غوي
غ - و - ي
جذر- الورود: ٢٢
- الآيات: ١٨
- الصيغ: ١٨
- المعاجم: ١٣
Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan çıkmak demektir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: غوى
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan çıkmak demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٥٤باب اللفيف من الغين
غ و ي، و غ ي، غ ي ي، غ و غ مستعملات غوي: مصدر غَوَى: الغَيُّ. والغَوايةُ: الإنهماكُ في الغَيّ. ويقال: أغواه إذا أضله.
وغَوِيَ الفصيلُ يَغْوَى غَوىً إذا لم يُصِبْ رِيّاً من اللَّبَنِ حتى كاد يَهْلك، ويقال أيضاً: إذا أَكْثَرَ من اللَّبَنِ فأتُخِم.
والمُغَوّاةُ: حفرةُ الصّياد، ويجمع: مَغَوَّيات، قال رؤبة:
إلى مُغَوّاةِ الفتى بالمرصاد
يعني: مَهْلكته، شبّهها بتلك الحُفْرة.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٠٠المدخل: غوىالغَيُّ: الضلال والخيبة أيضاً. وقد غَوي بالفتح يَغْوي غَيًّا وغَوايَةً، فهو غاوٍ وغوٍ. وأغْواهُ غيره فهو غَوِيٌّ على فَعيلٍ. قال الأصمعيّ: لا يقال غيره. وأنشد للمرقّش:
فمن يَلْقَ خيراً يحمد الناس أمْـرَهُومن يَغو لا يَعْدَمْ على الغَيِّ لائِما
وقال دريد بن الصِمَّة:
وهل أنا إلا من غَزِيَّةَ إن غَوَتْغَوَيْتُ وإن تَرشُدْ غَزِيَّةُ أرْشُدِ
والتَغاوي: التجمُّع والتعاون على الشر، من
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬١٢٠باب اللفيف من الغين
غوي ، وغي ، غيا ، غوغ .
غوي : ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الغيُّ : الفسادُ ، قال : وقوله : ( وَعَصَىءَادَمُ رَبَّهُ فَغَوَى ) ( طه : 121 ) ، أي : فسد عليه عيشه ، قال : والغَوَّةُ والغَيّةُ واحدٌ .
وقال الليث : مصدرُ غوَى الغَيُّ ، قال : والغوايةُ : الانهماك في الغَيِّ ، ويقال : أغواهُ : إذا أضلَّهُ .
قال الله جل وعز : ( إِنَّا لَذَآئِقُونَ فَأَغْوَيْنَاكُمْ إِنَّا كُنَّا
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٣٨٢(باب الغين والواو وما يثلثهما)
(غوي) الغين والواو والحرف المعتلّ بعدهما أصلانِ: أحدهما يدلُّ على خِلاف الرُّشد وإظلام الأَمْر، والآخرُ على فسادٍ في شيء.
فالأوَّل الغَيّ، وهو خلاف الرُّشد، والجَهلُ بالأمر، والانهماكُ في الباطل. يقال غَوى يَغْوي غَيَّاً([1]) . قال:
فمن يَلْقَ خَيراً يَحمَدِ النّاسُ أمرَه *** ومَن يَغْوَ لا يَعْدَمْ على الغَيِّ لائما([2])
وذلك عندنا مشتقٌّ من الغَيَاية، وهي
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٦٠٤المدخل: غوى- الغي: جهل من اعتقاد فاسد، وذلك أن الجهل قد يكون من كون الإنسان غير معتقد اعتقادا لا صالحا ولا فاسدا، وقد يكون من اعتقاد شيء فاسد، وهذا النحو الثاني يقال له غي. قال تعالى: ﴿ما ضل صاحبكم وما غوى﴾ [النجم/2]، ﴿وإخوانهم يمدونهم في الغي﴾ [الأعراف/102]. وقوله: ﴿فسوف يلقون غيا﴾ [مريم/59]، أي: عذابا، فسماه الغي لما كان الغي هو سببه، وذلك كتسمية الشيء بما هو سببه، كقولهم للنبات ندى (ومثله قوله تعالى:
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٣٦غ و ي
استغواهم بالأماني الكاذبة وهو من الغواة ومن أهل الغواية.
وتقول: هو في غياية الضّلال وغواية الضّلال.
وتغاوولا عليه فقتلوه: تألبوا عليه تألب الغواة.
قال: تغاوت عليه ذئاب الحجاز بنو بهثةٍ وبنو جعفر ولألقينك في أغويّة.
وتقول: من استمع إلى أغنيّه فقد وقع في أغويّه.
ومن المجاز: رأس غاوٍ: كثير التلفّت.
