وزر
و - ز - ر
جذر- الورود: ٢٧
- الآيات: ١٤
- الصيغ: ١٢
- المعاجم: ١٣
Kemiksiz et parçası demektir. Vizr sırta alınan yük demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Kemiksiz et parçası demektir. Vizr sırta alınan yük demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٦٩٠باب الزاي والراء و وا ي ء معهما
ز و ر، و ز ر، ر و ز، ز ر ي، ز ي ر، ز ر أ، ز أ ر، أ ز ر، ر ز أ، أ ر ز
زور:
الزَّور: وَسَطُ الصَّدْر. الزَّوَر: مَيَلٌ في وَسَط الصّدر. وكَلْبٌ أَزْور: استدقّ جوشنُ زَوْره وخرج كلكله كأنّه قد خُصِر جانباه، وهو في غير الكلاب مَيَلٌ لا يكون معتدل التّربيع. قال أعرابيّ: الزَّوْر للزّائر، أي: صدرُ الدّجاجة للضّيف.
ومَفازةٌ زوراء، أي: مائلة عن القصد والسّمت. والأَزْوَرُ:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٨٢الوَزَرُ: الملجأ، وأصل الوَزَرِ الجبلُ. والوِزْرُ: الإثم، والثِقْلُ، والكارَةُ، والسِلاحُ. قال الشاعر:
وأَعْدَدْتُ للحربِ أوْزارَهـارِماحاً طِوالاً وخيلاً ذكورا
والوَزير: المُوازِرُ، لأنَّه يحمل عنه وِزْرَهُ، أي ثِقْلُ. والوَزارةُ: لغةٌ في الوِزارَةِ. وقد اسْتوزِرَ فلانٌ، وهو يُوازِرُ الأميرَ ويَتَوَزَّرُ له. واتَّزَرَ الرجلُ: ركب الوِزْر. وقوله تعالى: "ولا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أخرى"، أي
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٦٬٤٢٩ز ر ( و ا ي ء )
زور ، روز ، وزر ، زير ، زري ، زأر ، أرز ، أزر ، زرأ ، رزأ : مستعملات .
زور زأر : قال الليث : يقال : زارَني فلانٌ يَزورُني زَوْراً وزِيَارَةً . والزَّوْرُ : الَّذي يَزُورك ، رَجُل زَوْرٌ ، رِجَالٌ زَوْرٌ ، وامرأَةٌ زَوْرٌ ، ونِسَاءٌ زَوْرٌ . وأَصل زار إليه : مال ، ومنه تزاور عنه ، أي : مال عنه . وزَوِر يزوَر ، أي : مال . والزَّوْرُ : الصَّدرُ .
عمرو عن أبيه : الزَّوْرُ : العزيمة ،
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٣٢١(باب الواو والزاء وما يثلثهما)
(وزع) الواو والزاء والعين: بناءٌ موضوعٌ على غير قياس. ووَزَعْته عن الأمر: كفَفْته. قال الله سبحانه: (فَهُمْ يُوزَعُونَ)[النمل 17]، أي يحبَس أوّلُهم على آخِرِهم. وجمع الوازع وَزَعَة. وفي بعض الكلام: "ما يَزَعُ السُّلطانُ أكثَرُ مِمَّا يَزَعُ القرآن(1)"، أي إنَّ النَّاسَ للسُّلطان أخْوَف.
وبناء آخر، يقال: أوْزَعَ اللهُ فلاناً الشُّكرَ: ألْهَمَه إياه. ويقال هو من
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٠٤٥- الوزر: الملجأ الذي يلتجأ إليه من الجبل. قال تعالى: ﴿كلا لا وزر إلى ربك﴾ [القيامة/11] والوزر: الثقل تشبيها بوزر الجبل، ويعبر بذلك عن الإثم كما يعبر عنه بالثقل. قال تعالى: ﴿ليحملوا أوزارهم كاملة ومن أوزار الذين يضلونهم بغير علم ألا ساء ما يزرون﴾ [النحل/25]، كقوله: ﴿وليحملن أثقالهم وأثقالا مع أثقالهم﴾ [العنكبوت/13] وحمل وزر الغير في الحقيقة هو على نحو ما أشار إليه صلى الله عليه وسلم بقوله: (من سن
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٧٢و ز ر
حمّلته الوزر وهو الحمل الثقيل ووزره يزره: حمله وهو وازره ووازَرَه: حامَلَه.
