كذب

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ك-ذ-بالصيغ: ٦٤ · الجذور المجاورة: ١١٧ · الآيات: ٢٥٧ · السور: ٦٨؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».ويلقبلتُكَذِّبُونَثمودتُكَذِّبَانِكذبأييفريكَذَّبَتْجيأعقبكَذَّبَلِلْمُكَذِّبِينَكَذَّبُواقمص

الجذرالصيغ ٦٤الآيات ٢٥٧السور ٦٨المجاورة ١١٧

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

كذب

ك - ذ - ب

جذر
  • الورود: ٢٨٢
  • الآيات: ٢٥٧
  • الصيغ: ٦٤
  • المعاجم: ١٣

Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya, kumaşın hakiki yapısını saklar. Madenlerin altınla kaplanmasına da kizb denir. Kişinin içini saklayarak inanmadığı şeyi söylemesi kizbdir. Arapça’da yalanla yanlış aynı kelime ile ifade edilmektedir. Ama kizb bildiklerinin ve inandıklarının aksine konuşmaktır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya, kumaşın hakiki yapısını saklar. Madenlerin altınla kaplanmasına da kizb denir. Kişinin içini saklayarak inanmadığı şeyi söylemesi kizbdir. Arapça’da yalanla yanlış aynı kelime ile ifade edilmektedir. Ama kizb bildiklerinin ve inandıklarının aksine konuşmaktır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٧٥
الكاف والذال والباء معهما ك ذ ب مستعمل فقط كذب: الكِذابُ لغة في الكَذِب. ويقرأ: "لا يسمعون فيها لغواً ولا كِذاباً" بالتخفيف، والكِذّابُ، بالتشديد لغة. تقول: كَذِبَك كَذِباً، أي: لم يصدقك، فهو كاذب، وكذوب، أي: كثير الكَذِب. وكذَّبته: جعلته كاذباً. والكَذّابةُ: وجدته كاذباً. وقوله جل وعز: "لا يسمعون فيها لغواً ولا كِذّابا" أي: تكذيباً، وذلك أن العرب تقول: كذَّبته تكذيباً، ثم تجعل بدل التَّكذيب:
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣٥٧
كَذَبَ كِذْباً وكَذِباً، فهو كاذب وكذّابٌ وكَذوب، وكيذُبانٌ ومَكْذَبان ومَكْذَبانَةٌ، وكُذَبَةٌ، وكُذُبْذُبٌ مخفف، وقد يشدد. والكُذَّبُ: جمع كاذب. قال الشاعر: متى يَقُلْ تنفع الأقوامَ قَـوْلَـتُـهُإذا اضمحلَّ حديث الكُذَّبِ الوَلَعَهْ والتكاذب: ضد التصادق. والكُذُبُ: جمع كَذوبٍ. والأكْذوبة: الكَذِبُ. وأكْذَبْتُ الرجلَ: ألفَيْتُه كاذباً؛ وكذَّبته، إذا قلتَ له كَذَبْتَ. قال الكسائي:
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٬١٢٣
ك ذ ب كذب ، ذكب : ( مستعملان ) . كذب ذكب : قال الفراء في قول الله جل وعز : ( فَإِنَّهُمْ لاَ يُكَذِّبُونَكَ ) ( الأنعام : 33 ) وقرىء ( . . . لا يُكْذِبونَكَ ) قال معنى التخفيف والله أعلم لا يجعلونك كذَّاباً ، وأنَّ ما جئت به باطل لأنهم لم يجربوا عليه كَذِباً فَيُكْذِبوه ، إنما أكذبوه ، أي قالوا إنما جئت به كَذِبٌ لا يعرفونه من النُّبُوَّةِ . وقال الزجاج : معنى كذّبْتُهُ : قلت له كذبْتُ ، ومعنى
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٢٥٤
(باب الكاف والذال وما يثلثهما) (كذب) الكاف والذال والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلاف الصِّدق. وتلخيصه أنَّه لا يبلُغ نهايةَ الكلامِ في الصِّدق. من ذلك الكَذِب خِلاف الصِّدق. كَذَب كَذِباً([1]). وكذّبت فلانا:ً نسبته إلى الكذب، وأكذبتُه: وجدتُه كاذباً. ورجل كَذّابٌ وكُذَبَةٌ. ثم يقال: حَمَلَ فلانٌ ثم كَذَبَ وكذّب، أي لم يصدُق في الحَمْلة. وقال أبو دُواد: قلتُ لَمَّا نَصَلاَ من قُنَّةٍ *** كَذَب
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٠٣٠
- قد تقدم القوم في الكذب مع الصدق (راجع: مادة (صدق) )، وأنه يقال في المقال والفعال، قال تعالى: ﴿إنما يفتري الكذب الذين لا يؤمنون﴾ [النحل/ 105]، وقوله: ﴿والله يشهد إن المنافقين لكاذبون﴾ [المنافقون/1] وقد تقدم أنه كذبهم في اعتقادهم لا في مقالهم، ومقالهم كان صدقا، وقوله: ﴿ليس لوقعتها كاذبة﴾ [الواقعة/2] فقد نسب الكذب إلى نفس الفعل، كقولهم: فعلة صادقة، وفعلة كاذبة، قوله: ﴿ناصية كاذبة﴾ [العلق/16]،