قال مرار بن منقذ: عنقاً يقلّبها ورأساً غاوياً صعلاً وقد يسمو
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٧٠٧الغَيُّ: الضَّلالُ والخَيْبَة. غَوَى، بالفَتح، غَيّاً وغَوِيَ غَوايَةً؛ الأَخيرة عن أَبي عبيد: ضَلَّ. ورجلٌ غاوٍ وغَوٍ وغَوِيٌّ وغَيَّان: ضالٌّ، وأَغْواه هو؛ وأَنشد للمرقش:
فمَنْ يَلْقَ خَيراً يَحْمَدِ الناسُ أَمْرَه
ومَنْ يَغْوَ لا يَعْدَمْ عَلى الغَيِّ لائمَا
وقال دُرَيْدُ بن الصِّمَّة:
وهَلْ أَنا إِلاَّ مِنْ غَزِيَّة، إِن غَوَتْ
غَوَيْتُ، وإِنْ تَرْشُدْ غَزِيَّة أَرْشُدِ؟
ابن الأَعرابي:
الغَيُّ: الضَّلالُ والخَيْبَة. غَوَى، بالفَتح، غَيّاً وغَوِيَ غَوايَةً؛ الأَخيرة عن أَبي عبيد: ضَلَّ. ورجلٌ غاوٍ وغَوٍ وغَوِيٌّ وغَيَّان: ضالٌّ، وأَغْواه هو؛ وأَنشد للمرقش: فمَنْ يَلْقَ خَيراً يَحْمَدِ الناسُ أَمْرَه ومَنْ يَغْوَ لا يَعْدَمْ عَلى الغَيِّ لائمَا وقال دُرَيْدُ بن الصِّمَّة: وهَلْ أَنا إِلاَّ مِنْ غَزِيَّة، إِن غَوَتْ غَوَيْتُ، وإِنْ تَرْشُدْ غَزِيَّة أَرْشُدِ؟ ابن الأَعرابي: الغَيُّ الفَسادُ، قال ابن بري: غَوٍ هو اسمُ الفاعِلِ مِنْ غَوِيَ لا من غَوَى، وكذلك غَوِيٌّ، ونظيره رَشَدَ فهو راشِدٌ ورَشِدَ فهو رَشِيدٌ. وفي الحديث: مَنْ يُطِع اللهَ ورَسُولَه فقَدْ رَشَد ومن يَعْصِمها فقَدْ غَوَى؛ وفي حديث الإِسراء: لو أَخَذْت الخَمْرَ غَوَتْ أُمَّتُك أَي ضَلَّت؛ وفي الحديث: سَيكونُ عَلَيْكم أَئِمَّةٌ إِن أَطَعْتُوهُم غَوَيْتُهم؛ أَي إِنْ أَطاعُوهم فيما يأْمُرُونَهم به من الظُّلْم والمعاصي غَوَوْا أَي ضَلّوا. وفي حديث موسى وآدم، عليهما السلام: أَغْوَيْتَ الناس أَي خَيَّبْتَهُم؛ يقال: غَوَى الرجُلُ خابَ وأَغْواه غَيْرُه، وقوله عز وجل: فعَصَى آَدَمُ ربَّه فَغَوَى؛ أَي فسَدَ عليه عَيْشُه، قال: والغَوَّةُ والغَيَّةُ واحد. وقيل: غَوَى أَي ترَك النَّهْيَ وأَكلَ من الشَّجَرة فعُوقِبَ بأَنْ أُخْرِجَ من الجنَّة. وقال الليث: مصدر غَوَى الغَيُّ، قال: والغَوايةُ الانْهِماكُ في الغَيِّ. ويقال: أَغْواه الله إِذا أَضلَّه. وقال تعالى: فأَغْويْناكمْ إِنَّا كُنا غاوِينَ؛ وحكى المُؤَرِّجُ عن بعض العرب غَواهُ بمعنى أَغْواهُ؛ وأَنشد: وكائِنْ تَرَى منْ جاهِلٍ بعدَ عِلْمِهِ غَواهُ الهَوَى جَهْلاً عَنِ الحَقِّ فانغَوَى قال الأَزهري: لو كان عَواه الهَوَى بمعنى لَواهُ وصَرَفه فانْعَوَى كان أَشبَه بكلامِ العرب وأَقرب إِلى الصواب. وقوله تعالى: فَبِما أَغْوَيْتَني لأَقْعُدَنَّ لهُمْ صِراطَك المُسْتَقِيمَ؛ قيلَ فيه قَولانِ، قال بَعْضُهُم: فَبما أَضْلَلْتَني، وقال بعضهم: فَبما دَعَوْتَنِي إِلى شيءٍ غَوَيْتُ به أَي غَوَيْت من أَجلِ آدَمَ، لأَقْعُدَنَّ لهُم صِراطَك أَي على صِراطِك، ومثله قوله ضُرِبَ زيدٌ الظَّهْرَ والبَطْنَ المعنى على الظهر والبَطْنِ. وقوله تعالى: والشُّعَراءُ يَتَّبِعُهُم الغاووُن؛ قيل في تفسيره: الغاوون الشياطِينُ، وقيل أَيضاً: الغاوُونَ من الناس، قال الزجاج: والمعنى أَنَّ الشاعرَ إِذا هَجَا بما لا يجوزُ هَوِيَ ذلك قَوْمٌ وأَحَبُّوه فهم الغاوون، وكذلك إِن مَدَح ممدوحاً بما ليس فيه وأَحَبَّ ذلك قَوْمٌ وتابَعوه فهم الغاوُون. وأَرْضٌ مَغْواةٌ: مَضَلة. والأُغْوِيَّةُ: المَهْلَكة: والمُغَوَّياتُ، بفتح الواو مشددة، جمع المُغَوَّاةِ: وهي حُفْرَةٌ كالزُّبْية تُحْتَفَر للأَسَدِ؛ وأَنشد ابن بري لمُغَلّس بن لَقِيط:وإِنْ رَأَياني قد نَجَوْتُ تَبَغَّيَا لرِجْلي مُغَوَّاةً