وهو موازِره ووزيره كقولك: مجالسه وجليسه.
وأنت حصني ووزري.
ومن المجاز: أعدّ أوزار الحرب: آلاتها.
قال الأعشى: وأعددت للحرب أوزارها رماحاً طوالاً وخيلاً ذكوراً ووضعت الحرب أوزارها.
وقد وزر فلان: أذنب فهو وازر ووُزِرَ فهو موزور.
يقال: فلان موزور غير مأجور.
واتزر فهو متّزر.
قال
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬١٠٨الوَزَرُ: المَلْجَأُ، وأَصل الوَزَرِ الجبل المنيع، وكلُّ مَعْقِلٍ وَزَرٌ. وفي التنزيل العزيز: كَلاَّ لا وَزَرَ؛ قال أَبو إِسحق:الوَزَرُ في كلام العرب الجبل الذي يُلْتَجَأُ إِليه، هذا أَصله. وكل ما الْتَجَأْتَ إِليه وتحصنت به، فهو وَزَرٌ. ومعنى الآية لا شيء يعتصم فيه من أَمر الله.
والوِزْرُ: الحِمْلُ الثقيل. والوِزْرُ: الذَّنْبُ لِثِقَلهِ، وجمعهما أَوْزارٌ. وأَوْزارُ الحرب وغيرها: الأَثْقالُ
الوَزَرُ: المَلْجَأُ، وأَصل الوَزَرِ الجبل المنيع، وكلُّ مَعْقِلٍ وَزَرٌ. وفي التنزيل العزيز: كَلاَّ لا وَزَرَ؛ قال أَبو إِسحق:الوَزَرُ في كلام العرب الجبل الذي يُلْتَجَأُ إِليه، هذا أَصله. وكل ما الْتَجَأْتَ إِليه وتحصنت به، فهو وَزَرٌ. ومعنى الآية لا شيء يعتصم فيه من أَمر الله. والوِزْرُ: الحِمْلُ الثقيل. والوِزْرُ: الذَّنْبُ لِثِقَلهِ، وجمعهما أَوْزارٌ. وأَوْزارُ الحرب وغيرها: الأَثْقالُ والآلات، واحدها وِزرٌ؛ عن أَبي عبيد، وقيل: لا واحد لها. والأَوْزارُ: السلاح؛ قال الأَعشى: وأَعْدَدْت للحربِ أَوْزارَها: رِماحاً طِوالاً وخَيْلاً ذُكُورَا قال ابن بري: صواب إِنشاده فأَعددتَ، وفتح التاء لأَنه يخاطب هَوْذةَ بن علي الحنفي؛ وقبله: ولما لُقِيتَ مع المُخْطِرِين، وَجَدْتَ الإِلهَ عليهم قَدِيرَا المخطرون: الذين جعلوا أَهلهم خَطَراً وأَنفسهم، إِما أَن يظفروا أَو يظفر بهم، ووضعت الحربُ أَوْزارَها أَي أَثقالها من آلة حرب وسلاح وغيره. وفي التنزيل العزيز: حتى تَضَعَ الحربُ أَوْزارَها؛ وقيل: يعني أَثقال الشهداء لأَنه عز وجل يُمَحِّصُهم من الذنوب. وقال الفراء: أَوزارها آثامها وشِرْكها حتى لا يبقى إِلا مُسْلم أَو مُسالم، قال: والهاء في أَوزارها للحرب، وأَتت بمعنى أَوزار أَهلها. الجوهري: الوَزَرُ الإِثم والثِّقْلُ والكارَةُ والسلاحُ. قال ابن الأَثير: وأَكثر ما يطلق في الحديث على الذنب والإِثم. يقال: وَزَرَ يَزِرُ إِذا حمل ما يُثْقِلُ ظهرَه من الأَشياء المُثْقِلَةِ ومن الذنوب. ووَزَرَ وِزْراً: حمله. وفي التنزيل العزيز: ولا تَزِرُ وازرَةٌ وِزْرَ أُخرى؛ أَي لا يؤخذ أَحد بذنب غيره ولا تحملُ نفسٌ آثمةٌ وِزْرَ نَفْسٍ أُخرى، ولكن كلٌّ مَجْزِيٌّ بعلمه. والآثام تسمى