طبع
ط - ب - ع
جذر- الورود: ١١
- الآيات: ١١
- الصيغ: ٧
- المعاجم: ١٣
Ağaç, taş gibi şeylerin üzrini çentmek için kullanılan taş parçası, alet demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ağaç, taş gibi şeylerin üzrini çentmek için kullanılan taş parçası, alet demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٤٩٥باب العين و الطّاء والباء معهما
ع ط ب، ع ب ط، ب ع ط، ط ب ع مستعملات ط ع ب، ب ط ع مهملان
عطب:
عَطِبَ الشيءُ يَعْطَبُ عَطَباً، أي: هلك، وأَعْطَبَهُ مَعطبة. ويقال: أجدُ ريحَ عُطْبَةٍ، أي ريحَ خِرْقَةٍ، أو قطنة مُحْتَرِقة. قال:
كأنّما في ذُرَى عمائمـهـم مُوَضَّعٌ من منادف العُطُبِ
وكلُّ شيء من ثياب القُطْنِ أَخَذَتْ فيه النّارُ فهو عُطْبَةٌ خَلَقاً أو جديداً.
عبط:
عَبَطْتُ النّاقَةَ عَبْطاً،
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧١٣الطَبْعُ: السجيّهُ التي جُبِلَ عليها الإنسان، وهو في الأصل مصدرٌ، والطَبيعَةُ مثله، وكذلك الطِباعُ. والطَبْعُ: الخَتْمُ، وهو التأثير في الطين ونحوه. والطابَعُ بالفتح: الخاتَمُ. والطابِعُ لغة فيه. وطَبَعْتُ على الكتاب، أي ختمتُ. وطَبَعْتُ الدرهم والسيف، أي عَمَلْتُ. وطَبَعْتُ من الطين جَرَّةً. والطَبَّاع: الذي يعملها. والطِبْعُ بالكسر: النهرُ، والجمع أَطْباعٌ، عن الأصمعي: ويقال: هم اسمُ نهرٍ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬٥٢٩باب العين والطاء مع الباء
عطب ، عبط ، طبع ، طعب ، بعط : مستعملة .
عطب : قال الليث : العَطَبُ : هلاك الشيء
والمال وعَطِبَ البعيرُ إذا انكسر أو قام على صاحبه ، وأعْطَبتُهُ أنا : أهلكته . أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : العَوْطَبُ أعمقُ موضع في البحر . وقال في موضعٍ : العَوْطَبُ : المطمئنّ بين الموجتين . قال : والعَطْبُ : لِين القطن والصوف يقال : عَطَبَ يَعطُبُ عَطْباً وعُطُوباً . وهذا الكبش أعطَبُ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬١٩٧(باب الطاء والباء وما يثلثهما)
(طبخ) الطاء والباء والخاء أصلٌ واحد، وهو الطَّبخ المعروف، يقال طَبَخت الشَّيءَ أطبُخه طَبْخاً، وأنا طابخ، والشَّيء مطبوخ وطَبِيخ. والطُّبَّخ: جمع الطَّابخ. وقول العجّاج:
* والله لولا أن تَحُشَّ الطُّبَّخُ([1]) *
أراد به الملائكة الموكَّلين بالنَّار. ويقال لسَمائمِ الحرِّ: طبائخُه. وطابخة: لقبُ رجلٍ من العرب، لأنَّه طبخ طَبْخَاً فسمِّي بذلك. ويقال الطُّبَاخَة: ما
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٤٤١- الطبع: أن تصور الشيء بصورة ما، كطبع السكة، وطبع الدراهم، وهو أعم من الختم وأخص من النقش، والطابع والخاتم: ما يطبع ويختم. والطابع: فاعل ذلك، وقيل للطابع طابع، وذلك كتسمية الفعل إلى الآلة، نحو: سيف قاطع. قال تعالى: ﴿فطبع على قلوبهم﴾ [المنافقون/3]، ﴿كذلك يطبع الله على قلوب الذين لا يعلمون﴾ [الروم/59]، ﴿كذلك نطبع على قلوب المعتدين﴾ [يونس/74]، وقد تقدم الكلام في قوله: ﴿ختم الله على قلوبهم﴾ [البقرة
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٠٧ط ب ع
طبع السيف الدرهم: ضربه.
وهو طباع حسن الطباعة وطبع الكتاب وعلى الكتاب: ضرب عليه الخاتم ورأيت الطابع في يد الطابع.
وطبع السيف: ركبه الصدأ الكثير وسيف طبع.
