صدق

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ص-د-قالصيغ: ٦٥ · الجذور المجاورة: ١٨٠ · الآيات: ١٤٤ · السور: ٤٩؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».لسنمُصَدِّقٌجيأيديصدقكونلَصَادِقُونَوعدمُصَدِّقًاالصَّادِقُونَقولألهنبأصَادِقِينَوَصَدَّقَ

الجذرالصيغ ٦٥الآيات ١٤٤السور ٤٩المجاورة ١٨٠

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

صدق

ص - د - ق

جذر
  • الورود: ١٥٥
  • الآيات: ١٤٤
  • الصيغ: ٦٥
  • المعاجم: ١٣

Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir. Topluluğun başkana olan sadakatini göstermek için verdikleri vergidir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir. Topluluğun başkana olan sadakatini göstermek için verdikleri vergidir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٧٢٣
القاف والصاد والدال معهما ق ص د، ص د ق يستعملان فقط قصد: القَصْدُ استقامة الطريقة، وقَصَدَ يقصِدُ قَصْداً فهو قاصد. والقَصْدُ في المعيشة ألا تسرف ولا تقتر. وفي الحديث: "ما عال مُقتَصِدٌ ولا يعيل". والقَصيدُ: ما تم شطرا أبنيته من الشعر. والقَصيدةُ: مخة العظم إذا خرجت وانقَصَدَتْ أي انفصلت من موضعها وخرجت. وانقَصَدَ الرمح أي انكسر نصفين حتى يبين، وكل قطعة منه قِصدَةٌ، ويجمع على قِصَدٍ، ورمح قَصِدٌ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٥٦٥
الصِدْقُ: خلاف الكذب. وقد صَدَقَ في الحديث. ويقال أيضاً: صَدَقَهُ الحديثَ. وصَدَقوهُمْ القتالَ. وتَصادَقا في الحديث وفي المودّة. والمُصَدٍِّقُ: الذي يُصَدِّقُكَ في حديثك، والذي يأخذ صَدَقاتِ الغنمِ. والمُتَصَدِّقُ: الذي يُعطي الصَدَقَةَ. ومررت برجلٍ يسأل، ولا تقل يَتَصَدَّقُ. وقوله تعالى: "إنَّ المُصَّدِّقينَ والمُصَّدِّقاتِ" بتشديد الصاد، أصله المُتًصَدِّقينَ فقلبت التاء صاداً وأدغمت في مُثلها.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬٥٤٥
ق ص د قصد ، صدق ، دصق . قصد : قال الليث : القصد : اسْتقامة الطريقة ، قَصدَ يَقْصِد قصداً فهو قاصِدٌ ، والقصد في المعيشةِ ألاَّ يسرِفَ ولا يقتِّرَ . وفي الحديث : ( ما عالَ مُقْتصِدٌ ولا يَعِيل ) ، والقصيد من الشعر ما تم شطر أبنيته وقال غيره : سميَ قصيداً لأن قائله احتفل له فَنَقَّحَه بالكلام الجيِّدِ والمعنى المختار ، وأصله من القَصِيدِ وهو المخُّ السَّمِين الذي يَتَقَصَّد أي : يَتَكَسَّر إذا
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٤٢٤
(باب الصاد والدال وما يثلثهما) (صدر) الصاد والدال والرَّاء أصلان صحيحان، أحدُهما يدلُّ على خلاف الوِرْد، والآخر صَدْر الإنسان وغيره. فالأوّلُ قولُهم: صَدَرَ عن الماءِ، وصَدَرَ عن البِلاد، إذا كان وَرَدَها ثمَّ شَخَصَ عنها. وقال الأَحْمَر([1]): يقال صَدَرْتُ عن البِلادِ صَدَراً، وهو الاسم، فإن أردْتَ المصدر جزمت الدَّال. وأنشد: وليلةٍ قد جَعَلْتُ الصُّبْحُ موعدَها *** صَدْرَ المطيَّة حتَّى
رابط المدخل

