كم
ك - م
جذر- الورود: ٢١
- الآيات: ٢١
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ٦
معناه في القرآن: Nice
هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.
ملاحظاتي
المعاجم(٦)
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٥٣كَمْ: اسمٌ ناقصٌ مبهم، مبني على السكون. وله موضعان: الاستفهامُ والخبرُ. تقول إذا استفهمت: كَمْ رجلاً عندك? نصبت ما بعدَه على التمييز. وتقول إذا أخبرت: كَمْ درهمٍ أنفقتَ? تريد التكثير، وخفضت ما بعده كما تخفض برُبَّ، لأنه في التكثير نقيض رُبَّ في التقليل، وإن شئت نصبت. وإنْ جعلتَه اسماً تامًّا شددت آخره وصرفتَه، فقلت: أكثرت من الكَمِّ، وهي الكَمِّيَّةُ.
كَمْ: اسمٌ ناقصٌ مبهم، مبني على السكون. وله موضعان: الاستفهامُ والخبرُ. تقول إذا استفهمت: كَمْ رجلاً عندك? نصبت ما بعدَه على التمييز. وتقول إذا أخبرت: كَمْ درهمٍ أنفقتَ? تريد التكثير، وخفضت ما بعده كما تخفض برُبَّ، لأنه في التكثير نقيض رُبَّ في التقليل، وإن شئت نصبت. وإنْ جعلتَه اسماً تامًّا شددت آخره وصرفتَه، فقلت: أكثرت من الكَمِّ، وهي الكَمِّيَّةُ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٥٠١باب الكاف والميم
مك ، كم : [ مستعملان ] .
كم : قال الليث : كم : حرف مسألة عن عدد أو خبر ، وتكون خبراً بمعنى رب . فإن عني بها رب جرت ما بعدها . وإن عني بها ربما رفعت ، وإن تبعها فعل رافع ما بعدها انتصبت .
قال : ويقال : إنها في الأصل من تأليف كاف التشبيه ضمت إلى ما ثم قصرت ما فأسكنت الميم . فإذا عنيت بكم غير المسألة عن العدد قلت : كم هذا الشيء الذي معك ؟ فهو مجيبك كذا وكذا .
وقال الفراء : كم وكأين
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١١٬٨٩٨(باب الكاف وما بعدها في الثنائي أو المطابق)
(كل) الكاف واللام أصولٌ ثلاثةٌ صِحاح. فالأول يدلُّ على خلاف الحِدّة، والثاني يدلُّ على إطافة شيء بشيء، والثالث عضوٌ من الأعضاء.
فالأول كَلَّ السَّيف يكِلُّ كُلُولاً وكَلّةً([1]). والكليل: السيف يكِلُّ حَدُّه. وربما قالوا في المصدر كَلالةً أيضاً. وكذلك اللِّسان والطَّرف الكليلان. ويقال: أكَلَّ القومُ، إذا كَلَّت إبلُهم. وكَلَّلَ فلانٌ مثل نَكَل، وقال
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٩١- كم: عبارة عن العدد، ويستعمل في باب الاستفهام، وينصب بعده الاسم الذي يميز به نحو: كم رجلا ضربت؟ ويستعمل في باب الخبر، ويجر بعده الاسم الذي يميز به. نحو: كم رجل. ويقتضي معنى الكثرة، وقد يدخل (من) في الاسم الذي يميز بعده. نحو: ﴿وكم من قرية أهلكناها﴾ [الأعراف/4]، ﴿وكم قصمنا من قرية كانت ظالمة﴾ [الأنبياء/11]، والكم: ما يغطي اليد من القميص، والكم (قال الجوهري: والكم بالكسر والكمامة، وعاء الطلع، وغطاء
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٥٦٩| | ( *!كَمْ ) هَكَذا في الصّحاح أَفردَه | بتَرْكِيبٍ مُسْتَقِلٍّ ، وفي الحَاشِية بِخَطِّ أَبِي |
| زَكَرِيَّا ، صَوابُه . *!وكَمْ ، بالوَاوِ العَاطِفَة | قال : وهو ( اسمٌ نَاقِصٌ ) مُبْهَمٌ ( مَبْنِيٌّ | عَلَى السُّكُونِ ، أَو سُؤالٌ عَنِ العَدَدِ ) كما | فِي المُحْكَم . قال : ( ويَعْمَلُ في الخَبَرِ عَمَلَ | رُبَّ ) ، إلا اَنَّ مَعْنَى كَمْ التَّكْثِيرُ ومَعْنَى | رُبَّ التّقْلِيلُ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٥٢كَمْ
كَمْ ذ : see its syn. كَأَىٍّ or كَأَيِّنْ voce أَىٌّ. ― -b2- As an interrogative with the specification suppressed, What number? How many? and, as in an ex. voce سِقْىٌ, virtually meaning How much? and so in an ex. voce مَسَافَةٌ and voce شَبْرٌ. Also How long? as in the Kur, ii. 161, &c.; a noun signifying a period of time being understood: see also an ex. voce عَسَفَ, and voce فَرَشَ.