أَوْزاراً لأَنها أَحمال تُثْقِلُه، واحدها وِزْرٌ، وقال الأَخفش: لا تأْثَمُ آثِمَةٌ بإِثم أُخرى. وفي الحديث: قد وضعت الحرب أَوزارها أَي انقى أَمرها وخفت أَثقالها فلم يبق قتال. ووَزَرَ وَزْراً ووِزْراً وَوِزْرَةً: أَثم؛ عن الزجاج. وَوُزِرَ الرجلُ: رُمِيَ بِوِزْرٍ. وفي الحديث: ارْجِعْنَ مأْزُورات غير مأْجورات؛ أَصله موْزورات ولكنه أَتبع مأْجورات، وقيل: هو على بدل الهمزة من الواو في أُزِرَ، وليس بقياس، لأَن العلة التي من أَجلها همزت الواو في وُزِرَ ليست في مأْزورات. الليث: رجل مَوْزُورٌ غير مأْجور، وقد وُزِرَ يُوزَرُ، وقد قيل: مأْزور غير مأْجور، لما قابلوا الموزور بالمأْجور قلبوا الواو همزة ليأْتلف اللفظان ويَزْدَوِجا، وقال غيره: كأَن مأْزوراً في الأَصل مَوْزُورٌ فَبَنَوْه على لفظ مأْجور. واتَّزَرَ الرجلُ: رَكِبَ الوِزْرَ، وهو افْتَعَلَ منه، تقول منه: وَزِرَ يَوْزرُ ووَزَرَ يَزِرُ ووُزِرَ يُوزَرُ، فهو موزورٌ، وإِنما قال في الحديث مأْزورات لمكان مأْجورات أَي غير آثمات، ولو أَفرد لقال موزورات، وهو القياس، وإِنما قال مأْزورات للازدواج. والوَزِيرُ: حَبَأُ المَلِكِ الذي يحمل ثِقْلَه ويعينه برأْيه، وقد اسْتَوْزَرَه، وحالَتُه الوَزارَةُ والوِزارَةُ، والكسر أَعلى. ووَازَرَه على الأَمر: أَعانه وقوّاه، والأَصل آزره. قال ابن سيده: ومن ههنا ذهب بعضهم إِلى أَن الواو في وزير بدل من الهمزة؛ قال أَبو العباس: ليس بقياس لأَنه إِذا قل بدل الهمزة من الواو في هذا الضرب من الحركات فبدل الواو من الهمزة أَبعد. وفي التنزيل العزيز: واجْعَلْ لي وَزيراً من أَهلي؛ قال: الوزير في اللغة استقاقه من الوَزَرِ، والوَزَرُ الجبلُ الذي يعتصم به ليُنْجى من الهلاك، وكذلك وَزِيرُ الخليفة معناه الذي يعتمد على رأْيه في أُموره ويلتجئ إِليه، وقيل: قيل لوزير السلطان وَزِيرٌ لأَنه يَزِرُ عن السلطان أَثْقال ما أُسند إِليه من تدبير المملكة أَي يحمل ذلك. الجوهري: الوَزِيرُ المُوازِرُ كالأَكِيلِ المُواكِلِ لأَنه يحمل عنه وِزْرَه أَي ثقله. وقد اسْتُوزِرَ فلان، فهو يُوازِرُ الأَمير ويَتَوَزَّرُ له. وفي حديث السَّقِيفة: نحن الأُمراء وأَنتم الوزراء، جمع وزير وهو الذي يُوازِرُه فيحمل عنه ما حُمِّلَه من الأَثقال والذي يلتجئ الأَمير إِلى رأْيه وتدبيره، فهو ملجأٌ له ومَفْزَعٌ. ووَزَرْتُ الشيءَ أَزِرُه وزْراً أَي حملته؛ ومنه قوله تعالى: ولا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخرى. أَبو عمرو: أَوْزَرْتُ الشيء أَحرزته، ووَزَرْتُ فلاناً أَي غلبته؛ وقال: قد وَزَرَتْ جِلَّتَها أَمْهارُها التهذيب: ومن باب وَزَرَ قال ابن بُزُرج يقول الرجل منا لصاحبه في الشركة بينهما: إِنك لا تَوَزَّرُ حُظُوظَةَ القوم. ويقال: قد أَوْزَرَ الشيءَ ذهب به واعْتَبَأَه. ويقال: قد اسْتَوْزَرَه. قال: وأَما الاتِّزارُ فهو من الوِزْر، ويقال: اتَّزَرْتُ وما اتَّجَرْتُ، ووَزَرْتُ أَيضاً. ويقال: وازَرَني فلان على الأَمر وآزَرَني، والأَوّل أَفصح. وقال: أَوْزَرْتُ الرجل فهو مُوزَرٌ جعلت له وَزَراً يأْوي إِليه، وأَوْزَرْتُ الرجل من الوِزْرِ، وآزَرْتُ من المُوازَرَةِ وفعلتُ منها أَزَرْتُ أَزْراً وتَأَزَّرْتُ.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦١٤* و ز ر * * الوَزَرُ * بفتحتين الملجأ وأصله الجبل والوِزْرُ الإثم والثقل والكارة والسلاح و * الوَزِيرُ المُوَازِر * كالأكيل والمؤاكل لأنه يحمل عنه * وِزْرَه * أي ثقله و * الوَزَارَة * بالفتح لغة في * الوِزَارَة * وقد * اسْتُوزِرَ * فلان فهو * يُوَازرُ * الأمير و * يَتَوَزَّر * له و * اتَّزَرَ * الرجل ركب الوِزْر وقوله تعالى ﴿ولا تَزِرُ وازرة وِزْر أخرى﴾ أي ى تحمل حاملة حمل أخرى وقال الأخفش لا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٥٢٤الوزر، محركة: الجبل المنيع، وكل معقل: وزر، منه الملجأ، والمعتصم، وفي التنزيل العزيز: كلا لا وزر قال أبو إسحاق: الوزر في كلام العرب الجبل الذي يلجأ إليه، هذا أصله، وكل ما التجأت إليه وتحصنت به فهو وزر، ومعنى الآية: لا شيء يعتصم فيه من أمر الله. والوزر بالكسر: الإثم؛ والثقل؛ والكارة الكبيرة؛ والسلاح، هذه عبارة الجوهري ولكن ليس فيها وصف الكارة، بالكبيرة، وإنما سمي الإثم وزرا لثقله؛ والمراد من
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٣٩٤وَزَرَ
1 وَزَرَ ذ , (A, Mgh, K,) aor. يَزِرُ, inf. n. وِزْرٌ, with kesr, (K,) He bore, or carried, a heavy load, or burden. (A, Mgh, K.) It is said in the Kur, [vi. 164, &c.,] وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى Nor shall any [soul] bearing [a heavy burden] bear the [heavy] burden of another soul; (S;) i. e., its burden of sin: (Mgh, Msb:) meaning, that no one shall be punished for the sin of
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٣٤٢وَزَرَ
وَزَرَ
a. [ يَزِرُ ] ( n. ac. وِزْر 2 ), Carried, bore.
b. Filled up ( chink ).
c. Conquered.
d. ( n. ac. وِزَاْرَة 23t ) [ La ], Was minister, vizier to.
e. ( n. ac. وَزْر 1 , وِزْر 2 , زِرَة [ وِزْرَة 2t ]), Sinned, transgressed.
f. [ pass. ], Was suspected, accused of crime; was guilty.
