بغي
ب - غ - ي
جذر- الورود: ٩٦
- الآيات: ٩٠
- الصيغ: ٥٢
- المعاجم: ١٢
Buğa boğa demektir. İneklerin erkeğidir. Azmak, saldırmak anlamlarına gelir. Boğa, damızlık öküz demektir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: بغى
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Buğa boğa demektir. İneklerin erkeğidir. Azmak, saldırmak anlamlarına gelir. Boğa, damızlık öküz demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٦٤٣باب الغين والباء وو ا ي ء معهما
غ ب ي، ب غ ي، و غ ب، ب ي غ، و ب غ، ب و غ، غ ي ب مستعملات غبي: غَبِيَ فلانٌ غَباوةً فهو غَبِيٌ، إذا لم يَفْطُنْ للخِبِّ، وهو الجَرْبزةُ.
بغي: بَغَى بِغاءً، أي: فَجَر، وهو يَبْغي.
والبِغْيةُ: نقيض الرِّشْدة، في الولد، يقال: هو ابن بغيةٍ، قال:
لدى رشدةٍ من أُمِّهِ أو لبِـغـيْةٍ فيَغْلِبُها فَحْلٌ على النَّسْلِ مُنْجِبُْ
وابن رِشْدة إذا كان من ماء صاف. والبِغْية من
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٤٢٤البَغْيُ: التعدِّي. وبَغى الرجل على الرجل: استطال. وبَغَتِ السماءُ: اشتدَّ مطرها. وبَغى الجُرْحُ: وَرِمَ وترامى إلى فساد. وبَغى الوالي: ظَلَمَ. وبَرِئَ جرحه على بَغْي، وهو أن يَبْرَأَ وفيه شيءٌ من نَغَلٍ. والبُغْيَةُ: الحاجةُ. والبِغْيَةُ: الحال التي تبغيها. وبَغى ضالَّتَه، وكذلك كلّ طِلبَةٍ بُغاءُ بالضم والمدّ، وبُغايَةً أيضاً. يقال: فَرِّقُوا لهذه الإبل بُغْياناً يَضِبُّونَ لها، أي يتفرَّقون في
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٣٦٣باب الغين والباء
غبي ، وغب ، وبغ ، بغي ، بيغ ، غيب : مستعملة .
غبي : قال الليث : غَبِيَ فلانٌ غَباوَةً فهو غَبِيٌّ : إذا لمْ يَفْطُنْ للخِبِّ ونحوه .
وقال الأصمعيُّ يقال : غَبِيَ عَلَيَّ ذاك الأمرُ : إذا لم يَفطن له ، والغَباوَةُ : المصدَر ، يقال : فلانٌ ذُو غباوَة ، وفلانٌ غبيٌّ عن ذلك الأمر : إذا كان لا يَفطُنُ له .
ويقال : ادخُلْ في الناس فهو أَغْبَى لك : أي أَخفَى لك .
ويقال : دَفَنَ فلانٌ لي
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٥٩٠(باب الباء والغين وما يثلثهما)
(بغل) الباء والغين واللام يدلُّ على قُوَّةٍ في الجِسم. من ذلك البَغْل، قال قومٌ: سُمِّيَ بذلك لقُوَّةِ خَلْقِه. وقد قالوا: سُمّيَ بَغْلاً من التّبْغيل، وهو ضربٌ من السَّيْرِ. والذي نَذْهَبُ إليه أنَّ التَّبغيلَ مشتقٌّ من سَيْر البَغْل.
(بغم) الباء والغين والميم أصلٌ يسير، وهو صوتٌ وشبيهٌ به لا يتَحَصّل. فالبُغام صَوت النّاقة تردِّدُه، وصوتُ الظَّبيةِ بُغامٌ أيضاً.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٥٨٧المدخل: بغى- البغي: طلب تجاوز الاقتصاد فيما يتحرى، تجاوزه أم لم يتجاوزه، فتارة يعتبر في القدر الذي هو الكمية، وتارة يعتبر في الوصف الذي هو الكيفية، يقال: بغيت الشيء: إذا طلبت أكثر ما يجب، وابتغيت كذلك، قال الله عز وجل : ﴿لقد ابتغوا الفتنة من قبل﴾ [التوبة/48]، وقال تعالى: ﴿يبغونكم الفتنة﴾ [التوبة/47]. والبغي على ضربين.
- أحدهما محمود، وهو تجاوز العدل إلى الإحسان، والفرض إلى التطوع.