(باب الصاد والدال وما يثلثهما) (صدر) الصاد والدال والرَّاء أصلان صحيحان، أحدُهما يدلُّ على خلاف الوِرْد، والآخر صَدْر الإنسان وغيره. فالأوّلُ قولُهم: صَدَرَ عن الماءِ، وصَدَرَ عن البِلاد، إذا كان وَرَدَها ثمَّ شَخَصَ عنها. وقال الأَحْمَر([1]): يقال صَدَرْتُ عن البِلادِ صَدَراً، وهو الاسم، فإن أردْتَ المصدر جزمت الدَّال. وأنشد: وليلةٍ قد جَعَلْتُ الصُّبْحُ موعدَها *** صَدْرَ المطيَّة حتَّى تعرِفَ السَّدَفا([2])صَدْر المطية مصدر. وأمَّا الآخر فالصَّدر للإنسان، والجمع صُدور، قال الله تعالى: ﴿ولَكِنْ تَعْمَى القُلُوبُ الَّتِي في الصُّدور﴾ [الحج 46]، ثم يشتقُّ منه. فالصِّدار: ثوبٌ يُغطِّي الرَّأس والصَّدْر. والصِّدَار: سِمةٌ على صدر البعير. والتَّصدير: حبل يُصدَّر به البعير لئلاَّ يُرَدَّ حِمْلُهُ إلى خَلْفه. والمُصَّدر: الأَسَد، سُمِّيَ بذلك لقوّة صَدْرِهِ. والمصدور: الذي يشتكى صَدْرَهُ. (صدع) الصاد والدال والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انفراجٍ في الشيء. يقال صَدَعْتُهُ فانصدَعَ وتصدَّعَ. وصَدَعْتُ الفلاةَ: قطعتُها. ودليلٌ هادٍ مِصدَع. والصَّدْع: النَّبات؛ لأنه يَصدَع الأرض، [في] قوله تعالى: ﴿وَالأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ﴾ [الطارق 12]. ومن الباب: صَدَع بالحقِّ، إِذا تكلَّمَ به جهاراً. قال سُبحانَهُ لنبيِّه عليه السلام: ﴿فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ﴾ [الحجر 94]. ويقال تصدَّعَ القَوْمُ، إِذا تفرّقُوا. والصِّدْعَة من الإِبل: قِطعةٌ كالسِّتِّين ونحوِها، كأنَّها انصدعت عن العسكَر العظيم. ومما شذَّ عن الباب: الصَّدَع، الفتِيُّ من الأوعال. (صدغ) الصاد والدال والغين أصلان ، أحدهما عضوٌ من الأعضاء، والآخَر يدلُّ على ضَعْف. فالأوّل الصُّدْغ، وهو ما بين خَطِّ العين إلى أصلِ الأُذُن. يقال صَدَغْت الرّجل، إذا حاذيتَ صُدْغَه بِصُدْغِكَ في المشي. والصِّداغ: سِمَة في الصُّدْغ. والأصل الآخَر الصَّدِيغ: الرجل الضَّعيف. يقال ما يَصْدَغ نملةً من ضَعْف([3])، أي ما يقتُل. ويقال إنَّ الصَّديغ الولدُ إلى أن يستكملَ سبعةَ أيام([4]). ومما شذَّ عن البابين قولُهم: صدغتُهُ عن الشيء، أي كففتُهُ عنه. (صدف) الصاد والدال والفاء أصلان: [الأوَّل] يدلُّ على المَيْلِ، والثاني عَرَضٌ من الأعراض. فالأوَّلُ قولهم: صَدَفَ عن الشيء، إِذا مال* عنه وولى ذاهباً. قال الله تعالى: ﴿سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفونَ عَنْ آياتِنَا﴾ [الأنعام 158]. والصَّدَف من البعير: أَنْ يميل خُفُّهُ من اليد أو الرِّجْل إلى الجانب الوَحْشيّ([5])؛ وقد صَدِفَ. ويقال للإِبلِ التي تقف عند أعجاز الإِبل على الحوضِ تنتظر انصرافَ الشّاربةِ لتدخُل: هي الصَّوادِف. قال: * النّاظراتُ العُقَبَ الصَّوادفُ([6]) * والصَّدَف: جانب الجَبَل، وإِنّما سُمِّيَ لميْله إلى إحدى الجِهَتين. وأمّا الآخر فالصَّدَف المَحَارة، هي معروفة. (صدق) الصاد والدال والقاف أصلٌ يدلُّ على قوّةٍ في الشيء قولاً وغيرَه. من ذلك الصِّدْق: خلاف الكَذِبَ، سمِّيَ لقوّته في نفسه، ولأنَّ الكذِبَ لا قُوَّة له، هو باطلٌ. وأصل هذا من قولهم شيءٌ صَدْقٌ، أي صُلْب. ورُمْح صَدْقٌ. ويقال صَدَقُوهم القِتالَ، وفي خلاف ذلك كَذَبوهم. والصِّدِّيق: الملازم للصِّدْق. والصَّدَاق: صَدَاقَ المرأة، سُمِّيَ بذلك لقوّته وأنَّه حقٌّ يَلزمُ. ويقال صَدَاقٌ وصُدْقة وصَدُقة([7]). قال الله تعالى: ﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتهنَّ نِحْلَةً﴾ [النساء 4]. وقرئت: ﴿صدقاتِهِنَّ([8])﴾. و[من] الباب الصَّدَقة: ما يتصدَّق به المرءُ عن نفسه وماله. وأمَّا المُصَدِّق فخبّرَنا أبو الحسن علي بن إبراهيم، عن المفسِّر،عن القُتَيْبِيّ قال: ومما يضَعُهُ النّاسُ غير موضعه قولهم: هو يتصدَّق، إِذا أعطى، ويتصدّقُ إِذا سأل. وذلك غلطٌ، لأن المتصدِّق المُعطي. قال الله تعالى في