نهر

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ن-ه-رالصيغ: ٢٠ · الجذور المجاورة: ١٥٢ · الآيات: ١٠٢ · السور: ٥١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».ثمرشمسسخرأَنْهَارًاخلدنهرجريأَنْهَارٌتحتوَأَنْهَارًاقمروَالنَّهَارَالْأَنْهَارُجننفوزولج

الجذرالصيغ ٢٠الآيات ١٠٢السور ٥١المجاورة ١٥٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

نهر

ن - ه - ر

جذر
  • الورود: ١١٣
  • الآيات: ١٠٢
  • الصيغ: ٢٠
  • المعاجم: ١٣

Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden parçacıklara da “nehir“ denir. Kuşların çamurda avlananlarına “leyl“, suda avlanana da “nehar“ denir. “Nehir“ “ırmak“, “nehar“ da “gündür“ demektir. Nehere akıttı anlamına gelir. Mecazi manada kovmak demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden parçacıklara da “nehir“ denir. Kuşların çamurda avlananlarına “leyl“, suda avlanana da “nehar“ denir. “Nehir“ “ırmak“, “nehar“ da “gündür“ demektir. Nehere akıttı anlamına gelir. Mecazi manada kovmak demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٩١
باب الهاء والراء، والنون معهما ه ر ن،ه ن ر، ر ه ن، ن ه ر مستعملات هرن: الهَرْنَويَ: نبتٌ. هنر: الهَنْرَةُ: وَقْبَةُ الأُذُن. رهن: الرَّهْنُ معروفٌ، تقول: رَهَنْتُ الشَّيءَ فلانا رهنا. فالشّيءُ مَرْهونٌ. وأرْهَنْتُ فلاناً ثوباً إذا دفعته إليه ليَرْهَنَه. وارتهنه فلان، إذا أخذه رهناً. والرُّهون، والرِّهان والرُّهُنُ: جمع الرَّهن. والمُراهنة والرِّهان: أن يُراهِنَ القوم على سِباقِ الخَيْل وغيره.
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٤٢
النهارُ: ضد الليل. ولا يجمع كما لا يجمع العَذابُ والسرابُ. فإن جمعته قلت في قليله نُهُرٌ. والنَهارُ: فرخُ الحُبارى. والنَهْرُ والنَهَرُ: واحد الأَنْهارِ. وقوله تعالى: "في جَنَّاتٍ ونَهَرٍ"، أي أنهارٍ. وقد يعبر بالواحد عن الجمع. ورجلٌ نَهِرٌ، أي صاحب نهار يُغيرُ فيه. قال الراجز: لست بليليٍّ ولكنِّي نهـرْ لا أُدلجُ الليلَ ولكنْ ابتكرْ ونَهَرْتُ النهرَ: حفرتُهُ. ونَهَرَ الماءُ، إذا جرى في الأرض
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٬٥٦٤
ه ر ن هنر ، هرن ، نهر ، رهن : ( مستعملة ) . هرن : أما هرن فإني لا أحفظ فيه شيئاً من كلام العرب ، واسم هرُون معرَّب لا اشتقاق له في اللغة العربية . قال الدِّينَوَرِيّ : الهَيْرُون : ضَربٌ من التمر معروف . هنر : يقال : هَنَرتُ الثوبَ بمعنى أَنَرْتُه أُهَنِيره ، وهو أن يُعْلِمَه ، قاله اللحياني . وقال الليث : الهنْرة : وَقْبَة الأُذن . قلت : وهي عربية صحيحة . روَى أبو عمرو ، عن ثعلب ، عن ابن
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٨٧٦
(باب النون والهاء وما يثلثهما) (نهي) النون والهاء والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على غايةٍ وبلوغ. ومنه أنهيت إليه الخَبر: * بلَّغته إياه. ونِهايةُ كلِّ شيءٍ: غايته. ومنه نَهَيته عنه، وذلك لأمرٍ يفعله. فإذا نَهَيته فانتهى عنك فتلك غايةُ ما كان وآخِره. وفلانٌ ناهِيكَ من رجلٍ وَنَهْيُك، كما يقال حسبك، وتأويله أنَّه بِجدِّه وغَنَائه ينهاك عن تطلُّبِ غيره. وناقة نَهِيَّةٌ: تناهَتْ سِمَناً. والنُّهْيَة:
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١٤٥
- النهر: مجرى الماء الفائض، وجمعه: أنهار، قال تعالى: ﴿وفجرنا خلالهما نهرا﴾ [الكهف/33]، ﴿وألقى في الأرض رواسي أن تميد بكم وأنهار وسبلا﴾ [النحل/15] وجعل الله تعالى ذلك مثلا لما يدر من فيضه وفضله في الجنة على الناس. قال تعالى: ﴿إن المتقين في جنات ونهر﴾ [القمر/54]، ﴿ويجعل لكم جنات ويجعل لكم أنهار﴾ [نوح/12]، ﴿جنات تجري من تحتها الأنهار﴾ [المائدة/119]. والنهر: السعة تشبيها بنهر الماء، ومنه: أنهرت الدم.
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٩٢
ن ه ر نَهْرٌ نَهِرٌ‏:‏ كثير الماء واستنهر النّهر‏:‏ اتّسع‏.‏ وأنهرت فتق الضربة‏:‏ وسّعته‏.‏ وأنهرت الدّم‏:‏ أسلته‏.‏ وأمام داره منهرة‏:‏ فضاء يلقون فيه الكناسات‏.‏ ورجل نهر‏:‏ عامل نهار‏.‏ قال‏:‏ لست بليليّ ولكنّي نهر لا أدلج الليل ولكن أبتكر ونهر وانتهره‏:‏ استقبله بكلام يزجره به‏.‏ وسمعت من بعض شحاحذة الحجاز يقول لأصحابه‏:‏ ليس الرجل من يكترث لأوّل نهرةٍ ولا الثانية ولا الثالثة‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٨١٣
النَّهْرُ والنَّهَرُ: واحد الأَنْهارِ، وفي المحكم: النَّهْرُ والنَّهَر من مجاري المياه، والجمع أَنْهارٌ ونُهُرٌ ونُهُورٌ؛ أَنشد ابن الأَعرابي: سُقِيتُنَّ، ما زالَتْ بكِرْمانَ نَخْلَةٌ، عَوامِرَ تَجْري بينَكُنَّ نُهُورُ هكذا أَنشده ما زالت، قال: وأُراهُ ما دامت، وقد يتوجه ما زالت على معنى ما ظهرت وارتفعت؛ قال النابغة: كأَنَّ رَحْلي، وقد زالَ النَّهارُ بنا يوم الجَلِيلِ، على مُسْتأْنِسٍ وَحِدِ وفي
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٣٩
* ن ه ر * * النَّهَارُ * ضد الليل ولا يُجمع كما لا يُجمع العذاب والسَّراب فإن جمعته قلت في القليل * أَنْهُرٌ * وفي الكثير * نُهُر * بضمتين كسحاب وسُحُب وأَنشد بن كيسان لولا الثريدان لمُتنا بالضُّمُر ثريد ليل وثريد بالنُّهُر و * النَّهْرُ * بسكون الهاء وفتحها واحد * الأَنْهَارِ * وقوله تعالى ﴿في جناتٍ ونَهَر﴾ أي أنهار وقد يُعَبَّر بالواحد عن الجمع كما قال الله تعالى ﴿ويُولون الدُّبُر﴾ وقيل في
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٤٨٥
النهر، بالفتح ويحرك: مجرى الماء، وهذا قول الأكثر، وقيل هو الماء نفسه، وصريح المصباح أنه حقيقة في الماء مجاز في الأخدود، قاله شيخنا. ج أنهار ونهر، بضم فسكون، ونهور وأنهر. وأنشد ابن الأعرابي. سقيتن ما زالت بكرمان نخلة عوامر تجري بينكن نهـور والنهريون: أبو البركات عبد الله بن علي بن محمد، عن عاصم بن الحسن، وعنه ابن طبرزد، وأبوه علي بن محمد كان فقيها حنبليا، من
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬٥٣٠
نَهَرَ 1 نَهَرَ ذ , (S, Msb,) aor. نَهَرَ , (Msb,) It (water) ran upon, or along, the ground, (S, TA,) and made for itself a نَهْر [or channel like that of a river]. (S.) See also 10. ― -b2- It (anything, as in one copy of the S, or anything copious, as in another copy of the S and in the TA) ran, or flowed; (S, TA;) as also ↓ استنهر, (S,) or ↓ انتهر. (TA.) ― -b3- It (blood) flowed with force:
رابط المدخل