وطبع الإناء: أتأقه.
وتطبع النهر حتى إنه ليندفق.
ورأيت طبعاً وأطباعاً تجري.
وعن بعض العرب في وصف امرأة: جناءة ثمارها.
طفارة أطباعها وهي الأنهار المملوءة.
وناقة مطبعة: سمينة أو مثقلة.
ومن المجاز: طبع
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٣١٠الطبْعُ والطَّبِيعةُ: الخَلِيقةُ والسَّجيّةُ التي جُبِلَ عليها الإِنسان. والطِّباعُ: كالطَّبِيعةِ، مُؤَنثة؛ وقال أَبو القاسم الزجاجي: الطِّباعُ واحدٌ مذكر كالنِّحاسِ والنِّجارِ، قال الأَزهري: ويجمع طَبْعُ الإِنسان طِباعاً، وهو ما طُبِعَ عليه من طِباعِ الإِنسان في مأْكَلِه ومَشْرَبِه وسُهولةِ أَخلاقِه وحُزونَتِها وعُسْرِها ويُسْرِها وشدّتِه ورَخاوَتِه وبُخْلِه وسَخائه. والطِّباعُ: واحد طِباعِ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٠١* ط ب ع * * الطَّبْعُ * السجية التي جبل عليها الإنسان وهو في الأصل مصدر و * الطَّبِيعَةُ * مثله وكذا * الطِّباعُ * بالكسر و * الطَّبْعُ * الختم وهو التأثير في الطين ونحوه و * الطَّابَعُ * بالفتح الخاتم والكسر فيه لغة و * طَبَع * على الكتاب ختم وطبع السيف والدرهم عملهما وطبع من الطين جرة وباب الكل قطع
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٩٩٢الطبع، والطبيعة، والطباع، ككتاب: الخليقة والسجية التي جبل عليها الإنسان، زاد الجوهري: وهو أي الطبع في الأصل مصدر، وفي الحديث: الرضاع يغير الطباع أو الطباع، ككتاب: ما ركب فينا من المطعم والمشرب، وغير ذلك من الأخلاق التي لا تزايلنا، المراد من قوله: وغير ذلك، كالشدة والرخاء، والبخل والسخاء. والطباع مؤنثة، كالطبيعة، كما في المحكم. وقال أبو القاسم الزجاجي: الطباع واحد مذكر، كالنحاس والنجار. وقال
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٥٬٥٥٨طَبَعَ
1 طَبَعَ ذ , aor. طَبَعَ , inf. n. طَبْعٌ, He sealed, stamped, imprinted, or impressed; syn. خَتَمَ: (Msb:) [and, as now used, he printed a book or the like:] تَبْعٌ and خَتْمٌ both signify the making an impression in, or upon, clay and the like: (S, Mgh, O, K:) or, as Er-Rághib says, the impressing a thing with the engraving of the signet and stamp: (TA in this art. and in art. ختم: [see
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٣٥١طَبَعَ
طَبَعَ A ( n. ac. طَبْع 1 )
a. [ acc. or 'Ala ], Stamped, sealed; made an impression or mark on; printed ( book ); punched; struck, coined ( money ); made, fashioned, shaped, moulded, manufactured.
b. [ pass. ] [ 'Ala ], Was made, shaped like, according to.
طَبِعَ
طَبِعَ A ( n. ac. طَبَع 4 ),
a. Was, became dirty, filthy; was rusty.