- والثاني مذموم، وهو تجاوز
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٠١ب غ ي
بغيته وابتغيته وطال بي البغاء فما وجدته.
وفلان بغيتي: أي طلبتي وظنتي.
وعند فلان بغيتي.
وابغني ضالتي: اطلبها لي.
وأبغني ضالتي: أعني على طلبها.
قال رؤبة: واذكر بخيـر وابغنـي مـا يبتغـى أي اصنـع بـي مـا يحـب أن يصنـع.
وخرجـوا بغيانـاً لضوالهم.
وبغت فلانة بغاء وهي بغي: طلوب للرجال وهن بغايا.
ومنه قيل للإماء البغايا لأنهن كن يباغين في الجاهلية.
يقال: قامت
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٠٩* ب غ ي * * البَغْيُ * التعدي و * بَغَى * عليه استطال وبابه رمى وكل مجاوزة وإفراط على المقدار الذي هو حد الشيء فهو * بَغْيٌ * و * البُغْيَةُ * بكسر الياء وضمها الحاجة و * بَغَى * ضالته يبغيها * بُغَاءً * بالضم والمد و * بُغَايةً * بالضم أيضا أي طلبها وكل طلبة * بُغَاءَ * و * بَغَى * له و * أَبْغَاهُ * الشيء طلبه له وقولهم ينبغي لك أن تفعل كذا هو من أفعال المطاوعة يقال * بَغَاهُ فانْبَغَى * كما
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٥٬٧٠٩: ( ى ( *!بَغَيْتُهُ ) ، أَي الشَّيءَ ما كانَ خَيراً أَو شرّاً ، ( *!أَبْغيهِ *!بُغاءً ) ، بالضَّمِّ مَمْدوداً ، ( *!وبُغىً ) ، مَقْصوراً ، ( *!وبُغْيَةً ، بضَمِّهنَّ ، *!وبِغْيَةً ، بالكسْرِ ) ، الثَّانِيَةُ عن اللّحْيانيِّ : بَغَى الرَّجُلُ الخَيْرَ والشَّرَّ وكُلَّ ما يَطْلبُه بُغاءً فإنَّه جَعَلَهما مَصْدَرَيْن فقالَ : *!بَغَى الخَيْرَ *!بُغْيَةً وبِغْيَةً ، وجَعَلَهُما غَيْرُه اسْمَيْنِ كما
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٧٬١٢٧المدخل: بغىبَغَى
1 بَغَى بغى بغي غي , (S, K, &c.,) aor. بَغِىَ , (Msb, K,) inf. n. بُغَآءٌ, (S, Mgh, K, &c.,) or this is a simple subst., and the inf. n. is بَغْىٌ, (Msb,) [but, if this be correct, the former is generally used for the latter,] and بُغًى, (Lh, K,) but the first is better known, and is the chaste form, and some say, بِغًى, (TA,) and بُغْيَةٌ and بِغْيَةٌ, (K,) accord. to Th, but others hold
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٩٢بَغَى
بَغَى I ( n. ac. بِغْيَة 2t , بُغْيَة 3t , بُغًى [ 9 ] , بُغَآء [ 24A ] ),
a. Desired, wished, sought for.
b. [ 'Ala ], Tyrannized over, oppressed.
c. Prostituted; fornicated.
بَاْغَيَ
بَاْغَيَ III ,
a. see I (c) .
أَبْغَيَ
أَبْغَيَ IV ,
a. Helped to obtain, sought for ( another ).
تَبَغَّيَ
تَبَغَّيَ V ,
a. see I (a) .