نَهَرَ 1 نَهَرَ ذ , (S, Msb,) aor. نَهَرَ , (Msb,) It (water) ran upon, or along, the ground, (S, TA,) and made for itself a نَهْر [or channel like that of a river]. (S.) See also 10. ― -b2- It (anything, as in one copy of the S, or anything copious, as in another copy of the S and in the TA) ran, or flowed; (S, TA;) as also ↓ استنهر, (S,) or ↓ انتهر. (TA.) ― -b3- It (blood) flowed with force: (Msb:) and ↓ أَنْهَرَ it (blood) flowed (K, TA) like a river: (TA:) and the latter also, it (a vein) flowed and would not stop; (K, TA;) meaning, it flowed like a river; (TA;) as also ↓ انتهر: (Sgh, K, TA:) and ↓ انهر also signifies the same said of the belly; (TA;) or it (the belly) became loose, or relaxed; or it discharged itself; (JK;) as also ↓ انتهر. (JK, K.) -A2- نَهَرَ, (S, K.) aor. نَهَرَ , (K,) inf. n. نَهْرٌ, (TA,) He (a man, S) dug a نَهْر [or channel for a river]: (S, TA:) he made a نَهْر [or river] to run, or flow. (K, TA.) -A3- نَهرَ, inf. n. نَهْرٌ, He made an inroad or incursion, or inroads or incursions, into the territory or territories of enemies, in the day-time. (TA.) -A4- نَهَرَهُ, (S, Mgh, Msb, K, &c.,) aor. نَهَرَ , inf. n. نَهْرٌ; (TA;) and ↓ انتهرهُ; (S, Mgh, Msb, K, &c.;) He chid him; he checked him, restrained him, or forbade him, with rough speech; syn. زَجَرَهُ, (Mgh, Msb, K, and so in a copy of the S,) or زَبَرَهُ, (as in another copy of the S,) بِكَلَامٍ غَلِيظٍ: (Mgh:) be addressed him with chiding speech, (JK, A,) forbidding him from doing evil. (JK. [in the TA, citing the last explanation from the T, عَنْ خَيْرٍ is erroneously put for عَنْ شَرٍّ.]) It is said in the Kur, [xciii. 10,] وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ [And as for the beggar, thou shalt not chide him, or address him with rough speech]. And in a trad., مَنِ انْتَهَرَ صَاحِبَ بِدْعَةٍ مَلَأَ اللّٰهُ قَلْبَهُ أَمْنًا وِاِيمَانًا وَأَمَّنَهُ اللّٰهُ مِنَ الفَزَعِ الْأَكْبَر [Whoso chideth, or checketh with rough speech, the author of an innovation in religion, God will fill his heart with security and faith, and God will preserve him from the greatest terror]. (TA.)

انهر 4 انهر ذ : see 1. in three places. -A2- (tropical:) He made blood to flow: (S:) or to appear and flow: (K:) or to flow amply and copiously: (Mgh:) or to flow with force: (Msb:) or he poured it forth copiously. (TA.) It is said in a trad., أَنْهِرِ الدَّمَ بِمَا شِئْتَ اِلَّا مَا كَانَ مِنْ سِنِّ أَوْ ظُفُرٍ [Make thou the blood to flow, &c., with what thou pleasest, except with what is made of a tooth or a talon.] (Mgh, Msb.) The issuing forth of the blood from the place of slaughter is likened to the flowing of water in a river. (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) He made it wide; (S, K;) namely, a spear-wound or the like, (S, TA,) or a نَهْر [or channel of a river], as is implied in the K, but in other lexicons as in the S. (TA.) -A3- He was, or became, in day-time: (S, * K, * TA:) he entered upon day-time: (MS:) from النَّهَارُ. (S.)

8 اِنْتَهَرَ see 1, in five places.

10 اِسْتَنْهَرَ see 1. ― -b2- It (a river [in the CK النَّهْرَ is put by mistake for النَّهْرُ]) took a place, (JK,) or a settle place, (K,) for its channel. (JK, K.) ― -b3- It (a thing) became wide. (S.)

نَهْرٌ نَهْرٌ ذ and ↓ نَهَرٌ (S, A, Mgh, Msb, K) A channel in which water runs: (A, K:) so most say: or the water itself [that runs therein; i. e., a river; a rivulet; a brook; a canal of running water]: (TA:) or a wide channel in which water runs: originally, the water [that runs therein]: (Mgh:) or properly, wide running water: and by a secondary application, which is tropical. (tropical:) the trench or channel [in which it runs]: (Msb, TA *:) pl. [of pauc.] أَنْهُرٌ, (Msb, K,) a pl. of the former, (Msb,) and أَنْهَارٌ, (S, Msb, K,) a pl. of the latter, (Msb,) [but used as a pl. of either, both of pauc. and of mult. and the most common of all the pls.,] and نُهُرٌ, (Msb, and so in some copies of the K,) with two dammehs, a pl. of the former, (Msb,) or نُهْرٌ, (as in some copies of the K and in the TA,) and نُهُورٌ, (IAar, K.) You say, جَرَى النَّهْرُ [The river ran, or flowed]; like as you say, جَرَى المِيزَابُ. (Msb.) And نَهْرٌ كَثِير المَآءِ [A channel of running water having much water]. (A.) And ↓ نَهَرٌ is also used in a pl. sense: as in the Kur, [liv. 54], فِى جَنَّاتٍ وَنَهَرٍ [In gardens and among rivers], i. e., أَنْهَارِ; like the phrase in the Kur, (same chap. verse 45,] وَيُوَلُّونَ الدُّبْرَ, (Fr, S.) meaning الأَدْبَارَ, (Fr, TA:) but it is otherwise explained. (S.) See نَهَرٌ below.

نَهَرٌ نَهَرٌ ذ : see نَهْرٌ, in two places. -A2- Amplitude: (K:) or light and amplitude: so, accord. to some, in the Kur, liv. 54, differently explained above: see نَهْرٌ, (S, TA.) or, accord. to Th, نَهَر is a pl. [or rather quasi pl.] of نُهُرٌ, which is a pl. of نهَارٌ. (TA.)

نَهِرٌ نَهِرٌ ذ Much, (TA;) as also ↓ نَهيرٌ; (K, TA;) both applied to water. (TA.) ― -b2- A wide نَهْر [or river, or channel in which water runs]. (K.) -A2- رَخُلٌ نَهِرٌ A man of day-time; syn. صَاحِبُ نَهَارٍ; (S, K;) who makes inroads or incursions into the territories of enemies therein: (S:) or who works therein: (A:) a kind of rel. n.; as is shown by the ex. لَسْتُ بِلَيْلِىٍّ وَلٰكِنِّى نهِرٌ لَا أُدْلِجُ اللَّيْلَ وَلٰكِنْ أَبْتَكِرْ [I am not one of the night-time, but I am one of the day-time; I do not journey in the night, but I go forth early in the morning]: as though he said ↓ نَهَارِىّ. (Sb.) The verse is correctly related as above; not as it is given in the S. (IB.) ― -b2- See also أَنْهَرُ.