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٣٢٨
ك ذ ب هو كذوب وكذّاب وكذبة وكيذبان وكذب أخاه كذباً وكذّاباً ‏"‏ وليس لمكذوب رأى ‏"‏‏.‏ وكاذبه مكاذبة وكذاباً ‏"‏ والصدوق لا يكذب ‏"‏‏.‏ وتكذّب‏:‏ تكلّف الكذب وكذّبه وكذّب به‏:‏ جعله كاذباً بأن وصفه بالكذب‏.‏ وهو من تكذيب العرب‏.‏ وجاء بأكذوبة وأكاذيب‏.‏ وواعدني فأكذبته‏:‏ وجدته كاذباً‏.‏ ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ حمل فلان ثم كذّب ‏"‏ إذا جبن ونكل ومعناه كذذب الظنّ به أو جعل حملته كاذبة غير
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٩٬٠٨٩
الكَذِبُ: نقيضُ الصِّدْقِ؛ كَذَبَ يَكْذِبُ كَذِباً (2) (2 قوله «كذباً» أي بفتح فكسر، ونظيره اللعب والضحك والحق، وقوله وكذباً، بكسر فسكون، كما هو مضبوط في المحكم والصحاح، وضبط في القاموس بفتح فسكون، وليس بلغة مستقلة بل بنقل حركة العين إلى الفاء تخفيفاً، وقوله: وكذبة وكذبة كفرية وفرحة كما هو بضبط المحكم ونبه عليه الشارح وشيخه.) وكِذْباً وكِذْبةً وكَذِبةً: هاتان عن اللحياني، وكِذاباً وكِذَّاباً؛
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٢٤٠
* ك ذ ب * * كَذَبَ * يكذب بالكسر * كِذْبا وكَذِبا * بوزن علم وكتف فهو * كاذِبٌ * و * كَذّابٌ * و * كَذُوبٌ * و * كَيْذُبانٌ * بضم الذالِ و * مَكْذَبانٌ * بفتح الذال و * مَكْذَبانةٌ * بفتحها أيضا و * كُذَبةٌ * كهمزة و * كُذُبْذُبٌ * بضم الكاف والذالين مخففا وقد تشدد ذاله الأولى فيقال * ُكُّذَبْذُبٌ * و * الكُذَّبُ * جمع * كاذِبس * كراكع وركع و * التَّكاذُبُ * ضد التصادق و * الكُذُبُ * بضمتين جمع *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٠٬٤٣٤
كذب، يكذب من باب ضرب كذبا ككتف، قال شيخنا: وهو غريب في المصادر، حتى قالوا: إنه لم يأت مصدر على هذا الوزن، إلا ألفاظا قليلة، حصرها القزاز ي جامعه في أحد عشر حرفا، لا تزيد عليها، فذكر: اللعب، والضحك، الحبق، والكذب وغيرها. وأما الأسماء التي ليست بمصادر، فتأتي على هذا الوزن كثيرا. وكذبا بالكسر، هكذا مضبوط في الصحاح قال شيخنا: وظاهر إطلاقه أن يكون مقتوحا، وليس كذلك، وصرح ابن السيد وغيره أنه ليس لغة
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٣٬٠٦٢
كَذَبَ 1 كَذَبَ ذ , aor. كَذِبَ , inf. n. كَذِبٌ (a strange form of inf. n.; there being, accord. to Kz., only fourteen instances of it; as لَعِبٌ, and ضَحِكٌ, &c.; though there are many substantives of this measure; MF) and كِذْبٌ (S, K: accord. to Ibn-Es-Seed and others, this latter is formed from the former, by putting the second vowel of the former in the place of the first: MF) and كَذِبَةٌ
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬١٥٢
كَذَبَ كَذَبَ I ( n. ac. كَذْبَة 1t , كِذْب 2 , كِذْبَة 2t , كَذِب 5 , كِذَاْب 23 & كِذَّاب كِذَّاب , a. Lied, told a falsehood; was a liar; erred; deceived, disappointed, proved fallacious; failed. b. [ acc. & Min ], Lied to .... about. c. Lied to, belied. d. [ Fī ], Was slow in ( his pace: camel ). e. Abated; passed away. f. [ 'Ala ], Lied against. g. [ 'Ala ], Animated;
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٨٧٬٦٧٥
كذب كَذَبَ - يَكْذِبُ، كُذِبَ - يُكْذَبُ - كَذِب - كِذَّاب - كَاذِب - كَاذِبُوْن - كَذَّبَ - يُكّذِّبُ - مُكَذِّب - مُكَذِّبُوْن - تَكْْذِيْب كَذَبَ - يَكْذِبُ + كائن + على كائن: ضد " صدق - يصدق ": يصف أو يسمي شيئاً ما لكائن، باسم أو وصف يدل على مسمى ومحتوى وتركيب، لا يطابق بل يختلف عن المحتوى والوصف الحقيقي له كُذِبَ - يُكْذَب + كائنٌ: مبني
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٦٤)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١١٧ (الإجمالي: ٤٤٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أيي