طَبَّعَ
طَبَّعَ II ,
a. Stamped, sealed, marked
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٧٬٩٠٣طبع
طَبَعَ - يَطْبَعُ
طَبَعَ - يَطْبَعُ + كائن + على كائن أو شيء: يضع على الشيء طبقة رقيقة تغطيه: يكسوه على سطحه الخارجي بمادة لاصقة لها صفة العزل والفصل عن المؤثرات الخارجية، وذلك لحفظ مكونات وتركيب الشيء على حاله من غير تغيير، ومن غير تَأثُّر بالعوامل الخارجية
﴿أن لو نشاء أصبناهم بذنوبهم ونطبع على قلوبهم فهم لا يسمعون﴾: طبع على قلوبهم: يعمل
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٣ (الإجمالي: ٧٨)
- قلب
الآيات المشتركة: ١١ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- فقه
الآيات المشتركة: ٢ · Kavrarlar
- أنف
الآيات المشتركة: ١ · Burun, biraz önce anlamında da kullanılmaya başlanmıştır
- غلف
الآيات المشتركة: ١ · Kılıflılar
- سمع
الآيات المشتركة: ٣ · İşiten
- رضي
الآيات المشتركة: ٢ · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- أمن
الآيات المشتركة: ٥ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- مقت
الآيات المشتركة: ١ · Mikat (tı) ile sicim demektir
- نقض
الآيات المشتركة: ١ · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
- خلف
الآيات المشتركة: ٢ · Half : Ense demektir
- جبر
الآيات المشتركة: ١ · Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir
- أله
الآيات المشتركة: ٧ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
الآيات التي ورد فيها(١١)
… وَقَتْلِهِمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَقَوْلِهِمْ قُلُوبُنَا غُلْفٌ بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْهَا بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا
Damgaladı
أُولَئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ
Damgaladı
… لِلَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مَاذَا قَالَ آنِفًا أُولَئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ
Damgaladı
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طبع |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ختم, رين, قفل |
| Zıt Kök | فتح |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kalıbın, damganın veya mührün nesneye basılarak silinmez iz bırakması, kabın ağzına kadar doldurulup kapatılması ve kılıcın üzerini kaplayan kalın pas tabakası |
| Çekirdek Özet 2 | İnkâr ve sınır aşımında ısrar eden nefsin idrak kanallarının kalıcı biçimde mühürlenmesi ve fıtrî kabiliyetlerin dış etkiye tamamen kapatılması |
| Çekirdek Özet 3 | Bir formun son sınırına ulaşarak sabitlenmesi, değişime dirençli bir karakter ve yapısal geçirimsizlik halinin ortaya çıkması |
| Kritik Hata Riski | Kökün fiilî tecellisini keyfî bir ilahî müdahale zannederek, insanın kendi tercih ve amellerinin tabii bir neticesi olan mühürlenme sürecini cebriye anlayışıyla okumak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طب | Bir yüzeyi kaplama, sarma, üst üste getirerek tam uyum sağlama ve bir durumun üzerine bütünüyle kapanma | ع | ع harfinin getirdiği derinlik, boğaz çatlağı ve açığa çıkma etkisiyle, örtücü ve kalıplayıcı hareket nesnenin derinliğine nüfuz eder; damga, mühür veya pas gibi ayrılmaz ve yapışkan bir kalıcı tabakaya dönüşür. Bu çekirdek طبق kökünde katmanların üst üste tam örtüşmesi şeklinde görülürken, طبع kökünde formun veya tabakanın nesneye işlenip sabitlenmesi anlamını kazanır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Bir nesneyi dışarıdan bütünüyle kuşatan, çerçeveleyen ve muhafaza eden sınır hareketini kurar. |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Kuşatılan sınırın içine yerleşmeyi, dâhilde sabitlenmeyi ve kapalı bir hacim oluşturmayı temsil eder. |
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Nesnenin derinliğine, merkezî cevherine ve kaynağına yönelen açılmayı ve derin iz bırakmayı ifade eder. |
