌ واحدٌ على فُعُولةٍ إلاّ في المَصادِر. والأُرَّم: الحجارة هكذا جمع. قال: يَلُوكُ من حَرْدٍ عليّ الأُرَّما ويقال: بل الأرّم: الأضراس، يقال: إنّه لَيَحْرُق عليه الأُرَّمَ، قال: أُخْبِرْتُ أحماء سُلَيْمَى إنّما باتوا غِضاباً يَحْرُقون الأُرَّما مأر: المِئْرة: العداوة، وجَمْعُها: المِئَر.. ماءَرْتُ بين القَوْم مُماءَرةً، أي: عادَيْتُ. وامْتَأَرَ فلان على فلان، أي: احْتَقَدَ. أمر: الأَمْرُ: نقيضُ النَّهي، والأمرُ واحدٌ من أمور النّاس. وإذا أَمَرْتَ من الأمر قلت: اؤْمُرْ يا هذا، فيمن قرأ: "وأْمُرْ أهلك بالصّلاة".
لا يُقال اُؤْمُرْ ولا اُؤْخُذ منه شَيْئا، ولا اُؤْكُل، إنّما يُقالُ:: مُرْ وخُذْ وكُلْ في الابتداء بالأمر، استثقالاً للضَّمَّتين، فإِذا تقدم قبل الكلام واوٌ أو فاءٌ قلت: وأْمُرْ، فَأْمُرْ، كما قال عز وجلّ-: "وأْمُر أهلك بالصّلاة"، فأمّا كُلْ من أَكَلَ يَأْكُلُ فلا يكاد يُدْخلون فيه الهمزة مع الفاء والواو، ويقولون: وكُلا وخذا، وارفعاه فكُلاهُ، ولا يَقُولونَ فأْكلاه.. وهذه أحرف، جاءتْ عن العَرَبَ نوادرُ، وذلك أنّ أكثر كلامها في كُلّ فِعْلٍ أوّله همزة مثل: أَبَل يأبِلُ، وأَسَرَ يأسِرُ أن يكسروا يَفْعِلُ منه وكذلك أَبَق يأبِق، فإِذا كان الفِعْلُ الذي أوّلُهُ همزة ويَفْعِلُ منه مكسوراً مردوداً إلى الأمر قيل: اِيسِرْ يا فلانُ، اِيبِقْ يا غلام، وكأنّ أَصْلَهُ اِئْسِر بهمزتين فكرهوا جَمْعاً بين هَمْزَتَيْنِ، فحوّلوا إحداهما ياءً إذ كان ما قَبْلَها مكسوراً، وكان حقّ الأمر من أَمَرَ يأمُرُ أن يُقال اُؤْمُرْ اُؤْخُذ، اُؤكُلْ بهمزتين فتُرِكَتِ الهمزةُ الثّانية وحُوّلت واواً للضّمّة فاجتمع في الحرف ضمّتان بينهما واوٌ والضّمّة من جنس الواو، فاسْتَثْقَلَتِ العربُ جمعاً بين ضمّتين وواو فطَرَحوا همزة الواو، لأنّه بقي بعد طرحها حرفان فقالوا: مُرْ فلاناً بكذا وكذا، وخذ من فلانٍ وكُلْ، ولم يقولوا: اُكُلْ ولا اُمُرْ ولا أُخُذْ، إلاّ أنّهم قالوا في أَمَرَ يأمُرُ إذا تقدّم قبل أَلِفِ أَمْرِهِ واوٌ أو فاءٌ أو كلامٌ يتّصِلُ به الأمر من أَمَرَ يأْمُرُ، فقالوا: الْقَ فلاناً وأْمُره فردُّوه إلى أَصْلِهِ. وإنّما فعلوا ذلك لأنّ ألف الأمر إذا اتّصلت بكلام قبلها سقطتِ الأَلِفُ في اللفظ، ولم يفعلوا ذلك في كُلْ وخُذْ إذا اتّصل الأَمْرُ بهما بكلام قبله، فقالوا: الْقَ فُلاناً وخُذْ منه كذا، ولم نَسْمَعْ وأْخُذْ كما سمعنا وأْمُرْ. قال الله