هَياماً تُرابُها وفي مثل للعرب: مَن حَفَرَ مُغَوَّاةً أَوْشَكَ أَن يَقَع فيها. ووَقَعَ الناسُ في أَغْوِيَّةٍ أَي في داهيَة. وروي عن عمر، رضي الله عنه، أَنه قال: إِن قُرَيْشاً تريدُ أَن تكونَ مُغْوِياتٍ لمال اللهِ؛ قال أَبو عبيد: هكذا روي بالتخفيف وكسر الواو، قال: وأَما الذي تَكَلَّمَت به العرب فالمُغَوَّياتُ، بالتشديد وفتح الواو، واحدتها مُغَوَّاةٌ، وهي حُفْرةٌ كالزُّبْية تُحْتَفَرُ للذئْبِ ويجعلُ فيها جَدْيٌ إِذا نَظر الذئبُ إِليه سقَط عليه يريدهُ فيُصادُ، ومن هذا قيلَ لكلْ مَهْلَكة مُغَوَّاةٌ؛ وقال رؤبة:إِلى مُغَوَّاةِ الفَتى بالمِرْصاد يريد إِلى مَهْلَكَتِه ومَنِيَّتِه، وشَبَّهَها بتلك المُغَوَّاةِ، قال: وإِنما أَراد عمر، رضي الله عنه، أَن قريشاً تريدُ أَن تكونَ مهلكَةً لِمالِ اللهِ كإِهلاكِ تلك المُغَوَّاة لما سقط فيها أَي تكونَ مصايدَ للمالِ ومَهالِكَ كتلك المُغَوَّياتِ. قال أَبو عمرو: وكلُّ بئرٍ مُغَوَّاةٌ، والمُغَوَّاة في بيت رُؤبة: القَبْرُ. والتَّغاوي: التَّجَمُّع وتَغاوَوْا عليه تَعاوَنُوا عليه فقَتَلُوه وتَغاوَوْا عليه: جاؤوه من هُنا وهُنا وإِن لم يَقْتُلُوه. والتَّعاوُن على الشَّرِّ، وأَصلُه من الغَواية أَو الغَيِّ؛ يُبَيِّن ذلك شِعْرٌ لأُخْتِ المنذِرِ بنِ عمرو الأَنصارِيّ قالَتْه في أَخيها حين قَتَله الكفار: تَغاوَتْ عليه ذِئابُ الحِجاز بَنُو بُهْثَةٍ وبَنُو جَعْفَرِ وفي حديث عثمان، رضي الله عنه، وقتْلَته قال: فتَغاوَوْا واللهِ عليه حتى قَتلوه أَي تَجَمَّعوا. والتَّغاوي: التَّعاوُنُ في الشَّرِّ، ويقال بالعين المهملة، ومنه حديث المسلِم قاتِل المشرِكِ الذي كان يَسُبُّ النبيَّ، صلى الله عليه وسلم ، فتَغاوى المشركون عليه حتى قتلوه، ويروى بالعين المهملة، قال: والهرويّ ذكرَ مَقْتَل عثمانَ في المعجمة وهذا في المهملة . أَبو زيد: وقَع فلان في أُغْوِيَّة وقي وامِئة أَي في داهية. الأَصمعي: إذا كانت الطيرف تَحُومُ على الشيء قيل هي تَغايا عليه وهي تَسُومُ عليه ، وقال شمر: تَغايا وتَغاوَى بمعنى واحدٍ ؛ قال العجاج : وإنْ تَغاوَى باهِلاً أَو انْعَكَرْ تَغاوِيَ العِقْبانِ يَمْزِقْنَ الجَزَرْ قال: والتَّغاوي الارتقاءُ والانْحِدارُ كأَنه شيءٌ بعضُه فوْق بعضٍ، والعِقْبانُ: جمع العُقابِ، والجَزَرُ: اللحْمُ. وغَوِيَ الفصيلُ والسَّخْلَة يَغْوي غَوىً فهو غَوٍ: بَشِمَ من اللَبنِ وفَسَدَ جَوْفُه ، وقيل : هو أَن يُمْنَع من الرَّضاعِ فلا يَرْوى حتى يُهْزَل ويَضُرَّ به الجوعُ وتَسُوءَ حالُه ويموتَ هُزالاً أَو يكادَ يَهْلِكُ؛ قال يصف قوساً: مُعَطَّفَة الأثْناء ليس فَصِيلُها بِرازِئِها دَراً ولا مَيِّت غَوَى وهو مصدرٌ يعني القوسَ وسَهْمَاً رمى به عنها ، وهذا من اللُّغَزِ. والغَوى: البَشَمُ، ويقال: العَطَش، ويقال: هو الدَّقى؛ وقال الليث: غَوِيَ الفَصِيلُ يَغْوى غَوىً إذا لم يُصِبْ رِيّاً من اللَّبن حتى كاد يَهْلِك، قال أَبو عبيد: يقال غَويتُ أَغْوى وليست بمعروفة، وقال ابن شميل: غَويَ الصبيُّ والفَصِيلُ إذا لم يَجِدْ من اللَّبَنِ إلاَّ عُلْقَةً، فلاَ يَرْوَى وتَراهُ مُحْثَلاً، قال شمر: وهذا هو الصحيح عند أَصحابنا. والجوهري: والغَوى مصدرُ قولِكَ: غَوِيَ الفَصِيلُ والسَّخْلَة ، بالكسر، يَغْوَى غوىً، قال ابن السكيت: هو أَنْ لا يَرْوى من لِبَإ أُمّه ولا يَرْوى من اللبن حتى يموتَ هُزالاً . قال ابن بري: الظاهر في هذا البيت قولُ ابن السكيت والجمهور على أَن الغَوَى