| طبع | Kuşatıcı bir kalıbın içine alarak derine nüfuz eden bir iz basma ve iç hacmi bütünüyle kapatma | Dışarıdan uygulanan bir çerçevenin (ط) bir varlığın iç yapısına (ب) derinlemesine ve kalıcı bir biçimde işlenerek (ع) onun yeni ve değişmez vasfı haline gelmesini tasvir eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kılıcın ve demirin dövülerek kalıba sokulması; metalin üzerine baskı yapılarak sikke veya mühür basılması; bir kabın taşacak derecede doldurulup kapatılması; kılıcın üzerini bütünüyle kaplayan ve keskinliğini yok eden koyu pas tabakası. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden el-Münzir veya dönemin savaş şairlerinin kılıç tasvirlerinde geçer; kılıcın paslanıp körleşmesi anlamında kullanılır. Sözlüklerin aktardığı şahitte kılıçların üzerindeki pas tabakasının giderilmesi anlatılır: بِيضٌ صَوَارِمُ نَجْلُوهَا إِذَا طَبِعَتْ / تَخَالُهُنَّ عَلَى الأَبْطَالِ كَتَّانَا |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi el-Muğîre b. Habnâ’nın kardeşini hicvederken seciye ve tabiat anlamında kullandığı beyitte yer alır: وَأُمُّكَ حِينَ تُذْكَرُ أُمُّ صِدْقٍ / وَلَكِنَّ ابْنَهَا طَبِعٌ سَخِيفُ |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde طبع kökü, fiziksel olarak bir nesneye batırma, daldırma, bir sıvının içine sokarak iz bırakma veya boğulma semantik alanı ile doğrudan bağlantılıdır. İbranicede טבע (ṭāḇaʿ) fiili suya batmak, gömülmek, saplanmak ve derin bir zemine mühürlenmek anlamındadır; aynı zamanda tabiat (ṭeḇaʿ) kavramı daha sonraki dönemde yerleşik yaratılış karakteri için kullanılmıştır. Süryanicede ܛܒܥ (ṭbaʿ) kökü batırmak, suya daldırmak, mühür basmak, sikke basmak ve bir izi nesneye gömmek işlevini taşır. Arapçada kök, suya batırma fiziksel hareketinden ziyade, mührün veya kalıbın sertçe vurularak maddeye gömülmesi, madenin kalıba dökülerek şekillendirilmesi ve kabın ağzına kadar dolup taşması türevleriyle özelleşmiştir. Excel notundaki çentik açma veya taşla biçimlendirme aleti nitelemesi, kökün madeni döverek kalıplama ve mühür vurma biçimindeki fiziksel baskı yönüyle örtüşmektedir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve David Cohen semitik kök sözlükleri.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kalıba sokma, mühürleme ve paslanma | Demirin dövülüp şekil verilmesi, sikke basımı ve kabın taşacak kadar dolması ekseninde fiziksel sınır koyma ve kalıcı form kazandırma. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice טבע ve Süryanice ܛܒܥ | Suya daldırma, batırma ve derine iz basarak mühürleme anlamları Arapçadaki mühür basma ve kalıba alma anlamıyla tam fonetik ve semantik denklik gösterir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi ötesinde Afro-Asyatik katmanda güvenilir ve doğrudan bir soydaş kelime tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طبع | Anlamlı | Damgalamak, mühürlemek, kalıba dökmek | Bir formun nesneye kazınması, kılıcın pasla örtülmesi ve kalbin dış tesire kapanması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| طعب | Anlamlı | Hızlı gitmek, hareket etmek | Bazı erken sözlüklerde devenin süratli ve kararlı yürüyüşü için kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde nadir kullanımdır |
| بطع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve çoğu leksikograf tarafından mühmel sayılmıştır |
| بعط | Anlamlı | Uzaklaşmak, derine inmek | Mesafenin aşırı uzak olması veya kuyu kazarken haddinden fazla derine inilmesi | Kur'an'da geçmez; aşırılık ve uzaklık bildirir |
| عطب | Anlamlı | Helak olmak, bozulmak, telef olmak | Bir nesnenin veya canlının işlevini yitirerek yok olması, binek hayvanının yolda sakatlanıp kalması | Kur'an'da geçmez; kalıbın bozulup yok olması yönüyle zıt kutuptadır |
| عبط | Anlamlı | Vaktinden önce kesmek, sebepsiz yere yapmak | Sağlıklı ve genç deveyi bir kusuru yokken boğazlamak veya bir işi yersiz ve ansızın yapmak | Kur'an'da geçmez; tabiatın ve ecelin tabii akışını bozma anlamı taşır |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طبع | Merkez | Mühürleme, kalıba dökme | İç yapının dışarıdan gelen baskıyla yeni bir form kazanarak değişime karşı bütünüyle kapanması | Varlığın özüne işleyen ve geri dönüşü imkânsızlaşan yapısal örtülüş |
| ختم | Komşu | Kapatma, sona erdirme | Bir sürecin tamamlanıp kapağının mühürlenmesi ve içine bir şey girmesinin veya çıkmasının engellenmesi | طبع kökünde form ve seciye verme boyutu baskınken, ختم kökünde nihayet verme ve kapatma esastır |
| رين | Komşu | Paslanma, örtülme | Günahların birikerek kalbin üzerini ince bir perde veya kir tabakası gibi kaplaması | رين henüz temizlenebilir bir tortu aşamasını ifade ederken, طبع kalıcı ve yapısal bir kabuklaşmayı anlatır |