تعالى: "وكُلا منها رَغَداً" ولم يقل: وأْكُلا. فإِن قيل: لِمَ ردّوا مُرْ إلى أصلها ولم يَرُدُّوا وكُلا، ولا وخُذْ قيل: لسَعَة كلامِ العَرَب، وربّما ردّوا الشّيء إلى أَصْلِهِ، وربّما بنوه على ما سبق، وربما كتبوا الحرف مهموزاً، وربّما تركوه على ترك الهمزة، وربّما كتبوه على الإدغام وكلّ ذلك جائزٌ واسِعٌ. والأَمِرة: البَرَكة. وامرأة أَمِرةٌ، أي: مباركة على زَوْجها. وأَمِرَ الشَّيء، أي: كَثُرَ. والإِمَّرة: الأُنْثَى من الحُمْلان.. والإمَّرُ الضَّعيف من الرِّجال، قال امرؤ القيس: ولست بذى رَثْيَةٍ إمَّـرٍ إذا قِيد مُسْتَكْرَها أصحبا والإمْرةُ الإمارة، وهو أمير مُؤَمّر. والأَمارُ: الموعد، قال: إلى أمارٍ وأمارٌ مدّتي وأَمِرَ وَلَدُها، أي: كَثُر ما في بَطْنها.. وأَمِرَ بنو فلانٍ أمارة، أي: كثروا وكَثُرَتْ نَعَمُهم. مرء: المَريء: رأس المَعِدَة والكَرِش اللاّزق بالحُلْقُوم. وهو مجرى الشّراب والطّعام، وهو أحمرُ مُسْتطيلٌ جوفُه أبيض. ومريء الطّعام أضيق من الحُلْقُوم. والمُرُوءةُ: كمالُ الرُّجوليّة، وقد مَرُؤَ الرّجل، وتمرّأ إذا تَكَلَّف المُروءةَ، وهو مريءٌ بيِّنُ المروءة. ومَرُؤَ الطّعام، وهو مريءُ بيِّنُ المَراءَةِ. ويقال: ما كان الطّعام مريئاً، وقد مَرُؤَ مَراءةً، واستمرأ، وهذا الشّيءُ يُمْرِئني الطّعام. والمرأة: تأنيث المَرْء: ويُقالُ: مَرَة بلا ألف.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٠٩رُمْتُ الشيء أرومُهُ رَوْماً، إذا طلبتَه. ورَوْمُ الحركة الذي ذكره سيبويه، هي حركةٌ مُخْتَلَسةٌ مختفاةٌ لضربِ من التخفيف، وهي أكثر من الإشمام لأنها تُسْمَعُ، وهي بزنة الحركة وإن كانت مختلسة مثل همزة بيْن بيْن، كما قال:
أَأَنْ زُمَّ أَجْمالٌ وَفـارَقَ جـيرَةٌ وصاحَ غرابُ البيْن أنت حَزينُ
ابن الأعرابي: رَوَّمْتُ فلاناً ورَوَّمْتُ بفلان إذا جعلتَه يطلبُ الشيءَ. والمَرامُ: المطلبُ. والرامُ: ضربٌ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٣٬٣٠٩(باب الراء والواو وما يثلثهما)
(روي) الراء والواو والياء أصلٌ واحد، ثمّ يشتق منه. فالأصل ما كان خِلافَ العَطَش، ثم يصرَّف في الكلام لحامِلِ ما يُرْوَى منه.
فالأصل رَوِيتُ من الماء رِيّاً. وقال الأصمعي: رَوَيْت على أهلي أَرْوِي رَيّاً. وهو راوٍ من قومٍ رُواةٍ، وهم الذين يأتونهم بالماء.
فالأصل هذا، ثمّ شبِّه به الذي يأتي القومَ بِعْلمٍ أو خَبَرٍ فيرويه، كأنَّه أتاهم برِيِّهم من ذلك.