قصّة من قال: ﴿وَتَصَدَّقْ علينا﴾ [يوسف 88]. وحدَّثَنا هذا الشيخ عن المَعْدَانيِّ عن أبيه، عن أبي مُعاذٍ، عن اللَّيْث، عن الخليل قال: المُطْعِم مُتصَدِّق والسَّائلُ متصدِّق. وهما سواء. فأمَّا الذي في القرآن فهو المعطِي. والمُصَدِّق: الذي يأخذ صَدَقات الغنم. ويقال: هو رجلُ صِدقٍ([9]). والصَّدَاقة مشتقّة من الصِّدق في المودّة. ويقال صَدِيق للواحد وللاثنين وللجماعة، وللمرأة. وربما قالوا أصدقاء، وأصادق. قال: فلا زِلْنَ حَسْرَى ظُلَّعاً لِمْ حَمَلْنَها *** إلى بلدٍ ناءٍ قليل الأصادقِ([10])(صدم) الصاد والدال والميم كلمةٌ واحدةٌ، وهي الصَّدْم، وهو ضَرْب الشَّيءِ الصُّلْبِ بمثله. (صدن) الصاد والدال والنون أصلٌ ضعيف. يقولون: الصَّيْدَن: الثَّعْلَب. (صدي) الصاد والدال والحرف المعتل فيه كلمٌ متباعدةُ القياس، لا يكاد يلتقي منها كلمتانِ في أصل. فالصَّدَى: الذَّكَرُ من البُومِ، والجمع أصداء. قال: فليس الناسُ بعدَكَ في نقيرِ *** وما هم غيرَ أصداءٍ وهامِ ([11])والصَّدَى: الدِّماغُ نفسُه، ويقال بل هو الموضع الذي جُعِلَ فيه السَّمْع من الدِّماغ، ولذلك يقال: أَصَمَّ اللهُ صَدَاهُ. ويقال بل هذا صَدَى الصَّوْت، وهو الذي يُجيبُك إذا صِحْتَ بقُرْبِ جَبَل. وقال يصف داراً: صَمَّ صداها وعفا رسمُها *** واستعجمَتْ عن منطقِ السَّائِلِ([12])والصَّدَى: الرَّجُلُ الحَسَنُ القِيام على ماله، يقال هو صَدَى مالٍ. ولا يقال إلاَّ بالإِضافة. والصَّدَى: العَطَش، يقال رجلٌ صَدٍ وصادٍ، وامرأة صادية. وتصدَّى فُلانٌ للشَّيء يستشرفُهُ ناظراً إليه. والتَّصدية: التَّصفيق باليدين. قال الله تعالى: ﴿وَمَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِنْدَ البَيْتِ إلاَّ مُكاءً وَتَصْدِيَةً﴾ [الأنفال 35]. فأمَّا الصَّوادي من النَّخْلِ فهي الطِّوال. ويقال: صاديتُ فلاناً، إِذا دارَيْتَه. وصاديت [فلاناً مُصاداةً: عاملتُهُ بمثل صَنيعه([13])]. وإِذا كان بعد الدَّال همزة تغيَّر المعنى، فيكون من الصَّدَأ صدإ الحديد. يقولون: صاغِرٌ صَدِئٌ من صدأ العار([14]). (صدح) الصاد والدال والحاء أُصَيلٌ يدلُّ على صوت. يقال صدح الدِّيك والغُراب. وكان اللِّحياني يقول: إِنَّهُ لَصَيْدَحٌ، أي مرتفع الصَّوت. ويقولون: ـ وليس هو من هذا القِياس: إنَّ الصُّدْحَة خَرَزة يُؤَخَّذُ بِها. ويقال الصَّدَح: الإِكام([15]). والله أعلم. --------------ـــ ([1]) هو خلف الأحمر. وفي الأصل: "الآخر"، صوابه في المجمل. ([2]) البيت لابن مقبل، كما في اللسان (صدر). ([3]) في المجمل: "من ضعفه". ([4]) في اللسان: "سمي بذلك لأنَّه لا يشتد صدغاه إلا إلى سبعة أيام. ([5]) في الأصل: "من جانب الوحشي"، صوابه في المجمل واللسان. ([6]) أنشده في المجمل واللسان، وسيأتي في (عقب). وقبله في تاج العروس: * لا ريّ حتى تنهل الروادف *. ([7]) كذا ضبطت الكلمتان في الأصل. وزاد في اللسان والقاموس: "صدقة" بالفتح، وبفتحتين وبضمتين. ويقال أيضاً: "صداق" ككتاب. ([8]) لم تضبط أي كلمة منهما في الأصل. وقد قرأ الجمهور: "صدقاتهن" بفتح الصاد وضم الدال. وقرأ قتادة بإسكان الدال وبضم الصاد، وقرأ مجاهد وموسى بن الزبير وابن أبي عبلة وفياض ابن غزوان بضمهما. تفسير ابن حيان (3: 166). ([9]) كذا ضبط في المجمل بالإضافة. ويقال أيضاً: "رجل صدق". بالوصف، مع كسر الصاد وفتحها. ([10]) لم، أي لماذا. وفي الأصل: "لم يحملنها"، صوابه من المخصص (17: 30)، حيث أنشد البيت. وأوله عنده: "فلا زلن دبرى". ([11]) البيت للبيد في ديوانه 135 واللسان (صدى، نقر). في نقير، أي ليسوا بعدك في شيء. وفي الأصل: "من نقر"، صوابه في الديوان واللسان. ([12]) لامرئ القيس في الديوان 148 واللسان (صدي). ([13]) التكملة من المجمل، وقد بيض لها في الأصل. ([14]) في اللسان: "وفلان صاغر صدئ إذا لزمه صدأ العار واللوم". ([15]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "الأزهري: الصدحان آكام صغار صلاب الحجارة واحدها صدح".

