مكث
م - ك - ث
جذر- الورود: ٧
- الآيات: ٧
- الصيغ: ٦
- المعاجم: ١٢
Oturup bekleyen adam demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Oturup bekleyen adam demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢١٥الكاف والثاء والميم معهما
ك ث م، م ك ث مستعملان فقط كثم: أكثْمَكَ الأمر، أي: أمكنك. وأكْثَمُ: اسم.
مكث: المُكْثُ: الانتظار. والماكِثُ: المنتظر.
وقد مكُثَ مَكاثةً فهو مكيثٌ، أي: رزين لا يعجل. وقوم مكِيثونَ ومُكَثاءُ.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٨٦المكثُ: اللَبْثُ والانتظار. وقد مَكَثَ ومَكُثَ. والاسم المُكْثُ والمِكْثُ. وتَمَكَّثَ: تَلَبَّثَ. والمِكِّيثى: المُكْثُ. وسار الرجل مُتَمَكِّثاً، أي مُتَلَوِّماً. ورجل مَكيثٌ، أي رَزينٌ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣٥٩ك ث م
كثم ، مكث ، ثكم : ( مستعملة ) .
كثم : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكثَمَةُ : المرأة الرَّيّا من شرابٍ أو غيره .
وقال الأصمعيّ : وَطْبٌ أكثمُ أي مملُوءٌ وأنشد :
مُذَممةٌ يُمْسِي ويُصبحُ وَطبُهَا
حراماً عَلَى مُعْتَرِّها وهو أَكثمُ
وقال الفراء : هو يَرْمِي من كثمٍ أي من قُربٍ ، وكمَأَةٌ كَاثمةٌ أي غليظةٌ .
وأَكثمُ : من أسماءِ العرب .
ثكم : أهمله الليث .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الثُّكمةُ :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٩٠٢(باب الميم والكاف وما يثلثهما)
(مكل) الميم والكاف واللام كلمةٌ تدل على اجتماعِ ماء. ومَكَلَت البئرُ: اجتمعَ ماؤُها في وَسَطها. ومجتمع الماء مَُكْلَة. وبئر مَكُول، والجمع مُكُل.
(مكن) الميم والكاف والنون كلمةٌ واحدة. المَكْن: بَيض الضَّبّ. وضَبٌّ مَكُونٌ. [قال]:
ومَكْنُ الضِّباب طَعامُ العُرَيبِ *** ولا تَشتهيهِ نفوسُ العَجَمْ([1])والمكُنات: أوكار الطّير، ويقال مَكِنات([2]).
(مكا) الميم والكاف
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢١٠- المكث: ثبات مع انتظار، يقال: مكث مكثا. قال تعالى: ﴿فمكث غير بعيد﴾ [النمل/22]، وقرئ: ﴿مكث﴾ (وهي قراءة جميع القراء إلا عاصما وروحا. الإتحاف ص 335)، قال: ﴿إنكم ماكثون﴾ [الزخرف/77]، ﴿قال لأهله امكثوا﴾ [القصص/29].
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٢٤٤المُكْثُ: الأَناةُ واللَّبَثُ والانتظار؛ مَكَثَ يَمْكُثُ، ومَكُثَ مَكْثاً ومُكْثاً ومُكوثاً ومَكاثاً ومَكاثةً ومِكِّيثَى؛ عن كراع واللحياني، يمدّ ويقصر. وتَمَكَّثَ: مَكَثَ.
