ضيف
ض - ي - ف
جذر- الورود: ٦
- الآيات: ٦
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٢
Bir topluluğa sığınan kişidir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Bir topluluğa sığınan kişidir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٨٨٩باب الضاد والفاء و و ا ي ء معهما
ض ف و، ف ض و، ف و ض، ف ي ض، ض ي ف، و ف ض مستعملات
ضفو:
ضَفَا الشَّعْرُ يَضْفُو أي كُثُرُ.
وشَعْرٌ ضافٍ، وذَنَب ضافٍ، وأنشد قوله: بضافٍ فُوَيْقَ الأرض ليس بأعزَلِ ودِيمةٌ ضافيةٌ تَضْفُو ضَفْواً أي تُخصِبُ الأرضَ.
وفَرَسٌ ضافي العُرْفِ والذَّنَبِ.
وفلان ضافي العَطِيّة أي كثيرة، قال: فجُدْ علينا من جَداكَ الضافي والضَّفْوُ: السَّعَةُ والخيرُ والكَثْرة، وأنشدَ:
اذا
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٥٠٢الضَيْفُ يكون واحداً وجمعاً، وقد يجمع على الأضياف والضيوف والضيفان. والمرأة ضيف وضيفة. وأضيفت الرجل إذا أنزلته بك ضَيْفاً وقرَيْتَه. وضِفْتُ الرجلَ ضيافَةً، إذا نزلتَ عليه ضَيْفاً، وكذلك تَضَيَّفْتُهُ. ومنه قول الفرزدق:
يرجو فَضْلَهُ المُتَضَيِّفُ
وتَضَيَّفَتِ الشمسُ، إذا مالت للغروب، وكذلك ضافَتْ وضَيَّفَتْ. ويقال: ضافَ السهمُ عن الهدَف مثل صافَ، أي عَدَل. وأضَفْتُ الشيء إلى الشيء، أي
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٩٩٧ض ف ( و ا ي ء )
ضفا ، ضيف ، فضا ، فيض ، فوض ، وفض ، وضف ، فضأ .
ضفا : قال اللّيث : يقال : ضَفَا الشَّعَرُ يَضْفُو : إذا كَثُر . وشَعرٌ ضَافٍ ، وذَنَبٌ ضافٍ ، وأَنشد قوله :
يضافٍ فوَيقَ الأرض ليسَ بأَعزَل
ودِيمَةٌ ضافِية ، وهي تَضفو ضَفواً : إذا أَخْصبت الأرضُ منها .
والضَّفْوُ : السَّعةُ والخَيْر والكَثْرة ، وأَنشدَ :
إذا الهَدَفُ المعْزالُ صَوّبَ رأسَه
وأَعجَبَه ضَفْوٌ من الثَّلةِ الخُطْلِ
وقال
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٩٢٨(باب الضاد والياء وما يثلثهما)
(ضيل) الضاد والياء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَباتٍ معروف. من ذلك الضَّالُ: السِّدْرُ البَرّيّ.الواحدة ضالة. قال الفرَّاء: أَضَالَت الأرض، وأضْيَلَت، إِذا صارَ فيها الضَّالُ. ويقال إنَّ الضَّالَةَ: بُرَة النّاقة. قال ابنُ ميّادة:
قطعتُ بمِصلالِ الخِشاشِ يردُّها *** على الكَرْهِ منها ضالةٌ وجديلُ([1])(ضيح) الضاد والياء والحاء أُصَيلٌ صحيح، وهو اللَّبن الممزوج،
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٢٨- أصل الضيف الميل. يقال: ضفت إلى كذا، وأضفت كذا إلى كذا، وضافت الشمس للغروب وتضيفت، وضاف السهم عن الهدف، وتضيف، والضيف: من مال إليك نازلا بك، وصارت الضيافة متعارفة في القرى، وأصل الضيف مصدر؛ ولذلك استوى فيه الواحد والجمع في عامة كلامهم، وقد يجمع فيقال: أضياف، وضيوف، وضيفان. قال تعالى: ﴿ضيف إبراهيم﴾ [الحجر/51]، ﴿ولا تخزون في ضيفي﴾ [هود/78]، ﴿إن هؤلاء ضيفي﴾ [الحجر/68]، ويقال: استضفت فلانا فأضافني،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٧٣ض ي ف
ضاف إليه: مال إلهي وضاف عنه: مال عنه.
وضاف السهم عن الهدف.
وضافت الشمس وضيفت وتضيفت: مالت إلى الغروب.
وقال بشر: طاو برملة أو رال تضيفه إلى الكناس عشيٌّ بارد صرد أي أماله إليه.
والناقة تضيف إلى الفحل.
والجارية تضيف إلى الرجل: تستأنس إلى صوته وتريد أن تأتيه.
وأضف ظهرك إلى الحائط: أمله وأسنده.