ـ

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٤٢٠
- الصدق والكذب أصلهما في القول، ماضيا كان أو مستقبلا، وعدا كان أو غيره، ولا يكونان بالقصد الأول إلا في القول، ولا يكونان في القول إلا في الخبر دون غيره من أصناف الكلام، ولذلك قال: ﴿ومن أصدق من الله قيلا﴾ [النساء/122]، ﴿ومن أصدق من الله حديثا﴾ [النساء/87]، ﴿واذكر في الكتاب إسماعيل إنه كان صادق الوعد﴾ [مريم/54]، وقد يكونان بالعرض في غيره من أنواع الكلام، كالاستفهام والأمر والدعاء، وذلك نحو قول
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٠٠
ص د ق صدقته الحديث وفي مثل ‏"‏ صدقني سن بكره ‏"‏ وصادقه ولم يكاذبه وتصادقا ولم يتكاذبا‏.‏ وصدقه فيما قال وقوله مصدق‏.‏ ورجل صدوق من قوم صدق‏.‏ ورجل صديق‏.‏ وعنده مصداق ذلك وهو ما يصدقه من الدليل‏.‏ وصادقته فكان خير صديق وهو صديقي ومصادقي وهم أصدقائي وصدقائي وصديقي ولست من صديق فلان‏.‏ قال رؤبة‏:‏ دعها فما النحوي من صديقها وقال نصيب‏:‏ دعون الهوى ثم ارتمين قلوبنا بأعين أعداء وهن صديق
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٧٤٤
الصِّدْق: نقيض الكذب، صَدَقَ يَصْدُقُ صَدْقاً وصِدْقاً وتَصْداقاً. وصَدَّقه: قَبِل قولَه. وصدَقَه الحديث: أَنبأَه بالصِّدْق؛ قال الأَعشى: فصدَقْتُها وكَذَبْتُها، والمَرْءُ يَنْفَعُه كِذابُهْ ويقال: صَدَقْتُ القومَ أي قلت لهم صِدْقاً، وكذلك من الوعيد إذا أَوقعت بهم قلت صَدَقْتُهم. ومن أَمثالهم: الصِّدقُ ينبئُ عنك لا الوَعِيد. ورجل صَدُوقٌ: أبلغ من الصادق. وفي المثل: صَدَقَني سِنَّ بَكْرِه؛ وأَصله
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٩٦٧
* ص د ق * * الصِّدْقُ * ضد الكذب وقد * صَدَقَ * في الحديث يصدق بالضم * صِدْقاً * ويقال أيضا * صَدَقَهُ * الحديث و * تَصادَقا * في الحديث وفي المودة و * المُصَدِّقُ * الذي يُصدقك في حديثك والذي يأخذ * صَدَقاتِ * الغنم و * المُتَصَدِّقُ * الذي يُعطي الصدقة ومررت برجل يسأل ولا تقل يتصدق والعامة تقوله وإنما المُتصدق الذي يُعطي وقوله تعالى ﴿إن المُصدقين والمُصدقات﴾ بتشديد الصاد أصله المتصدقين فقُلبت
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٦٬٢٣٥
الصدق بالكسر والفتح: ضد الكذب والكسر أفصح كالمصدوقة، وهي من المصادر التي جاءت على مفعولة، وقد صدق يصدق صدقا وصدقا ومصدوقة. أو بالفتح مصدر، وبالكسر اسم. قال الراغب: الصدق والكذب أصلهما في القول، ماضيا كان أو مستقبلا، وعدا كان أو غيره، ولا يكونان من القول إلا في الخبر دون غيره من أنواع الكلام، ولذلك قال تعالى: )ومن أصدق من الله حديثا(، )ومن أصدق من الله قيلا( )واذكر في الكتاب إسماعيل إنه كان صادق
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٤٬٤٨٢
صَدَقَ 1 صَدَقَ ذ , (S, M, O, Msb, K,) aor. صَدُقَ , (M, TA,) inf. n. صِدْقٌ (S, * M, O, * Msb, K, TA) and صَدْقٌ, (M, K,) the former of which is the more chaste, (TA,) or the latter is an inf. n. and the former is a simple subst., (K,) and تَصْدَاقٌ (M) and مَصْدُوقَةٌ, (O, K, TA,) which is one of the [few] inf. ns. of the measure مَفْعُولَةٌ, (O, TA,) [or a fem. pass. part. n. used as an inf.
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٩١٩
صَدَقَ صَدَقَ U ( n. ac. صَدْق 1 , صِدْق 2 , تَصْدَاْق 62 , مَصْدُوْقَة ), a. Told the truth to; was sincere with. b. Was, proved true, correct, right. c. [ Fī ], Spoke the truth in, about; was true to, kept ( promise ). d. [ Fī ], Was steady, unwavering, dauntless in ( fight ). صَدَّقَ صَدَّقَ II , a. Believed, acknowledged to be true. b. Proved, verified, confirmed. c. Ran
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٦٣٬٢٢٧
صدق صَدَقَ - يَصْدُقُ - صِدْق - صَادِق - أَصْدَق - صِدِّيْق - صَدِيْق - صَدَقَة - صَدَقات - صَدُقَة - صَدُقات - صَدَّقَ - يُصَدِّقُ - تَصْدِيْق - مُصَدِّق - صِدِّيْق - تَصَدَّقَ - يَتَصَدَّقُ، يَصَّدَّق - مُتَصَدِّق - مُتَصَدِّقة - مُتَصَدِّقات - مُصَّدِّقْ - صَدَق - يَصْدُقُ + كائن أو أمر أو حركة + هدفاً: أصابته بشكل صواب من غير انحراف أو
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٦٥)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٨٠ (الإجمالي: ٤٤٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. كون