وَزِرَ
وَزِرَ A ( n. ac. وَزَر 4 ),
a. see supra (e) .
وَزَّرَ
وَزَّرَ II ,
a. see
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٨٬٨٥٦وزر
وَزَرَ - يَزِرُ - وِزْر - أَوْزَار - وَازِر - وَازِرَة - وَزِيْر - وَزَر
وَزَرَ - يَزِرُ + كائن + شيئاً: يحمل شيئاً ويسير به نيابة عن آخر، وذلك لأن الآخر لا يطيق حمله أو يتجنب أن يصيبه الجهد
وِزْر: اسم فعل " وَزَرَ - يَزِرُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الحمل الذي لا يرغب أو لا يطيق صاحبه حمله، ويرغب أن يحمله آخر نيابة عنه
أَوْزَار: جمع "
الصيغ(١٢)
- تَزِرُYüklenir(تَفْعِلُ)×٥
- وَازِرَةٌYüklenen(فَاعِلَةٌ)×٥
- وِزْرَYük(فِعْلَ)×٥
- أَوْزَارَهُمْOnların yükleri(أَفْعَالَهُمْ)×٢
- وَزِيرًاVezir(فَعِيلًا)×٢
- يَزِرُونَYüklenirler(يَفْعِلُونَ)×٢
- أَوْزَارًاYükler(أَفْعَالًا)×١
- أَوْزَارَهَاOnun yükleri(أَفْعَالَهَا)×١
- أَوْزَارِYükler(أَفْعَالِ)×١
- وَزَرَSığınak(فَعَلَ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٧ (الإجمالي: ١٠٤)
- حمل
الآيات المشتركة: ٥ · Haml: İple yüklenen yük demektir
- أخر
الآيات المشتركة: ٥ · Uhur ense demektir
- وضع
الآيات المشتركة: ٢ · Koyar
- ثخن
الآيات المشتركة: ١ · Sehyn sıcak yemek demektir
- لقي
الآيات المشتركة: ٣ · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
- سمر
الآيات المشتركة: ١ · Samiri
- ضلل
الآيات المشتركة: ٣ · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
- كمل
الآيات المشتركة: ١ · Tam
- فرط
الآيات المشتركة: ١ · Fert (tı) Topluluktan ayrılan kişidir
- قذف
الآيات المشتركة: ١ · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…
- حرب
الآيات المشتركة: ١ · Harbe mızrak ucu demektir
- حسر
الآيات المشتركة: ١ · Hasir(ha,sin) : Susuz kalmış, çorak yer demektir
الآيات التي ورد فيها(١٤)
… شَيْءٍ وَلَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْهَا وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ …
Yüklenir
مَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا
Yüklenir
وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَإِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلَى حِمْلِهَا …
Yüklenir
… يَرْضَى لِعِبَادِهِ الْكُفْرَ وَإِنْ تَشْكُرُوا يَرْضَهُ لَكُمْ وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ …
Yüklenir
أَلَّا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى
Yüklenir
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وزر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (misal-i vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حمل, ثقل, كفل, أزر |
| Zıt Kök | خفف |
| Çekirdek Özet 1 | Sarp dağ sığınağı ve sırtta taşınan ağır yük |
| Çekirdek Özet 2 | Bireysel vebalin ve sorumluluğun başkasına devredilemezliği |
| Çekirdek Özet 3 | Hukuki ve ahlaki şahsiyet ilkesi ile yetki ve yük paylaşımı |
| Kritik Hata Riski | Bireysel günah ve sorumluluğun başkasına yüklenebileceği zannı |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وز | Bir kütleyi tutma, zapt etme, sıkıştırma veya dengeleme hareketi; nitekim وزع kökünde engelleme ve zapt etme, وزن kökünde ise kütleyi tartıp dengeleme anlamı esastır. | ر | Çekirdeğe eklenen ر harfi baş, tepe ve aşırılık nüansı katarak hareketi sarp bir tepeye ve dağa sığınmaya yahut omuz ve sırt üzerine binen ezici bir yüke dönüştürmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Sorumluluğun veya yükün varlığa sıkıca iliştirilmesi ve bağlanması. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Sınırların ayrılması, yükümlülüğün kesin bir hudutla fert üzerine tahsis edilmesi. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Yükün baş ve omuz üzerine binmesi yahut dağın tepe noktasına sığınma yönelimi. |