والمَكِيثُ: الرَّزينُ الذي لا يَعْجَل في أَمره، وهم المُكَثاءُ والمَكِيثون، ورجل مَكِيثٌ أَي رَزِينٌ؛ قال أَبو المُثَلَّمِ يعاتب صخراً:أَنَسْلَ بَني شِعارَةَ، مَن لِصَخْرٍ؟
فإِنِّي عن تَقَفُّرِكم مَكِيثُ
قوله: عن تَقَفُّرِكم
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٦٨* م ك ث * * المُكْثُ * اللبث والانتظار وبابه نصر و * مَكُثَ * أيضا بالضم * مَكْثاً * بفتح الميم والاسم * المُكْثُ * و * المِكْثُ * بضم الميم وكسرها و * تَمَكَّثَ * تلبث
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٣١١المكث، مثلثا، ويحرك، والمكيثى مثال الخصيصى، عن كراع واللحياني، ويقصر ويمد، والمكوث والمكثان، بضمهما والمكاث والمكاثة بفتحهما: الأناة و اللبث والانتظار. ويقال: المكث: الإقامة مع الانتظار والتلبث في المكان. والفعل كنصر وكرم . قال الله عز وجل فمكث غير بعيد قال الفراء: قرأها الناس بالضم، وقرأها عاصم بالفتح، ومعنى غير بعيد : غير طويل من الإقامة. قال أبو منصور: اللغة العالية مكث، وهو نادر،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٣١مَكَثَ
1 مَكَثَ ذ , aor. مَكُثَ ; and مَكُثَ, aor. مَكُثَ ; inf. n. مَكْثٌ [with which مُكْثٌ and مِكثٌ (see below) are syn.] and مِكِّيثَى (S, K) [like خِصِّيصَى, q. v.,] and مِكِّيثَآءُ [like خِصِّيصَآءُ] and مَكَثٌ and مُكُوثٌ and مُكْثَانٌ (K) and مَكَاثٌ and مَكَاثَةٌ [which last is the inf. n. of مَكُثَ]; (TA;) He tarried; tarried and waited, or expected; (S, K;) was patient, and tarried,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٣٣مَكَثَ
مَكَثَ U ( n. ac. مَكْث 1 , مِكْث 2 , مُكْث 3 , مَكَث 4 , مُكُوْث 27 , مِكِّيْثَى 30ya , مُكْثَاْن 35 &
a. مِكِّيْثَآء ) [ Bi ], Stopped, tarried, lingered, loitered, sojourned in.
b. Waited; paused.
c. [ 'Ala ], Persevered in.
مَكُثَ
مَكُثَ U ( n. ac. مَكَاْثَة 22t ),
a. Was patient.
b. see supra (a) .
أَمْكَثَ
أَمْكَثَ IV ,
a. Made to stay.
تَمَكَّثَ
تَمَكَّثَ V
a. [
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٬١٧٩مكث
مَكَثَ - يَمْكُثُ - مُكْث - مَاكِث - مَاكِثُوْن
مَكَثَ - يَمْكُثُ + كائن + في مكان: يظل في موقعه المكاني من غير تغيير أوانتقال
مُكْث: على وزن " فُعْل " اسم فعل من " مَكَثَ - يَمْكُثُ ": البقاء في موقع أو على فعل من غيرانتقال أو تغيير
على مُكْث: على ثبات ودون تنقل
﴿وقرآنا فرقناه لتقرأه على الناس على مكث﴾: لتقرأ كُلَّ فِرْقَةٍ من القرآن
مكث مَكَثَ - يَمْكُثُ - مُكْث - مَاكِث - مَاكِثُوْن مَكَثَ - يَمْكُثُ + كائن + في مكان: يظل في موقعه المكاني من غير تغيير أوانتقال مُكْث: على وزن " فُعْل " اسم فعل من " مَكَثَ - يَمْكُثُ ": البقاء في موقع أو على فعل من غيرانتقال أو تغيير على مُكْث: على ثبات ودون تنقل ﴿وقرآنا فرقناه لتقرأه على الناس على مكث﴾: لتقرأ كُلَّ فِرْقَةٍ من القرآن وحدها على ثبات ومن غير تنقل إلى غيرها، إلى أن يفرغوا من كتابة وحفظ ما تقرأه من الفرقة من القرآن مَاكِث: اسم فاعل صفة مشبهة من " مَكَثَ - يَمْكُثُ ": الذي يظل في مكانه لايغادره ولا يفارقه مَاكِثُوْن: جمع " مَاكِث " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الإقامة في موقع مدة قصيرة"، وهي: لَبَثُ - يَلْبَثُ، مَكَثَ - يَمْكُثُ، عَمَر - يَعْمُرُ، سَكَنَ - يَسْكُنُ (المتعدي)، زارَ - يَزوْرُ، بَاتَ - يَبيْتُ