    الآيات المشتركة: ٧٣ · Kevn, tepe demektir

  2. وعد

    الآيات المشتركة: ١٩ · “Va’id” yağmur bulutu demektir

  3. أتي

    الآيات المشتركة: ٣٥ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  4. أله

    الآيات المشتركة: ٧١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  5. يدي

    الآيات المشتركة: ١٣ · El ve kol demektir

  6. كتب

    الآيات المشتركة: ٢٠ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  7. قول

    الآيات المشتركة: ٥٤ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  8. تور

    الآيات المشتركة: ٥ · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır

  9. حلق

    الآيات المشتركة: ٢ · Boğaz, halka demektir

  10. بين

    الآيات المشتركة: ٢٣ · Beyn topraktaki yarık demektir

  11. جيأ

    الآيات المشتركة: ١٦ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  12. نبأ

    الآيات المشتركة: ١١ · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

الآيات التي ورد فيها(١٤٤)

  1. وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Doğru söyleyenler

  2. وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلَائِكَةِ فَقَالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْمَاءِ هَؤُلَاءِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Doğru söyleyenler

  3. قُلْ إِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خَالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Doğru söyleyenler

  4. وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Doğru söyleyenler

  5. … تُنَزَّلَ التَّوْرَاةُ قُلْ فَأْتُوا بِالتَّوْرَاةِ فَاتْلُوهَا إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Doğru söyleyenler

  6. الَّذِينَ قَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ وَقَعَدُوا لَوْ أَطَاعُونَا مَا قُتِلُوا قُلْ فَادْرَءُوا عَنْ أَنْفُسِكُمُ الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Doğru söyleyenler

  7. … قَبْلِي بِالْبَيِّنَاتِ وَبِالَّذِي قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Doğru söyleyenler

  8. قُلْ أَرَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُ اللَّهِ أَوْ أَتَتْكُمُ السَّاعَةُ أَغَيْرَ اللَّهِ تَدْعُونَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Doğru söyleyenler

  9. … اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ نَبِّئُونِي بِعِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Doğru söyleyenler

  10. إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ عِبَادٌ أَمْثَالُكُمْ فَادْعُوهُمْ فَلْيَسْتَجِيبُوا لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    Doğru söyleyenler

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökصدق
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحق, برر, وفى
Zıt Kökكذب
Çekirdek Özet 1Bir şeyin özünde, yapısında ve tutumunda sert, sağlam, eksiksiz ve dayanıklı olması; gevşeklik ve çürüklüğün bulunmaması.
Çekirdek Özet 2Sözün, inancın ve niyetin dış gerçeklikle ve eylemle tam örtüşmesi; sözleşmeye ve ahde sarsılmaz sadakat gösterilmesi.
Çekirdek Özet 3Bireysel ve toplumsal ilişkilerde güven zeminini kuran, mali ve hukuki yükümlülükleri somut bağlılık nişanesine dönüştüren kurucu değer.
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca «yalan söylememek» veya «gönüllü yardım/bağış» ile sınırlandırılarak fiili sadakat, sözleşme ciddiyeti ve hukuki borç boyutunun göz ardı edilmesi.