| وزر | Kopmaz bir bağla kişiye iliştirilmiş olan ağırlığın baş ve omuz üzerine yüklenerek şahsi bir bağlayıcılık kazanması veya başı kurtarmak için sarp bir tepeye yönelinmesi hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sarp ve korunaklı dağ sığınağı ile kişinin kumaşını yere yayıp eşyasını içine doldurarak sırtında taşıdığı ağır denk veya bohça. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ bir beytinde savaş teçhizatını ve bineklerini savaşın ağır yükleri olarak anmıştır: وأعددت للحرب أوزارها / رماحا طوالا وخيلا ذكورا |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Mirâr b. Saîd el-Fak‘asî insanın günah yükünü şu mısra ile dile getirmiştir: أستغفر الله من جدي ومن لعبي / وزري فكل امرىء لا بد متزر |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde وزر kökü, ağırlık taşıma, arkalama, tahkim edilmiş sığınak bulma ve destek sağlama semantik alanlarıyla kesişir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede kuşatmak, yardım etmek ve koruyucu bir güç olmak anlamındaki *ʿ-z-r (עָזַר) kökü ile fonetik ve semantik akrabalıklar tartışılmıştır; Arapçada bu kök bir yandan sarp dağ sığınağını temsil eden korunak (el-vezer), diğer yandan sırtı büken ağır sorumluluk ve günah yükü (el-vizr) olmak üzere iki somut kutupta kristalleşmiştir. Arapçadaki vezir (el-vezîr) formu da idari bir unvan olarak kralın veya yöneticinin sırtındaki yönetim yükünü taşıyan yahut yöneticinin dayandığı melce anlamına gelir; dolayısıyla dış dillerden ödünçleme iddialarına rağmen kökün Sami dil mantığı içinde içsel türetim tabanı son derece sağlamdır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sarp dağ sığınağı ve sırtta taşınan ağır denk | İki temel eksenden biri korunma yeri, diğeri ise ezici ağırlıktır; günah ve vezirlik bu eksenlerden türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice destek ve kuşatma kökleri (*ʿzr) | Yardım etme, arka çıkma ve yükü taşıyarak destek olma semantik matrisiyle fonetik yakınlık arz eder. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Güvenilir bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وزر | Anlamlı | Sığınak ve ağır yük | Sarp bir dağa sığınmak veya sırtında ağır bir denk taşımak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| ورز | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel sayılmıştır. |
| زور | Anlamlı | Sapma, eğilme ve yönelme | Doğrudan meyletmek, haktan sapmak veya birine yönelerek ziyaret etmek. | Kur'an'da geçer; eğrilik ve yönelme anlamı taşır. |
| زرو | Anlamlı | Ayıplama ve kınama | Bir kimseyi yaptığı bir işten ötürü ayıplayıp paylamak. | Kur'an'da geçmez; Tehzîb'de müsta'meldir. |
| روز | Anlamlı | Deneme ve ölçme | Bir nesneyi veya şahsı tartıp denemek; yapı ustabaşılığı yapmak. | Kur'an'da geçmez; Kitâbü'l-Ayn'da müsta'meldir. |
| رزو | Anlamlı | Eksiltme ve musibet | Bir kimseden bir şey eksiltmek veya keder ve musibete maruz bırakmak. | Kur'an'da geçmez; müsta'mel kabul edilmiştir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وزر | Merkez | Ağır yük ve sığınak | Sırta binen ezici ve devredilemez sorumluluk ile sığınılan sarp mevki | Bireysel vebal ve taşınması zor ahlaki ağırlık |