قال امرؤ القيس: ونزلوا بضيف الوادي: بناحيته وتضايفوا الوادي:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٣٠٠ضِفْتُ الرجل ضَيْفاً وضِيافةً وتَضَيَّفْتُه: نزلتُ به ضَيْفاً ومِلْتُ إليه، وقيل: نزلت به وصِرْت له ضَيفاً. وضِفْتُه وتَضَيَّفْتُه: طلبت منه الضِّيافةَ؛ ومنه قول الفرزدق:
وجَدْت الثَّرى فينا إذا التُمِسَ الثَّرى،
ومَنْ هو يَرْجُو فَضْلَه المُتَضَيِّفُ
قال ابن بري: وشاهِد ضِفْتُ الرجل قولُ القطامي:
تَحَيَّزُ عَني خَشْيَةً أَن أَضِيفَها،
كما انْحازَتِ الأَفْعى مَخافةَ ضارِب
وقد فسر في ترجمة حيز.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٦٧* ض ي ف * * الضَّيْفُ * واحد وجمع وقد يجمع على * الأَضْيافِ * و * الضُّيُوفِ * و * الضِّيفَانِ * والمرأة * ضَيْفٌ * و * ضَيْفَةٌ * و * أَضَافَ * الرجل و * ضَيَّفَهُ تَضْيِيفا * أنزله به * ضَيْفاً * و * ضَافَهُ ضِيَافَةً * إذا نزل عليه ضيفا وكذا * تَضَيَّفهُ * و * تَضَيَّفَتِ * الشمس مالت إلى الغروب و * أضَافَ * الشيء إلى الشيء أماله و * المُضافُ * الملزق بالقوم و * الضَّيْفَنُ * الذي يجيء مع
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٣٤٠الضيف يكون للواحد والجميع كعدل وخصم، قال الله تعالى: إن هؤلاء ضيفي فلا تفضحون هكذا ذكروه على أن ضيفا قد يجوز أن يكون ههنا جمع ضائف الذي هو النازل، فيكون من باب زور وصوم، فافهم وقد يجمع على أضياف، وضيوف، وضيفان قال رؤبة:
فإن تضئ نارك للعوافي
لا يغشها جاري ولا أضيافي
هذا التغاني عنك والتكافي وقال آخر:
جفؤك ذا قدرك للضيفان
جفأ على الرغفان في الجفان وهي ضيف، وضيفة
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٢٧١ضَافَ
1 ضَافَ ذ , (M, K,) [aor. يَضِيفُ,] inf. n. ضَيْفٌ; (TK;) and ↓ اضاف, (M,) and ↓ تضيّف, and ↓ ضيّف; (K;) He, or it, inclined, (M, K,) and approached, or drew near; اـِلَيْهِ [to him, or it]. (M.) ― -b2- And ضافت الشَّمْسُ, (S, M, Mgh,) or ضافت الشمس لِلْغُرُوبِ, (O,) aor. تَضِيفُ, inf. n. ضَيْفٌ; (M;) and ↓ تضيّفت, (S, M, Mgh,) or تضيّفت للغروب; (O;) and ↓ ضيّفت, (S, M, Mgh,) ضيّفت للغروب;
ضَافَ 1 ضَافَ ذ , (M, K,) [aor. يَضِيفُ,] inf. n. ضَيْفٌ; (TK;) and ↓ اضاف, (M,) and ↓ تضيّف, and ↓ ضيّف; (K;) He, or it, inclined, (M, K,) and approached, or drew near; اـِلَيْهِ [to him, or it]. (M.) ― -b2- And ضافت الشَّمْسُ, (S, M, Mgh,) or ضافت الشمس لِلْغُرُوبِ, (O,) aor. تَضِيفُ, inf. n. ضَيْفٌ; (M;) and ↓ تضيّفت, (S, M, Mgh,) or تضيّفت للغروب; (O;) and ↓ ضيّفت, (S, M, Mgh,) ضيّفت للغروب; (O;) The sun inclined, (S, Mgh, O,) or drew near, (M,) to setting. (S, M, Mgh, O.) ― -b3- And ضافت said of a woman, aor. as above, She menstruated; (O, K;) because she who does so inclines, or declines, from a state of pureness to menstruation. (O, TA.) ― -b4- And ضاف السَّهْمُ, (M,) or ضاف السهم عَنِ الهَدَفِ, (S, O,) The arrow turned aside from the butt: (S, M, O:) like صاف. (S, O.) And ضاف عَنِ الشَّىْءِ, inf. n. ضَوْفٌ [and ضَيْفٌ], He, or it, turned away from the thing: like صاف, inf. n. صَوْفٌ [and صَيْفٌ]. (M in art. ضوف.) ― -b5- And ضاف said of a man, (assumed tropical:) He feared; as also ↓ اضاف. (M.) And مِنْهُ ↓ اضاف (assumed tropical:) He feared it, or was cautious of it; namely, an event, or affair; (S, M, O, K, TA;) as also ضاف مِنْهُ: (TA:) or (tropical:) he was cautious of it with the caution of one encompassed, or beset, thereby. (Z, TA.) -A2- ضِفْتُهُ, (S, M, O, Msb, K,) aor. أَضِيفُهُ, (O, K,) inf. n. ضِيَافَةٌ, (S,) or ضَيْفٌ, (Msb,) or both; (M, O, K;) and ↓ تَضَيَّفْتُهُ; (S, M, O, K;) I alighted at his abode; (M, Msb;) and inclined to him: (M:) or I alighted at his abode (S, M, O, Msb, K) as a ضَيْف [or guest], (S, O, K,) or and became his ضَيْف [or guest]. (M, O, Msb. [See also 3.]) And ضاف القَوْمَ, and ↓ تَضَيَّفَهُمْ, He alighted at the abode of the people, or party, as a ضَيْف [or guest]. (Mgh.) And ↓ تَضَيَّفْتُهُ I came to him as a ضَيْف [or guest]. (L, TA.) ― -b2- [Hence,] ضافهُ الهَمُّ (assumed tropical:) Anxiety befell him. (S, M, * O. [See, again, 3.]) ― -b3- And ضِفْتُهُ signifies also I sought, or desired, of him entertainment as a ضَيْف [or guest]; and so ↓ تَضَيَّفْتُهُ; (M;) or this latter, (L, Msb,) and ↓ اِسْتَضَفْتُهُ, (M,) I asked of him such entertainment. (M, L, Msb.)