(روب)
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٥- ﴿آلم *** غلبت الروم﴾ [الروم/1 - 2]، يقال مرة للجيل المعروف، وتارة لجمع رومي كالعجم.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٣٠ر و م
هو ثبت المقام بعيد المرام.
وقد رام الشيء روما وهم روّم له غير نوم عنه.
وما كان يروم أن يفعل فروّمته: جعلته يرومه.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٣٩٨رام الشيءَ يَرومُهُ رَوْماً ومَراماً: طلبه، ومنه رَوْمُ الحركة في الوقف على المرفوع والمجرور؛ قال سيبويه: أَما الذين راموا الحركة فإنه دعاهم إلى ذلك الحِرْصُ على أَن يُخرجوها من حالِ ما لزمه إسكانٌ على كل حال، وأَن يُعلموا أَن حالها عندهم ليس كحال ما سكن على كل حال، وذلك أَراد الذين أَشَمُّوا إلا أَن هؤلاء أَشد توكيداً؛ قال الجوهري: رَوْمُ الحركة الذي ذكره سيبويه حركة مُخْتَلَسَةٌ مُخْتفاةٌ لضرب
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٩٦* ر و م * * رَامَ * الشيء طلبه وبابه قال و * رَوْمُ * الحركة الذي ذكره سيبويه مستقصى في الأصل و * المَرَامُ * المطلب و * رامَةُ * اسم موضع بالبادية وفيه جاء المثل % تسألني برامتين سلجما % و * رَامَ هُرْمُزُ * بلد و * الرُّومُ * جيل من ولد الروم بن عيصو يقال * رُومِيٌّ * و * رُومٌ * مثل زنجي وزنج
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٢١٨| | ( *!الرَّوْمُ : الطَّلَب *!كالمَرامِ ) ، وقد | *!رامه *!يَرُومه *!رَوْماً *!ومَراماً : طَلَبَه . | | ( و ) الرَّوْمُ : ( شَحْمَةُ الأُذُن ) . ومنه | حَدِيثُ أبي بَكْر : أنه أوصَى | رَجُلاً في طَهارَتِه فقال : تَعهَّد | المَغْفَلَة والمَنْشَلَة *!والرَّوْم ، وهو | بالفَتْح ( ويُضَمُّ ) . | | قال الجوهرِيّ : ( و ) الرَّومُ الذي ذَكَره | سِيبَوَيْهِ ( حَرَكة مُخْتَلَسَة مُخْتَفاةٌ ) |
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬١٢٧رَامَ
1 رَامَ ذ , (T, S, M, Msb,) aor. يَرُومُ, (T, S, Msb,) inf. n. رَوْمٌ (T, S, M, Msb, K) and مَرَامٌ, (Msb, K, TA,) He sought, sought for or after, or desired, syn. طَلَبَ, (T, * M, Msb, K, *) a thing. (S, M, Msb.) ― -b2- [And hence, He attempted another person in fight &c., and a thing.] ― -b3- And [hence also] الرَّوْمُ, (K,) or رَوْمُ الحَرَكَةِ, mentioned by Sb, (S,) [as though
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٦٠رَام
رَام ( w ) U ( n. ac. رَوْم 1 , مَرَام [ 17A ] ),
a. Desired; longed, yearned, craved for; coveted.
رَوَّمَ
رَوَّمَ II
a. [ acc. . & Bi ], Made to desire &c.
b. Stopped, stayed, tarried.
c. Meditated, formed, planned ( project & c. ).
تَرَوَّمَ
تَرَوَّمَ V
a. [ Bi ], Mocked at, ridiculed, derided.
رَوْم
رَوْم [ 1 ],
a. Desire, wish; craving, longing.
b. Lobe ( of the ear ).