| قفل | Komşu | Kilitleme, sürgüleme | Bir mekanizma aracılığıyla giriş çıkışın kilit altına alınması | قفل dışarıdan bir anahtarla açılabilme potansiyelini korurken, طبع dokunun bizzat kendisinin mühürlenmesidir |
| فتح | Zıt | Açma, genişletme, hüküm verme | Kapalı veya kilitli bir yapının sınırlarını ortadan kaldırarak akışa ve idrake imkân sağlama | طبع kökünün kurduğu mutlak geçirimsizliğin tam zıttı olarak ferahlık ve alıcılık hali |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طبع | Damgalamak, kalıba dökmek, mühürlemek | Bir nesnenin yüzeyine ve özüne kalıcı bir form basarak onu dış etkiye kapatmak | Kesin |
| Latince | Imprimere, sigillare | Baskı yapmak, mühürlemek, damgalamak | Nesnenin üzerine bir şeklin derinden işlenmesini karşılar; Arapçadaki fıtrî seciye boyutunu ancak mecazen içerir | Güçlü |
| İngilizce | To stamp, to seal, to imprint | Damgalamak, mühürlemek, iz bırakmak | Dışsal mühürleme ve baskı anlamını eksiksiz verir; kalbin kaskatı kesilip paslanması boyutunu tek başına taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Prägen, versiegeln | Kalıba dökmek, mühürlemek, iz bırakmak | Sikke basma ve karakter kazandırma yönünü çok iyi karşılar; kapatma ve körleştirme nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Sceller, empreindre | Mühürlemek, damga vurmak | Hukukî ve fiziksel kapatma anlamını karşılar; ahlâkî tortu ve paslanma boyutunu tam olarak yansıtmaz | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Cassell’s Latin Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ | Küfürde ısrar sebebiyle idrakin kalıcı olarak kapanması | Hakikati apaçık gördükten sonra bile bile inkâr edenlerin ve ahirete karşı dünyayı seçenlerin durumu (Nahl 16:108, Muhammed 47:16). |
| طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْهَا بِكُفْرِهِمْ | İnkâr ve sözleşmeyi bozmanın ilahî bir ceza olarak karşılık bulması | İsrailoğullarının ahitlerini bozmaları ve peygamberleri haksız yere öldürmeleri sebebiyle kalplerinin mühürlenmesi (Nisâ 4:155). |
| يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ | Bilgiye ve delile sırt çevirenlerin basiretlerinin mühürlenmesi | Mucizelere ve uyarılara rağmen cehaleti ve taassubu tercih eden toplumların idraksizliği (Rûm 30:59, A'râf 7:101). |
| يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ | Kibir ve zorbalığın tabii sonucu olarak zihnin kilitlenmesi | Allah'ın ayetleri hakkında haksız yere mücadele eden mütekebbirlerin psikolojik yapısı (Mü'min 40:35). |
| وَطَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ | Savaştan ve fedakârlıktan kaçınan münafıkların kalplerinin körelmesi | Tebük seferinde geride kalanlara ve dünyevî konforu cihada tercih edenlere dair bağlam (Tevbe 9:87, Tevbe 9:93). |
| فَطُبِعَ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ | İmandan sonra inkâra dönmenin getirdiği ani ve kaçınılmaz körleşme | İman ettiklerini söyleyip ardından küfre sapan münafıkların idrak yetisini kaybetmesi (Münâfikûn 63:3). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet ve dalalet, halku ef'âli'l-ibâd | Mühürlemenin kulun iradesinden önce gelen cebri bir fiil mi, yoksa kulun ısrarlı küfrünün bir sonucu olarak yaratılan ilahî bir tabiat mı olduğu | İnsanın kendi fiilleriyle kalbini hakikate kapatması neticesinde basiretin geri dönülemez şekilde iptal edilmesi |
| Fıkıh | Hüküm ehliyeti, akitler ve mühür | Belgelerin güvenliği için basılan damga ve mührün bağlayıcılığı; insanın yaratılıştan getirdiği fıtrî temayüllerin sorumluluğa etkisi | Belgenin değiştirilmesini önleyen tescil ve insanın fıtrî kapasitesinin hukuki statüsü |
| Tefsir | ختم ve رين kavramlarıyla mukayese | Kalbin üzerindeki günah tabakasının aşamaları; رين kavramının pas, طبع kavramının katılaşmış kabuk, ختم kavramının ise mutlak kilit oluşu | Günahların alışkanlığa, alışkanlıkların ise sökülüp atılamaz bir karaktere dönüşmesi |