ضيّف 2 ضيّف ذ , intrans.: see 1, first and second sentences. -A2- As trans.: see 4, last sentence, in four places. ― -b2- [Hence,] ضَيَّفْتُهُ signifies also (assumed tropical:) I protected him, or defended him, from him who sought, or pursued, him: (Msb:) (tropical:) I rendered him safe, secure, or free from fear; and became at peace with him; thus used metaphorically. (TA.)
ضايفهُ 3 ضايفهُ ذ [app. signifies He straitened him: (see 6:) or, perhaps, he became his guest; like ضَافَهُ, &c]. ― -b2- [Hence one says,] ضايفهُ الهَمُّ (tropical:) [Anxiety straitened him: or, perhaps, befell him; like ضَافَهُ]. (TA.) ― -b3- [And ضايفهُ, inf. n. مُضَايَفَةٌ, signifies also It was, or became, correlative to it; as, for instance, fathership to sonship. See also the next paragraph.]
اضاف 4 اضاف ذ , intrans.: see 1, in three places. ― -b2- Also, said of a man, He ran, and hastened, made haste, or sped, (Ibn-'Abbلd, O, K,) and fled, or turned away and fled: (K:) and said of a dog as meaning he ran away, or fled. (TA in art. جبن.) ― -b3- And اضاف عَلَى الشَّىْءِ i. q. أَشْرَفَ عَلَيْهِ [He looked upon, or viewed, the thing from above: or he was, or became, on the brink, or verge, or at the point, of the thing: &c.]. (O, K, * TA.) ― -b4- تُضِيفُ اـِلَى صَوْتِ الفَحْلِ, said of a she-camel, means She hears with desire of going to him the voice, or sound, of the stallion. (M.) ― -b5- And الاـِضَافَةُ and ↓ التَّضَايُفُ signify Correlation, or reciprocal relation, so that one of the two cannot be conceived in the mind without the other; as in the case of الأُبُوَّةُ and البُنُوَّةُ [i. e. fathership and sonship]. (KT. [See also 3.]) -A2- اضافهُ اـِلَيْهِ He made it to incline towards it; (S, M, * O, Msb, K; *) namely, a thing (S, O) to a thing. (S, O, Msb.) He made it to lean, rest, or stay itself, against it, or upon it. (M, TA.) You say, اضاف ظَهْرَهُ اـِلَى الحَائِطِ He leaned his back against the wall. (MA.) And اضاف اـِلَيْهِ أَمْرًا (tropical:) He rested, or stayed, upon him an affair, and desired him to do what would suffice. (TA.) ― -b2- And He made him to have recourse to it, or to betake himself to it for refuge. (S, O, K.) ― -b3- And He adjoined it to it. (Msb.) ― -b4- And hence الاـِضَافَةُ as a conventional term of the grammarians; because the first [of two nouns in the case to which it applies] is adjoined to the second: (Msb:) [for] اـِضَافَةُ الاِسْمِ اـِلَى الاِسْمِ is [The prefixing the noun to the noun so that the former governs the latter in the gen. case] as when you say غُلَامُ زَيْدٍ; in which instance, غلام is termed ↓ مُضَافٌ, and زيد is termed اـِلَيْهِ ↓ مُضَافٌ: and this is done for the purpose of particularizing or appropriating, and of making known or definite: therefore the اـِضَافَة of a thing to itself [i. e. the prefixing a noun in this manner to one identical therewith in meaning] is not allowable, because a thing does not make known, or definite, itself; (S;) unless by an ellipsis, as when you say حَقُّ اليَقِينِ for حَقُّ الشَّىْءِ اليَقِينِ; or, accord. to Fr, the Arabs used to do so because of the difference of the two words themselves. (S voce جَامِعٌ.) [الاـِضَافَةُ is also often used as meaning The state of being prefixed in the manner explained above; or the connection of a noun so prefixed with its complement. The various kinds of اـِضَافَة are sufficiently explained in the grammars of De Sacy and others: they are not proper subjects of a lexicon, though much is said respecting them in the O, and more in the Msb. ― -b5- Hence also, بِالاـِضَافَةِ اـِلَى كَذَا meaning In comparison with (lit. to), or in relation to, (like بِالنِّسْبَةِ اـِلَى,) such a thing; as though in juxtaposition to it: a phrase of frequent occurrence: see an ex. in Bd ii. 6.] ― -b6- أَضَفْتُهُ (inf. n. اـِضَافَةٌ, Msb) and ↓ ضَيَّفْتُهُ (inf. n. تَضْيِيفٌ, O) both signify the same, (S, M, O, Msb, K,) from الضِّيَافَةُ; (O;) i. e. both signify I made him a guest, or lodged him, or gave him refuge or asylum, syn. أَنْزَلْتُهُ, (S, M, Msb,) with me, as a ضَيْف [or guest], (S,) and entertained him: (S, M, Msb:) أَضَافُوهُ and ↓ ضَيَّفُوهُ both signify أَنْزَلُوهُ: (Mgh:) accord. to Th, أَضَفْتُهُ signifies I lodged him at my abode as a ضَيْف: and I gave him (i. e. one in fear) protection, or refuge or asylum: (Msb:) and ↓ ضَيَّفْتُهُ is also expl. as meaning I fed him: and ↓ ضيّفهُ as meaning he made him to be in the condition of أَضْيَاف [or guests]. (TA.)