    الآيات المشتركة: ٨٠ · Evye kuş yuvası demektir

  2. فري

    الآيات المشتركة: ٢٢ · Ferv “Ferre”ye bak

  3. ويل

    الآيات المشتركة: ١٣ · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir

  4. جيأ

    الآيات المشتركة: ٢٨ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  5. ثمود

    الآيات المشتركة: ٧ · Semûd

  6. رسل

    الآيات المشتركة: ٣٤ · Saçak demektir

  7. عقب

    الآيات المشتركة: ١١ · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir

  8. غرق

    الآيات المشتركة: ٦ · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir

  9. أشر

    الآيات المشتركة: ٢ · Şer ateşten çıkan alev parçasıdır

  10. ظنن

    الآيات المشتركة: ٩ · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir

  11. قبل

    الآيات المشتركة: ٢٤ · Önce

  12. قمص

    الآيات المشتركة: ٣ · Gömlek demektir

الآيات التي ورد فيها(٢٥٧)

  1. كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ وَاللَّهُ شَدِيدُ الْعِقَابِ

    Yalanladılar

  2. لَقَدْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَأَرْسَلْنَا إِلَيْهِمْ رُسُلًا كُلَّمَا جَاءَهُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى أَنْفُسُهُمْ فَرِيقًا كَذَّبُوا وَفَرِيقًا يَقْتُلُونَ

    Yalanladılar

  3. فَقَدْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ فَسَوْفَ يَأْتِيهِمْ أَنْبَاءُ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

    Yalanladılar

  4. قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقَاءِ اللَّهِ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً قَالُوا …

    Yalanladılar

  5. وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا صُمٌّ وَبُكْمٌ فِي الظُّلُمَاتِ مَنْ يَشَأِ اللَّهُ يُضْلِلْهُ وَمَنْ يَشَأْ يَجْعَلْهُ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

    Yalanladılar

  6. وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا يَمَسُّهُمُ الْعَذَابُ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ

    Yalanladılar

  7. … شَهِدُوا فَلَا تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَهُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ

    Yalanladılar

  8. وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    Yalanladılar

  9. إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا لَا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ …

    Yalanladılar

  10. فَكَذَّبُوهُ فَأَنْجَيْنَاهُ وَالَّذِينَ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا عَمِينَ

    Yalanladılar

صفحة الصيغة: لِلْمُكَذِّبِينَ

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökكذب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerافك, خرص, بهت, زور
Zıt Kökصدق
Çekirdek Özet 1Bir şeyin hakikatini gizleyip dışını farklı gösterme, gerçeğe uymama ve vaat edilen veya beklenen eylemi yarıda bırakıp boşa çıkarma
Çekirdek Özet 2Vahyi, peygamberleri ve ilahi hakikatleri kasıtlı olarak asılsız sayma veya Allah adına gerçeğe aykırı iddialar ileri sürme
Çekirdek Özet 3Bilgi ve inanç sisteminde gerçeğe uygunluğun kopması, toplumsal sözleşmelerde güvenin çökmesi ve ilahi delillerin reddiyle doğan ahlaki-hukuki sorumluluk
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca dille söylenen basit bir «yanlış bilgi verme» olarak daraltıp Kur’an’daki inatçı inkâr, eylemsel sahtelik ve hakikati örtbas etme boyutunu gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كذBastırma, kesme, örtme veya bir şeyi doğal akışından ve hakikatinden saptırarak gizlemeبKökün sonuna gelen ب harfi içkinliği, barınmayı ve bünyeye yerleşmeyi temsil ederek; gerçeğe aykırılığın ve gizlemenin sözel bir iddiaya, eylemsel bir geri çekilmeye veya dışı süslü bir aldatmaya dönüşmesini sağlar.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaHakikatin veya nesnenin üzerini kavrayarak örtme, bükme ve kendi kalıbına sokma hareketini başlatır.
ذkapı / geçiş; akış, yönelme (ikiz harf د imgesinden türetme yoğunlaşma)Bir durumdan diğerine kayma, gerçeğin dışına çıkma ve yönün hakikatin tersine çevrilmesini ifade eder.
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaYapılan saptırma ve sahteliğin bir kabuk, söz veya iddia içine yerleşerek dışa karşı bir varlık alanı kurmasını sağlar.
كذبHakikati kavrayıp örterek (ك), onu asıl yönünden saptıran (ذ) ve sahte bir görünüm veya iddia içinde sabitleyen (ب) eylemGerçeğin üzerini yanıltıcı bir kabuk veya sözle kaplayarak hakikate aykırı bir durumu gerçekmiş gibi sunma veya gerçeği inkâr etme bütünlüğü.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kumaşın boyanıp asıl dokusunun ve renginin saklanması (el-kezzâbe), sütün kesilmesi veya çekilmesi, savaşçının hücum ediyormuş gibi yapıp aniden durması ve geri adım atarak hücumu boşa çıkarması
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Düvâd el-İyâdî bir beytinde yaban eşeğinin avcıdan kaçarken beklenmedik biçimde durmasını ve ümidi boşa çıkarmasını bu kökle tasvir eder: قلت لما نصلا من قنة / كذب العير وإن كان برح
Erken Arapça kullanımBir şeyin gerekliliğini ve kaçınılmazlığını teşvik üslubuyla bildirmek üzere Araplar ve erken dönem sahabe sözlerinde yer alan kullanım: كذب عليكم الحج ifadesi, hac üzerinize vacip oldu ve onu yerine getirmeyi asla aksatmayın, boşa çıkarmayın anlamında kullanılmıştır.