البَشَم من اللَّبَن. وفي نوادر الأَعراب يقال: بتُّ مغْوًى وغَوًى وغَوِيّاً وقاوِياً وقَوًى وقَويّاً ومُقْوِياً إذا بِتَّ مُخْلِياً مُوحِشاً. ويقال رأَيته غَوِيًّا من الجوع وقَويًّا وَضوِيًّا وطَوِيًّا إذا كان جائِعًا؛ وقول أَبي وجزة: حتَّى إذا جَنَّ أَغْواءُ الظَّلامِ لَهُ مِنْ فَوْرِ نَجْمٍ من الجَوزاء مُلْتَهِبِ أَغْواءُ الظَّلام: ما سَتَرَكَ بسَوادِهِ، وهو لِغَيَّة ولِغِيَّة أَي لزَنْيَةٍ، وهو نَقِيضُ قولك لِرَشْدَةٍ. قال اللحياني: الكسر في غِيَّةٍ قليلٌ. والغاوي: الجَرادُ. تقول العرب: إذا أَخْصَبَ الزمانُ جاء الغاوي والهاوي؛ الهادي: الذئبُ. والغَوْغاء: الجَرادُ إذا احْمَرَّ وانْسَلَخ من الأَلْوان كلِّها وبَدَتْ أَجنِحتُه بعد الدَّبى. أَبو عبيد: الجَرادُ أَوّل ما يكونُ سَرْوَةٌ، فإذا تَحَرَّكَ فهو دَبًى قبل أَن تَنْبُتَ أَجنِحَتُه، ثم يكونُ غَوْغاء، وبه سُمِّي الغَوْغاءُ. والغاغَةُ من الناس: وهم الكثير المختلطون ، وقيل: هو الجراد إذا صارت له أَجنحة وكادَ يَطيرُ قَبْلَ أَنْ يَسْتَقِلَّ فيَطِيرَ، يُذَكَّر ويُؤَنَّث ويُصْرَفُ ولا يُصْرف، واحِدتُه غَوْغاءةٌ وغَوْغاةٌ، وبه سُمِّي الناسُ. والغَوْغاء: سَفِلَة الناسِ، وهو من ذلك. والغَوْغاء: شيءٌ يُشبهُ البَعُوضَ ولا يَعَضُّ ولا يُؤذي وهو ضعيف ، فمَن صَرَفه وذَكَّرَهُ جَعَله بمنزلة قَمْقام، والهمزةُ بدلٌ من واو، ومن لم يَصْرِفْه جَعَله بمنزلة عَوْراء. والغَوْغاء: الصَّوتُ والجَلَبة؛ قال الحرث بنُ حِلِّزة اليشكري: أَجْمَعُوا أَمْرَهم بلَيْلٍ، فلمَّا أَصْبَحُوا أَصْبَحَت لهم غَوْغاءُ ويروى: ضَوْضاءُ. وحكى أَبو عليّ عن قُطْرُب في نوادِرَ له: أَنّ مُذَكَّرَ الغَوْغاء أَغْوَغُ، وهذا نادرٌ غيرُ معروف. وحكي أَيضاً: تَغَاغى عليه الغَوْغاء إذا رَكِبُوه بالشَّرِّ. أَبو العباس: إذا سَمَّيْتَ رجلاً بغَوْغاء فهو على وجهين: إن نَوَيْتَ به ميزانَ حَمراءَ لم تصرفه، وإن نَوَيتَ به ميزانَ قعْقاع ٍ صَرَفْتَه. وغَوِيٌّ وغَوِيَّةُ وغُوَيَّةُ: أَسماءٌ. وبَنُو غَيَّانَ: حَيٌّ همُ الذين وَفَدوا على النبي، صلى الله عليه وسلم ، فقال لهم: من أَنتم؟ فقالوا: بَنو غَيّانَ، قال لهم: بَنُو رَشْدانَ، فبناه على فَعْلانَ علماً منه أَن غَيّانَ فَعْلانُ، وأَنَّ فَعْلانَ في كلامهم مما في آخره الألفُ والنونُ أَكثرُ من فَعَّالٍ مما في آخره الألف والنون، وتعليلُ رَشْدانَ مذكور في مَوْضِعه. وقوله تعالى فسوفَ يَلْقَونَ غَيًّا؛ قيل: غيٌّ وادٍ في جَهَنَّم، وقيل: نهر، وهذا جدير أَن يكون نهراً أَعَدَّه الله للغاوين سَمَّاه غَيًّا، وقيل: معناه فسَوْفَ يَلْقَوْنَ مُجازاة غَيِّهم، كقوله تعالى: ومَنْ يَفْعَلْ ذلك يَلْقَ أَثاماً؛ أَي مُجازاةَ الأَثامِ. وغاوَةُ: اسمُ جَبَل؛ قال المُتَلَمّس يخاطب عمرو بنَ هِنْدِ: فإذا حَلَلْتُ ودُونَ بَيْتيَ غاوَةٌ، فابْرُقْ بأَرْصِكَ ما بَدا لَكَ وارْعُدِ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٤٣* غ و ي * * الغَيُّ * الضلال والخيبة أيضا وقد * غَوَى * يغوي بالكسر * غَيَّاً * و * غَوايةً * أيضا بالفتح فهو * غاوٍ * و * غَوٍ * و * أغْوَاهُ * غيره فهو * غَوِىّ * على فعيل قال الأصمعي ولا يقال غيره و * الغَوْغَاءُ * من الناس الكثير المختلطون
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٦٣١: ( و ( *!غَوَى ) الرَّجُلُ ( *!يَغْوِي *!غَيًّا ) ، هذه هي اللغةُ الفَصِيحةُ المَعْروفَةُ ، واقْتَصَر عليها الجَوْهرِي .