5 تَضَيَّفَ intrans.: see 1, first and second sentences. ― -b2- تَضَيُّفٌ signifies also The being collected together. (KL, from the Mj.) ― -b3- And The being a تَابِع [or follower, &c.]. (Id.) -A2- As trans.: see 1, latter half, in four places.
6 تَضَاْيَفَ see 4. -A2- تضايف as said of a valley, [from ضِيفٌ “ a side, ”] It became narrow; syn. تَضَايَقَ. (S, M, O.) تَضَايَفْنَ عَلَيْهِ, a phrase used by a poet [describing camels following an old camel], They became near to him, (S, M, O,) by his side. (S, M.) And you say, تضايفهُ القَوْمُ The people, or party, became on both sides of him (بِضِيفَيْهِ). (TA.) And تَضَايفُه السَّبُعَانِ The two beasts of prey hemmed him in on both sides. (TA.) And تَضَايَفَتِ الكِلَابُ الصَّيْدَ and تَضَايَفَتْ عَلَيْهِ [The dogs hemmed in the object of the chase on both sides, or round about]. (TA.) [In the TA, all these are said to be tropical; but why, I see not.]
انضاف اـِلَيْهِ 7 انضاف اـِلَيْهِ ذ signifies He, or it, became joined, or adjoined, or added, to him, or it: and he joined himself to him: but is perhaps postclassical.]
10 اـِسْتَضْيَفَ see 1, last sentence. ― -b2- You say also اِسْتَضَافَنِى, meaning He desired me, or asked me, to grant him protection, or refuge. (Msb.) And استضاف فُلَانٌ اـِلَى فُلَانٍ Such a one had recourse, or betook himself, to such a one for protection, or refuge. (IAar, M.)
ضَيْفٌ ضَيْفٌ ذ A guest: and guests: (MA:) so called because adjoined to the family and fed with them: (Ham p. 124:) it is applied to one, and to a pl. number, (S, M, MA, O, Msb, K,) and to a male and to a female, (S, O, Msb, K,) because it is originally an inf. n.: (MA, Msb:) [as a sing.,] i. q. ↓ مُضَيَّفٌ, (M,) which is syn. with نَزِيلٌ: (TA:) and applied to a pl. number, it may be pl. [or rather a quasi-pl. n.] of ↓ ضَائِفٌ, which is syn. with نَازِلٌ; thus being of the class of زَوْزٌ and صَوْمٌ: (M:) and it is also pluralized, having for its pls. أَضْيَافٌ and ضِيفَانٌ (S, M, MA, O, Msb, K) and ضُيُوفٌ (S, M, MA, O, K) and ضِيَافٌ, (MA, TA,) the first of which is properly a pl. of pauc., but is also used as a pl. of mult.: (M:) and a female is termed ضَيْفَةٌ as well as ضَيْفٌ: (S, M, O, Msb, K:) El-Ba'eeth says, لَقًى حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْىَ ضَيْفَةٌ [A castaway with whom his mother became pregnant while she was a guest]: (S, M, O:) or, accord. to AHeyth, the meaning here is that which follows. (O.) ― -b2- ضَيْفَةٌ applied to a woman signifies also Menstruating: (O, K:) so says AHeyth with reference to the citation above from El-Ba'eeth. (O.)
ضِيفٌ ضِيفٌ ذ The side (T, S, M, O, K) of a valley (T, M) and of a mountain (M) [&c.: see 6]: and, as metaphorically used by an anonymous poet, of the ذَكَر: (M:) and ↓ مَضَايِفُ signifies the sides of a valley. (TA.) ― -b2- And one says, فُلَانٌ فِى ضِيفِ فُلَانٍ, meaning Such a one is in the vicinage, or quarter, of such a one. (M.)
ضَيْفَنٌ ضَيْفَنٌ ذ One who comes with a guest: (S, O:) or who so comes intruding without invitation: (K:) or one who follows a guest: derived from ضَيْفٌ, accord. to Sb; but said by AZ to belong to art. ضفن: (M:) [accord. to J and Sgh] the ن is augmentative: the pl. is ضَيَافِنُ. (S, O.)
ضِيَافَةٌ ضِيَافَةٌ ذ an inf. n. of ضِفْتُهُ in the first of the senses assigned to the latter above. (S, M, O, K.) ― -b2- [And] a subst. from أَضَفْتُهُ and ضَيَّفْتُهُ [as such signifying The entertainment of a guest or guests; i. e. the act of entertaining: and an entertainment as meaning a repast, given to a guest or guests; a banquet, or feast]. (Msb.) [Hence, دَارُ الضِّيَافَةِ The house of entertainment of guests.]