نَهَارٌ نَهَارٌ ذ Day; or day-time; contr. of لَيْلٌ: (S, TA:) or broad daylight, (Mgh,) from sunrise to sunset: (Mgh, Msb, K:) this is the original signification: (TA;) or this is the signification in the vulgar conventional language: but in the classical language it signifies the time from the rising of the dawn to sunset: (Msb:) or the light between the rising of the dawn and sunset: (K:) and so accord. to the lawyers: (TA:) in the trads., it is the whiteness of the نهار, and the blackness of the ليل; and there is nothing intervening between the ليل and the نهار: but sometimes the Arabs amplified, and applied نهار to the time from the clear shining of the dawn to the setting [of the sun]: (Msb.) or (so accord. to the TA. but in some copies of the K, and the spreading of the light [which is a cause] of sight and its dispersion: (K:) in this explanation in the L, in the place of وَافْتِرَاقُهُ we find وَاجْتِمَاعُهُ [and its collecting together]: (TA:) it is also syn. with يَوْمٌ; and is so when used without restriction in the non-fundamental sciences of religion, (الفُرُوع,) as in the phrases صُمْ نَهَارًا [fast thou a day] and اِعْمَلْ نَهَارًا [work thou a day]: and it may be so used, or in its proper classical sense, when prefixed to يَوْم, governing the latter in the gen. case: (Msb:) it has no proper dual, (Mgh, Msb,) and no proper pl., (S, Mgh, Msb, K, (like عَذَابٌ and سَرَابٌ; (S, K;) the former of which, however, has a pl. assigned to it [by Zj and] in the K, namely, أَعْذِبَةٌ; (MF;) [and respecting the latter see شَرَابٌ, with ش;] [for] نهار is a name applied to every يَوْم [or day]; and لَيْلٌ, to every لَيْلَة [or night]: one does not say نَهَارٌ وَنَهَارَانِ, nor لَيْلٌ وَلَيْلَانِ: but the sing. of نهار is يَوْمٌ (TA.) and the dual, يَوْمَانِ, (Msb, TA:) and the pl., أَيَّامٌ. (Msb:) and the contr. of يوْمٌ is لَيْلَةٌ, so says Az, on the authority of AH(??) (TA:) or it has pls.: namely, أَنْهُرٌ, (IAar, S, K,) a pl. of pauc., (S,) in some lexicons أَنْهِرَةٌ, (TA,) also a pl. of pauc.,] and نُهُرٌ, (S, Mgh, Msb, K,) a pl. of mult. (S) [See also نَهَرٌ.] Ibn-Keys(??) cites the following ex., لَوْلَا الثَّرِيدَان لَمُتْنَا بِالضُّمُرْ ثَرِيدُ لَيْلٍ وَثرِيدٌ بِالنَّهُرْ [Were it not for the two thereeds (or messes of crumbled bread moistened with broth), we had died of leanness: the thereed of night, and thereed in the day-times]. (S.)

نَهِيرٌ نَهِيرٌ ذ : see نَهِرٌ.

نَهَارِىٌّ نَهَارِىٌّ ذ : see نَهِرٌ. ― -b2- Food that is eaten in the beginning of the day. (TA.)

نَهَارٌ أَنْهَرُ نَهَارٌ أَنْهَرُ ذ , and ↓ نَهرٌ, [A bright day:] in each of these phrases the epithet has an intensive effect, (K, * TA,) as the epithet in لَيْلٌ أَلْيَلُ. (TA.)

مَنْهَرٌ مَنْهَرٌ ذ The place of a river. (T, TA.) ― -b2- A place which the water hollows out in a نَهْر [or channel of a river]. (K.) ― -b3- A cleft, (K, TA,) or hole, (TA,) in a fortress, passing through [the wall], whence water runs. (K, TA,) or by which water enters: (TA:) pl. مَنَاهِرُ. (TA.)

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦٧١
نَهَرَ نَهَرَ A ( n. ac. نَهْر 1 ), a. Flowed, streamed. b. Caused to flow. c. Checked, chid. d. [ coll. ], Called, summoned. e. see infra. نَهِرَ نَهِرَ A ( n. ac. نَهَر 4 ), a. Reached water ( in digging ). أَنْهَرَ أَنْهَرَ IV , a. see I (a) , ( b ) & ( نَهِرَ ) d. Bled. e. Enlarged. f. Was, did in the day-time. g. Became fat. h. Was worthless. اِنْتَهَرَ اِنْتَهَرَ
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٦٬١٠٥
نهر Bab 4 نَهِرَ - يَنْهَرُ - نَهْر - أَنْهَار - نَهَر - نَهَار - النهار نَهِرَ - يَنْهَرُ + الماء أو السائل: يسيل ويجري ويحفر بجريانه مجرى نَهْر: اسم فعل " نَهِرَ - يَنْهَرُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " نَهِرَ - يَنْهَرُ ": السيل الجاري من الماء، أو السائل الذي يحفر لسيلانه مجرى أَنْهَار: جمع " نَهْر " نَهَر: اسم فعل مبالغة على وزن " فَعَل
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢٠)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٥٢ (الإجمالي: ٣٧٨)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. جري