تَبَاْغَيَ
تَبَاْغَيَ VI ,
a. Oppressed one another.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٥٢٬٢٦٣بغي
بَغَى - يَبْغِي - بَغْيٌ - بِغَاء - بَاغِي - بَغِيّ - انْبَغَى - يَنْبَغي - ابْتَغى - يَبْتَغي - ابْتِغاء
بَغى - يَبْغِي + كائن + شيئاً: يطلبه ويريده: يطلب الحصول على شيء أو وقوع شيء لمصلحته ونفعه: ينشد ويطلب ويريد تملك وكسب شيء وحيازته أو حصول أمر ينتفع به: يقوم بعمل فاعل ونشط يسعى من خلاله للحصول على شيء وحيازته دون غيره من الناس،
الصيغ(٥٢)
- ابْتِغَاءَAraştırmak(افْتِعَالَ)×١٠
- بَغْيًاAzmak(فَعْلًا)×٦
- يَبْتَغُونَAraştırırlar(يَفْتَعِلُونَ)×٦
- يَنْبَغِيYaraşır(يَنْفَعِلُ)×٦
- لِتَبْتَغُواAraştırmanız için(لِتَفْتَعِلُوا)×٤
- وَلِتَبْتَغُواVe araştırmanız için(وَلِتَفْتَعِلُوا)×٤
- يَبْغُونَ-e ararlarمعانٍ أخرى: ١(يَفْعِلُونَ)×٤
- بَاغٍHaddi aşan(فَاعِلٍ)×٣
- وَابْتَغُواVe araştırın(وَافْتَعِلُوا)×٣
- وَيَبْغُونَهَاVe ona ararlar(وَيَفْعِلُونَهَا)×٣
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٧٨ (الإجمالي: ٤٢٥)
- فضل
الآيات المشتركة: ١٨ · Fadl Deriden yapılan gömlektir
- أله
الآيات المشتركة: ٥٥ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- رضي
الآيات المشتركة: ١١ · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- عوج
الآيات المشتركة: ٥ · Kıvrık yol demektir
- لحم
الآيات المشتركة: ٥ · Et
- سبل
الآيات المشتركة: ١٣ · Biribirini kesen yoldur
- فلك
الآيات المشتركة: ٦ · Fülk (kef), İğ topacı demektir
- غير
الآيات المشتركة: ١٢ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- حرم
الآيات المشتركة: ٨ · Hiram keçe demektir
- خنزر
الآيات المشتركة: ٣ · Domuz
- هلل
الآيات المشتركة: ٣ · Boğazlandı
- صدد
الآيات المشتركة: ٦ · Alıkoyarlar
الآيات التي ورد فيها(٩٠)
وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ
Araştırmak
وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ وَتَثْبِيتًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ …
Araştırmak
… وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنْفُسِكُمْ وَمَا تُنْفِقُونَ إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ …
Araştırmak
… الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأَوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ …
Araştırmak
… مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا
Araştırmak
… السَّيْلُ زَبَدًا رَابِيًا وَمِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغَاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتَاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ …
Araştırmak
وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا …
Araştırmak
وَإِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغَاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّكَ تَرْجُوهَا فَقُلْ لَهُمْ قَوْلًا مَيْسُورًا
Araştırmak
… رَأْفَةً وَرَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ إِلَّا ابْتِغَاءَ رِضْوَانِ اللَّهِ فَمَا رَعَوْهَا حَقَّ رِعَايَتِهَا فَآتَيْنَا الَّذِينَ …
Araştırmak
إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِ الْأَعْلَى
Araştırmak
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بغي |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طغى, عدو, ظلم, طلب |
| Zıt Kök | قسط |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeye doğru şiddetle yönelme, kabarma, tabii ve meşru sınırını aşarak yayılma veya taşkınca isteme |
| Çekirdek Özet 2 | İki ana eksen: Meşru ve övülen arayış/yöneliş ile meşru sınırları çiğneyen azgınlık, haksızlık ve haset temelli taşkınlık |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın kendi sınırında durmayıp başkasının alanına taşması zulmü ve ifsâdı; hakikatin peşine düşmesi ise rızayı ve kemali doğurur |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt ahlaki bir kötülük (zina veya haksızlık) olarak daraltılıp Kur'an'daki meşru "isteme, yönelme, arama" boyutunun gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بغ | Aniden kabarma, fışkırma, dengeden çıkarak dışa doğru basınç yapma; nitekim بغت ansızın yakalamayı, بغض içteki öfkenin dışa kabarmasını, بغل ise melezleşip tabii haddini aşan gücü ifade eder | ي | İki harfli çekirdekteki anî basınç ve kabarma eylemi, illet harfinin sağladığı akışkanlık ve süreklilikle zihinsel/fiilî bir yönelişe, kesintisiz bir arayışa veya süreğen bir haddi aşma (zulüm ve tahakküm) eğilimine dönüşmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, sınırla çevrilmiş alan | Eylemin kapalı, korunaklı veya belirli bir sınırla çevrilmiş bir alandan başladığını simgeler |