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٧ (الإجمالي: ١٥٧)
- هلك
الآيات المشتركة: ١١ · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
- قرن
الآيات المشتركة: ٩ · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
- قبل
الآيات المشتركة: ٨ · Önce
- بعد
الآيات المشتركة: ٧ · Baid uzak demektir
- قري
الآيات المشتركة: ٤ · Kasaba
- لبث
الآيات المشتركة: ٣ · Kaldınız
- طعم
الآيات المشتركة: ٣ · Yiyecek demektir
- سكن
الآيات المشتركة: ٣ · “Sikkin” bıçak demektir
- سنه
الآيات المشتركة: ٢ · Seneler
- مشي
الآيات المشتركة: ٢ · Yürür
- نشأ
الآيات المشتركة: ٢ · “Neş’et” sürgün, filiz demektir
- شرب
الآيات المشتركة: ٢ · İçecek
الآيات التي ورد فيها(٢١)
سَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَمْ آتَيْنَاهُمْ مِنْ آيَةٍ بَيِّنَةٍ وَمَنْ يُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ
Nice
… بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو اللَّهِ كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ …
Nice
… مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالَ …
Kaç
أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ …
Kaç
وَكَذَلِكَ بَعَثْنَاهُمْ لِيَتَسَاءَلُوا بَيْنَهُمْ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالُوا …
Ne kadar
أَفَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِأُولِي النُّهَى
Nice
قَالَ كَمْ لَبِثْتُمْ فِي الْأَرْضِ عَدَدَ سِنِينَ
Kaç
أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى الْأَرْضِ كَمْ أَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ
Nice
أَوَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ أَفَلَا يَسْمَعُونَ
Nice
أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ أَنَّهُمْ إِلَيْهِمْ لَا يَرْجِعُونَ
Nice
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كم |
| Yapı | Edat veya işlev sözü |
| Özel Durum | İki harfli muallel veya mebnî isim/edat yapısı |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عد, حسب, قدر |
| Zıt Kök | فرد |
| Çekirdek Özet 1 | Nicelik, miktar ve sayı kapalılığını toplayıp kuşatan sınır |
| Çekirdek Özet 2 | Geçmiş toplulukların ve ilahi nimetlerin çokluğunu haber verme veya miktar sorgulama |
| Çekirdek Özet 3 | Hesaba ve ölçüye konu olan niceliğin mutlak ilahi bilgiye nispetle kuşatılması |
| Kritik Hata Riski | İfadenin yalnızca basit bir soru edatına indirgenip Kur'an'daki haberî ve kesret bildiren ikaz işlevinin göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كم | Bir niceliği, nesneyi veya hacmi toplayıp içine alma, örtme ve kuşatma; bu çekirdek كمم kökünde meyve tomurcuğunu saran kılıf ve zar anlamında belirginleşir. | Belirgin fark tespit edilmedi | İki harfli müstakil bir edat ve miktar ismi olarak kaldığından ek bir üçüncü harf bulunmamaktadır; yalın çekirdek miktar ve sayı kapalılığını topluca temsil eder. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir nesneyi veya niceliği avuç içine alarak sınırlama, belirli bir hacimde tutma hareketi. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Sayılamayacak derecede akıcı olanı, belirsiz yayılımı ve çokluğu simgeler. |
| كم | Avuç içi ile çokluğu kavrama hareketi | Çok ve yaygın olan miktarı tek bir avuçta, sınırda veya kapta toplayıp miktarını belirleme veya kuşatma hareketi. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi bütünüyle içine alıp örten kılıf, tomurcuk zarı veya giysi kolu; bu fiziksel kuşatmadan hareketle niceliğin sınırını içine alan sayı kabı. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi kullanımında ve şiirde belirsiz bir miktar ve topluluğun büyüklüğünü anlatmak üzere haberî formda çokluk bildiren bir kalıp olarak yer almıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Klasik rivayetlerde başı ve bedeni örten giysi ile ilgili olarak عمر rivayetinde geçen kadının örtünmesini niteleyen أن عمر رأى جارية متكمكمة ibaresinde örtünme ve bürünme anlamında şahit gösterilmiştir. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Proto-Sami dillerinde nicelik, miktar ve mesafe sorgulayan kök *kam- / *kimm- biçiminde yaygın bir işlevsel ad ve edattır. İbranicede miktar ve derece belirten kāmāh (כַּמָּה) biçimi doğrudan nicelik sormak veya çokluk bildirmek üzere kullanılır. Süryanicede kəmā (ܟܡܐ) kelimesi miktar, sayı ve derece tayininde soru ve haber işlevi görür. Akadcada miktar ve ölçü bağlamında kīam ifadesiyle morfolojik yakınlık kurulur. Kökün somut nesnel tabanında yer alan örtme, kılıf içine alma ve bir araya toplama semantiği ile nicelik bildiren edat yapısı arasındaki bağ, sayılan şeylerin tek bir küme veya kap içinde toplanıp miktarının sorgulanması ya da haber verilmesi fikrine dayanır. Arapçada كم hem soru hem de haber kipinde yüksek sayısal yoğunluk ve belirsiz çokluk anlatımını üstlenmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane’s Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | كم ve كمم | Somut planda tomurcuk kılıfı ve örtü; soyut ve sentaktik planda miktar ve sayı ismi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice כַּמָּה ve Süryanice ܟܡܐ | Sami dillerinde miktar, derece ve sayı sorgulayan ortak kadim morfem. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Proto-Afroasyatik sayı ve derece göstericileri | Geniş dil ailesinde nicelik ve ölçek bildiren soru/ünlem tabanları. | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كم | Anlamlı | Nicelik, miktar, örtme ve kılıf | Miktar sorgulama, çokluk bildirme veya nesneyi içine alan kılıf olma. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| مك | Anlamlı | Emme, tüketme, iliğini çıkarma | Bir şeyin içindekini sonuna kadar çekip alma, tüketme ve helak etme. | Kur'an'da geçmez; çekirdek tersinmesi ile hacmi boşaltma yönündedir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كم | Merkez | Miktar ve nicelik | Sayısı tam bilinmeyen veya azametinden ötürü sayılamayan çokluğu kuşatıcı tarzda ifade eder. | Hem soru hem de haberî kesret bildirir. |
| عد | Komşu | Sayma ve döküm | Nesneleri tek tek birimlerine ayırarak ardışık biçimde kayda geçirmektir. | Parçalı döküme odaklanır. |
| حسب | Komşu | Hesaplama ve tartım | Sayılan nicelikler arasında mantıksal, zihinsel bir işlem ve denklik kurmaktır. | Zihinsel işlem yönü baskındır. |
| قدر | Komşu | Ölçü ve takdir | Niceliğin önceden belirlenmiş sınırını, haddini ve dengesini tayin etmektir. | Sınır ve tayin boyutu öne çıkar. |
| فرد | Zıt | Teklik ve yalnızlık | Çokluğun, kümenin ve miktarın aksine nesnenin parçalanamaz tekilliğini ifade eder. | Sayılamaz çokluğun zıddıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كم | Kaç, nice, ne kadar | Soru ve haber kipinde nicelik, miktar ve kesret göstergesi. | Kesin |
| Latince | quantum, quot | Ne kadar, nice | Nicelik ve sayı derecesini sorgulayan veya belirten biçim. | Güçlü |
| İngilizce | how many, how much, how many a | Kaç, ne kadar, nice | Hem soru hem de geçmişe yönelik çokluk ünlemi. | Kesin |
| Almanca | wie viel, wie viele, gar mancher | Kaç, ne kadar, nice çok | Sayılabilir ve sayılamayan miktar ile haberî çokluk. | Güçlü |
| Fransızca | combien, que de | Kaç, ne kadar, nice | Miktar sorgusu ve çokluk bildiren hayret/haber yapısı. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كَمْ (İstifhâmî) | Sayı ve vakit miktarını sorgulama | Kişinin veya topluluğun kaldığı süreyi, zaman miktarını öğrenme bağlamı; Bakara 2:259, Kehf 18:19. |
| كَمْ / وَكَمْ (Haberî - Helak) | Geçmiş kavimlerin çokluğu ve helak büyüklüğü | İlahi uyarıyı hiçe sayan geçmiş medeniyetlerin çokluğunu haber verme bağlamı; A'râf 7:4, Meryem 19:98, Kasas 28:58. |
| كَمْ (Haberî - Nimet ve Yaratılış) | Yeryüzündeki bitki ve nimetlerin sınırsız bolluğu | Yeryüzünde var edilen sayısız güzel çiftin çokluğunu gözler önüne serme bağlamı; Şuarâ 26:7. |
| كَمْ (Haberî - Üstünlük ve Zafer) | Sayıca az topluluğun çok topluluğa galebesi | Niceliğin değil niteliğin ve sabrın belirleyici olduğunu bildirme bağlamı; Bakara 2:249. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ilmin kuşatıcılığı ve sünnetullah | Tarihte helak edilen sayısız kavmin ilahi adaletin zorunlu sonucu olması ve az toplulukların çok topluluklara galebesindeki ilahi yardım tartışması. | Niceliğin ilahi irade karşısında mutlak hüküm ifade etmemesi. |