مكث - يمكث - أمكثوا ﴿إذ رأى نارا فقال لأهله امكثوا إني آنست نارا لعلي آتيكم منها بقبس أو أجد على النار هدى(10)﴾ طه ﴿فلما قضى موسى الأجل وسار بأهله آنس من جانب الطور نارا قال لأهله امكثوا إني آنست نارا لعلي آتيكم منها بخبر أو جذوة من النار لعلكم تصطلون(29)﴾ القصص ﴿أنزل من السماء ماء فسالت أودية بقدرها فاحتمل السيل زبدا رابيا ومما يوقدون عليه في النار ابتغاء حلية أو متاع زبد مثله كذلك يضرب الله الحق والباطل فأما الزبد فيذهب جفاء وأما ما ينفع الناس فيمكث في الأرض كذلك يضرب الله الأمثال(17)﴾ الرعد ﴿فمكث غير بعيد فقال أحطت بما لم تحط به وجئتك من سبإ بنبإ يقين(22)﴾ النمل ماكث - ماكثون - ماكثين ﴿ماكثين فيه أبدا (3)﴾ الكهف ﴿ونادوا يامالك ليقض علينا ربك قال إنكم ماكثون (77)﴾ الزخرف على مكث ﴿وقرآنا فرقناه لتقرأه على الناس على مكث ونزلناه تنزيلا(106)﴾ الإسراء مختار الصحاح ● [مكث] م ك ث: المُكْثُ اللبث والانتظار وبابه نصر و مَكُثَ أيضا بالضم مَكْثاً بفتح الميم والاسم المُكْثُ و المِكْثُ بضم الميم وكسرها و تَمَكَّثَ تلبث الراغب مكث - المكث: ثبات مع انتظار، يقال: مكث مكثا. قال تعالى: }فمكث غير بعيد﴿[النمل/22]، وقرئ:﴾مكث﴿(وهي قراءة جميع القراء إلا عاصما وروحا. الإتحاف ص 335)، قال:﴾إنكم ماكثون﴿[الزخرف/77]،﴾قال لأهله امكثوا{ [القصص/29]. ملخص اللسان: 1. المُكْثُ: الأَناةُ واللَّبَثُ والانتظار؛ مَكَثَ يَمْكُثُ، ومَكُثَ مَكْثاً ومُكْثاً ومُكوثاً ومَكاثاً ومَكاثةً ومِكِّيثَى؛ 2. والمَكِيثُ: الرَّزينُ الذي لا يَعْجَل في أَمره 3. والماكِثُ: المُنْتَظِرُ، وتَمَكَّثَ إِذا انتَظَر أَمْراً وأَقام عليه، فهو مُتَمَكِّثٌ منتظِر. وتَمَكَّثَ: تَلَبَّث.والمُكْثُ: الإِقامةُ مع الانتظار والتَّلَبُّث في المكان، والاسم المُكْث والمِكْثُ، بضم الميم وكسرها 4. فمَكَثَ غير بعيدٍ ، ومعنى غيرَ بعيدٍ أَي غيرَ طويل، من الإِقامة 5. وسار الرجلُ مُتَمَكِّثاً أَي مُتَلَوِّماً. وفي الحديث أَنه توضَّأَ وضوءاً مَكِيثاً أَي بطيئاً مُتأَنّياً غيرَ مستعجل. 6. ورجل مَكِيثٌ: ماكِث. والمَكيثُ أَيضاً: المُقيم الثابت؛ لسان العرب ● - مكث: المُكْثُ: الأَناةُ واللَّبَثُ والانتظار؛ مَكَثَ يَمْكُثُ، ومَكُثَ مَكْثاً ومُكْثاً ومُكوثاً ومَكاثاً ومَكاثةً ومِكِّيثَى؛ عن كراع واللحياني، يمدّ ويقصر. وتَمَكَّثَ: مَكَثَ. والمَكِيثُ: الرَّزينُ الذي لا يَعْجَل في أَمره، وهم المُكَثاءُ والمَكِيثون، ورجل مَكِيثٌ أَي رَزِينٌ؛ قال أَبو المُثَلَّمِ يعاتب صخراً:أَنَسْلَ بَني شِعارَةَ، مَن لِصَخْرٍ؟ فإِنِّي عن تَقَفُّرِكم مَكِيثُ قوله: عن تَقَفُّرِكم أَي عن أَن أَقتفي آثاركم، ويروى عن تفقركم أَي أَن أَعْمَلَ بكم فاقِرَةً. والماكِثُ: المُنْتَظِرُ، وإِن لم يكن مَكِيثاً في الرِّزانة. وقول الله عز وجل: فمَكُثَ غير بعيدٍ؛ قال الفراء: قرأَها الناس بالضم، وقرأَها عاصم بالفتح: فمَكَثَ؛ ومعنى غيرَ بعيدٍ أَي غيرَ طويل، من الإِقامة. قال أَبو منصور: اللغة العالية مَكُثَ، وهو نادر؛ ومَكَثَ جائزة وهو القياس. قال: وتَمَكَّثَ إِذا انتَظَر أَمْراً وأَقام عليه، فهو مُتَمَكِّثٌ منتظِر. وتَمَكَّثَ: تَلَبَّث. والمُكْثُ: الإِقامةُ مع الانتظار والتَّلَبُّث في المكان، والاسم المُكْث والمِكْثُ، بضم الميم وكسرها. والمِكِّيثَى مثل الخِصِّيصَى: المُكْثُ. وسار