قالَ أَبو عُبيدٍ : ( و ) بعضُهم يقولُ : ( *!غَوِيَ ) *!يَغْوَى ، كرَضِيَ ، *!غَوًى وليسَتْ بالمَعْروفَةِ .
( *!وغَوايَةً ) ، بالفَتْح ( ولا يُكْسَرُ ) ، هو مَصْدَرُ غَوَى يَغْوِي ؛ كما في الصِّحاح وسِياقُ المصنِّفِ يَقْتَضِي أَنَّه مَصْدرُ *!غَوِيَ ، كَرَضِيَ ، وكذلكَ سِياقُ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦المدخل: غوىSee غو
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٨٦٤غَوَى
غَوَى I ( n. ac. غَيّ [ غَوْي 1I ),
a. Led astray, misled; seduced.
b. see infra (a) .
غَوِي
غَوِي U ( n. ac. غَوَايَة [ 22t ] ),
a. Erred, went astray; was led astray, misled; was seduced.
b. ( n. ac. غَوًى [ غَوَي 4 ]), Loned for, hankered after, coveted; desired.
c. Refused to suck; had a surfeit ( lamb & c. ).
غَوَّيَ
غَوَّيَ II ,
a. see I (a) .
b. Thickened, made to
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢١٬٣١١غوي
غَوَى - يَغْوِي - غَيّ - غاوي - غَاوُون - أَغْوَى - يُغْوِي - غَوِيّ
غَوَى - يَغْوِي + الكائن: ضد: رشد - يرشد: تكون قدرة الحكم الصواب لديه مختلة ولا تعمل بشكل سوي، فيصدر الأحكام بشكل خاطىء وغير صواب وبدرجة من الضلال
غَيّ - الغي: اسم فعل " غَوَى - يَغْوِي ": فشل الحكم الصواب والصحيح: وهو كذلك ما يكون بفعل " غَوَى - يَغْوِي": الهذر والكلام
الصيغ(١٨)
- الْغَيِّAzgınlık(الْفَعْلِ)×٣
- أَغْوَيْتَنِيBeni azdırdın(أَفْعَلْتَنِي)×٢
- الْغَاوِينَAzanlar(الْفَاعِلِينَ)×٢
- أَغْوَيْنَاAzdırdık(أَفْعَلْنَا)×١
- أَغْوَيْنَاهُمْOnları azdırdık(أَفْعَلْنَاهُمْ)×١
- الْغَاوُونَAzanlar(الْفَاعِلُونَ)×١
- غَاوِينَAzanlar(فَاعِلِينَ)×١
- غَوَىAzdı(فَعَلَ)×١
- غَوَيْنَاAzdık(فَعَلْنَا)×١
- غَيًّاAzgınlık(فَعْلًا)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٣ (الإجمالي: ١٠٢)
- فصم
الآيات المشتركة: ١ · Kopmak
- كبكب
الآيات المشتركة: ١ · “Küme” yığın demektir
- تبع
الآيات المشتركة: ٤ · İnek yavrusu, dana demektir
- رشد
الآيات المشتركة: ٢ · “Rasad” gözetleyici demektir
- خصف
الآيات المشتركة: ١ · Ayakkabının yüzü için kullanılan meşin demektir
- عرو
الآيات المشتركة: ١ · Kulpu
- سلخ
الآيات المشتركة: ١ · Hemen soyundu
- طفق
الآيات المشتركة: ١ · Ve ikisi yapmaya başladı
- صرخ
الآيات المشتركة: ١ · “Sarh (sad,ha)” kente hakim yüksek tepe demektir
- ورق
الآيات المشتركة: ١ · Yaprak
- مسي
الآيات المشتركة: ١ · Dün
- برز
الآيات المشتركة: ١ · Bariz çıkıntı demektir
الآيات التي ورد فيها(١٨)
لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ …
Azgınlık
… سَبِيلَ الرُّشْدِ لَا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الْغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا …
Azgınlık
وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ
Azgınlık
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غوي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (lefif-i makrun) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ضلل, هوي, خيب |
| Zıt Kök | رشد |
| Çekirdek Özet 1 | Görüşün bulanıp kararması, doyumsuzluk veya aşırı yükten ötürü çöküşe gitmek ve avcı çukuruna düşmek |
| Çekirdek Özet 2 | Gerçeği bilerek veya tutkulara kapılarak basiretin kararması, doğru istikametten sapıp hüsrana ve helake sürükleniş |
| Çekirdek Özet 3 | Akıl ve bilginin rehberliğinden (رشد) koparak arzuların karanlığına teslim olma ve ontolojik bozulma hali |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca basit veya bilgisizce bir yol kaybetme (ضلل) zannedip iradi karanlık, ayartma ve helake düşme boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غو | Derine inme, çukura çekilme, gözden kaybolma ve görünmez tuzaklarla örtülme hareketidir; bu çekirdek غور kökünde suyun yerin dibine çekilmesi, غوص kökünde derinliğe dalma, غوط kökünde çukur ve derin zemin, غول kökünde ise aklı ve varlığı fark ettirmeden tüketip yok etme anlamlarında görülür | ي | İki boyutlu derinleşme ve kaybolma eğilimine eylemsellik ve süreklilik katarak basiretin kararması neticesinde kişinin kendi eliyle manevi bir çukura (مُغَوَّاة) yuvarlanması anlamını doğurmuştur |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz; görme, bilme, kaynak | İkiz harfi olan ع imgesinden türetilmiş olup boğazdan gelen hırıltılı ses niteliğiyle görme duyusuna bir örtü, toz bulutu veya karanlık perdesi (غَيَايَة) inmesini temsil eder |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İnsanın içsel arzularına veya dışarıdan gelen bir telkine sıkıca kilitlenmesini, o karanlık duruma bağlanıp kalmasını ifade eder |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Zihinsel sapmanın fiili bir eyleme dökülerek pratik hayatta adım adım ilerlemesini ve tutkuların peşinden bizzat gidilmesini belirtir |
| غوي | Karartıcı bir örtünün iradeyi bağlayıp çukura yöneltmesi | Basiretin üzerini örten bir bulanıklık ve aldanış sebebiyle tutkulara bağlanıp kendi eliyle yıkım ve çöküş çukuruna doğru hareket etmektir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Süt emen yavrunun ya hiç doymayıp telef olma noktasına gelmesi yahut aşırı süt içip çatlayacak derecede hazımsızlığa uğrayarak helake yaklaşması; ayrıca avcının avını düşürmek için kazdığı üstü örtülü çukur (المُغَوَّاة) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Muraqqış el-Ekber bir beytinde iyiliğe kavuşanın övüldüğünü, basiretini kaybedip azgınlık ve hüsrana sürüklenen kimsenin ise kınayıcısız kalmayacağını bu kökle ifade etmiştir: فَمَنْ يَلْقَ خَيْراً يَحْمَدِ النَّاسُ أَمْرَهُ / وَمَنْ يَغْوَ لَا يَعْدَمْ عَلَى الغَيِّ لَائِمَا |
| Erken Arapça kullanım | Dureyd b. es-Sımme kabilesine olan körü körüne bağlılığını anlatırken bu kökü zıddı olan rüşd ile birlikte kullanmıştır: وَهَلْ أَنَا إِلَّا مِنْ غَزِيَّةَ إِنْ غَوَتْ / غَوَيْتُ وَإِنْ تَرْشُدْ غَزِيَّةُ أَرْشُدِ |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça kök sistemi içinde غوي biçimi, basiretin kararması, yolun yitirilmesi ve hüsranla helake düşüş semantiğini karşılar. Sami dil ailesinin batı ve kuzey kollarında kökün boğaz ünsüzü ve zayıf harf yapısı sebebiyle biçimsel kaymalar gözlemlenir. İbranicede iç derinlik, kargaşa ve sapma ile ilişkilendirilen bazı kullanımların yanı sıra Süryanicede içsel karanlık, kargaşa ve ayartılma bağlamındaki yansımaları dikkat çeker. Kökün en ilksel Sami tabakasında "içe çökme, derin bir çukura düşme, karanlığa bürünme" nüvesi mevcuttur. Arapça, bu fiziksel çukur ve perdelenme imgesini zihinsel körleşme, ayartma (إِغْوَاء) ve doğru kılavuzluktan (رُشْد) sapma yönünde özelleştirerek ahlaki ve ontolojik bir hüsran zeminine oturtmuştur. Kökün ses denkliği bakımından Afro-Asyatik katmandaki yansımaları sınırlı olup Arapçadaki gelişimi somut bir av çukuru ve fiziksel doyumsuzluk tabiatından soyut basiret kaybına doğru intikal etmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غَيَايَة (karanlık/bulut) ve مُغَوَّاة (avcı çukuru) | Görüşü kapatan karanlık örtü ile helake götüren zemin çukurunun birleşmesiyle basiretsizlik ve hüsran anlamı yerleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice iç derinlik, sapma ve örtülme kökleri | Doğu ve Batı Sami dillerinde içsel boşluk, derinlik ve kargaşa bildiren biçimlerle semantik akrabalık taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin dışındaki dil aileleriyle doğrulanmış doğrudan bir kökensel bağ tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غوي | Anlamlı | Kararma, sapma, helak | Hedef köktür; basiretsizlik yüzünden yanlışa sapmak ve yıkıma uğramaktır | Kur'an'da geçer |
| غيو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| وغي | Anlamlı | Uğultu, savaş sesi, karışıklık | Savaş meydanındaki bağrışma, arı ve sivrisinek vızıltısı gibi iç içe geçmiş karmaşık seslerdir | Kur'an'da geçmez |
| ويغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| يغو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| يوغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غوي | Merkez | Doğru hedeften sapma ve helake sürüklenme | Basiretin kararması, tutkulara kapılarak veya ayartılarak hüsran ve yıkıma gitmektir | Kasıtlı yönelim, ayartılma ve çukura düşme vurgusu baskındır |