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صدBir yüzeye çarpma, sert biçimde karşılaşma, geri çevirme veya bir engelle direnç gösterme hareketi. صدد, صدر, صدع, صدف ve صدو köklerinde sert bir temas, yarılarak açılma, yüz çevirme veya geri dönme ortak çekirdeği belirgindir.قGüçlü temas ve direnç hareketini kesinlik, tartı, nihai sınır ve sarsılmaz bir kararlılık boyutuyla birleştirerek soyut ve somut düzlemde kırılmaz bir sağlamlığa dönüştürür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaGerçeği sımsıkı kavrama, dağılmayı önleyerek bir odağa kilitlenme ve tutarlılığı elden bırakmama yönelimi.
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir durumdan diğerine kararlı bir adım atma, niyetin dış dünyaya açılması ve görünür hale gelmesi.
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırŞüpheye yer bırakmayacak bir netlik, ölçülebilirlik, son sınır ve kesin onay.
صدقGerçeği sımsıkı kavrayarak eşikten geçirmek ve kesin bir sınırda sabitlemekİçteki niyet ile dıştaki eylemin hiçbir boşluk bırakmaksızın birleşmesi; söz ve davranışın kırılmaz bir katılıkla gerçeğe kilitlenmesi.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSert, eğrilmeyen ve darbelere karşı dayanıklı olan nesne; özellikle eğilip bükülmeyen sağlam mızrak için söylenen رُمْحٌ صَدْقٌ tabiri ile süvari ve atın hücum anındaki geri adım atmaz sertliği ve direnci.
Cahiliye şiiri kullanımıA‘şâ bir beytinde kadına söylediği sözlerdeki gerçeği ve hilafı karşılaştırarak kökü haberin dış dünyaya mutabakatı anlamında kullanmıştır: فصدَقْتُها وكَذَبْتُها / والمَرْءُ يَنْفَعُه كِذابُهْ
Erken Arapça kullanımErken dönem bedevi Arapların deve alışverişinde satıcının deveyi olduğundan büyük göstermek istemesine karşılık devenin kaçması üzerine sahibinin yavru develere özgü ünlemi kullanmasıyla alıcının söylediği صَدَقَنِي سِنَّ بَكْرِهِ darbımeseli; haberin fiili durumla açığa çıkması anlamında erken Arapçada yerleşikleşmiştir.