    الآيات المشتركة: ٤٥ · Cariye yelkenli sandal demektir

  2. تحت

    الآيات المشتركة: ٤٠ · Ayağın alt tarafı demektir

  3. ليل

    الآيات المشتركة: ٤٢ · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…

  4. جنن

    الآيات المشتركة: ٤٢ · Bahçe demektir

  5. خلد

    الآيات المشتركة: ٢٢ · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir

  6. دخل

    الآيات المشتركة: ١٧ · Dahl: Kuytu yer demektir

  7. فوز

    الآيات المشتركة: ١٠ · Fevz Gölgeliktir

  8. شمس

    الآيات المشتركة: ١٠ · Güneş demektir

  9. قمر

    الآيات المشتركة: ٩ · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

  10. عدن

    الآيات المشتركة: ٦ · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…

  11. سخر

    الآيات المشتركة: ٨ · Sahr kayalık sahadır

  12. ولج

    الآيات المشتركة: ٥ · Arı kovanının giriş çıkış deliğidir

الآيات التي ورد فيها(١٠٢)

  1. … وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هَذَا …

    Nehirler

  2. … أَشَدُّ قَسْوَةً وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهَارُ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاءُ وَإِنَّ …

    Nehirler

  3. … لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهُ …

    Nehirler

  4. … لِلَّذِينَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَأَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ …

    Nehirler

  5. أُولَئِكَ جَزَاؤُهُمْ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَجَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ

    Nehirler

  6. … لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ

    Nehirler

  7. لَكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا نُزُلًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ

    Nehirler

  8. تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

    Nehirler

  9. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا لَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَنُدْخِلُهُمْ ظِلًّا ظَلِيلًا

    Nehirler

  10. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ قِيلًا

    Nehirler

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökنهر
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerجري, سيل, زجر, ردع, ضوء
Zıt Kökسكن
Çekirdek Özet 1Bir engeli veya zemini yararak, geniş bir mecra açıp kesintisiz ve gür biçimde akmak, fışkırmak
Çekirdek Özet 2Varlığın hayatiyetini besleyen açık akış (nehirler), zulmeti yarıp yayılan aydınlık (gündüz) ve sertçe püskürtüp men etme (azarlama)
Çekirdek Özet 3Birikimlerin tıkanıklık üretmeden kanallara dökülmesi; fiziksel, zamansal ve ahlaki planda akışın ve berraklığın kurumsallaşması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca coğrafi bir su yatağına veya salt bir zaman dilimine indirgeyerek, arkasındaki yarıcı, sevk edici ve genişletici dinamizmi gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نهBir sınır çizgisine ulaşma, ortaya çıkış, belirme ve bir hareketi yönlendirip durdurma veya sevk etme ana eylemidir. Bu çekirdek نهج kökünde açık ve belirgin bir yola çıkma, نهو ve نهي köklerinde ise bir sınır çekip yasaklama ve son noktaya vardırma dinamiklerinde görülür.رİkili çekirdeğe eklenen tepe, süreklilik ve tekrarlı akış niteliğindeki ر harfi, beliren sınırı veya engeli delip yararak sürekli, doğrusal ve genişleyen bir mecra boyunca ileriye doğru akıtma niteliği kazandırmıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, tohum veya su yılanı; canlılık, sürekli fışkırma ve hareket potansiyeliGizli veya potansiyel olan bir canlanmanın, kaynağın içten dışa doğru kesintisiz hareketlenmesini temsil eder.
هKollarını kaldırmış insan; ortaya çıkış, soluk, açığa vurma ve nefesSaklı olanın birdenbire aşikâr olması, genişlemesi ve nefes alacak geniş bir açıklık bulması hareketini yükler.
رİnsan başı; başlangıç noktası, yön gösteren liderlik, yukarıdan aşağıya akış ve tepe doğrultusuGüçlü bir yönelimle hareketin başını alıp gitmesi, engeli yaran bir öncülük ve çizgisel bir rota oluşturması payını verir.
نهرCanlı bir potansiyelin engeli yarıp nefes alarak geniş bir doğrultuda başını alıp akmasıİçsel bir itkiyle (filiz/kaynak) başlayan gücün engeli aşarak dışarı fırlaması (açığa çıkış) ve güçlü bir yatak oyup kesintisiz bir mecra halinde yönelmesi hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun toprağı oyup yararak kendine geniş ve derin bir mecra açması, bu mecrada fışkırıp gürül gürül akmasıdır. Benzer şekilde kurban veya yaralanmada kanın fışkırtılarak akıtılmasına ve gecenin karanlığını yarıp yayılan aydınlığa da bu kökten isim verilmiştir.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Hüzeyl şairi Ebû Züeyb el-Hüzelî, bol ve gür akan tatlı bir su mecrasını tavsif ederken kökü sıfat kalıbında kullanmıştır: أقامَتْ به فأبتنَتْ خَيمةً / على قصبٍ وفُراتٍ نَهِرْ
Erken Arapça kullanımNâbiğa ez-Zübyânî divanında gündüzün ilerleyip yükselmesini bu kökle betimler: كأَنَّ رَحْلي، وقد زالَ النَّهارُ بنا / يوم الجَلِيلِ، على مُسْتأْنِسٍ وَحِدِ