| ضلل | Komşu | Yolu kaybetme, haktan uzaklaşma | Bilerek veya bilmeyerek doğru istikameti yitirmektir; her dalalet helakle sonuçlanan bilinçli bir sapma olmayabilir | Dalalet daha geneldir; gayy ise dalaletin hırs ve körlükle birleşen koyu halidir |
| هوي | Komşu | Tutkuya kapılma, aşağı düşme | Nefsin bencil arzularına uyarak yukarıdan aşağıya doğru bir alçalış yaşamaktır | İtici güç nefsin bencil hevesidir; kökte çekim ve düşüş esastır |
| خيب | Komşu | Umduğunu bulamama, mahrumiyet | Bir hedefe ulaşmak isterken başarısızlığa uğrayıp eli boş dönmektir | Gayy sapmanın neticesinde hüsrana uğramayı, bu kök ise doğrudan mahrumiyeti bildirir |
| رشد | Zıt | Doğru yolu bulma, bilinçli istikamet | Gerçeği açıkça görüp hayır ve menfaat getirecek istikamette bilinçle yürümektir | Kur'an'da gayy kavramının doğrudan ve tam karşıtı olarak konumlandırılmıştır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غوي | Basiretin kararması, sapkınlık, hüsran | Gerçeği göremeyecek derecede tutkuların karanlığına gömülüp helake sürüklenmeyi ifade eder | Kesin |
| Latince | Seduxit, aberratio, pernicies | Yoldan çıkarma, ayartma, yıkıcı sapma | Ayartılma ve istikameti kaybetme boyutunu karşılar; av çukuru ve içsel körleşme mecazını tam yansıtmaz | Güçlü |
| İngilizce | Seduction, delusion, perdition | Aldanış, ayartılma, mahvoluş | Yanıltıcı vaatlerle ayartılmayı ve yıkıcı sapkınlığı karşılar; ontolojik rüşd karşıtlığını eksik bırakır | Güçlü |
| Almanca | Verführung, Verirrung, Verderben | Yoldan çıkarılma, sapma, felaket | Ayartma mekanizmasını ve sapkınlığın getirdiği yıkımı içerir; kökteki zihinsel karanlık vurgusu örtüktür | Güçlü |
| Fransızca | Séduction, égarement, perdition | Ayartılma, şaşkınlık içinde sapma, helak | İradenin zayıflığıyla tuzağa düşürülmeyi ve yıkıma sürüklenmeyi açıklar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْغَيِّ | Hak ve hakikatin karşıtı olan mutlak sapkınlık | Rüşd ile gayy ayrımının netleştiği itikadi bağlamlar; örnek: Bakara 2:256, A‘râf 7:146 |
| أَغْوَيْتَنِي / أَغْوَيْنَا | Ayartma, yanıltıcı vaatlerle saptırma | İblis'in insanı ve inkârcı önderlerin tebaalarını helake sürükleme iddiası; örnek: A‘râf 7:16, Hicr 15:39, Kasas 28:63 |
| الْغَاوِينَ / الْغَاوُونَ | Tutkularına yenilerek aldananlar | Şeytanın peşine takılanlar, şairlerin peşinden sürüklenen şuursuz kitleler; örnek: Şuarâ 26:224, Hicr 15:42 |
| غَيًّا | Cezalandırma, derin çukur ve şiddetli hüsran | Namazı terk edip arzularına uyanların ahirette karşılaşacağı ceza ve helak vadisi; örnek: Meryem 19:59 |
| غَوَى / فَغَوَى | Yanılma, hedeften saparak hüsrana düşme | Peygamberin vahiyden asla sapmadığı veya Hz. Âdem'in yasağı çiğnemesi neticesinde yaşadığı zeval; örnek: Necm 53:2, Tâhâ 20:121 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet ve idlal meselesi | İblis'in "Beni Sen azdırdın" iddiasındaki kader algısı ve insanın günahındaki sorumluluk | Kulun iradesiyle sapıklığı tercih etmesi ve şeytani yanılsamanın ontolojik niteliği |
| Fıkıh | Hukuki ehliyet ve velayet | Rüşd çağına ermemiş veya malını gayy (sefihlik/saçıp savurma) içinde tüketenlerin tasarruf yetkisi | Akli ve iktisadi istikameti yitirip malı telef edecek davranışlarda bulunma |
| Tefsir | Karşıt kavramlar analizi | Bakara 2:256'da rüşd ile gayy kavramlarının ontolojik sınırları ve Meryem 19:59'daki gayy kelimesinin cehennem çukuru yorumu | Hakka ulaşma bilincinin zıddı olan karanlık, sefalet ve cehennem vadisi |