الرجلُ مُتَمَكِّثاً أَي مُتَلَوِّماً. وفي الحديث أَنه توضَّأَ وضوءاً مَكِيثاً أَي بطيئاً مُتأَنّياً غيرَ مستعجل. ورجل مَكِيثٌ: ماكِث. والمَكيثُ أَيضاً: المُقيم الثابت؛ قال كثير: وعَرَّسَ بالسَّكرانِ يَومَين، وارتكَى يَجرُّ، كما جَرَّ المَكِيثُ المُسافرُ مقاييس اللغة: (مكث) الميم والكاف والثاء كلمةٌ تدلُّ على توقف وانتظار. ومَكَثَ مَكْثاً ومُكْثاً ورجل مَكِيث: رزينٌ غير عجول. ومَكَثَ ومَكُثَ والتمكُّث: الانتظار. القاموس المحيط: المُكْثُ، مُثَلَّثَاً، ويُحَرَّكُ، والمِكِّيثَى، ويُمَدُّ، والمُكوثُ والمُكْثانُ، بضمِّهما اللُّبْثُ، والفعلُ كَنَصَرَ، وكَرُمَ. والتَّمَكُّثُ التَّلبُّثُ، والتَّلَوُّمُ. والمَكيثُ، كأَميرٍ الرَّزينُ، ووالِدُ رافِعٍ وجُنْدَبٍ الصحابِيَّيْنِ، ووالدُ جَنابٍ، وجَدُّ الحارِثِ بن رافِعٍ. تاج العروس: م - ك - ث " المكْثُ مُثَلّثاً ويُحَرَّكُ والمِكِّيثَى " مثال الخِصِّيصَى عن كُرَاع واللِّحْيَانيّ ويُقْصَر " ويُمَدّ والمُكُوثُ والمُكْثانُ بضمِّهما " والمَكَاثُ والمَكَاثَةُ بفتحهما : الأَنَاةُ و " اللُّبْثُ " والانْتِظَارُ . ويقال : المُكْثُ : الإِقَامَةُ مع الانْتِظَار والتَّلَبُّثِ في المَكَان . " والفِعْلُ كنَصَرَ وكَرُمَ " . قال اللهُ عزّ وجلّ " فَمَكَثَ غيرَ بَعِيد " قال الفَرَّاءُ : قَرَأَها النّاسُ بالضّم وقرأَها عاصمٌ بالفَتْح ومعنى " غَيْرَ بَعِيدٍ " : غيرَ طَوِيلٍ من الإِقَامَةِ . قال أَبو منصور : اللُّغَة العَالِيَة مَكُثَ وهو نادرٌ ومَكَثَ جائِزَةٌ وهو القياسُ . " والتَّمَكُّثُ : التَّلَبُّثُ " وقال أَبو منصور : تَمَكَّثَ إِذا انْتَظَر أَمْراً . وأَقام عليهِ فهو مُتَمَكِّثٌ منتظِرٌ . التَّمَكُّثُ أَيضاً : " التَّلَوُّمُ " يقال : سار الرجُلُ مُتَمَكِّثاً أَي مُتَلَوِّماً . " والمَكِيثُ كأَمِير : الرَّزِينُ " الذي لا يَعْجَلُ في أَمرِه وهُم المُكَثَاء والمَكِيثُون قال أَبو المُثَلَّم يعاتِبُ صَخْراً : أَنَسْلَ بَنِى شِعَارَةَ مَنْ لِصَخْرٍ ... فإِنِّي عن تَقَفُّرِ كُمْ مَكِيثُ وفي شرح نَهْجِ البلاغَةِ لابن أَبي الحَدِيد : ومن المَجَازِ : فُلانٌ مَكِيثُ الكلامِ أَي بَطِيئُة . مَكِيثُ بنُ عَمْرِو بنِ جَرادٍ الجُهَنِىّ " جَدّ رافِعٍ وجُنْدَبٍ الصّحابِيَّيْنِ " رضى الله عنهما هكذا في النُّسَخ والصواب والدُ بَدل جَدّ شَهِدَ رافعٌ الحُدَيْبِيَة ووَلىَ جُنْدَبٌ صَدقاتِ جُهَيْنَةَ . مَكِيثٌ " والِدُ جَنَابٍ " عن سَلْمِ بنِ عَبْدِ اللهِ بنِ حَبِيبٍ . مَكِيثُ " جَدُّ الحارِثِ بنِ رَافِعٍ " روى عن أَبيهِ المذكور . والمَاكِثُ : المُنْتَظِرُ وإِنْ لم يَكُنْ مَكيثاً في الرَّزانَةِ وفي الحديثِ : " أَنَّه تَوَضَّأَ وُضُوءاً مَكِيثاً " أَي بَطِيئاً مُتَأَنِّياً غيرَ مُستعجِلٍ ورَجُلٌ مَكِيثٌ : ماكِثٌ . والمَكِيثُ أَيضاً : المُقِيمُ الثَّابِتُ قال كُثَيِّرٌ : وَعَرَّسَ بالسَّكْرَانِ يَوْمَيْنِ وارْتَكَى ... يَجُرُّ كما جَرَّى المَكِيثُ المُسافِرُ
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٢ (الإجمالي: ٦٥)
- أنس
الآيات المشتركة: ٤ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
- جذو
الآيات المشتركة: ١ · Ucu korlu ağaç demektir
- زبد
الآيات المشتركة: ١ · Zebed köpük demektir
- نور
الآيات المشتركة: ٣ · Ateş demektir
- جفو
الآيات المشتركة: ١ · CeFeE filizlerin eritilmesinde çıkan köpük, cüruf demektir