ضَائِفٌ ضَائِفٌ ذ A man alighting as a guest; syn. نَازِلٌ: (M, TA:) see ضَيْفٌ: its [proper] pl. is ضُيَّفٌ. (TA.)
مُضَافٌ مُضَافٌ ذ ; and مُضَافٌ اـِلَيْهِ: see 4. ― -b2- The former signifies also (tropical:) One who is made an adjunct, or adherent, to a people, or party, (S, M, O, K, TA,) and made to incline to them, (M,) not being of them. (M, TA.) One says, مَا هُوَ اـِلَّا مُضَافٌ (tropical:) [He is none other than an adjunct, or adherent]. (TA.) ― -b3- And (tropical:) One whose origin, or lineage, or parentage, is suspected; or who makes a claim to relationship not having it: (O, K, TA:) and (K) whose origin, or relationship, is referred to a people, or party, of whom he is not a member. (O, K, TA.) ― -b4- And One who is constrained to betake himself to a place of refuge, (M, O, K, TA,) to a narrow, or confined, place, and who is burdened with evil: (TA:) El-Bureyk ElHudhalee says, وَيَحْمِى المُضَافَ اـِذَا مَا دَعَا [And he protects him who is constrained to betake himself to a place of refuge, when he calls for aid]. (M.) And ↓ مُسْتَضَافٌ signifies the same as مُضَافٌ [app. in the last of the senses expl. above]: so says IB; and he cites the saying of Jowwلs Ibn-Heiyلn El-Azdee, عِ وَأَحْمِى المُسْتَضَافَا ↓ وَلَقَدْ أَقْدَمُ فِى الرَّوٌ [app. meaning And verily I advance boldly in the case of fear, and I protect him who is constrained to betake himself to a place of refuge]. (TA.) [See also مَضُوفٌ.] ― -b5- Also One who is beset, hemmed in, or encompassed, in war, or battle: (S, O, K: said in the TA to be tropical:) or one falling among the horsemen and men of valour, having in him no strength. (M.) [See, again, مَضُوفٌ.] ― -b6- And One in a state of fear. (TA.)
مَضُوفٌ مَضُوفٌ ذ Beset by distress of mind: (TA:) [accord. to Freytag, as from the Deewلn of the Hudhalees, constrained to seek refuge: (see also مُضَافٌ:)] it occurs in the saying of the Hudhalee, أَنْتَ تُجِيبُ دَعْوَةَ المَضُوفِ [Thou answerest the prayer, or call, of him who is beset &c.]; and is formed after the manner of بُوعَ for بِيعَ. (M, TA.)
مَضِيفٌ مَضِيفٌ ذ a dial. var. of مَصِيفٌ [q. v.]. (TA.) [ISd says that] مَضِيفًا occurring in a verse of Aboo-Dhu-eyb [as some relate it], cited voce كَرَبَةٌ, [where the reading of مَصِيفًا is given,] is for ضَائِفًا, meaning Turning aside; crooked. (M.)
مُضِيفٌ مُضِيفٌ ذ Fleeing; or turning away and fleeing. (Ibn-'Abbلd, O. [See also its verb.])
مُضَافَةٌ مُضَافَةٌ ذ Hardship, or difficulty, or distress. (TA.) ― -b2- See also the next paragraph.
مَضُوفَةٌ مَضُوفَةٌ ذ , an anomalous word, by rule مَضِيفَةٌ, (Kh, Sb, TA in art. ضوف,) Anxiety; and want, or a want; (O and K in that art.;) and ↓ مَضِيفَةٌ and ↓ مُضِيفَةٌ signify the same; (O in that art. and in art. ضيف;) or these two signify anxiety, and grief: (K in this art.:) or مَضُوفَةٌ signifies an affair, or event, that is feared, or of which one is cautious; (S and M in this art.;) thus accord. to As; and ↓ مَضِيفَةٌ and ↓ مُضَافَةٌ signify the same. (S, L, TA.)
مَضِيفَةٌ مَضِيفَةٌ ذ and مُضِيفَةٌ: see both in the next preceding paragraph; the former in two places.
مَضْيَفَةٌ مَضْيَفَةٌ ذ , of the measure مَفْعَلَةٌ, A place of ضِيَافَة [i. e. entertainment of a guest or guests: pl. مَضَايِفُ]. (TA.)
مُضَيَّفٌ مُضَيَّفٌ ذ : see ضَيفٌ.
مُضَيِّفٌ مُضَيِّفٌ ذ The master of an abode in which guests are entertained; as also ↓ مَضَايِفِىٌّ. (TA.)
مِضْيَافٌ مِضْيَافٌ ذ [One who often entertains guests]. (Har p. 579.)
مَضَايِفُ مَضَايِفُ ذ [pl. of مَضْيَفَةٌ: ― -b2- and also of a sing. not mentioned]: see ضِيفٌ.
مَضَايِفِىٌّ مَضَايِفِىٌّ ذ [from مَضَايِفُ pl. of مَضْيَفَةٌ]: see مُضَيِّفٌ.
