ثقل
ث - ق - ل
جذر- الورود: ٢٨
- الآيات: ٢٦
- الصيغ: ١٨
- المعاجم: ١٢
Terazinin karşı kefesine konan taş demektir. Bir şeyin üzerine bastırmak için konan ağırlık, yük demektir. Himl hayvan yükü, vizr insan yükü demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Terazinin karşı kefesine konan taş demektir. Bir şeyin üzerine bastırmak için konan ağırlık, yük demektir. Himl hayvan yükü, vizr insan yükü demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٦٤القاف والثاء واللام معهما
ث ق ل، ل ث ق، ق ث ل مستعملات ثقل: ثَقُلَ ثِقَلاً فهو ثقيلٌ، والثِّقَلُ: رحجان الثَّقيلِ.
والثَّقَلٌ: متاع المسافر وحشمه، وجمعه أثقالٌ.
والأثقالُ: الآثام.
وامرأة ثَقالٌ أي ذات مآكم وكفل.
والمِثقال وزن معلوم قدره.
ومِثقال الشيء: ميزانه من مثله.
والثُقْلَةُ: نعسة غالبة.
واثْقَلَتِ المرأة فهي مُثقِلٌ، قال الله عز وجل: "فلما أثقَلَتْ... ".
والمُثْقَلُ: الذي حمل فوق طاقته،
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٩٤الثِقْلُ: واحد الأَثْقالِ، مثل حِمْلٍ وأحمالٍ. ومنه قولهم: أعطه ثِقْلَهُ، أي وزنَه. وقوله تعالى: "وأخرجَتِ الأرضُ أَثْقالَها". قالوا: أجساد بني آدم. والثِقَلُ: ضدّ الخفّة. تقول منه: ثَقُلَ الشيءُ ثِقَلاً، فهو ثَقيلٌ. والثَقَلُ، بالتحريك متاعُ المسافر وحَشَمُهُ. والثَقَلانِ: الإنسُ والجنُّ. ويقال أيضاً: وجدت ثَقَلَةً في جسدي، أي ثِقْلاً وفُتوراً. وثَقِلَةُ القومِ، بكسر القاف: أَثْقَالُهُمْ. يقال:
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٬٩٢٢ق ث ل
قثل ، ثقل ، لثق ، لقث : ( مستعملة ) .
ثقل : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّه قال في مرضه الذي مات فيه : ( إني تارِكٌ فيكم الثَّقَلَين : كتابَ الله وعِتْرتي ، ولن يفترقا حتى يرِدَا عليَّ الحوضَ ) ، فسَّر النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) الثَّقَلين فجعلهما كتاب الله جلّ وعزّ وعِترته عليه السلام ؛ وقد فسّرت العِتْرة فيما تقدّم وهم جماعةُ عشيرته الأدْنَوْن .
وقال أبو العباس أحمد بن يحيى
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٧٩٠(باب الثاء والقاف وما يثلثهما)
(ثقل) الثاء والقاف واللام أصلٌ واحدٌ يتفرَّع منه كلماتٌ متقاربة، وهو ضِدّ الخِفّة، ولذلك سُمِّيَ الجنُّ والإنس الثَّقَلَين، لكثرة العدد. وأثقال الأرض كنوزُها، في قوله تعالى: ﴿وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقَالَهَا﴾ [الزلزلة 2]، ويقال هي أجسادُ بني آدمَ. قال الله تعالى: ﴿وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ﴾ [النحل 7]، أي أجسادَكم. وقالت الخنساء:
أَبَعْدَ ابنِ عمرٍو مِنْ آلِ الشّريـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٢٣٨- الثقل والخفة متقابلان، فكل ما يترجح على ما يوزن به أو يقدر به يقال: هو ثقيل، وأصله في الأجسام ثم يقال في المعاني، نحو: أثقله الغرم والوزر. قال الله تعالى: ﴿أم تسألهم أجرا فهم من مغرم مثقلون﴾ [الطور/40]، والثقيل في الإنسان يستعمل تارة في الذم، وهو أكثر في التعارف، وتارة في المدح نحو قول الشاعر:
*تخف الأرض إذا ما زلت عنها**وتبقى ما بقيت بها ثقيلا*
*حللت بمستقر العز منها**فتمنع جانبيها أن تميلا*
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬١٥٦ث ق ل
ثقل الشيء ثقلاً وثقل الحمل على ظهره وأثقله الحمل ورجل مثقل: حمل فوق طاقته.
وحملت الدابة ثقلها والدواب أثقالها اي أحمالها.
ولفلان ثقل كثيـر أي متـاع وحشـم.
وارتحلـوا بثقلهـم وأثقالهم وثقلتهـم بكسـر القـاف.
وكـان رسـول اللـه صلـى اللـه عليـه وسلـم مبعوثـاً إلـى الثقليـن.
وأثقلـت الحامل وامرأة مثقل.
وتثاقل عن الأمر.
وأثاقل إلى الدنيا: أخلد إليها.