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٤٬٤٠٢روم
1.BAB
رَامَ - يَرُوْمُ - رُوْم
رَامَ - يَرُوْمُ + كائن + شيئاً: يطلبه: يرغب ويريد ويحرص على تحصيل مراد: يشعر بميل للحصول على شيء وتملكه والاستفادة منه، أو للقيام بفعل أو تحقيق رغبة
رُوْم - الروم : اسم القوم الذي سكنو مدينة روما وشمال البحر المتوسط عموماً، وأكثر الغربيين اليوم من نسلهم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الميل للقيام بفعل
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ١ (الإجمالي: ١)
- غلب
الآيات المشتركة: ١ · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | روم |
| Yapı | Üçlü kök (Arapça asıl fiil kökü ve Kur'an'da özel kavim/devlet adı) |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli و) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طلب, قصد, بغي |
| Zıt Kök | ترك |
| Çekirdek Özet 1 | Bir hedefe yönelmek, bir şeyi elde etmeyi arzu ve talep etmek, gayeye kilitlenmek |
| Çekirdek Özet 2 | Tarih sahnesinde belirli bir medeniyet ve siyasi iradeyi temsil eden Doğu Roma (Bizans) toplumu |
| Çekirdek Özet 3 | Hedefe kilitlenme iradesi ile somut siyasi-tarihsel mücadele ve güç dengeleri arasındaki kesişim |
| Kritik Hata Riski | Kur'an'daki kavim adını salt coğrafi veya nötr bir etnik isim sayıp, ismin taşıdığı siyasi-dini iradeyi ve kökün Arap dil mantığındaki azim ve hedef arayışı boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رو | Hareket, yöneliş, genişleme ve bir hedefe doğru akış; nitekim روح kökünde can ve nefesin yayılışı, رود kökünde arayış ve gidip gelme, روض kökünde suyun yayılıp yeşertmesi, روع kökünde kalbe hücum eden his, روغ kökünde ise hedefe yönelirken kıvrılma anlamı esastır. | م | Çekirdekteki genel yöneliş ve akış hareketine mim harfinin toplayıcı, kavrayıcı ve sınırlayıcı karakteri eklenerek yönelişin somut bir hedefe, arzuya veya maksada kilitlenmesi (talep, meram) anlamı belirginleşmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Bir hedefe kilitlenen zihni iradeyi, yön belirleme ve öncülük etme hareketini başlatır. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Belirlenen hedef ile yönelen irade arasındaki irtibatı ve sürekliliği kurar. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Arzu ve yönelişin toplanıp nihai bir amaca ve kaba akarak sonuca bağlanmasını sağlar. |
| روم | İradenin hedefe bağlanıp toplanması | Zihinde beliren hedefe doğru iradenin yönelmesi, o maksada bağlanması ve onu elde etmek üzere toplanıp harekete geçmesi bütünlüğünü ifade eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneye veya hedefe doğru gözü ve adımı dikerek yönelmek; bir şeye iştiyakla yaklaşmak. Nitekim Arapçada bir şeyi elde etmeye odaklanmaya رَوْمٌ denmiş, kıraat ilminde de harekeye yönelip onu tam çıkarmadan hissettirmeye bu kökten hareketle رَوْم denilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Züheyr b. Ebî Sülmâ veya Nâbiğa el-Câ‘dî gibi şairlerin divanlarında ve Cahiliye dönemi hitabetinde kök, bir maksada kilitlenmek ve talep etmek anlamında meram مَرام lafzıyla kullanılmış; ayrıca Bizans İmparatorluğu ve tebaası için de الرُّوم lafzı siyasi ve askeri bir güç odağı olarak zikredilmiştir. |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lügat ve nahiv kayıtlarında, özellikle Sîbeveyhi'nin el-Kitâb'ında geçtiği üzere vakıf halinde harekeyi hafifçe duyurarak telaffuz etme eylemi رَوْمُ الحَرَكَةِ terimiyle ifade edilmiştir. Emevî dönemi şiirinde de Bizans orduları ve sınır boyları bu isimle anılmıştır. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Sîbeveyhi el-Kitâb.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde روم kökü iki farklı damardan incelenir. Birinci damar, kökün saf Sami morfolojisindeki fiil tabanıdır; Batı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede r-w-m רום kökü yükseklik, yücelme, ayağa kalkma ve üstün gelme anlamlarını taşır. Arapçadaki bir şeyi azimle isteme ve hedefleme (talep) anlamı, hedefe doğru yükselme ve başını o yöne dikme tasavvuruyla semantik bir süreklilik arz eder. İkinci damar ise Kur'an'da geçen ve özel bir kavim/devlet ismi olan الروم lafzıdır; bu lafız Grekçe Rhomaioi Ῥωμαῖοι ve Latince Roma kelimesinin Sami dillerine (Süryanice Rhomaye, İbranice Romi/Romiim) ve oradan Arapçaya intikal etmiş tarihsel bir ödünçlemedir. Erken Arap muhayyilesinde bu isim hem siyasi bir cihan devletini hem de Sami dil kökündeki yücelik, kudret ve büyük gayelere kilitlenme çağrışımlarını bir arada barındırmıştır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyi kastetmek, istemek ve hedefe kilitlenmek | Fiil kalıbında رام / يروم / روما şeklinde doğrudan talep ve maksat (meram) anlamında kökleşmiştir; tecvid ıstılahında ise harekeye yönelme eylemidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רום (yükselmek, yücelmek, kalkmak) ve Süryanice r-w-m (yücelik) | Soydaş Sami köklerde kavram fiziksel ve manevi irtifa, yücelik ve baş kaldırma ekseninde kurulmuşken Arapçada hedefe odaklanma boyutuna kaymıştır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe Ῥώμη / Ῥωμαῖοι ve Latince Roma | Kur'an'daki özel isim katmanı, Akdeniz havzasındaki Roma İmparatorluğu'nun Sami dillerine fonetik uyarlamasıdır; kavim adı doğrudan bu siyasi coğrafyadan intikal etmiştir. | Kesin |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Gesenius ve Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| روم | Anlamlı | Talep etmek, hedefe kilitlenmek | Bir şeyi elde etmek üzere azmetmek; Kur'an'da ise Bizans kavmi ve devleti. | Hedef kök |
| رمو | Anlamlı | Fırlatmak, atmak | رمي kökünün nakıs-vavî varyantı olup bir nesneyi hedefe doğru fırlatmayı ifade eder; hedef yönelişi bakımından hedef kökle semantik bağ taşır. | Kur'an'da geçmez |
| ورم | Anlamlı | Şişmek, kabarmak | Deri veya uzuvların kabarması, iltihaplanıp büyümesi; hacimce yükselme tasavvuru taşır. | Kur'an'da geçmez |
| ومر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| مرو | Anlamlı | Çakmaktaşı, yumuşak ve akıcı tavır | Sert beyaz taş; mürüvvet kavramında ise insani olgunluk ve akışkan seciye. | Kur'an'da geçer |
| مور | Anlamlı | Çalkalanmak, dalgalanmak | Rüzgarın tozu savurması, göğün veya kanın dalga dalga hareket edip sarsılması. | Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| روم | Merkez | Hedefe yönelme ve talep | İradenin bir maksada kilitlenmesi, içsel azimle arzu edilmesi ve siyasi düzlemde Bizans iradesi. | Zihni ve kalbi yönelişin nihai merama bağlanmasıdır. |
| طلب | Komşu | Arayış ve isteme | Bir şeyin fiilen peşine düşmek ve somut arayışa girmek. | روم kökünde arzu ve kilitlenme ağır basarken طلب kökünde dışsal arama ve eylem öne çıkar. |
| قصد | Komşu | İstikamet ve yönelme | Aşırılığa kaçmadan dosdoğru bir hedefe yönelmek ve ölçülü olmak. | قصد denge ve istikameti vurgularken روم şiddetli arzu ve gayeyi vurgular. |