| Fıkıh | İkrar ve dava dili | Hukuki beyanlarda ve ikrarlarda miktar bildiren meçhul lafızların tayini, yemin ve dava konusu borcun tespiti. | Belirsiz miktarın tefsir ve beyan ile belirli hale getirilmesi. |
| Tefsir | İstifhâm ve haber ayrımı | Ayetlerdeki lafzın soru mu yoksa muhatabı sarsıcı bir çokluk ve ibret haberi mi olduğu meselesi. | Haberî kipin dehşet, kesret ve ibret vurgusuna tahsisi. |
| Hadis | Zaman, ecir ve fitne rivayetleri | Kabirde kalış süresi, amellerin katlanarak artan sevap miktarı ve ümmetlerin mukayeseli çokluğu anlatımları. | Ölçülemez derecedeki fazilet veya tehlikenin sayısal büyüklüğü. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tarih bilinci ve ibret | Kesretin uyarıcılığı | İnsanı sayısal çoklukla övünmekten caydırmak | Geçmişte yok edilen niceliklerin hakikat karşısındaki çaresizliğini gösterir. | Kesin |
| İlmi | Niceliksel belirsizlik | Parametrik miktar | Hesaba konu olan değişkeni tanımlamak | Tam dökümü yapılmamış ama varlığı kesin olan sayısal alanı sembolize eder. | Güçlü |
| Siyasi | Askeri ve demografik güç | Niceliksel yanılsama | Maddi gücün mutlaklaştırılmasını engellemek | Sayıca az toplulukların inançla galip gelebileceğini ihtar eder. | Güçlü |
| İktisadi | Refah ve kaynak çokluğu | İsraf edilen bolluk | Nimet bolluğunun hesap sorumluluğunu kurmak | Sayısız bahçe, saray ve servetin şımarıklık sebebi olmaması gerektiğini bildirir. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Belirsiz katsayı veya toplam operatörü () | Alt ve üst sınırları teker teker dökülmemiş, fakat toplam büyüklüğü çok yüksek olan niceliksel küme. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif hafıza ve demografik döngü | Toplumların tarihte yükseliş ve çöküşlerini belirleyen sayısal kütlelerin tarihsel istatistiği. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Sözcüğün Kur'an'da yalnızca basit bir soru edatı ("kaç?") zannedilerek muhataba yöneltilmiş pedagojik bir bilgi sorusu sanılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Büyük çoğunlukla haberî formda gelerek muhatabı sarsan, sayılamayacak derecede çok yıkımı veya nimeti gözler önüne seren tarih felsefesi aracı olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki tarihsel ibret ve helak tablolarının hafifletilerek edebi bir retorik sorudan ibaret görülmesi, ilahi sünnetin ağırlığının kavranamaması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tarih boyunca medeniyet kurmuş ve gücüne güvenmiş nice kavmin helak edildiğini, maddi çokluğun hakikat karşısında bir koruma sağlamadığını zihinlere kazıyan anahtar bir ihtar ifadesidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin akıbetlerini anlatan tarihsel kıssalarda, yeryüzündeki bitkisel ve kozmik nimetlerin dökümünde ve sabırla zafere ulaşan mümin toplulukların anlatıldığı ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nicelik üstünlüğünü ve demografik gücü mutlak hakikat ölçüsü sayan maddeci anlayışı yıkar; az sayıdaki hakikat ehlinin çok sayıdaki bâtıla galip gelebileceğini ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesneyi bütünüyle saran kılıf, tomurcuk zarı veya avuç içine alınıp kuşatılan miktar.
- Soyut anlamSayısal dökümü yapılmaksızın bir kümede toplanmış olan büyük nicelik, haberî kesret ve miktar kapalılığı.
- Sistematik karşılıkMaddi çokluğun ve niceliksel gücün ilahi adalet ve hakikat yasaları karşısındaki hükmünü belirleyen ilahi ölçü göstergesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde tek tek sayılabilir fertleri veya hadiseleri, bu birimlerin toplam kümesini ve miktarını temsil eder. ifadesi sayının bilinen ölçülerin ötesinde büyüklüğünü (kesret) gösterir. bu topluluğun ilahi sünnet içindeki akıbet fonksiyonudur; ise tarihin ibretle noktalandığı mutlak sonu veya ilahi kuşatmayı sembolize eder.