المصدر Ebû Züeyb el-Hüzelî Dîvânı, Nâbiğa ez-Zübyânî Dîvânı, Lisānü'l-ʿArab, Maqāyīsü'l-Luğa.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Batı ve Güney Sami dillerinde نهر kökü, suyun akış kanalı ve gündüz vakti gibi anlam alanlarıyla son derece köklü ve ortak bir mirasa dayanır. İbranicede yer alan נהר (nāhār) ve Aramice / Süryanicede bulunan נהרא / ܢܗܪܐ (nahrā) kelimeleri, tıpkı Arapçada olduğu gibi hem büyük ırmak, su akıntısı hem de ışığın yayılması, parıldama ve aydınlanma mefhumlarını eşzamanlı olarak bünyesinde taşır. Akadcada nāru(m) biçiminde beliren kelime, Fırat ve Dicle gibi Mezopotamya havzasının ana su yollarını ve sulama kanallarını niteleyen en kadim terimlerden biridir. Kökün Afro-Asyatik katmandaki derin yapısı, bir yarık boyunca sıvının akması ile karanlığın yırtılarak ışığın sel gibi boşalması arasında doğrudan bir morfo-semantik özdeşlik kurar. Bu çerçevede Arapçadaki «nehir» (su yolu), «nehâr» (gündüz) ve «nehr» (men etme/püskürtme) kullanımları, aynı ilksel çekirdeğin —bir bariyeri aşarak güçlü bir debiyle ortaya çıkış ve yolu açış olgusunun— farklı tezahürleridir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament (HALOT), The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönToprağı yarma, mecra açma, kan akıtma ve şiddetli azarlamaKökün çekirdeği zemin veya direnç üzerinde yarık açıp akış sağlamaktır; zecr/kovma manası da sözün muhatabı sarsarak savurmasıyla ilişkilidir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice nāhār, Aramice nahrā, Akadca nāru(m)Bütün büyük Sami dillerinde nehir, ırmak, su kanalı ve bunlara bağlı olarak ışığın yayılması kök ortaklığı taşır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiBazı Berberice ve Doğu Çad lehçelerinde parlamak veya su yatağı kökleriAfro-Asyatik genelinde akış ve parlama bağıntısına dair kimi fonetik paralellikler bulunsa da doğrudan ödünçleme bağı sınırlıdır.Muhtemel

المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Wolf Leslau, Comparative Dictionary of Ge'ez.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نهرAnlamlıYarıp akıtmak, mecra açmak, aydınlanmakSu mecrası (nehir), aydınlık vakit (nehâr) ve sözle defetmek (tenher) türevlerini üretir.Hedef köktür; Kur'an'da 113 defa geçer.
نرهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArapça sözlüklerde bu dizilişle müstakil bir kök teşekkül etmemiştir.Kur'an'da geçmez; mühmel diziliştir.
هنرAnlamlıKulak deliği, çukurlukKulak kepçesindeki çukurcuk veya küçük oyuk için el-henre tabiri kullanılır.Kur'an'da geçmez; fiziksel oyuk mefhumuyla çekirdeğe teğettir.
هرنAnlamlıBir tür boya otuBoyacılıkta kullanılan ve sarı/kırmızı boya veren hernî / hernevî adlı bitkiyi ifade eder.Kur'an'da geçmez; leksikografik tespittir.
رنهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıBu harf dizilimi klasik sözlüklerde kullanılmayan terkip olarak kabul edilir.Kur'an'da geçmez; mühmel diziliştir.
رهنAnlamlıSabitlemek, hapsetmek, rehin bırakmakBir hakkı teminat altına almak üzere bir nesneyi alıkoymak, bir şeye bağımlı kalmak anlamındadır.Kur'an'da geçer; akışın zıddına tutma ve hapsetme hareketidir.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نهرMerkezYararak akmak, mecra edinmek, aydınlanmakFiziksel bir direnci kırıp bir yatak oluşturarak kesintisiz ve gür bir akış sergilemek.Su, zaman (gündüz) ve davranış (sert geri püskürtme) katmanlarında geniş bir açıklıkla akmayı içerir.
جريKomşuHızlı ve kesintisiz hareket etmekجري kökünde esas olan mecra değil hareketin sürekliliği ve hızıyken, نهر kökünde yarılarak açılan yatak ve debi esastır.Suyun, geminin veya zamanın akıp gitmesini niteleyen genel seyir halidir.
سيلKomşuTaşarak kontrolsüz akmakسيل mecrasına sığmayan, geçici ve yıkıcı taşmayı belirtirken, نهر nizamlı, sürekli ve yatağı belirli akışı ifade eder.Yağmur veya eriyen karın yüzeyde toplanıp sürükleyici biçimde akmasıdır.
زجرKomşuSert sözle engellemek, men etmekزجر kökünde doğrudan durdurma ve caydırma vurgusu öne çıkarken, نهر kökündeki tenher azarlayıp fırlatıp atmayı, akışı tersine sürmeyi bildirir.Sözlü veya fiili baskıyla muhatabı bir fiilden şiddetle alıkoymaktır.
ردعKomşuBir engele çarptırıp döndürmekردع kökü muhatabı geri püskürten bir çarpma eylemini anlatırken, نهر kökü akıntı gibi sertçe savurarak uzaklaştırmayı hedefler.Bir cürmü veya yönelimi sert bir bariyerle anında kesip geri savurmaktır.
ضوءKomşuIşık yaymak, aydınlatmakضوء bizatihi ışık kaynağını veya ışıltıyı belirtirken, نهر kökünden türeyen nehâr, ışığın karanlığı yarıp yeryüzüne sel gibi yayılması vaktidir.Görme eylemini mümkün kılan aydınlığın kendisidir.
سكنZıtDurulmak, hareketsizleşmek, dinmekسكن her türlü akışın, sesin ve hareketin yatışıp durağanlaşmasıdır; نهر ise yarıp akan hareket ve ışıktır.Nehrin fışkırmasının ve gündüzün hareketliliğinin zıddı olan durağanlık, gece sükûneti ve donukluktur.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنهرYarıp akmak, ırmak, gündüz, azarlamakMecra açarak fışkıran su, karanlığı yırtan aydınlık ve şiddetle geri itme anlamlarını cem eder.Kesin
LatinceFlumen, amnis, dies, increpareNehir, su akıntısı, gün ışığı, azarlamakFlumen akış dinamiğini, amnis büyük ırmağı, dies gün ışığını karşılar; tek kökte birleşmezler.Güçlü
İngilizceRiver, stream, daylight, chideIrmak, akıntı, gündüz ışığı, terslemekRiver su mecrasını, daylight yarılan aydınlığı, chide/rebuke ise kökteki azarlama ve püskürtmeyi verir.Güçlü
AlmancaFluss, Strom, Tageslicht, anfahrenNehir, akım, gündüz, sertçe paylamakStrom gür akışı, Tageslicht açığa çıkan ışığı, anfahren ise azarlayarak defetme boyutunu ifade eder.Güçlü
FransızcaFleuve, rivière, jour, rudoyerAkarsu, nehir, gündüz, sert davranıp azarlamakFleuve denize dökülen ana nehri, jour aydınlık evreyi, rudoyer ise kişiyi sert sözle savurmayı karşılar.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْأَنْهَارُ / أَنْهَارًا / بِنَهَرٍMaddi ve uhrevi su mecraları, gürül gürül akan nehirlerCennet nimetlerinin kesintisiz bereketini veya dünyadaki ilahi tanzimi açıklayan bağlamlar: Bakara 2:25, Bakara 2:249, Nahl 16:15, Muhammed 47:15.
النَّهَارِ / نَهَارًاKaranlığı yarıp yayılan aydınlık vakit, gündüzGece ile gündüzün ardışıklığı, maişet ve hareket düzeni bağlamları: Bakara 2:164, Âl-i İmrân 3:27, İsrâ 17:12, Furkân 25:47.
تَنْهَرْ / تَنْهَرْهُمَاSertçe terslemek, savurup azarlamak, kırmakZayıfa, yetime, isteyene ve bilhassa yaşlı ebeveyne karşı kaba ve itici muameleyi yasaklayan ahlaki bağlamlar: İsrâ 17:23, Duhâ 93:10.
نَهَرٍGenişlik, aydınlık, ferahlık ve ilahi lütuf deryasıTakva sahiplerinin ahiretteki makamının genişliğini ve ferahlığını bildiren bağlam: Kamer 54:54.

