مع
م - ع
جذر- الورود: ١٦٤
- الآيات: ١٥٧
- الصيغ: ١٢
- المعاجم: ٥
معناه في القرآن: Beraber
ملاحظاتي
المعاجم(٥)
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٥١مَعَ: كلمةٌ تدلُّ على المصاحبة. قال محمد بن السَريِّ: الذي يدلُّ على أنَّ مَعَ اسمٌ حركةُ آخرِه مع تحرُّك ما قبله، وقد يسكَّن وينوَّن تقول: جاءوا معاً.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٬٥٩٩باب العين والميم
عم ، مع
عم : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه اختصم إليه رجلانِ في نخلِ غرسَه أحدُهما في أرض الآخر ، قال الراوي للحديث : ( فلقد رأيت النخل يُضرَب في أصولها بالفؤوس وإنّها لَنخلٌ عُمٌّ ) .
قال أبو عبيد : العُمُّ : التامّة في طولها والتفافها ، واحدتها عميمة . قال : ومنه قيل للمرأة عميمة إذا كانت وثيرة . وأنشد للبيد في صفة نخيل طالت :
سُحُق يمتِّعها الصَّفا وسَرِيُّه
عُمٌّ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٠٬٨٠٩(باب الميم وما بعدها في المضاعف والمطابق)
(من) الميم والنون أصلان. أحدهما يدلُّ على قطع وانقطاع، والآخر على اصطناع خير.
الأوّل [المنّ]: القطع، ومنه يقال: مَنَنْتُ الحبلَ: قطعته. قال الله تعالى: ﴿فلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ﴾ [التين 6]. والمَنُون: المنيّة، لأنها تنقص العدد وتقطع المدَد. والمنُّ: الإعياء، وذلك أنَّ المُعْيِيَ ينقطع عن السَّير. قال:
* قلائصاً لا يشتَكين المَنَّا *
والأصل الآخر
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٨٩(نقل الزركشي هذا الباب في البرهان 4/428)
(مع) يقتضي الاجتماع إما في المكان: نحو: هما معا في الدار، أو في الزمان. نحو: ولدا معا، أو في المعنى كالمتضايفين نحو: الأخ والأب، فإن أحدهما صار أخا للآخر في حال ما صار الآخر أخاه، وإما في الشرف والرتبة. نحو: هما معا في العلو، ويقتضي معنى النصرة [وأن المضاف إليه لفظ (مع) هو المنصور] (ما بين [ ] نقله السيوطي في معترك الأقران 2/555) نحو قوله تعالى: {لا تحزن
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٠٧مَعَ
مَعَ ذ [generally thus in all cases] is a word, or noun, (S, K,) or particle, (K,) denoting concomitance, (S, K,) &c. (K.) It is said to denote the commencement of concomitance, though this is not invariably the case. (MF and TA, voce فِى.) ― -b2- جِئْتُ مَعَ العَصْرِ means عِنْدَ العَصْرِ. (Mughnee.)
مَعَ مَعَ ذ [generally thus in all cases] is a word, or noun, (S, K,) or particle, (K,) denoting concomitance, (S, K,) &c. (K.) It is said to denote the commencement of concomitance, though this is not invariably the case. (MF and TA, voce فِى.) ― -b2- جِئْتُ مَعَ العَصْرِ means عِنْدَ العَصْرِ. (Mughnee.)