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde صدق kökü, ahlaki bir erdem olmanın ötesinde doğrudan adalet, hukuki haklılık, sadakat ve meşruiyet dairesini kuran en kadim çekirdeklerden biridir. Batı Sami dillerinde, özellikle İbranice (ts-d-q / צדק) ve Aramice/Süryanice (z-d-q / ܙܕܩ) formlarında kök; bir davada haklı çıkma, masumiyet, şeriat veya yasa önünde doğru bulunma ve borcun/yükümlülüğün hakkaniyetle ifası anlamlarını taşır. İbranicedeki tzedek (hakkâniyet, adalet) ve tzedakah (hukuki ve ahlaki yükümlülük olarak verilen adalet payı), Arapçadaki صدقة kavramının birebir anlamsal izdüşümüdür. Fenike yazıtlarında kralların meşruiyetini belirtmek üzere «doğru/meşru kral» anlamında tsadiq unvanı kullanılır. Arapçada kök, hem bu ortak Sami mirasındaki hukuki doğruluk ve ahde vefa boyutunu korumuş hem de çöl ortamının somut algısıyla «mızrağın sertliği ve bükülmezliği» gibi fiziki bir sağlamlık metaforu üzerinden zenginleşmiştir. Kökün gelişimi, fiziksel bükülmezlikten haberin gerçeğe tam uyuşmasına, oradan da bireyin akdine ve toplumun nizamına fiili sadakat göstermesine doğru düzenli bir semantik genişleme izler.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönرُمْحٌ صَدْقٌ (sağlam mızrak) ve صَدَقُوهم القِتالَ (savaşta sebat etmek)Eğilmeyen, kırılmayan somut sertlikten haberin gerçeğe ve niyetin eyleme tam mutabakatına geçiş.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צדק (tsadaq: haklı ve adil olmak), Süryanice ܙܕܩ (zedeq: uygun, vacip olmak)Hukuki haklılık, yasa önünde doğruluk ve toplumsal adaletin tesisi için verilen pay.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda düzenli ve kesin bir soydaşlık formu tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صدقAnlamlıSertlik, doğruluk, sadakatSözün ve fiilin gerçeğe tam uyuşması, bükülmezlik.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
صقدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
دصقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel diziliş; Kur'an'da geçmez.
دقصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel diziliş; Kur'an'da geçmez.
قصدAnlamlıDenge, istikamet, yönelmeBir hedefe doğru orta yolu tutarak, aşırılığa kaçmadan yürümek; adaleti gözetmek.Hedef kökle ortak adalet ve istikamet bağı; Kur'an'da geçer.
قدصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel diziliş; Kur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صدقMerkezDoğruluk ve sadakatHaberin vakıaya, niyetin eyleme tam mutabakatı ve bükülmez sağlamlık.İç tutarlılık ile dış gerçekliğin ve sözleşmeye bağlılığın sarsılmaz birliği.
حقKomşuSabit ve inkar edilemez gerçekحق, varlığı nesnel olarak sabit ve zorunlu olan olgudur; صدق ise bu nesnel olguyu aktaran ifadenin veya tutumun ona tam uyuşmasıdır.حق ontolojik ve nesnel, صدق ise epistemolojik ve ahlaki bir mutabakattır.
بررKomşuKapsayıcı iyilik ve vefaبرر, geniş kapsamlı iyilik ve itaat hareketidir; صدق bu iyiliğin arkasındaki temel sağlamlık ve dürüstlük ilkesidir.برر eylemin genişliğine ve faydasına, صدق ise niyet ile akdin sağlamlığına bakar.
وفىKomşuSözleşmeyi tastamam yerine getirmeوفى, taahhüdün miktar ve şart olarak eksiksiz ödenmesidir; صدق ise taahhüde içten ve fiilen bağlı kalma kararlılığıdır.وفى borcun ifasına, صدق sözün bükülmezliğine odaklanır.
كذبZıtAsılsızlık, bükülme, yalanHaberin veya tutumun gerçeklikle çelişmesi, tutarsızlık, gevşeklik ve dayanıksızlık.Varlığı olmayan veya niyetle uyuşmayan çürük ve bâtıl iddia.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصدقBükülmez doğruluk, sadakat, hakikatle uyuşmaSözün, niyetin ve amelin gerçeklikle birleşmesi; borcun ve bağlılığın somut nişanesi.Kesin
Latinceveritas, fidelitasGerçeklik, sadakat, güvenilirlikVeritas sözün ve zihnin nesneyle örtüşmesini (epistemolojik doğruluk), fidelitas ise akde bağlılığı karşılar; ancak kökün malî mükellefiyet (sadaka) boyutunu içermez.Güçlü
İngilizcetruth, veracity, loyalty, charityHakikat, dürüstlük, sadakat, karşılıksız yardımTruth ve veracity haberin doğruluğunu, loyalty akde vefayı karşılar; charity ise sadaka anlamını yalnızca gönüllü bağış zaviyesinden kısmen verir.Güçlü
AlmancaWahrheit, Treue, AufrichtigkeitHakikat, sadakat, içtenlikWahrheit epistemolojik uyumu, Treue ahde vefayı ifade eder; kökün yapısal mızrak sertliği metaforunu taşımaz.Güçlü
Fransızcavérité, loyauté, sincéritéHakikat, sadakat, samimiyetDoğruluk ve sadakat eksenini karşılar; fakat hukuki ve toplumsal vergi boyutundan yoksundur.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Oxford English Dictionary.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
صَادِقِينَ / صَدَقُواİddiasında ve inancında haklı, sözünün arkasında duran kimselerTevhid mücadelesinde meydan okuma ve akitlerine sadık kalan müminlerin övgüsü (Âl-i İmrân 3:95, Ahzâb 33:23).
مُصَدِّقًا / مُصَدِّقٌÖnceki vahyi ve ilahi yasayı tasdik eden, onaylayan ve teyit edenKur'an'ın Tevrat ve İncil'in asıllarını doğrulayıcı vasfı (Bakara 2:41, Mâide 5:48).
صِدْقٍKalıcı, şerefli, hilesiz ve sağlam mevki veya girişMakam, lisan ve giriş-çıkışların sağlam bir zemine oturtulması talebi (İsrâ 17:80, Şuarâ 26:84).
الصَّدَقَاتِ / صَدَقَةًİmanın ve toplumsal sözleşmenin gereği olan zorunlu veya gönüllü malî mükellefiyetToplumsal dayanışma, arınma ve kamu harcamaları bağlamı (Bakara 2:271, Tevbe 9:60, Tevbe 9:103).
صَدُقَاتِهِنَّEvlilik sözleşmesinde kadına ödenmesi zorunlu olan mehirHukuki akit ve hakkaniyet payı olarak kadının mali hakkı (Nisâ 4:4).