اـِسْمَآءٌ مُتَضَايِفَةٌ اـِسْمَآءٌ مُتَضَايِفَةٌ ذ Correlative nouns; i. e. nouns significant of the existence of persons, or things, whereof the existence of one necessarily indicates the existence of another; as أَبٌ and اِبْنٌ [father and son]. (Er-Rلghib, TA.)
مُسْتَضَافٌ مُسْتَضَافٌ ذ : see مُضَافٌ.
مُسْتَضِيفٌ مُسْتَضِيفٌ ذ [act. part. n. of 10, q. v.:] Asking, or calling, for aid, or succour. (Ibn-'Abbلd, O, K.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٠١٣ضَافَ
ضَافَ ( y ) I ( n. ac. ضَيْف 1 , ضِيَاْفَة 23t ),
a. Alighted at the house of, became the guest of.
b. [ Ila ], Inclined, leant towards.
c. [ 'An ], Swerved, turned aside from.
d. Was low ( sun ).
e. Menstruated.
ضَيَّفَ
ضَيَّفَ II
a. [ acc. & Ila ], Made to lean, incline to; bent towards
b. Caused to alight; welcomed.
c. Was received hospitably, was entertained.
d. see
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٧ (الإجمالي: ٥٤)
- فضح
الآيات المشتركة: ١ · Beni utandırırmayın
- قضض
الآيات المشتركة: ١ · Yıkılır
- هرع
الآيات المشتركة: ١ · (Her’) Rüzgarın döktüğü yapraktır
- إبراهيم
الآيات المشتركة: ٢ · İbrahim
- جدر
الآيات المشتركة: ١ · Cidar duvar demektir
- طمس
الآيات المشتركة: ١ · Hemen sildik
- رود
الآيات المشتركة: ٢ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- أبي
الآيات المشتركة: ١ · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır
- رشد
الآيات المشتركة: ١ · “Rasad” gözetleyici demektir
- طلق
الآيات المشتركة: ١ · “Dalk” sansar demektir
- خزي
الآيات المشتركة: ١ · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
- طهر
الآيات المشتركة: ١ · Akar temiz sudur
الآيات التي ورد فيها(٦)
وَنَبِّئْهُمْ عَنْ ضَيْفِ إِبْرَاهِيمَ
Misafir
هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ ضَيْفِ إِبْرَاهِيمَ الْمُكْرَمِينَ
Misafir
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ضيف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نزل, قرى, لجا |
| Zıt Kök | طرد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin başka bir şeye meyletmesi, eğilmesi, yanaşması ve dayanması |
| Çekirdek Özet 2 | Bir mekâna, haneye veya kişiye sığınarak/yanaşarak himaye ve ikram talebinde bulunan konuk |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın tek başına bağımsız kalmayıp başka bir unsura iltihak etmesi, bağıntı ve himaye ilişkisi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca modern anlamdaki geçici çay-kahve misafirliği olarak daraltılması, himaye ve iltica boyutunun yitirilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ضي | Sıkışma, daralma, bir tarafa meyil ve kenara yanaşma (ضيق, ضيع, ضير, ضيز) | ف | Kenara meyledip dayanma eylemini, bir nesnenin veya şahsın sınırına, kıyısına (fe harfinin temsil ettiği ağız/kenar hattına) varıp sığınması ve ilişiklenmesi şeklinde özelleştirmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ض | Bitki / Sıkışma ve yan yatma | Yan tarafa eğilme, kenara kayma, baskı veya ihtiyaç sebebiyle bir yöne meyil gösterme hareketidir (ikiz harf olan ص türetmesi) |
| ي | El ve kol | Bir şeye doğru uzanma, ilişki kurma, tutunma ve dayanma hareketidir |
| ف | Ağız / Kenar ve açıklık | Bir sınırın, eşiğin, açıklığın veya kıyının kenarına varıp orada durma hareketidir |
| ضيف | Bir tarafa meylederek el uzatıp kenara/eşiğe sığınma | Bir varlığın kendi ekseninden eğilip başka bir varlığın kapısına, kenarına veya himaye sınırına yanaşarak tutunması ve eklemlenmesidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir cismin bir tarafa eğilmesi, güneşin batışa doğru meyletmesi (ضافت الشمس) ve vadinin yan kıyısı veya kenarı (ضيف الوادي) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays beytinde sırtın bir desteğe yaslanıp dayandırılması anlamında geçer: فلمّا دخلناه أضفنا ظهورنا / إلى كل حاري جديد مشطب |
| Erken Arapça kullanım | Okun hedeften yana sapması (ضاف السهم عن الهدف), bir kimsenin sıkışıp tehlike anında kabileye sığınması (المضاف: الملجأ) ve kış soğuğunda barınak arayan kurdun doyurulması anlatımlarında yer alır |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Kök Sami dilleri havzasında yönelme, eğilme, yanaşma ve kenara eklenme çekirdeği etrafında şekillenmiştir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan ضيف şeklinde konukluk anlamı baskın bir kök olarak gelişmek yerine, yan tarafa meyil, katılma ve eklenme işlevi gösteren morfolojik veya edatsal yapılara (لوى veya צוה gibi katılma köklerine) yakın dururken; Arapçada kök hem fiziksel meyil (güneşin batıya eğilmesi, okun sapması, dağın/vadinin yamacı) hem de bu eğilmenin insani bir ilişkiye dönüşmesi (birinin evine, çadırına yanaşıp konuk olması ve himaye görmesi) şeklinde tam bir semantik olgunluğa erişmiştir. Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde de kenara çekilme veya misafirlik ilişkileriyle semantik temas kuran formlar tartışılmıştır. Arapça, kökün ilksel somut çekirdeği olan bir nesneye sırtını dayamak veya meyletmek anlamını gramer alanındaki isim tamlamasına (izafet) ve sosyolojik alandaki sığınma/konukluk (ziyafet) kurumuna taşıyarak genişletmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ضيف | Bir şeye eğilmek, meyletmek, vadinin kenarı ve hedeften sapmak gibi fiziksel hareketlerden konuğun ev sahibine yanaşmasına ve nahivdeki izafet terimine evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami semantik paralellikleri | Kenara meyil, katılma ve sığınma anlam matrisinde paralel köklerle örtüşür; misafirlik kurumu Arapçada bu kökle özel bir terimleşme kazanmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kenar/yanaşma unsurları | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ضيف | Anlamlı | Meyletmek, yanaşmak, konuk olmak | Bir şeye sırtını vermek, yanına eğilmek, konuk veya sığınmacı olmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ضفي | Anlamlı | Bol olmak, taşmak, örtmek | Elbisenin veya saçın uzun olup yere kadar sarkması, bedeni bütünüyle sarması | Kur'an'da geçmez; kenarın sarkıp örtmesi ilişkisi |
| يضف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde mühmeldir |
| يفض | Anlamlı | Yükselmek, tepeye çıkmak | Yüksek bir yere tırmanmak veya aceleyle yönelmek (وفض / أفض ile ses değişimi) | Kur'an'da geçmez |
| فضي | Anlamlı | Genişlemek, boşalmak | Alanın veya kabın genişleyip ferahlaması, açıklık meydana gelmesi | Kur'an'da geçer (فضو / فضي) |
| فيض | Anlamlı | Taşmak, dolup dökülmek | Suyun, gözyaşının veya kabın dolup kenarlarından dışarı akması | Kur'an'da geçer; kenardan aşma ortaklığı |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ضيف | Merkez | Meyledip sığınma ve konukluk | Bir kimsenin sınırına, himayesine ve sofrasına yanaşarak ilişiklenmesi | Hem tekil hem çoğul kullanılabilen mastar kökenli konukluk ve himaye |
| نزل | Komşu | İnmek, konaklamak | Bir yere yukarıdan veya yoldan inip yerleşme eylemini vurgular | Mekânsal iniş ve konaklama esastır; meyil ve eklemlenme şart değildir |
| قرى | Komşu | İkram etmek, ağırlamak | Misafire yemek ve azık sunarak ihtiyacını fiilen giderme eylemidir | Konuğun gelişinden ziyade ev sahibinin sunduğu ziyafeti ve cömertliği hedefler |
| لجا | Komşu | Sığınmak, iltica etmek | Tehlike veya korku sebebiyle bir korunağa kaçıp sığınma durumudur | Hukuki ve fiili can güvenliği arayışı ön plandadır; ikram boyutu ikincildir |
| طرد | Zıt | Kovmak, uzaklaştırmak | Yanaşmak isteyen birini itmek, kapıdan sürmek ve himayeden mahrum bırakmak | ضيف kökünün meyledip yanaşma hareketinin tam tersi olan uzaklaştırma hareketidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ضيف | Meyledip sığınan konuk | Kapıya yanaşan, himaye ve ikram talep eden kişi; izafet bağı kuran | Kesin |
| Latince | Hospes, advena | Misafir, konuk, yanaşan yabancı | Hospes hem misafiri hem ev sahibini kapsayan karşılıklı himaye bağıdır; advena yanaşan kişiyi anlatır | Güçlü |
| İngilizce | Guest, dependent, client | Misafir, bağımlı, eklemlenen | Guest ikram boyutunu karşılar; client ve dependent sığınma ve bir büyüğe dayanma boyutunu verir | Güçlü |
| Almanca | Gast, Schutzbefohlener | Konuk, himaye altındaki kimse | Gast sosyal konukluğu; Schutzbefohlener himayeye muhtaç sığınmacı boyutunu karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Hôte, dépendant | Konuk, sığınan bağıntılı kişi | Hôte çift yönlü konukluk ilişkisini anlatırken tamlamadaki bağ kurma işlevini dışarıda bırakır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ضَيْفِ / ضَيْفِي | Melek elçilerin beşer kılığına girerek oluşturduğu himaye ve ikram arayan heyet | İbrahim'e müjde, Lût'a ise kavminden himaye isteme bağlamında gelen ilahi elçiler (Hicr 15:51, Hûd 11:78, Hicr 15:68, Zâriyât 51:24) |
| ضَيْفِهِ | Tecavüz ve saldırı kastıyla yönelinen sığınmacı/konuk | Lût kavminin peygamberin himayesindeki konukların dokunulmazlığını çiğneme girişimi (Kamer 54:37) |
| يُضَيِّفُوهُمَا | Aç ve yolcu kalmış iki kişiyi haneye alıp doyurmayı reddetmek | Mûsâ ile Hızır'ın vardıkları kasaba halkından konukluk ve sofra talep edip geri çevrilmeleri (Kehf 18:77) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi elçilerin mahiyeti | Meleklerin beşer sûretine girip yiyip içmemeleri ve İbrahim'in bu durumu fark edişi | Meleklerin cismanî sıfatlardan tenzihi ve peygamberin gaybı bilme sınırı |