الصيغ(١٢)
- مَعَBeraber(مَعَ)×٥٨
- مَعَهُOnunla beraber(مَعَهُ)×٣٤
- مَعَكُمْSeninle beraber(مَعَكُمْ)×٢٦
- مَعَهُمْOnlarla beraber(مَعَهُمْ)×١٢
- مَعَكَSeninle beraber(مَعَكَ)×١١
- مَعِيَBenimle beraber(مَعِيَ)×١١
- مَعَنَاBizimle beraber(مَعَنَا)×٦
- مَعَهُمُOnlarla beraber(مَعَهُمْ)×٢
- لَمَعَBeraber(لَمَعَ)×١
- لَمَعَكُمْSizinle beraber(لَمَعَكُمْ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٣٧ (الإجمالي: ٥٢٧)
- أله
الآيات المشتركة: ٨٦ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- أمن
الآيات المشتركة: ٤٣ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- قول
الآيات المشتركة: ٦٢ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- نجو
الآيات المشتركة: ١١ · Özel konuşmak
- جيأ
الآيات المشتركة: ٢٠ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
- طير
الآيات المشتركة: ٦ · “Tayr” kuş demektir
- قعد
الآيات المشتركة: ٦ · Temel demektir
- رسل
الآيات المشتركة: ٢٥ · Saçak demektir
- نزل
الآيات المشتركة: ١٨ · “Nezle” konaklama yeri demektir
- صبر
الآيات المشتركة: ١٠ · Granit taş demektir
- ربص
الآيات المشتركة: ٤ · “Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden…
- قتل
الآيات المشتركة: ١١ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
الآيات التي ورد فيها(١٥٧)
وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ
Beraber
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ
Beraber
… مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ
Beraber
… فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ
Beraber
يَامَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ
Beraber
رَبَّنَا آمَنَّا بِمَا أَنْزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ
Beraber
رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ
Beraber
وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَأُولَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقًا
Beraber
إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَاعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَأَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ فَأُولَئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ وَسَوْفَ يُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ أَجْرًا عَظِيمًا
Beraber
وَإِذَا سَمِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ
Beraber
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مع |
| Yapı | İki harfli edat / zarf |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جمع, صحب, عند |
| Zıt Kök | فرد |
| Çekirdek Özet 1 | İki veya daha fazla varlığın mekânda, zamanda veya ortak bir eylemde bir araya gelmesi ve birbirine eşlik etmesi. |
| Çekirdek Özet 2 | İlahî maiyyetin genel kuşatıcılığı ve müminlere yönelik özel nusret ve inayet desteği ile müminlerin itikadi saf birlikteliği. |
| Çekirdek Özet 3 | Varlıkların yalıtılmış değil, birbirine refakat eden, saf tutan ve ortak sorumluluk taşıyan bir ilişki ağı içinde bulunması. |
| Kritik Hata Riski | İlahî maiyyeti fiziksel ve mekânsal bir bitişme veya hulûl sanmak ya da özel yardım maiyyetini genel kuşatma maiyyeti ile karıştırıp amelsiz bir teminata dönüştürmek. |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مع | Karışma, seslerin ve unsurların birbirine girmesi, iç içe olma hâli (معمع gibi lafızlarda yoğunluk ve kaynaşma). | Veri bulunamadı | Kök iki harfli asli bir edat ve zarf yapısında olduğundan üçüncü bir harf eklenmemiş, yalın çekirdek doğrudan birliktelik ve eşlik (maiyyet) manasına tahsis edilmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Unsurların birbirine karışması, akışkanlık, kuşatıcılık ve bir araya gelerek bütünleşme potansiyeli. |
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Doğrudan idrak, yönelme, odaklanma, bir varlığın başka bir varlığa dikkat ve mevcudiyetle bağlanması. |
| مع | Suyun kuşatıcı akışıyla gözün odaklanışının birleşimi | Bir varlığın diğer bir varlığa dikkat, şahitlik ve yakınlık ile refakat etmesi; aynı akış ve durum içinde birlikte bulunma hareketi. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin başka bir şeye katılması, mekân ve zaman bakımından eklemlenerek refakat etmesi; seslerin ve hareketlerin kaynaşarak şiddetlenmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü'r-Rumme yaz mevsiminin şiddetli sıcağını (ma‘ma‘ân) tasvir ederken kullanmıştır: حَتَّى إذا معمعانُ الصيف هَبَّ لهُ / بأجَّةٍ نَشَّ عنها الماءُ والرُّطُبُ |