| حمل | Komşu | Taşımak | حمل hafif ya da ağır her türlü taşımayı ifade ederken وزر sadece sırtta taşınan ezici yüke özgüdür | Genel taşıma fiili |
| ثقل | Komşu | Ağırlık | ثقل nesnenin terazideki veya mahiyetteki ağırlığıdır; وزر bu ağırlığın sırtlanılmış halidir | Nesnel ağırlık durumu |
| كفل | Komşu | Üstlenmek | كفل başkasının sorumluluğunu iradi olarak üstlenmektir; وزر başkasına devredilemez | Hukuki ve ahlaki kefalet |
| أزر | Komşu | Desteklemek | أزر beli bağlayıp güç vermek iken وزر bele binen yük veya sırt verilecek korunaklı dağdır | Güç ve kuvvet kaynağı |
| خفف / خفف | Zıt | Hafiflik | خفف ağırlığın bulunmaması veya yükün sırtlanılmaması halidir | Sorumluluk ve ağırlığın yokluğu |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وزر | Ağır yük, günah, sığınak | Sorumluluğun ağırlığı ve sığınılacak korunak anlamını bir arada barındırır. | Kesin |
| Latince | onus, refugium | Yük, sorumluluk; sığınak | Onus ahlaki ve hukuki yükü karşılar; refugium ise sığınılacak muhkem yeri verir. | Güçlü |
| İngilizce | burden, refuge | Ağır yük; sığınak | Burden suç ve sorumluluk ağırlığını karşılar; refuge kaçıp sığınılan yeri anlatır. | Güçlü |
| Almanca | Last, Zuflucht | Yük; melce | Last omuza binen ezici ağırlığı, Zuflucht sığınılan korunaklı mevkiyi ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | fardeau, refuge | Külfet, yük; sığınak | Fardeau taşınması meşakkatli sorumluluğu ve günahı anlatmada tam örtüşür. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وِزْر / أَوْزَار | Günah ve cezai sorumluluk yükü | Bireyin işlediği ve ahirette bizzat sırtında taşıyacağı ahlaki vebal bağlamında. En‘âm 6:164, İsrâ 17:15, Fâtır 35:18, Zümer 39:7, Necm 53:38. |
| أَوْزَار | Saptıranların taşıdığı katmerli vebal | Kendi günahlarının yanı sıra bilgisizce saptırdıkları kitlelerin vebaline ortak olma bağlamında. En‘âm 6:31, Nahl 16:25. |
| وَزَر | Kaçıp sığınılacak dağ ve korunak | Kıyamet günü ilahi adaletten kaçıp sığınılacak hiçbir fiziki veya manevi kale bulunmadığı bağlamında. Kıyâme 75:11. |
| وَزِير | Yükü paylaşan yardımcı | Liderin idari ve tebliğ yükünü hafifleten, danışılan güvenilir destekçi bağlamında. Tâhâ 20:29, Furkân 25:35. |
| أَوْزَار | Savaş teçhizatı ve külfeti | Savaşın sona ermesiyle birlikte silahların bırakılması ve çatışma ağırlığının kalkması bağlamında. Muhammed 47:4. |
| أَوْزَار | Takı ve ziynet ağırlıkları | Samiri olayında kavmin Mısır'dan getirdiği ziynet eşyalarının ağırlığı bağlamında. Tâhâ 20:87. |
| وِزْر | Risalet öncesi ağır manevi basiret yükü | Peygamber'in sırtını büken tebliğ ve hidayet arayışı ağırlığının ferahlatılması bağlamında. İnşirâh 94:2. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Bireysel adalet ve sorumluluk | Asli günah doktrininin reddi ve kimsenin başkasının günahıyla cezalandırılamayacağı ilkesi. | Vebalin ontolojik devredilemezliği |
| Fıkıh | Cezaların şahsiliği prensibi | Hukuki sorumluluğun ve suçun yalnızca faili bağlaması; başkasına ceza yüklenememesi. | Şahsi cezai mesuliyet |