| غ | Göz simgesinin yoğunlaşmış biçimi; örtülme, karanlık, derinleşme (türetme imge) | İçerideki gücün, arzunun veya niyetin dipte birikip örtük bir basınç oluşturmasını temsil eder |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma, bir hedefe yönelme | İçteki birikimin ve niyetin dış dünyaya uzanarak somut bir eyleme, arayışa veya tecavüze dönüşmesini gösterir |
| بغي | Çadır/iç alandan doğan niyetin dışa uzanarak sınırı zorlaması | Belirli bir sınırdan veya iç dinamikten kaynaklanan yönelişin, el uzatma ve talep etme yoluyla kendi çerçevesini aşarak dışa taşması hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yaranın iltihaplanıp kabarması, şişmesi ve sınırını aşarak etrafa yayılması; atın coşup şahlanarak dizginini dinlememesi; yağmurun sele dönüşüp yatağından taşması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Hamel b. Bedr'in haksız saldırganlığını ve akıbetini niteleyen meşhur mesel beytinde kök, meşru hakkı çiğneyen azgınlık ve haksız saldırı anlamında kullanılmıştır: ولكنَّ الفَتَى حَمَلَ بنَ بَدْرٍ / بَغَى، والبَغْيُ مَرْتَعُهُ وَخِيمُ |
| Erken Arapça kullanım | Yitik bir hayvanı aramak için yola düşme anlamında خرَجَ يَبْغِي ضَالَّتَهُ ifadesi; ayrıca fuhuş yoluyla kazanç arayan kadınlar için meşru nikâh sınırını aşıp erkek talep etmelerinden ötürü اِمْرَأَةٌ بَغِيٌّ denilmesi |
المصدر Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça بغي kökü, Sami dillerinde "istemek, talep etmek, aramak, peşine düşmek" ve bunun tabii uzantısı olarak "haddini aşmak, kabarmak" semantik alanlarıyla temsil edilir. İbranicede yer alan בעה (bā‘āh) kökü "kaynamak, kabarmak, taşmak" ve mecazen "istemek, sormak, talep etmek" anlamlarını taşır; bu kökün türevleri suyun fokurdaması veya bir meselenin deşilip aranması için kullanılır. Süryanicede ܒܥܐ (b‘ā) fiili "aramak, istemek, dua etmek, rica etmek" manasında temel bir kelimedir ve kilise edebiyatında ibadet ve talep bağlamında geniş bir kullanım alanına sahiptir. Akadcada ise doğrudan eşdeğer sayılan formlar sınırlı olmakla birlikte, içsel basınç ve dışarı taşma nosyonu Sami dillerinin ortak ses ve anlam katmanında belirgindir. Arapçada kök çift yönlü bir gelişim göstermiş; bir kolda soyut arayış, talep ve liyakat (ابتغاء, ينبغي), diğer kolda ise fiziki kabarma ve taşkınlıktan üreyen zulüm, fısk, fuhuş ve haddi aşma (بغي) anlamları birbirinden kopmadan kök canlılığını korumuştur.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İki kutuplu semantik genişleme | Çekirdekteki "basınç ve dışa taşma" hareketi, zihinsel düzlemde "şiddetli arzu ve arayış", ahlaki ve hukuki düzlemde ise "haddi aşma, hak çiğneme, zulüm" yönünde çatallanmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice בעה ve Süryanice ܒܥܐ paralelliği | Her iki dilde de "kabarmak, aramak, talep etmek" anlamları korunmuş; Arapça bu kökün hem meşru talep hem de haksız taşkınlık boyutlarını en zengin biçimde muhafaza etmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu kökle doğrudan ve düzenli ses denkliği gösteren güvenilir bir biçim tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بغي | Anlamlı | Aramak, taşmak, haddi aşmak | Bir hedefe şiddetle yönelmek veya meşru sınırı çiğneyerek taşkınlık yapmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بيغ | Anlamlı | Kanın kabarması ve hücum etmesi | Heyecan veya hastalık sebebiyle kanın damarlara basınç yapması ve kabarması | Hedef kökle ortak fiziksel basınç ve kabarma çekirdeği; Kur'an'da geçmez |