- سبأ
الآيات المشتركة: ١ · Şehir adı, şarabın yapıldığı üzüm bahçelerinin olduğu bir…
- قضي
الآيات المشتركة: ٢ · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
- سيل
الآيات المشتركة: ١ · Sel demektir
- قبس
الآيات المشتركة: ١ · Meşale, ateş demektir
- أهل
الآيات المشتركة: ٢ · Hilal yeni ay demektir
- حلي
الآيات المشتركة: ١ · Hilye takı demektir
- طور
الآيات المشتركة: ١ · Sina’da bir dağın adıdır
الآيات التي ورد فيها(٧)
إِذْ رَأَى نَارًا فَقَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَارًا لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْهَا بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدًى
Bekleyin
… بِأَهْلِهِ آنَسَ مِنْ جَانِبِ الطُّورِ نَارًا قَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَارًا لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ …
Bekleyin
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مكث |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | لبث, انتظر, قعد |
| Zıt Kök | عجل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir mekânda veya halde acele etmeksizin vakarla durup bekleme |
| Çekirdek Özet 2 | Süreç içinde sebat göstererek yerleşme, tortulanma ve kalıcılık kazanma |
| Çekirdek Özet 3 | Gelip geçici gürültünün elenmesiyle faydalı olanın zeminde karar kılması |
| Kritik Hata Riski | Anlamın edilgen veya atıl bir oyalanmaya indirgenip vakur sebat boyutunun yitirilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مك | Bir zemine oturma, içine girip iyice yerleşme ve sıkarak tutma; nitekim مكك iliğin kemiğe oturup özünü bırakmasında, مكن bir yerde karar kılıp kudret bulmada, مكر ise bir düzeni muhkemce kurmada görülür. | ث | Yayılma ve süreklilik bildiren harfin eklenmesiyle anlam, fiziksel sıkışmadan zamana yayılan vakur bir bekleyişe, telaşsız duruşa ve tortulaşarak kalıcı olmaya evrilmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Durumun ve zamanın tabii akışı, kuşatıcı ortam ve taşıyıcı zemin. |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Akışı kontrol altına alma, tutma, aceleyi sınırlandırma ve sabitleme. |
| ث | işaret, sınır (ت kökünden türetme yoğunlaşma ile sebat) | Belirli bir sınırda durma, kararlılık gösterme ve iz bırakarak bekleme. |
| مكث | Akıp gitmekte olan halin kavranarak bir sınır ve zaman diliminde vakurca durdurulması, yerinde tutulması hareketi. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yerde telaşsızca karar kılmak, çölde göçü veya yolculuğu durdurup sükûnetle beklemek; ağırbaşlı ve sabırlı kimsenin (er-raculü'l-mekîs) vakarla yerinde durması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû’l-Müsellem el-Hüzelî beytinde kök, intikam veya takipte acele etmeyip ağırbaşlılıkla ve sebatla bekleme anlamında kullanılmıştır: أَنَسْلَ بَني شِعارَةَ، مَن لِصَخْرٍ؟ / فإِنِّي عن تَقَفُّرِكم مَكِيثُ |