| بغي | Komşu | Şiddetli arzu veya haddi aşma | Bir şeyi aşırı şekilde arzulama, sınırları zorlama veya meşruiyet dışına taşma. | بغي çoğu kez taşkınlık ve sınır aşımı riski taşır, روم ise nötr bir kilitlenmedir. |
| ترك | Zıt | Vazgeçme ve bırakma | Bir hedefi, nesneyi veya ameli terk etmek, arkada bırakmak. | روم kökündeki kilitlenme ve talep iradesinin tam zıddı olarak ilgiyi kesip vazgeçmektir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | روم | Talep, meram; Bizans | Hem bir hedefe kilitlenme fiili hem de Doğu Roma halkını ve devletini niteleyen isim. | Kesin |
| Latince | Roma, Romani; petere, expetere | Roma şehri/halkı; hedefe yönelmek, arzulamak | Kur'an'daki kavim adı doğrudan Roma/Romani ile örtüşür; fiil anlamı ise petere (yönelmek, talep etmek) kavramına denk gelir. | Kesin |
| İngilizce | Byzantines, Romans; aspiration, striving | Bizanslılar, Romalılar; gayeye yönelme, arzulama | Etnik/siyasi anlamı doğrudan Doğu Roma tebaasını, fiil anlamı ise güçlü bir gayeye odaklanmayı karşılar. | Kesin |
| Almanca | Römer, Byzantiner; Trachten, Begehren | Romalılar, Bizanslılar; hedefe yönelme, talep etme | Tarihsel terim Bizans devletini adlandırırken, soyut fiil boyutu bir gayeye gayretle yönelmeyi ifade eder. | Kesin |
| Fransızca | Romains, Byzantins; viser, briguer | Romalılar, Bizanslılar; hedeflemek, talep etmek | Tarihsel isim Bizans medeniyetini, fiil türevi ise zihnin bir hedefe kilitlenip onu elde etmeye çalışmasını verir. | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short ve Lisān al-ʿArab.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الرُّومُ (İsim) | Doğu Roma İmparatorluğu, Bizanslılar (Ehl-i Kitap olan cihan devleti) | Sasani-Bizans mücadelesinde mağlup düşen ve birkaç yıl içinde galip geleceği müjdelenen siyasi ve askeri güç bağlamında Rûm 30:2 ayetinde geçer. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Gayb haberi ve nübüvvet delilleri (İ'câzü'l-Kur'an) | Bizans'ın Sasanilere karşı birkaç yıl içinde yeniden galip geleceğinin Kur'an tarafından önceden kesin bir dille haber verilmesi ve bunun gerçekleşmesi. | Kur'an'ın geleceğe dair haberlerindeki şaşmaz doğruluğu ve vahyin ilahi kaynağını ispatlayan delil boyutu. |
| Fıkıh | Dârü'l-harp, cihad hukuku ve ehlikitap ile ilişkiler | Müslüman toplumun Ehl-i Kitap olan bir devletin müşrik bir devlete karşı zaferinden memnuniyet duyması ve uluslararası siyasi dengeler. | Hukuki ve siyasi ittifaklarda veya sempati alanlarında inanç yakınlığının doğurduğu pratik ve meşru tavır. |
| Tefsir | Tarih felsefesi ve sünnetullah | Devletlerin yükseliş ve çöküş yasaları, mağlubiyetin nihai olmayışı ve tarihin akışında ilahi iradenin tecellisi. | Yenilginin ardından gelen toparlanma ve ilahi takdirin zamanlama yasası (bıd'ı sinîn). |
| Hadis | Ahir zaman fitneleri ve Melâhim | Ahir zamanda Rumlar ile Müslümanlar arasında cereyan edecek olan büyük savaşlar, barış antlaşmaları ve fetihler. | Tarihin son evresinde kuzey ve batı siyasi gücünü temsil eden kalıcı bir jeopolitik odak. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve Ehl-i Kitap ekseni | Tevhidi kökene dayalı semavi miras taşıyıcısı | Müşrik blok karşısında ehlikitap inancını temsil etme | Kur'an, Bizans'ın mağlubiyet ve zaferini müşrik-mümin psikolojik dengesinde kritik bir eşik olarak konumlandırır. | Kesin |
| İlmi | Tarihsel nedensellik ve gayb bilgisi | Tarihsel öngörü ve epistemolojik kesinlik | Tarihsel süreçlerin yasalarını ve gayb haberinin gerçekleşmesini belgeleme | Bilginin sadece maddi sebeplere dayanmadığını, vahyin bildirdiği tarihsel kaderin tecelli edeceğini gösterir. | Güçlü |