| غبي | Anlamlı | Gizlenmek, farkına varmamak | Bir şeyin üzerinin örtülmesi, kişinin durumun inceliğini kavrayamaması, gaflet | Anlam zıtlaşması ve içe kapanma hareketi; Kur'an'da geçmez |
| غيب | Anlamlı | Gözden kaybolmak, örtülmek | Duyuların algı alanının dışına çıkmak, hazır bulunmamak | Hedef kökteki dışa taşmanın tersine gizlenme ve örtünme; Kur'an'da geçer |
| يبغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| يغب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بغي | Merkez | Taşma ve yönelme | Kendi haddini aşarak başkasının hakkına el uzatma veya bir hedefi ısrarla arama | İçteki birikimin sınırı zorlayarak dışarıya hamle yapması |
| طغى | Komşu | Haddi aşma ve azgınlık | طغى kökünde baskın unsur suyun kabarması gibi dikey taşkınlık ve kibir iken, بغي kökünde başkasına yönelen yatay tecavüz ve talep öne çıkar | Haddi aşmada gurur ve itaatsizlik boyutu esastır |
| عدو | Komşu | Sınırı çiğneme ve düşmanlık | عدو meşru çizgiyi çiğneyip öteye geçmeyi ve fiilî husumeti anlatırken, بغي hak gasbı ve haksız tahakküm arzusuna odaklanır | Çizgiyi aşma ve mesafeyi ihlal etme vurgusu taşır |
| ظلم | Komşu | Haksızlık ve adaletsizlik | ظلم bir şeyi kendi yerinden başka yere koymayı ifade eden genel kavramdır; بغي ise saldırgan ve taşkın bir zulüm türüdür | Varlığın yerini ve hakkını bozma durumudur |
| طلب | Komşu | İsteme ve arama | طلب nötr ve yalın bir arama iken, بغي kökünün türevi olan ابتغاء derin bir arzu, gayret ve niyetle arayışı bildirir | Bir şeyi elde etmek için peşine düşme eylemidir |
| قسط | Zıt | Adalet ve denge | قسط her hak sahibine payını tam verip haddinde durmayı sağlarken, بغي bu payı gasp edip sınırı yıkar | Dengeyi, ölçüyü ve adil dağılımı muhafaza etmektir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بغي | Aramak / Haddi aşmak | Çekirdeğinde basınç, meşru arayış ve haksız tecavüzü birlikte barındıran çift yönlü kök | Kesin |
| Latince | Appetere / Transgredi | Arzulamak, yönelmek / Çiğnemek, sınırı aşmak | Appetere arzuyla talep etmeyi karşılarken zulüm boyutunu dışarıda bırakır; transgredi ise sınırı aşmayı verir ancak arayış nüansını kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | Seek, strive / Transgress, usurp | Aramak, çabalamak / Haddi aşmak, gasp etmek | Seek kökün ابتغاء formundaki yapıcı arayışını karşılarken ahlaki sapmayı vermez; transgress meşru sınırın ihlalini karşılar | Güçlü |
| Almanca | Begehren, trachten / Sich vergehen, übertreten | İstemek, gayret etmek / Haddi aşmak, suç işlemek | Trachten fiili bilinçli ve ısrarlı yönelişi karşılarken, übertreten meşru hudutların çiğnenmesini ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Rechercher, aspirer / Enfreindre, opprimer | Aramak, yönelmek / Çiğnemek, baskı yapmak | Aspirer rıza ve lütuf arayışını yansıtır; enfreindre ve opprimer ise kökün saldırganlık ve haksızlık veçhesini karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ابتغاء | Meşru talep, rıza ve lütuf arayışı | Allah'ın rızasını, fazlını veya ahiret yurdunu arama bağlamında; Bakara 2:207, İsrâ 17:12, Leyl 92:20 |
| بغي | Haksızlık, azgınlık, zulüm ve tecavüz | İnsanların yeryüzünde böbürlenip haksız yere taşkınlık yapması bağlamında; Yûnus 10:23, Şûrâ 42:42 |
| بغي | Kıskançlık, haset ve çekememezlik | Kendilerine ilim geldikten sonra aralarındaki çekememezlik yüzünden ayrılığa düşenler bağlamında; Âl-i İmrân 3:19, Câsiye 45:17 |
| بغي | İffetsizlik, zina, fuhuş | Hz. Meryem'in iffetini beyanı veya cariyelerin fuhşa zorlanmaması bağlamında; Meryem 19:28, Nûr 24:33 |
| ينبغي | Yaraşmak, yakışmak, imkân ve layıklık dahilinde olmak | Rahman'a çocuk edinmenin veya peygambere şiirin yakışmayacağı bağlamında; Meryem 19:92, Yâsîn 36:69 |
| باغي | Meşru mazeret sınırını aşan, saldırgan | Zaruret halinde haram yiyeceklerden yerken haddi aşmama şartı bağlamında; Bakara 2:173, En'âm 6:145 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve tenzih | Allah'a isnat edilemeyecek eksiklikler bağlamında ينبغي kalıbının zâtî imkânsızlık bildirmesi ve zulmün Allah'tan nefyedilmesi | Mutlak tenzih ve ontolojik uygunsuzluk |