| Erken Arapça kullanım | Bir haberin netleşmesi veya sürecin olgunlaşması için acele etmeksizin belirli bir noktada ikamet etme, teenni ve temkin gösterme bağlamında kullanılmıştır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde مكث kökü, varlığını bir mekânda sürdürme, bekleme, zaman geçirme ve sebat etme anlam ekseninde karşılık bulur. Batı Sami sahasında ve özellikle Aramice ile Süryanicede kök harflerinin taşıdığı anlam örgüsü, gecikme, bir noktada oyalanmaksızın duraklama ve ikamet etme kavramlarıyla paralellik gösterir. Klasik Arapça bu kökü salt zaman tüketimi veya fiziksel bekleyiş düzeyinde bırakmamış; ona ağırbaşlılık (rezânet), telaşsızlık ve bir değerin zemine tortulanarak yerleşmesi (karar kılma) boyutunu katarak semantik derinlik kazandırmıştır. Böylece kök, rastlantısal bir duruştan ziyade bilinçli ve yapıcı bir teenni tavrına işaret etmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مكث | Vakar, bekleme, acele etmeyip yerinde sebat etme ve tortulaşarak kalma ekseninde gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami / Süryanice | Bir yerde kalma, duraklama ve süre geçirme anlam alanıyla örtüşen leksikal paralellikler. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann Lexicon Syriacum.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مكث | Anlamlı | Beklemek, durmak, ağırbaşlılık | Bir yerde ayrılmadan karar kılma, acele etmeme hali. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| مثك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez. |
| كمث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez. |
| كثم | Anlamlı | Doymak, imkân bulmak, dolup taşmak | Bir şeyin tam kıvamına gelmesi veya bir işin elde edilebilir olması. | Ayn ve Tehzîb'de müsta‘mel; Kur'an'da geçmez. |
| ثمك | Anlamlı | Yükseklik, hörgüç dolgunluğu | Deve hörgücünün dolgun, yüksek ve etli olması durumu. | Tehzîb'de müsta‘mel; Kur'an'da geçmez. |
| ثكم | Anlamlı | Yolun ortası, ana güzergâh | Yolun en açık, belirgin ve takip edilen orta kısmı. | Tehzîb'de müsta‘mel; Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مكث | Merkez | Bekleme, yerleşme, sebat | Ağırbaşlılıkla, sükûnet ve vakar içinde belirli bir yerde veya halde kalış. | Hedef köktür; vakur duruşu ve kalıcılığı bildirir. |
| لبث | Komşu | Süre geçirme, gecikme | Sürenin uzaması ve bekleyişin zamansal miktarı ön plandadır; مكث kökünde vakar ve sebat esastır. | Mekânda zaman geçirme ve gecikme. |
| انتظر | Komşu | Gözetleme, beklenti | Gelecekteki bir olaya zihinsel olarak odaklanma; fiziksel durma zorunlu değildir. | Bir şeyin gerçekleşmesini gözleme. |
| قعد | Komşu | Oturma, hareketsizlik | Bedensel olarak oturma eylemi veya eylemsizlik hali; مكث gibi bilinçli bekleyiş şart değildir. | Fiziksel duruş biçimi. |
| عجل | Zıt | Acelecilik, öne alma | Vakarın ve beklemenin tam tersine zamana direnmek ve sabırsızlıkla fırlamak. | Süreci beklemeden öne alma hali. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مكث | Bir yerde vakarla beklemek, kalıcı olmak | Sükûnet, sebat ve zaman içinde yerleşmeyi ifade eder. | Kesin |