| Hadis | Kalbin kararması ve fitneler | Kalbe sunulan fitneler karşısında kalbin siyah bir kap gibi ters dönmesi veya üzerine siyah bir noktanın damgalanması | Devamlı işlenen günahlar sonucunda vicdanın ve fıtratın duyarsızlaşması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve mükellefiyet | Kalbin kilitlenmesi ve fıtratın bozulması | İnsanın hakikati alma kabiliyetini iptal etme | Kulun ardışık inkâr tercihleri, alıcı kanallarını kapatarak nihayetinde değişime kapalı bir inat haline dönüşür. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve bilişsel esneklik | Zihinsel katılaşma ve dogmatizm | Yeni veriye ve delile zihni kapatma | Önyargının ve kibrin bilgi kanallarını tıkayarak eleştirel düşünceyi ve öğrenmeyi bütünüyle imkânsız kılması. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve meşruiyet | Otokratik körleşme ve geri beslemeyi reddetme | Toplumsal taleplere karşı duyarsızlaşma | Kibirli ve zorba iktidar yapılarının uyarılara kulak asmayarak kendi sonunu hazırlayan bir körlüğe saplanması. | Güçlü |
| İktisadi | Para ve piyasa düzeni | Sikke basımı ve tescilli standart | Güven ve değişmez ölçü sağlama | Madenin üzerine vurulan resmî damga ile paranın veya belgenin sahteciliğe karşı güvenceye alınması ve dolaşıma girmesi. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Malzeme yorulması ve plastik deformasyon | Fizikte ve malzeme biliminde bir maddenin elastik sınırını aşarak uygulanan gerilim altında kalıcı deformasyona uğraması; artık eski şekline dönemeyecek biçimde kristal yapısının kilitlenmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilişsel kapanma ve yerleşik karakter fiksasyonu | Psikoloji ve sosyolojide bireyin veya grubun belirli inançları aşırı pekiştirmesi sonucu yeni bilgi akışına bilişsel olarak bütünüyle kapanması, dogmatik bir zihniyet kalıbına hapsolması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca matbaacılık, basım-yayın veya biyolojik bir kader olan doğuştan gelen mizaç ile sınırlandırıp, ahlâkî eylemlerin inşa ettiği kalıcı iç yapıyı göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, insanın iradî olarak gerçekleştirdiği zulüm, kibir, cehalet ve nifak eylemlerinin birikimi sonucunda ruhsal aygıtın işlevsizleştiği ontolojik ve ahlâkî bir kilitlenme yasasını ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âyetlerde geçen ilahî mühürlemeyi, insanın hiçbir suçu yokken Allah tarafından keyfî olarak kalbinin kapatılması şeklinde anlayarak cebriye saplantısına düşmek; insanın kendi sorumluluğunu inkâr etmek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisi ve ahlak felsefesinde ortaya koyduğu nedensellik yasasını gösterir; insanın tekrarlanan amellerinin onun zihninde ve kalbinde silinmez bir tabiat inşa ettiğini ve bu aşamadan sonra hidayetin ancak fıtrî kanalların açık tutulmasıyla mümkün olduğunu açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların psikolojisini anlatan âyetlerde (Tevbe, Münâfikûn), peygamberleri yalanlamakta direten kavimlerin akıbetinde (A'râf, Yûnus) ve kibirleri sebebiyle delilleri reddeden mütekebbirlerin anlatıldığı bağlamlarda (Mü'min, Rûm) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnkârcıların durumunun sebepsiz bir ilahî müdahale olduğu zannını düzeltir; Nisâ 4:155 ayetinde açıkça belirtildiği üzere mühürlemenin onların kendi küfürleri sebebiyle gerçekleştiğini göstererek ilahî adalet ilkesini tahkim eder. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir madenin dövülerek kalıba sokulması, sikke veya mühür basılarak şeklinin dondurulması, kabın taşacak derecede doldurulması ve kılıcın üzerini kaplayan kalın pas tabakası.
- Soyut anlamİnsanın ardışık tercihleri, kibri ve inkârı neticesinde idrak yeteneğinin geri dönüşsüz biçimde katılaşması, dışarıdan gelecek hakikat verisine bütünüyle geçirimsiz hale gelmesi.
- Sistematik karşılıkKulun amelleri ile ilahî tabiat kanunları arasındaki sebep-sonuç ilişkisi; bilişsel ve ahlâkî sistemin elastikiyetini kaybedip statik bir mühür formuna bürünmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kalbin veya idrak mekanizmasının anındaki durumunu, bireyin ısrarlı inkâr ve kibir yönündeki eylemlerini, ise durum geçiş fonksiyonunu temsil eder. Zaman içinde dışarıdan gelen hakikat girdisi 'ya karşı idrakin duyarlılığı sıfıra yaklaşmakta () ve nihayetinde sistem kalıcı, değişmez ve dış etkilere kapalı bir denge durumuna () kilitlenmektedir. Bu durum Kur'an'daki kalbin mühürlenmesi ve tabiat haline gelmesi hadisesinin matematiksel ifadesidir.