| Hadis | İstikamet ve fitne uyarıları | Ümmetin fitne önderlerine uyarak sapması veya içkinin aklı karartıp gayya sürüklemesi | Aklın ve basiretin örtülerek cemaat şuurundan ve doğru yoldan çıkılması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet rehberliği | İblis kaynaklı yanılsama ve hüsran | Tevhitten ve hakikatten koparıp manevi körlüğe sürüklemek | İnsanın rüşd ekseninden çıkıp sahte hedeflere yönelerek varoluşsal iflasa uğramasıdır | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Kanıtsız zan ve mugalata | Sağlam bilgi ve delil yerine temelsiz vehimlere tabi olmak | Doğru metodolojinin (رشد) terk edilerek zihnin peşin hüküm ve yanılgılar kuyusuna düşmesidir | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kitle psikolojisi | Demagoji ve manipülasyon | Kitleleri süslü vaatlerle aldatarak istikrarsızlığa sevk etmek | Yöneticilerin veya yönlendiricilerin toplumu ortak akıldan koparıp krize ve kaosa sürüklemesidir | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak kullanımı ve tüketim | Sefahat ve üretimsiz tüketim | İktisadi değerleri akılcı olmayan yollarla heba etmek | Tüketim hırsıyla dengenin bozulması, malın verimsiz alanlarda tüketilerek çöküşe zemin hazırlanmasıdır | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dengesiz çekim havzası ve yerel çöküş (potansiyel kuyusu) | Kararlı yörüngeden sapan bir parçacığın, enerjisini tüketerek geri dönüşsüz bir çekim çukuruna yuvarlanması hareketidir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilişsel yanılsama ve rasyonel olmayan sürü davranışı | Bireyin sahte beklentiler peşinde gerçeği tahrif eden telkinlere kapılarak topluca irrasyonel yıkıma sürüklenmesidir | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca bir ahlaki günah veya sıradan bir yanlış inanç tercihi olarak görmek; olayın zihinsel perdelenme ve av çukuruna düşme mekanizmasını ihmal etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Doğruyu yanlıştan ayıran bilincin örtülmesi neticesinde sahte tasavvurlara teslim olma, aldatıcı cazibelere kapılma ve kaçınılmaz bir hüsran ve çöküşe yuvarlanma hali |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kökün rüşd kavramının zıddı olduğu unutulduğunda, rüşdün yalnızca hukuki ergenlik, gayyin de salt basit bir sapkınlık olduğu sanılır; dinin akli, iradi ve ontolojik bilinç inşası kavranamaz |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın temel gayesi insanı rüşde ulaştırmaktır; bu hedefin tam karşısında duran zihinsel ve eylemsel sapma biçimini, İblis'in insan üzerindeki ayartma stratejisini ortaya koyduğu için hayatidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İblis ile Hz. Âdem kıssalarında, peygamberlerin risalet iddialarının doğrulandığı bölümlerde ve heva-hevesine uyarak namazı terk eden nesillerin anlatıldığı uyarılarda belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sapmanın yalnızca bilgisizlikten kaynaklanmadığını; süslü yalanlara kanma, aşırı tutkular ve kibrin basireti körleştirmesi neticesinde insanın kendi eliyle çukura düştüğünü göstererek kaderci mazeretleri çürütür |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamGörüşü engelleyen toz ve karanlık örtü; süt emen yavrunun aşırı içmekten yahut sütsüzlükten telef olması; avcının hazırladığı üzeri örtülü çukura yuvarlanış.
- Soyut anlamDoğru yolu görmeyi engelleyen vehim ve heveslere kapılarak gerçeğe karşı körleşmek, ayartıcı telkinlerle iradeyi yitirip varoluşsal yıkıma ve hüsrana sürüklenmek.
- Sistematik karşılıkBilinçli istikamet, basiret ve rasyonel bütünlüğü temsil eden رشد ekseninden bütünüyle kopuş; yanıltıcı cazibelerin oluşturduğu çekim alanına kapılarak geri dönülmez biçimde kaosa ve cezaya yöneliş.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde gerçekleşen manevi ve ontolojik gayy halini temsil eder. bireyin zamana bağlı rüşd ve basiret düzeyidir; ifadesi basiretin kararmasını ve hakikatten kopuş oranını gösterir. dışarıdan veya nefisten gelen ayartıcı illüzyonların ve aldatıcı telkinlerin şiddet fonksiyonudur. Bu iki etkenin zaman içindeki birikimi, sistemin kararlılığını ve hidayet potansiyelini ifade eden değerini sıfıra indirerek kaçınılmaz bir çöküş ve helak kuyusuna varışla sonuçlanır.