| Fıkıh | Âsiler hukuku (أحكام البغاة) | Meşru yönetime veya toplumsal mutabakata karşı silahla isyan eden zümrenin hukuki statüsü ve bu isyanın sınırları | Meşru otoriteye ve kamu düzenine karşı haksız başkaldırı |
| Tefsir | Semantik çift kutupluluk | Aynı kökün bir ayette en yüce fazileti (Allah'ın rızasını aramak), diğerinde en alçak cürmü (fuhuş ve zulüm) nitelemesinin izahı | Niyetin ve sınır bilincinin eylemin mahiyetini belirlemesi |
| Hadis | Ahlaki tehlike ve ceza | Zulüm ve akraba bağını koparmanın dünyada cezası en çabuk verilen günahlar olduğu beyanı | Karşılığı ertelenmeyen toplumsal saldırganlık ve haksızlık |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk ve gaye bilinci | ابتغاء وجه الله | Tevhidî yöneliş | İnsanın varoluşsal arzusunu dünyevi taşkınlıktan arındırıp mutlak hakikate yöneltmesi | Kesin |
| İlmi | Hakikatin araştırılması ve taassup | بغي العلم | İlimde tefrika ve haset | Bilginin tahakküm aracına dönüştürülerek meşru sınırların çiğnenmesi ve ayrışma doğurması | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve otorite | البغي (İsyan ve zorbalık) | Anarşi ve meşruiyet ihlali | Toplumsal barışı ve hukuki dengeyi bozarak güç yoluyla tahakküm kurma girişimi | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve ticaret ahlakı | ابتغاء فضل الله | Helal kazanç arayışı ve tekelcilik yasağı | Meşru rızkı ararken başkasının hakkını gasbetmeme ve piyasayı tahrip etmeme ilkesi | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Basınç fazlalığı ve sistemik taşma | Kapalı bir kapta biriken gaz veya sıvının kritik basınç eşiğini aşarak çeperleri patlatması veya yatağından taşması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki sınır ihlali ve gasp | Bireyin veya grubun kendi hak alanını aşarak diğer aktörlerin özgürlük ve mülkiyet sahasına tecavüz etmesi | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca cinsel ahlaksızlık (fuhuş) veya siyasi isyan (bağy) olarak algılanıp, "istemek, yönelmek, layık olmak" anlamlarının ihmal edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, insanın niyet ve enerjisinin yönünü belirler; bu yön meşru ise rıza ve rahmet arayışına, haddi aştığında ise fısk, zulüm, haset ve tahakküme dönüşür |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki ابتغاء emirlerinin salt dışsal bir arama gibi görülmesi ve kökün taşkınlık/haddi aşma boyutuyla olan organik semantik bağının koparılması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da 96 kez geçen bu kök, insanın içsel arzusunun meşru bir yöneliş (ابتغاء) ile gayrimeşru bir taşma (بغي) arasındaki kritik sınırını çizer |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Allah'ın rızasını ve ahiret yurdunu arama ayetlerinde, ilahi tenzihte, helal-haram sınırlarının tayininde ve toplumsal fitne ile ayrılıkların kökenini açıklayan pasajlarda |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zulmün ve tefrikanın sadece bilgisizlikten değil, bilakis ilim geldikten sonra ortaya çıkan çekememezlik ve haddi aşma (بغيا بينهم) sebebiyle doğduğunu gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYaranın iltihap toplayıp kabarması, atın şahlanarak kontrolden çıkması ve suyun yatağından taşması.
- Soyut anlamBir hedefe derin bir tutkuyla yönelmek; sınır tanımaksızın başkasının alanına tecavüz etmek veya bir şeye layık/uygun olmak.
- Sistematik karşılıkVarlık alanındaki sınırların dengede tutulması adaleti, bu sınırların tek taraflı olarak aşılması ise ifsadı ve zulmü meydana getirir.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde meşru sınırları tanımlanmış varoluş ve eylem alanını, bu alanın meşru kritik eşiğini veya haddini temsil eder. Bir öznenin meşru gayreti olan pozitif artışı, fazilet ve rıza yönündeki arayışı simgeler. Değerin kritik eşiği aşarak durumuna gelmesi ise haddi tecavüz etmeyi, başkasının alanına taşmayı ve dolayısıyla zulüm ile ifsâdı ifade eder.