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCennet tasvirleri ve ilahi fiillerin delillendirilmesiCennet nehirlerinin hakiki mi yoksa temsilî mi olduğu, gece ve gündüzün yaratılışındaki nizamın tevhid delili kılınması.Kesintisiz nimet akışı, tükenmeyen ilahi feyiz ve kozmik düzenin mutlak iradeye şehadeti.
FıkıhSuların hükümleri, kurban boğazlama ve hakaret hukukuNehir sularının temizleyici vasfı (mâ-i cârî), kurban keserken kanın fışkırtılması (inhâru'd-dem) ve azarlamanın had/tazir boyutu.Akışkanlık sebebiyle necasete galip gelme, damarların yarılarak kanın boşaltılması ve şerefi zedeleyen sözlü taşkınlık.
Tefsirنهر ile نهى arasındaki anlam geçişleriKamer 54:54 ayetindeki nahr/neher kelimesinin cennet ırmakları mı yoksa mutlak bir genişlik ve aydınlık mı ifade ettiği ihtilafı.Somut ırmak tasvirinden soyut genişlik, aydınlanma ve ruhani ferahlık ufkuna doğru semantik genişleme.
HadisAhiret ırmakları, abdest ve kurban hükümleriCennetten neşet ettiği bildirilen nehirler (Nil, Fırat) ve damarı yarıp kanı fışkırtan aletlerle kesim yapılması rivayetleri.Hayat veren ana akıntılar ile kanın kesintisiz ve hızla tahliye edilmesi gerekliliği.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık nizamı ve ahiret mükâfatıİlahi lütfun ve hayatın kesintisiz tecellisiVarlığı sürekli beslemek, amellerin karşılığını donuk değil canlı bir akış olarak sunmakCennetin altından nehirler akması, salih amellerin ürettiği hayatiliğin ebedi bir bereket akıntısına dönüşmesidir.Kesin
İlmiHakikatin zuhuru ve zihni berraklıkKaranlığı yaran zihni aydınlanma (nehâr)Cehalet ve kapalılık örtüsünü yırtarak hakikati aşikâr kılmakGündüzün karanlığı yarması gibi ilim de zihindeki belirsizlik tortusunu dağıtarak nesneleri görünür ve ayırt edilir kılar.Güçlü
SiyasiHukuki otorite ve sevk idaresiTâlut kıssasındaki nehir imtihanı ve disiplinKitleleri arzularına sınır koyarak test etmek ve safları berraklaştırmakNehir (Bakara 2:249), ordunun nefsi zaaflarını eleyen ve hakiki irade sahiplerini ayrıştıran doğal bir sınır ve sınav hattıdır.Güçlü
İktisadiÜretim, dolaşım ve kaynak dağıtımıServetin donup kalmasını önleyen kamusal akış mecrasıSermayenin ve refahın toplum kılcallarına kesintisiz intikalini sağlamakDurgunlaşan suyun kokuşması gibi tek elde biriken servet de tıkacı andırır; nehir modeli, servetin sürekli akışını ve canlı üretimini hedefler.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAkışkanlar mekaniğindeki açık kanal akışı (open channel flow) ve potansiyel gradyanıBir sıvının zemin direncini yenerek yerçekimi gradyanı doğrultusunda kendi yatağını kazıması ve sürekli bir kütle transferi gerçekleştirmesi dinamiğiyle izomorfiktir.Güçlü
Beşeri bilimlerToplumsal hareketlilik (social mobility) ve psikolojik dışavurum (katarsis)Bireyin veya grubun önündeki statik engelleri aşarak kendine yeni bir mecra bulması veya içsel gerilimin dilsel bir zecr/savurma ile dışarı püskürtülmesidir.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiنهر kökünü yalnızca fiziksel bir su hendeğine veya gündüzü sadece astronomik bir saat dilimine indirgeyip, kökün ihtiva ettiği yarma, fışkırtma ve direnci aşarak yol açma kudretini göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da nehirler sadece coğrafi peyzaj değil; ilahi nizamın, cömertliğin ve dirilişin amilidir; gündüz (nehâr) ise bir maişet, uyanış ve ilahi ayetlerin berraklaşma alanıdır. Azarlama (nehr) ise ahlaki sınırları koruyan veya haksız yapıldığında zayıfı ezen sert bir basınçtır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataCennet nehirlerini sadece statik birer görsel dekor gibi algılamak; gündüzün getirdiği ontolojik berraklığı ve Tâlut kıssasındaki nehirle temsil edilen irade disiplinini kavrayamamak; yetim ve ebeveyne karşı nehrin (sert püskürtmenin) yıkıcı psikolojik tesirini hafifsemek.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın en merkezi mükâfat tasvirlerinden biri olan cennet nehirlerinin, kâinat nizamının temel göstergelerinden olan gece-gündüz dönüşümünün ve yüksek ahlaki hassasiyetlerin (yetime ve ebeveyne kaba davranmama) altında yatan ortak hareket dinamiğini —yarmayı, coşkun akışı ve berraklığı— kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Cennet nimetlerinin ebedi canlılığını anlatan mesânî ayetlerde (Bakara 2:25), kozmik düzeni ve nimet dengesini belgeleyen ayetlerde (Nahl 16:15, Furkân 25:47), nefis terbiyesi ve itaat imtihanını anlatan kıssalarda (Bakara 2:249) ve aile/toplum ahlakının sınırlarını çizen emirlerde (İsrâ 17:23, Duhâ 93:10).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Nehir kelimesini cansız bir su birikintisi, nehâr kelimesini kuru bir zaman parçası sanmayı engeller; her iki kavramın da karanlığı ve engeli delip geçen, hayat veren, durmaksızın yenilenen aktif bir ilahi kudret akışı olduğunu fark ettirir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir engeli, toprağı veya dokuyu yararak basınçla fışkırmak, kendine geniş ve derin bir mecra açarak durmaksızın akmak; karanlığı yarıp ufka yayılan aydınlık olmak.
  • Soyut anlamBirikmiş bir gücün veya hakikatin kapalılığı yırtarak aşikâr olması, her türlü durağanlığı ve tıkanıklığı gideren sürekli bir feyiz, diriliş ve sevk mekanizması haline gelmesi.
  • Sistematik karşılıkFizikselde ırmak yatağı, zamansalda gündüz aydınlığı, ahlakide sert bir sevk veya püskürtme; genel sistemde ise donukluğu engelleyip varoluşu besleyen açık dolaşım kanalı.
  • LaTeX modeliΦ=∫S(∇P⋅n^) dS  ⟹  dΨdt>0
  • LaTeX açıklamasıFormüldeki P içsel potansiyeli veya basıncı, ∇P direnç gösteren yüzeye karşı oluşan itki gradyanını, S yarılan yüzeyi veya engeli, n^ ise akışın doğrultusunu temsil eder. Φ harfi engeli yaran net akıyı simgelerken, bunun zamana bağlı türevi olan dΨdt>0 ifadesi, açılan mecra boyunca aydınlığın, diriliğin veya hareketin (Ψ) kesintisiz ve artan bir canlılıkla yayılmasını matematiksel olarak modeller.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ن