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça كذب kökü, Sami dil ailesinin Orta ve Kuzeybatı kollarında doğrudan «yalan söylemek, aldatmak, gerçeğe uymamak, hayal kırıklığına uğratmak ve boşa çıkarmak» semantik çekirdeğini paylaşan köklü bir morfolojik mirastır. İbranicede k-z-b (כָּזַב - kazav) kökü doğrudan yalan söylemek, aldatıcı olmak, kurumak (suyun kesilip insanı yanıltması) ve başarısızlığa uğramak manalarına gelir. Süryanicede de k-d-b / k-z-b (ܟܕܒ - kaddēb) kökü yalan söylemek, sahtekârlık yapmak ve hakikati saptırmak anlamında düzenli ses denkliğiyle korunmuştur. Akadcada doğrudan aynı harf dizilimiyle belirgin bir soydaş form tespit edilmemekle birlikte, Kuzeybatı Sami dillerindeki kök yapısı, bir vaadin veya görüntünün boş çıkması, beklentiyi karşılamaması ve hakikatin üstünün örtülmesi ekseninde ortaklaşır. Arapçada kök hem zihinsel/inançsal hem de sözel ve eylemsel boyutları kapsayacak şekilde genişlemiş, özellikle vahyî tebliğin karşısındaki sistemli inkârı niteleyen temel terim halini almıştır.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönHakikatin üzerini örtme, boyama, vaadi veya eylemi boşa çıkarmaKumaşın sahte görünüm alması (el-kezzâbe) ve hücumun yarıda bırakılması gibi somut eylemlerden, sözel ve inançsal hakikatsizliğe geçmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice kazav (כָּזַב) ve Süryanice kaddeb (ܟܕܒ)Kuzeybatı Sami dillerinde de yalan söylemek, aldatmak ve suyun kesilip kurumasıyla beklentiyi boşa çıkarmak anlamları birebir ortaktır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dil ailesiSami kolu dışındaki Afro-Asyatik dallarda düzenli ve kesin bir soydaş biçim güvenilir verilerle doğrulanmamıştır.Muhtemel

المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كذبAnlamlıYalan söylemek, gerçeğe aykırı olmak, yalanlamakHedef köktür; sözel, zihinsel veya eylemsel olarak hakikate uymamayı bildirir.Kur'an'da geçer
كبذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf diziliminde bir kök kaydı bulunmamaktadır.Kur'an'da geçmez
ذكبAnlamlıHızlı hareket etmek, hafif ve çevik olmakTehzîbü'l-Luğa'da müsta'mel kabul edilmiş olup hız ve hareketle ilgili dar bir kullanımı vardır.Kur'an'da geçmez
ذبكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kullanılmayan terkip (mühmel) olarak kaydedilmiştir.Kur'an'da geçmez
بكذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kullanılmayan terkip (mühmel) olarak kaydedilmiştir.Kur'an'da geçmez
بذكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde kullanılmayan terkip (mühmel) olarak kaydedilmiştir.Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كذبMerkezGerçeğe aykırılık, yalanlamaHakikatin üzerini örterek gerçeğin hilafına söz söyleme veya hakikati reddedip boşa çıkarma.Sözel veya inançsal düzlemde doğrunun zıddı olma durumunun genel adıdır.
افكKomşuİftira, hakikati tersyüz etmeOlayı veya sözü tamamen tersine çevirme ve yönünü değiştirmeyle üretilen köklü yalan.كذب köküne göre hakikatin yönünü tamamen saptırma ve çarpıtma vurgusu daha baskındır.
خرصKomşuZanna dayalı tahmin, asılsız kurguDelilsizce tahmin yürüterek gerçeği bilmeden uydurma ve varsayımla konuşma.كذب kökü doğrudan hilafı bildirirken, خرص zihni zan ve tahminle gerçeğe muhalefet etmeyi öne çıkarır.
بهتKomşuAğır iftira, şaşırtıcı yalanİnsanı duyduğunda dehşete düşüren, apışıp bırakan apaçık ve ağır asılsız isnat.كذب kökünün insanı hayret ve şaşkınlık içinde donduran en şiddetli iftira boyutudur.
زورKomşuSahtekârlık, süslü yalanEğriliği düzgünmüş gibi göstererek gerçeği makyajlama ve sahte şahitlik yapma.كذب köküne dış görünüşü parlatıp gerçeği çarpıtma boyutu eklenir.
صدقZıtDoğruluk, hakikate tam uygunlukBir sözün, inancın ve eylemin vakıaya ve hakikate eksiksiz biçimde uyuşması.كذب kökünün mutlak zıddıdır; hem dilde hem kalpte hem amelde dürüstlük ve tam uyumdur.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكذبGerçeğe aykırı söz veya tutum, yalanlamaHem gerçeğe uymayan haber vermeyi hem de hakikati inkâr edip boşa çıkarmayı kapsar.Kesin
Latincementiri, mendacium, falsitasYalan söylemek, aldatmak, sahtelikZihinsel kasıtla hakikatin hilafını söylemeyi karşılar; tevil veya eylemsel boşa çıkarma nüansını tam içermez.Güçlü
İngilizceto lie, falsehood, to belie, to denyYalan söylemek, yalanlamak, sahtelik«To lie» sözel yalanı, «to belie» veya «to deny» ise hakikati inkâr edip yalanlamayı karşılar.Kesin
Almancalügen, die Lüge, leugnenYalan söylemek, inkâr etmekSözel yalanı ve inkârı kapsar; kökün kumaş boyama ve eylemi yarıda bırakma gibi fiziksel arka planı yer almaz.Güçlü
Fransızcamentir, mensonge, démentirYalan söylemek, yalanlamak, tekzip etmekHaberin hilafını bildirme ve resmi/açık yalanlama boyutlarını iyi karşılar.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كَذَبَ / كَذِبًاHakikate aykırı söz söylemek, yalan uydurmakİnsanların gerçeği bildikleri halde bilerek gerçeğe aykırı iddialarda bulunması (Âl-i İmrân 3:75, En'âm 6:21).
كَذَّبَ / كَذَّبُواPeygamberleri, vahyi ve mucizeleri inkâr etmek, yalan çıkarmakHakikat tebliği karşısında inkârcıların peygamberleri yalancılıkla itham edip mesajı reddetmesi (Âl-i İmrân 3:11, A'râf 7:96).
افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًاAllah adına asılsız hüküm ve şeriat uydurmakMüşriklerin ve ehlikitabın dinde olmayan şeyleri Allah'a isnat etmesi bağlamı (Mâide 5:103, Nahl 16:116).
تُكَذِّبَانِNimetleri ve ilahi ayetleri nankörlükle inkâr etmekİlahi kudret ve nimet tabloları karşısında cinlerin ve insanların hakikati hiçe sayması (Rahmân 55:13).
كَاذِبَةٌ / كَذَّابٌKarakter haline gelmiş yalancılık, vaadinde veya iddiasında sahte olmaMünafıkların kalpleriyle dillerinin çelişmesi veya kıyamet gibi hakikatin asla boşa çıkmayacağı vurgusu (Münâfikûn 63:1, Vâkıa 56:2).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıdk ve kizb meselesi, nübüvvet ispatıYalanın habere mi yoksa inanca mı tabi olduğu (Câhız-Nazzâm tartışması) ve peygamberlerin kizbden masumiyeti.Sözün yalnızca vakıaya aykırılığı değil, inanca ve kasda uygunluğu üzerinden ahlaki ve teolojik bir niteliğe dönüşmesi.