| Erken Arapça kullanım | Bir arada bulunmayı, eşlik etmeyi bildiren zarf kullanımı; ayrıca kendi iradesi olmayıp her rüzgâra kapılan ve herkese "seninleyim" diyen şahsiyetsiz kimseye إمعة denilmesi. |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Güney Sami ve Afroasyatik diller bütününde مع yapısı, doğrudan birleşme, eşlik etme ve maiyyet bildiren arkaik bir edat ve zarf katmanına aittir. Arapçadaki مَعَ lafzı, mekânsal temas veya fiziksel yapışıklıktan ziyade aynı hâl, zaman ve gaye içinde bulunma semantiğini korumuştur. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) birliktelik ağırlıklı olarak عم kökünden türeyen yapılarla ifade edilirken, Arapçada iki harfli bu yapı fonetik ve semantik olarak bağımsız bir maiyyet zarfı olarak yerleşiklik kazanmıştır. Kökün türevlerinde görülen ses ve hareket şiddeti (kaynaşma), lafzın ilksel katmanda yalnızca statik bir yan yana duruşu değil, dinamik bir birliktelik ve iştiraki temsil ettiğini gösterir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مع kökü ve katlamalı معمع | Kaynaşma, karışma ve bir araya gelme bildiren ikili çekirdekten maiyyet (birliktelik) zarfına geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramicedeki عم biçimi | Kuzey Sami dillerindeki birliktelik edatlarına karşılık Arapçada مع yapısının eşlik ve iştirak zarfı olarak korunması | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir soydaş biçim tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مع | Anlamlı | Birliktelik ve refakat | Bir şeyle beraber olma, eşlik etme ve maiyyet kurma | Hedef kök; Kur'an'da 164 kez geçer |
| عم | Anlamlı | Kapsama ve yaygınlık | Bir durumun genelleşmesi, her tarafı içine alması, amca ve büyük topluluk manaları | Ters permütasyon; Kur'an'da bu ikili yalın formda geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مع | Merkez | Birliktelik, refakat | Bir arada bulunma, eşlik etme ve maiyyet içinde olma | Mekân, zaman veya manevî destek bakımından beraberlik bildirir |
| جمع | Komşu | Toplanma, bir araya gelme | Dağınık unsurların toparlanıp tek kitle haline gelmesini bildirir; eşlik şart değildir | Birleştirme ve cem etme eylemi |
| صحب | Komşu | Arkadaşlık, yoldaşlık | Süreklilik, bilinçli bağ ve dostluk gerektirir; anlık veya genel durum birlikteliğini aşar | Sürekli refakat ve dostça mülazemet |
| عند | Komşu | Yanında olma, nezdiyet | Hüküm, mülkiyet, huzur ve yetki alanı bildirir; doğrudan ortak hareket veya destek şartı taşımaz | Nezdiyet ve imkân dairesi |
| فرد | Zıt | Teklik, ayrılma | Eşlik, maiyyet ve birlikteliğin tamamen ortadan kalkması, tek başına kalma hâli | Yalıtılmışlık ve refakatsizlik |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مع | Birlikte, beraber | Eşlik, maiyyet, zamansal ve mekânsal refakat ile ilahî yardım | Kesin |
| Latince | cum | İle, birlikte | Refakat ve eşzamanlılık bildirir; teolojik inayet ve yardım nüansını doğrudan taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | with, together with | Birlikte, beraber | Genel eşlik ve birliktelik bildirir; ontolojik destek ve saf birliği boyutunu dışarıda bırakır | Kesin |
| Almanca | mit, zusammen mit | Birlikte, ile | Katılım ve yan yana bulunmayı ifade eder; ilahî koruyucu maiyyet derinliğini kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | avec, ensemble avec | Birlikte, ile | Birliktelik ve eşlik bildirir; ahlaki saf tutuş ve nusret anlamını tam olarak vermez | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İlahî özel maiyyet | Yardım, inayet ve koruma | Allah'ın peygamberlerle, sabredenlerle ve muttakilerle beraber olduğunu bildiren ayetler; Tevbe 9:40, Şuarâ 26:62, Bakara 2:153. |
| İlahî genel maiyyet | İlim, kudret ve şahitlik ile kuşatma | Allah'ın her nerede olunursa olsun kullarıyla beraber olduğunu, hiçbir fısıltının gizli kalmadığını bildiren bağlamlar; Hadîd 57:4, Mücâdele 58:7. |
| İtikadi saf birliği | Hak veya batıl cephesine fiilen intisap | Müminlerle beraber rükû etme veya inkârcılarla gizlice "biz sizinleyiz" diyerek saf tutma beyanları; Bakara 2:14, Bakara 2:43, Mâide 5:53. |
| Dünyevi refakat ve yol arkadaşlığı | Mekânsal ve zamansal eşlik | İnsanların seferde, ailede veya mecliste birlikte bulunması; Yûsuf 12:12, Tevbe 9:46. |