| Latince | manere, morari | Kalmak, beklemek, gecikmek | manere kalıcılığı ve durmayı karşılarken morari gecikme boyutunu verir; vakar nüansı tam yer almaz. | Güçlü |
| İngilizce | abide, tarry, remain | Kalmak, beklemek, sebat etmek | abide ve remain kalıcılığı ve duruşu; tarry duraklayıp beklemeyi karşılar. | Güçlü |
| Almanca | verweilen, bleiben | Kalmak, durup beklemek | verweilen sükûnetle bir yerde zaman geçirmeyi ve duraklamayı oldukça iyi karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | demeurer, s'attarder | İkamet etmek, kalmak, duraklamak | demeurer kökün kalıcılık boyutunu, s'attarder bekleme ve duraklama yönünü karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| امْكُثُوا | Tehlike veya bilinmezlik anında emniyetli noktada bekleme | Hz. Musa'nın ailesine ateşi araştırırken yerlerinde sükûnetle durmalarını emretmesi (Tâhâ 20:10, Kasas 28:29). |
| فَمَكَثَ | Tahkik ve tespit için geçen ölçülü, kısa süre | Hüdhüd'ün Süleyman peygamberin huzuruna çıkmadan önceki kısa bekleyişi (Neml 27:22). |
| فَيَمْكُثُ | Değerli ve faydalı olanın zemine yerleşip kalması | Suyun getirdiği köpüğün yok olmasına karşılık faydalı olanın toprakta kalması (Ra'd 13:17). |
| مَاكِثُونَ | Azap içinde ebedi veya sürekli kalış hali | Cehennem ehlinin çıkış umudu bulunmaksızın azapta karar kılması (Zuhruf 43:77). |
| مَاكِثِينَ | Nimet yurdunda kesintisiz ve ebedi ikamet | İman edip salih amel işleyenlerin cennetteki güvenli ve kalıcı duruşu (Kehf 18:3). |
| مُكْثٍ | Vahyin sindirilerek, peyderpey indirilme süreci | Kur'an'ın aceleye getirilmeden insanlara dura dura okunması için zamana yayılması (İsrâ 17:106). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve huld | Cennet ve cehennemdeki kalışın ebediyeti ve azabın kesintisizliği meselesi. | Varlığın belirli bir yurtta süreklilik kazanması. |
| Fıkıh | İtikâf ve mescitte kalış hükümleri | Mescitte belirli bir niyet ve sükûnetle durmanın ibadet değeri taşıması şartları. | Mekânda bilinçli ve ibadet kastıyla karar kılma. |
| Tefsir | Nüzul keyfiyeti ve hakikat-bâtıl dengesi | Vahyin parça parça inmesindeki terbiye usulü ve faydalı olanın kalıcılığı yasası. | Vahyin sindirilerek inmesi ve değerin tortulanması. |
| Hadis | Mescitte vakarla namazı bekleme | Namaz vaktini bekleyen veya namaz sonrası yerinde duran kişinin meleklerce tebriki. | Vakar ve sükûnetle ibadet zemininde duruş. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve İbadet | Teenni ve Sebat | Acelecilikten arınmış inşa | Vahyin peyderpey inmesi (İsrâ 17:106) ve amelde devamlılık esastır. | Kesin |
| İlmi | Bilgi Üretimi ve Tahkik | Tortulanma ve Derinleşme | Yüzeysel malumatın elenmesi | Bilginin zihne oturması ve kalıcı fayda üretmesi (Ra'd 13:17). | Güçlü |