| Fıkıh | Ziyafet hakkı ve sığınma hukuku | Yolcuyu bir gün ve bir gece ağırlamanın vacip mi müstehap mı olduğu | Misafirin hak sahibi, ev sahibinin ise yükümlü olduğu hukuki himaye ve ikram bağı |
| Tefsir | Lût ve İbrahim kıssaları | Misafirin şerefi (ضيف إبراهيم المكرمين) ve misafire yapılacak kötülüğün ev sahibine yapılmış sayılması | Misafirin dokunulmazlığı ve ev sahibinin şerefini temsil eden ilhak ilişkisi |
| Hadis | Âdâb-ı muâşeret ve iman alâmeti | Allah'a ve ahiret gününe inananın misafirine ikram etmesi emri | Misafirperverliğin imanın pratik ve ahlaki göstergesi haline gelmesi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Allah adına sığınan kula hürmet | Emanet ve dokunulmazlık | Dikey himayenin yatay düzlemde tecellisi | Misafire ikram ve koruma, ilahi rızayı kazanmanın ve emaneti korumanın göstergesidir | Kesin |
| İlmi | Nahiv ve mantık disiplini | İzafet (bağıntı) ve izafi kavramlar | İki terimi birbirine dayandırarak anlam üretme | Bir ismin diğerine meyledip anlamını daraltması veya baba-oğul gibi biri olmadan diğeri düşünülemeyen bağıntı | Kesin |
| Siyasi | Hukuki himaye ve iltica | Dokunulmazlık hakkı (diplomatik eman) | Zayıf olanın güçlü otoriteye dayanarak korunması | Bir kabileye veya eve meyledip sığınan kişinin dokunulmazlığının ev sahibi tarafından üstlenilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Ziyafet ve kaynak paylaşımı | Karşılıksız lojistik destek ve ikram | Dolaşımda olan sermayenin yolcuya aktarılması | Yolculuk ve gurbet sebebiyle darda kalan ferdin hanelerin fazlasından beslenmesi | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çekim alanı veya bağıl koordinat sistemi | Bağımsız bir parçacığın daha büyük bir kütlenin potansiyel kuyusuna meylederek onun alanına girmesi ve konumunun ona göre tanımlanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | İltica hukuku ve hamilik kurumu | Kendi kurumsal gücü yetersiz olan bireyin daha üst bir kuruma veya otoriteye sığınarak onun himaye zırhına bürünmesi | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca çağdaş nezaket kuralları çerçevesinde kahve içmeye gelen, önceden randevulu misafir düzeyine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün can güvenliği, yabancılık, himaye arayışı, açlık ve bir kapıya iltica ederek o hanenin dokunulmazlığına sığınma anlamlarını içeren kapsamlı varoluşsal boyut |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Lût'un kavmine karşı "Misafirlerimin önünde beni rezil etmeyin" feryadındaki ve Kehf suresindeki "onları konuk etmeyi reddettiler" ifadesindeki ağır hukuki, ahlaki ve insani krizin anlaşılamaması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da bireyin tek başına savunmasız kaldığı anlarda tesis edilen himaye, eman ve cömertlik ahlakını gösterir; ayrıca peygamberlerin tebliğ ortamlarındaki sosyal teamülleri aydınlatır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbrahim kıssasında ikram ve cömertlik ahlakını bildiren ayetlerde (Hicr 15:51, Zâriyât 51:24), Lût kıssasında sığınmacı dokunulmazlığını anlatan ayetlerde (Hûd 11:78, Hicr 15:68, Kamer 54:37) ve Mûsâ-Hızır yolculuğundaki temel ahlaki kırılmada (Kehf 18:77) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Misafirliğin keyfi bir ağırlama değil, yabancının canını ve karnını korumayı üstlenen hukuki bir iltica kurumu olduğunu ortaya koyarak kıssalardaki kavimlerin işlediği suçun vahametini netleştirir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir cismin bir tarafa doğru eğilmesi, bir şeyin sınırına veya kenarına yanaşarak sırtını oraya dayaması.
- Soyut anlamBir kimsenin kendi yetersizliği veya yolculuğu sebebiyle bir otoritenin/hanenin himaye çemberine girip oraya eklemlenmesi ve izafet bağı kurması.
- Sistematik karşılıkSosyopolitik alanda iltica ve eman hakkı; dilbilimsel ve mantıksal alanda ise bağımsız olmayan bir terimin bir başkasına bağlanarak varlık kazanması (izafet/mütazâyifât).
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kendi ekseninden eğilen veya yolda olan zayıf/yalnız özneyi, ise sığınılan güçlü merkezi (hane veya otorite) temsil eder. meyil ve yanaşma açısını; 'nın varlık ve konumunun 'ye nispetle tanımlandığı izafet ilişkisini; ise 'den 'ya doğru akan himaye, eman ve ikram fonksiyonunu sembolize eder. İki kümenin birleşimi tam bir konukluk/sığınma (ziyafet) durumunu oluşturur.