| Uhrevi akıbet ortaklığı | Cennet veya cehennemde birlikte haşrolma | Ahirette peygamberler ve sıddıklarla beraber olma yahut günahkârların sürücüsüyle sevk edilmesi; Nisâ 4:69, Kâf 50:21. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Maiyyetullah ve ilahî sıfatlar | Allah'ın kullarla beraber olmasının zâtî ve mekânsal (hulûl) mı yoksa ilim, kudret ve nusret ile mi anlaşılacağı | Zâtî mekânsallık tenzih edilerek ilimle ihata ve nusretle inayet şeklinde anlaşılmıştır |
| Fıkıh | İbadet ve akitlerde birliktelik | Cemaatle namaz kılma mükellefiyeti ve akit meclisinde tarafların bir arada bulunma şartı | Hükmi, bedeni ve iradi katılımın meşruiyeti sağlaması |
| Tefsir | Genel ve özel maiyyet ayrımı | Kuşatıcı maiyyet ile zafer bahşeden hususi maiyyet ayetlerinin bağlamsal taksimi | Bağlama göre murakabe korkusu yahut sükûnet ve zafer müjdesi |
| Hadis | Sevgi ve sadakat bağı | Ahirette kişinin dünyada sevdikleriyle beraber haşrolunacağı ilkesi | Kalbî ve ameli bağlılığın ebedi kaderi tayin etmesi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahî murakabe ve güven | Maiyyetullah | Koruma ve itminan | Kulun hiçbir an ilahî gözetimden uzak olmadığını, sabır ve takva üzere olana Allah'ın nusret edeceğini bilmesi | Kesin |
| İlmi | Metodolojik gözlem | Eşzamanlılık ve korelasyon | Değişkenleri eşleştirme | Olguların ve delillerin aynı bağlam ve şartlar altında birlikte ele alınıp değerlendirilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Cepheleşme ve aidiyet | İttifak ve saf belirleme | Meşruiyet ve güç birliği | Siyasi sadakatin soyut sözle değil, fiilen aynı safta yer alıp bedel ödemekle teyit edilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Ortaklık ve sermaye | Müşareket | Risk ve kâr paylaşımı | Emek ile sermayenin veya ortakların ticari faaliyette bir araya gelerek sonuca birlikte katlanması | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kümeler teorisinde kesişim ve ortak koordinat sistemi | İki bağımsız elemanın aynı durum uzayında, aynı zaman diliminde ortak bir ilişki fonksiyonuna tâbi olması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide kolektif eylem ve dayanışma ağı | Bireylerin tekilliklerini koruyarak ortak bir ülkü ve normatif çerçeve etrafında fiilen birleşmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | مع lafzını yalnızca fiziksel bir yan yana duruşa, kuru bir mekân birlikteliğine indirgemek; ahlaki, teolojik ve ontolojik maiyyeti göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kelime hem kâinatı bütünüyle kuşatan ilahî ilim ve murakabeyi, hem müminlere vadedilen sarsılmaz zafer ve desteği, hem de itikadi safta fiilen yer almayı kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahî beraberliği mekânsal bir bitişme sanarak tevhidden sapmak ya da "Allah bizimle" güvenini sabır ve takva şartından koparıp amelsiz bir kibre dönüştürmek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Allah ile kul arasındaki bağı tenzih ve yakınlık dengesinde kurar; insanın yeryüzünde tek başına ve sahipsiz olmadığını, tarihin ilahî inayet eşliğinde yürüdüğünü bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin en çetin imtihan anlarındaki tevekkül beyanlarında, sabır ve takva ehline vadedilen zafer ayetlerinde ve münafıkların sahte saf iddialarının reddedildiği metinlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminin yalnızlık ve yenilmişlik duygusuna kapılmasını engeller; aynı zamanda kuru aidiyet iddialarını geçersiz kılarak hakiki beraberliğin eylem ve sebatla gerçekleştiğini gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİki veya daha fazla unsurun aynı mekânda, zamanda veya harekette bir araya gelip birbirine eşlik etmesi.
- Soyut anlamBir iradenin başka bir varlığa rıza, himaye, şahitlik veya sadakatle bağlanarak onun durumuna iştirak etmesi.
- Sistematik karşılıkİlahî kuşatıcılık ile insani saf tutuşun kesişiminde inşa edilen himaye, murakabe ve kolektif sorumluluk düzeni.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ve bir araya gelen varlıkları veya tarafları, bu iki tarafın paylaştığı zaman, mekân veya hâl bağlamını, ise bu kesişimden doğan fiili maiyyeti (birlikteliği) temsil eder. işareti sürecin sonucunu, ise maiyyetin doğurduğu ortak gücü, ilahî himayeyi veya saf dayanışmasını sembolize eder.