| Tefsir | Hakikat ve mecaz dengesi | {لاَ وَزَرَ} lafzındaki sığınak anlamı ile {لاَ تَزِرُ} lafzındaki ağır yük anlamının semantik irtibatı. | Dağdan sırttaki yüke geçiş |
| Hadis | Çığır açma ve dolaylı vebal | Kötü bir adet başlatanın, o adeti sürdürenlerin günah yükünden (vizr) pay alması meselesi. | Sebep olunan vebalin ağırlığı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret hesabı | Bireysel vebal | Adaleti temin | Hiçbir nefsin diğerinin günah yükünü yüklenememesi esasıdır. | Kesin |
| İlmi | Doğru yönlendirme | Entelektüel vebal | Hakikati koruma | Yanıltıcı rehberlik yapanların saptırdıkları kimselerin yüküne ortak olmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim erki | Vezaret ve danışma | İdareyi tahkim | İktidar yükünün ehil yardımcılar eliyle paylaşılarak adilce yürütülmesidir. | Güçlü |
| İktisadi | Borç ve mükellefiyet | Şahsi borç yükü | Mali denge | Bireysel borçlanma ve kamusal külfetlerin doğrudan muhatabınca karşılanmasıdır. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kütleçekimsel yük ve enerjinin korunumu kanunu | Kapalı bir sistemde enerjinin yok olmaması gibi eylemlerin doğurduğu ağırlığın da kaybolmayıp doğrudan o kütleye (faile) bağımlı kalması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ceza hukukunda kusurun şahsiliği ilkesi | Failin yalnızca kendi iradesiyle gerçekleştirdiği kusur oranında mahkûm edilmesi ve suçun şahsa sıkı sıkıya bağlı hak ve borç niteliği taşıması. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece soyut teolojik bir günah kavramına veya salt siyasi bir saray unvanına (vezirlik) indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün kaçınılmaz sığınaksızlık hali, sırtı büken risalet meşakkati, savaş külfeti ve yetki paylaşımını kuşatan bütüncül yapısı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kolektif suç anlayışına kayılarak masumların suçlanması yahut vezaret kurumunun yetki gasbı ve tahakküm gibi algılanması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın temel adalet aksiyomu olan cezaların ve ahlaki sorumluluğun şahsiliği ilkesini dilsel ve kavramsal temelde inşa eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiretteki hesaplaşma ve ceza sahnelerinde, saptıran-sapan ilişkilerinde ve risalet görevinin paylaşımıyla ilgili ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Başkasının kefaretiyle kurtulma inancını, kabile asabiyetine dayalı kolektif cezalandırmayı ve ilahi adaletten yapay sığınaklarla kaçılabileceği zannını düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSarp bir dağa sığınarak himaye aramak veya elbiseyi yayıp içine eşya toplayarak sırt üzerinde taşınan ağır denk.
- Soyut anlamFailin iradi amellerinden doğan hukuki ve ahlaki sorumluluğun başkasına devredilemez biçimde şahsa yapışması.
- Sistematik karşılıkCezaların şahsiliği prensibi, sığınaksız mutlak muhasebe ve kamusal yönetim yükünün ehil vezirlerle paylaşılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ifadesi numaralı bireyin sırtlandığı toplam vebal ve sorumluluk yükünü (vizr), bu ferdin gerçekleştirdiği amelleri, ise bir başka şahsı temsil eder. Formül, bir bireyin eylemlerinden hasıl olan yükün bir diğer şahsa aktarım değişiminin sıfır () olduğunu, yani Kur'an'daki cezai ve ahlaki sorumluluğun mutlak şahsiliğini sembolize eder.