صِدِّيقِينَHakikati hiç tereddütsüz onaylayan, hayatını bütünüyle doğruluk ekseninde yaşayan mertebePeygamberlerin ardı sıra gelen en yüksek ahlaki ve manevi sadakat makamı (Nisâ 4:69, Meryem 19:41).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvetin ispatı ve imanın tanımıMucizenin peygamberin doğruluğuna (sıdk) delaleti ve imanın kalbin tasdiki (tasdîk bi'l-kalb) olarak temellendirilmesi.Zihinsel onay, şüphe barındırmayan kesin kabul ve ilahi haberin gerçekle tam uyuşumu.
FıkıhZekat, teberru, evlilik akdi (mehir) ve yeminSadaka ve zekat ayrımı, zekat memurunun (musaddık) yetkileri ve evlilikte kadına verilen mehirin (sadâk) hukuki niteliği.Hukuki borç, mülkiyet devri, sözleşme ciddiyeti ve devlete/topluma karşı mali sadakatin ifası.
TefsirSıdk kavramının Kur'an içi semantiğiSıdk ile hak arasındaki münasebet, münafıkların dilleriyle söyledikleri sözün kalplerindeki inançsızlık sebebiyle yalan sayılması.Niyet, ikrar ve eylem arasındaki tam örtüşme; riyadan arınmış ihlaslı tavır.
HadisAhlaki istikamet ve emanet bilinci«Doğruluk iyiliğe, iyilik cennete götürür» nebevi ilkesi ile alışverişte dürüstlüğün akdin bereketine etkisi.Karakter bükülmezliği, ticari şeffaflık ve emanete mutlak riayet.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİman ve kulluk sözleşmesiTasdik ve sıddîkıyetBireyin Yaratıcı ile yaptığı ahdi fiilen ve kalben teyit etmesiSözün kalple, kalbin amelle doğrulanması; nifakın ve şüphenin zıddı olarak sarsılmaz bağlılık.Kesin
İlmiEpistemoloji ve bilgi teorisiHakikate mutabakatİddianın dış dünyadaki gerçeklikle birebir örtüşmesiBilginin sıhhati için sübjektif yargı ile objektif vakıanın tam uyuşması zorunluluğu.Kesin
SiyasiToplum sözleşmesi ve anayasal bağlılıkSadakat ve meşruiyetVatandaşların kamu düzenine ve yönetimin meşruiyet ilkelerine bağlılığıTopluluğun idareye ve hukuk düzenine sadakatini, karşılıklı haklara riayet üzerinden sürdürmesi.Güçlü
İktisadiMali mükellefiyet ve kamu finansmanıMehir (sadâk) ve sadaka/vergiMülkiyetin arındırılması ve toplumsal güvencenin finansmanıEvlilikte erkeğin sadakat teminatı (mehir), toplumda ise fertlerin kamu nizamına sadakat nişanesi olarak verdikleri mali pay (sadaka).Kesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDoğrulama ve sağlamlık (Validation / Rigidity)Bir algoritmanın veya matematiksel önermenin sınır şartlarında bozulmadan gerçeği vermesi; mekanikte bir malzemenin gerilme altında eğrilmeyip biçimini koruması (rijitlik).Güçlü
Beşeri bilimlerToplumsal güven sermayesi ve sözleşme itaatiBireylerin kurumsal ve hukuki sözleşmelere sadakat göstermesiyle oluşan, işlem maliyetlerini düşüren ve anomiyi engelleyen kolektif güven yapısı.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiصدق kökünün gündelik dilde sadece «yalan söylememek» gibi pasif bir ahlaki söyleme ve صدقة kelimesinin yalnızca zenginlerin fakirlere keyfi olarak verdiği «küçük cep harçlığı veya gönüllü bağış» düzeyine indirgenmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; söz, niyet ve eylem bütünlüğünü kuran, bireyin varoluşsal sözleşmesine sadakatini canıyla ve malıyla ispatladığı (Hucurât 49:15), evlilikte kadının mali güvencesi (mehir) ve kamusal yapıda toplumsal sadakat vergisi (sadaka) olan kurucu bir nizam ilkesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataSadakanın bireysel bir lütuf veya acıma eylemi sanılarak Kur'an'daki kurumsal, hukuki ve zorunlu mali nizam vasfının kaybedilmesi; doğruluğun ise fiili bedel ödemeyi gerektirmeyen kuru bir dil alışkanlığına dönüştürülmesi.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın temel epistemolojik ve ahlaki eksenini kurar. İnanç sadece zihinsel bir kabul değil, dış dünyada mali ve fiili fedakarlıklarla «doğrulanması» gereken bir sadakat akdidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin davetine karşı kavimlerin meydan okumalarında (doğru sözlüler iseniz getirin ayetleri), müminlerin niteliklerinin sayıldığı akit ve cihad ayetlerinde (Ahzâb 33:23), zekat ve kamu gelirlerinin taksim edildiği ahkam ayetlerinde (Tevbe 9:60).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İmanı amelsiz ve mali sorumluluksuz soyut bir kanaat sayan anlayışı yıkar; zekat ve sadakayı verenin üstünlük tasladığı bir sadaka-i cariye sınırından çıkarıp hak sahibinin hakkı ve kamu sözleşmesinin zorunlu gereği olduğunu gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamEğilmeyen, bükülmeyen, darbelere dirençli sert mızrak ve hücum anında geri adım atmayan süvarinin kararlılığı.
  • Soyut anlamİç niyet ile dış eylemin, zihindeki haber ile nesnel gerçekliğin, yapılan sözleşme ile fiili tutumun tam bir örtüşme ve sarsılmaz tutarlılık içinde olması.
  • Sistematik karşılıkİmanın fiili fedakarlıkla (can ve mal) ispatlanması, evlilikte kadına verilen mehir taahhüdü ve kamu düzeninde fertlerin topluma bağlılık nişanesi olarak ödedikleri mali yükümlülük (sadaka).
  • LaTeX modeliS={(p,a,r)∈P×A×R∣(p=r)∧(a=f(p))∧(Δ=0)}
  • LaTeX açıklamasıModelde P zihinsel önerme veya niyet kümesini, A pratik eylem ve ameli, R dış dünyadaki nesnel gerçekliği temsil eder. Sıdk durumu (S), bildirilen önermenin nesnel gerçeklikle birebir örtüşmesi (p=r), eylemin niyet ve ikrarın doğrudan bir fonksiyonu olarak ortaya çıkması (a=f(p)) ve niyet, söz ile eylem arasında hiçbir tutarsızlık ve boşluk bulunmaması (Δ=0) şartlarının aynı anda sağlanmasıyla tanımlanır.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ص