| Siyasi | Jeopolitik güç dengesi | Dönemin süper gücü ve Akdeniz hâkimiyeti | Siyasi-askeri çatışmada denge unsuru olma | İki kutuplu dünya nizamında (Bizans-Sasani) güç dengelerinin ilahi müdahale ve sebeplerle el değiştirmesi. | Kesin |
| İktisadi | Ticaret yolları ve imparatorluk ekonomisi | İpek ve Akdeniz ticaretini kontrol eden mali yapı | İktisadi kaynakların ve gücün savaş yoluyla el değiştirmesi | Savaşın tarafların mali kapasitesini tüketmesi ve ardından toparlanan tarafın ekonomik egemenliği. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Salınım dinamikleri ve potansiyel kuyu (dönüşüm eşiği) | Bir sistemin dip noktaya (en düşük enerji seviyesine/mağlubiyete) vurduktan sonra toparlanarak karşı kutba doğru salınım yapması ve sistemi dengeleyen potansiyel güç aktarımı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Jeopolitik çevrim teorisi ve tarihsel toparlanma (resilience) | Askeri veya siyasi olarak çöktüğü varsayılan bir devletin kurumsal hafızası ve motivasyonu sayesinde krizden çıkıp yeniden hegemonya kurması. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | الروم kelimesini yalnızca modern manada belirli bir etnik zümreye veya sadece Anadolu coğrafyasına hasrederek tarihsel-siyasi derinliğinden koparmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kavim, tevhid ve vahiy geleneğinin tahrif edilmiş de olsa bir parçası olan, küfür ve şirk blokuna karşı zaferi müminleri sevindiren küresel bir siyasi-dini aktördür. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Rûm suresinin girişindeki müjdeyi sadece geçmişte kalmış yerel bir Bizans-Sasani çatışması olarak görmek; Kur'an'ın cihanşümul tarih felsefesini, sünnetullahı ve gaybi haberin kesinliğini idrak edememek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin indiği dönemdeki küresel siyasi dengeleri, Kur'an'ın tarihe ve uluslararası olaylara müdahil oluşunu ve gaybı haber verme mucizesini doğrudan kanıtlayan anahtar bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Rûm suresinin başlangıç ayetlerinde, tarih felsefesi, kader, gayb haberleri ve ehlikitap ile münasebetleri düzenleyen ayet gruplarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müslümanların sadece kendi dar coğrafyalarıyla sınırlı kaldığı zannını ve tarihin kör tesadüflerle aktığı iddiasını yıkar; küresel siyasetin vahiy eksenli bir anlam haritasına sahip olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir hedefe kilitlenip onu talep etmek; tarihsel düzlemde ise Doğu Roma (Bizans) devleti ve tebaası.
- Soyut anlamAğır bir yıkım ve mağlubiyetin ardından zihni ve siyasi iradenin toparlanarak hedeflenen zafere ve yükselişe kilitlenmesi.
- Sistematik karşılıkTarihsel döngüsellik içinde güç dengelerinin, yenilgiyi zafere dönüştüren sünnetullah yasaları uyarınca el değiştirmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , bir medeniyet veya siyasi gücün (Rum) tarih sahnesindeki durum ve kudret fonksiyonunu temsil eder. Sistemin minimum seviyeye inmesi (, yani mağlubiyet), Kur'an'ın bildirdiği belirli bir zaman aralığı (, ayetteki 'bıd'ı sinîn') içinde potansiyelin kinetiğe dönüşerek sistemin yeniden yükselişe geçmesini ve galip gelmesini ifade eder. Bu formülasyon, kökün çekirdeğinde yatan hedefe kilitlenme (meram) ve toparlanma dinamiğini matematiksel olarak karşılar.