FıkıhKazf, yalan şahitlik (şehâdetü'z-zûr), yemin-i gamûsMahkemede gerçeğe aykırı beyanda bulunmanın, iftiranın ve aldatıcı sözleşmelerin hukuki yaptırımları.Hukuki hakları iptal eden, adaleti saptıran ve cezai müeyyide gerektiren kasıtlı yanlış beyan.
TefsirTekzîb kavramı ve helak olan kavimlerin niteliğiAyetlerde geçen تکذیب eyleminin salt «inanmama» değil, vahyi aktif biçimde çürütmeye ve peygamberi etkisizleştirmeye çalışma oluşu.İnkârın psikolojik, eylemsel ve organize bir saldırganlık olarak tefsir edilmesi.
HadisHadis tenkidi ve ravi cerhiRavinin kizb ile itham edilmesi durumunda hadisin mevzu sayılması ve kizbin fücur ile olan ontolojik bağı.Rivayet zincirinde en ağır cerh sebebi olarak güvensizliğin ve sahteciliğin mutlak göstergesi.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve nübüvvet tasdikiTekzîb (inkâr) ve iftiraHakikatin reddi ve ilahi otoritenin hiçe sayılmasıDinin temelini oluşturan hakikat ve emanet bağını kopararak insanı şirke ve nankörlüğe sürükler.Kesin
İlmiBilgi teorisi ve epistemolojiYanılgı, manipülasyon ve sahte veriVerinin vakıaya mutabakatının bozulmasıDoğru bilginin ve kesin delilin yerini zanna, sahte iddiaya ve bilimsel tahrifata bırakmasıdır.Güçlü
SiyasiYönetim ve toplumsal sözleşmePropaganda ve meşruiyet sahteliğiİktidarın halkı yanıltması veya ahitlerin bozulmasıYöneticilerin verdikleri sözü yerine getirmemesi ve toplumsal güven ortamının yıkılmasıdır.Güçlü
İktisadiTicaret ve piyasa ahlakıHile, sahte mal sunumu ve aldatıcı reklamKusuru gizleyip malı süsleyerek (el-kezzâbe) haksız kazanç sağlamaPiyasadaki şeffaflığı ve dürüstlük ilkesini yok ederek ekonomik dengeleri bozar.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMantıksal yanlış (false / 0), sinyal bozulması veya simülasyon hatasıBir önermenin veya çıktının, referans alınan gerçek durumla (ground truth) örtüşmemesi, iletilen bilginin gürültü ve tahrifata uğramasıdır.Güçlü
Beşeri bilimlerToplumsal güvensizlik, anomi ve iletişimsel çarpıtmaBireylerin veya kurumların beyanlarıyla eylemlerinin çatışması sonucu toplumsal sözleşmenin çözülmesi ve müşterek anlam dünyasının çökmesidir.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece bireysel ahlakta «doğruyu söylememek» ya da dille yapılan basit bir hata veya küçük bir aldatma olarak sınırlandırmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur’an’da kizb ve tekzîb, varoluşsal bir meydan okumadır; peygamberin tebliğini, mucizeleri ve ahireti bile bile geçersiz ilan etme, ilahi nimetleri nankörlükle yok sayma ve gerçeği sahte bir örtüyle boğma eylemidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki şiddetli azap tehditlerinin ve helak gerekçelerinin sanki sadece sıradan bir sözlü yalan için vazedildiği zannına kapılmak, tekzîbin organize ve inatçı inkâr niteliğini gözden kaçırmak.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın temel davası olan hakkın batıldan, sıdkın kizbden ayrılması ekseninde; vahye karşı takınılan en yıkıcı tavrın (tekzîb) anatomisini ortaya koyar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamber kıssalarında kavimlerin helak nedenlerini anlatan ayetlerde, ahiret sahnelerinde (özellikle Mürselât ve Rahmân surelerinde) ve münafıkların psikolojisini ifşa eden pasajlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnkârın salt bir «bilgi eksikliği» veya masum bir şüphe olduğu yanılgısını düzeltir; inkârın çoğu zaman gerçeğin üzerini kasten boyayıp örtme ve hakkı yalanlama (tekzîb) iradesi taşıdığını gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir kumaşın boyanarak asıl dokusunun gizlenmesi, sütün veya suyun çekilip boşa çıkması, hücuma kalkan savaşçının aniden geri çekilip eylemini tamamlamaması.
  • Soyut anlamBir iddia, haber veya tutumun gerçeklikle (vakıa) uyuşmaması; hakikatin kasıtlı olarak inkâr edilmesi, çarpıtılması veya verilen sözün boşa çıkarılması.
  • Sistematik karşılıkBilgi ve inanç düzeninde hakikatin (sıdk) zıddı olarak delilleri çürütme ve güven zeminini tahrip etme fonksiyonu; teolojide tekzîb ve iftira, ahlakta ise sahtecilik ve münafıklık.
  • LaTeX modeliK(p)=I(v(p)≠w)⋅δ(p)
  • LaTeX açıklamasıModelde p iletilen veya iddia edilen önermeyi ya da eylemi; v(p) bu önermenin veya tavrın beyan edilen değerini; w ise nesnel hakikati veya vakıayı temsil eder. İndikatör fonksiyonu I, beyan edilen değerin hakikate eşit olmaması durumunda (v(p)≠w) 1 değerini alır. δ(p) ise failin kasıt, inat ve örtbas etme iradesini temsil eden yönelim katsayısıdır; bu iki unsurun çarpımı kizb ve tekzîb eyleminin mahiyetini sembolize eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ك