| Siyasi | Kriz Yönetimi ve Otorite | Vakar ve İtidal | Panik ve acele kararları engelleme | Liderin sarsıntı anında topluluğu emniyette tutması (Kasas 28:29). | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve Sermaye | Reel Değer ve İstikrar | Spekülatif köpüğün tasfiyesi | Gelip geçici dalgalanmaların kaybolup faydalı yatırımın kalması (Ra'd 13:17). | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sedimantasyon ve Kararlı Denge | Bir çözelti içindeki hafif ve uçucu fazların ayrışarak asıl yoğun kütlenin dipte tortulaşıp kararlı dengeye ulaşması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsallaşma ve Sosyal Tortulaşma | Geçici toplumsal dalgalanmaların durulması sonrasında faydalı norm ve teamüllerin yerleşik kurumlara dönüşmesi. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece zaman geçirmek, oyalanmak veya pasif biçimde beklemek şeklinde anlaşılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Acelecilikten arınmış bir vakar (teenni), değer üreten bir sebat, hakikatin topluma yerleşmesi için gereken olgunlaşma ritmi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın peyderpey iniş hikmetinin sıradan bir gecikme sanılması veya hak ile bâtıl mücadelesinde bâtılın köpük gibi parlamasının kalıcı bir üstünlük zannedilmesi. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ve vahyin tabiatındaki zamansal olgunlaşma yasasını gösterir; ilahi terbiyenin aceleyle değil hazmedilerek ve vakur bir sebatla gerçekleştiğini temellendirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin parça parça indiriliş hikmetini açıklayan ayetlerde (İsrâ 17:106), hak ile bâtılın varoluşsal mukayesesini sunan temsillerde (Ra'd 13:17) ve peygamberi kriz anlarında (Tâhâ 20:10, Neml 27:22). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin bir anda bütünüyle dayatılması gerektiği yanılgısını, bâtılın görünürdeki yaygarasının kalıcı olduğu vehmini ve sükûnetle beklemenin atalet olduğu iddiasını bertaraf eder. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir mekânda acele etmeksizin vakarla durup yerleşmek, tortulanarak dipte kalmak.
- Soyut anlamGeçici ve faydasız olanın elenmesi sürecinde, faydalı ve hakiki olanın zamana yayılarak sebat bulması ve istikrara kavuşması.
- Sistematik karşılıkZamansal olgunlaşma filtresi; sistemdeki köpük ve gürültünün sönümlenerek asli değerin zeminde karar kılması ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zamanı, bekleme ve sebat süresini temsil eder. terimi, zamana yayılan duraklama ile sönümlenip yok olan gelip geçici köpük, gürültü ve aceleci unsurları gösterir; burada sönümlenme katsayısıdır. ise topluma fayda sağlayan, zeminde sebat eden ve yok olmayan hakiki cevherdir. gösterge fonksiyonudur. sonsuza veya dengeye vardığında geçici faz sıfırlanır ve geriye yalnızca zeminde karar kılan değeri kalır; bu da kökün Ra'd 13:17 ayetindeki dinamiğini modeller.