ووطئه وطأة
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٤٩٥الثِّقَل: نقيض الخِفَّة. والثِّقَل: مصدر الثَّقِيل، تقول: ثَقُل الشيءُ ثِقَلاً وثَقَالة، فهو ثَقِيل، والجمع ثِقالٌ. والثِّقَل: رجحان الثَّقِيل. والثِّقْل: الحِمْل الثَّقِيل، والجمع أَثْقال مثل حِمْل وأَحمال. وقوله تعالى: وأَخرجت الأَرض أَثقالها؛ أَثْقَالُها: كنوزُها ومَوْتَاها؛ قال الفراء: لَفَظَتْ ما فيها من ذهب أَو فضة أَو ميت، وقيل: معناه أَخرجت موتاها، قالوا: أَثقالُها أَجسادُ بني آدم، وقيل:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٩٢* ث ق ل * * الثِقْلُ * واحد * الأَثْقالِ * كحمل وأحمال ومنه قولهم أعطاه ثقله أي وزنه وقوله تعالى ﴿وأخرجت الأرض أثقالها﴾ قالوا أجساد بني آدم و * الثِقّلَ * ضد الخفة وقد * ثَقُلَ * الشيء بالضم فهو * ثَقِيلٌ * و * الثَّقَلُ * بفتحتين متاع المسافر وحشمه و * الثَّقَلانِ * الإنس والجن و * التَّثْقيلُ * ضد التخفيف وقد * أثْقَلَهُ * الحمل وأثْقَلَتِ المرأة فهي * مُثْقِلٌ * أي ثقل حملها في بطنها كأثمر
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٣٩٧الثقل، كعنب: ضد الخفة قال الراغب: وهما متقابلان، فكل ما يترجح على ما يوزن به أو يقدر به، يقال: هو ثقيل، وأصله في الأجسام، ثم يقال في المعاني، نحو: أثقله الغرم والوزر، قال الله تعالى: أم تسألهم أجرا فهم من مغرم مثقلون . ثقل الشيء ككرم ثقلا كصغر صغرا وثقالة ككرامة فهو ثقيل وثقال، كسحاب وغراب، ج: ثقال بالكسر وثقل بالضم. وشاهد الثقال قوله تعالى: أنفروا خفافا وثقالا . والثقل، محركة: متاع المسافر
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٬٦٦٠ثَقُلَ
1 ثَقُلَ ثقل , aor. ثَقُلَ , inf. n. ثِقَلٌ (S, Msb, K, &c.) and ثِقْلٌ, a contraction of the former, (Msb,) and ثَقَالَةٌ, (K, TA, in the CK ثِقالَة, but) like كَرَامَةٌ, (TA,) It (a thing, S, Msb) was, or became, heavy, weighty, or ponderous. (S, K.) [See ثِقَلٌ, below.] ― -b2- See also 4. ― -b3- [(assumed tropical:) It was, or became, heavy, weighty, or preponderant, ideally.] فَأَمَّا
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٩٬٠٣٢ثقل
ثَقُلَ - يَثْقُلُ - ثَقَل - ثَقَلان - ثَقيْل- ثِقال - ثِقَل - أَثْقَال - مِثْقَال - أَثْقَلَ - يُثْقِلُ - مُثْقَل - مُثْقَلون - تَثَاقَلَ - يَتَثَاقَلُ
ثَقُلَ - يَثْقُلُ + الكائن أو الشيء أو الأمر: يكون له ثقل: يكون له أثر وقوة ووزن جلي وبَيِّن وكبير يمكن تمييزه به عن غيره أقل منه قوة وقدرة ووزناً وأثرا
ثَقُلَ - يَثْقُلُ + الكائن أو
الصيغ(١٨)
- مِثْقَالَAğırlık birimi(مِفْعَالَ)×٦
- ثَقُلَتْAğır oldu(فَعُلَتْ)×٤
- ثَقِيلًاAğır olan(فَعِيلًا)×٢
- مُثْقَلُونَAğırlaştırılanlar(مُفْعَلُونَ)×٢
- أَثْقَالَكُمْSizin ağırlıklarınız(أَفْعَالَكُمْ)×١
- أَثْقَالَهَاOnun ağırlıkları(أَفْعَالَهَا)×١
- أَثْقَالَهُمْOnların ağırlıkları(أَفْعَالَهُمْ)×١
- أَثْقَالِهِمْOnların ağırlıkları(أَفْعَالِهِمْ)×١
- أَثْقَلَتْAğırlaştırdı(أَفْعَلَتْ)×١
- اثَّاقَلْتُمْYığışıp kaldınız(تَفَاعَلْتُمْ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤١ (الإجمالي: ١٥١)
- ذرر
الآيات المشتركة: ٦ · Zerre toz demektir
- وزن
الآيات المشتركة: ٤ · Terazi demektir
- خردل
الآيات المشتركة: ٢ · Hardal bitkisi, hurda
- عزب
الآيات المشتركة: ٢ · Meraya salınmış sahibinden uzak develer
- حمل
الآيات المشتركة: ٤ · Haml: İple yüklenen yük demektir
- غرم
الآيات المشتركة: ٢ · Ödenemeyecek borç
- سحب
الآيات المشتركة: ٢ · Fışkıran sudur
- صغر
الآيات المشتركة: ٢ · Küçük
- سأل
الآيات المشتركة: ٤ · “Sehl” ova demektir
- نفر
الآيات المشتركة: ٢ · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…
- خفف
الآيات المشتركة: ٢ · Huff : Devenin kopmuş toynağı demektir
- أرض
الآيات المشتركة: ٧ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
الآيات التي ورد فيها(٢٦)
إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا
Ağırlık birimi
وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ فَلَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا وَإِنْ كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنَا بِهَا وَكَفَى بِنَا حَاسِبِينَ
Ağırlık birimi
يَابُنَيَّ إِنَّهَا إِنْ تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَوَاتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ
Ağırlık birimi
قُلِ ادْعُوا الَّذِينَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَا يَمْلِكُونَ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ فِي السَّمَوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ وَمَا لَهُمْ فِيهِمَا مِنْ شِرْكٍ وَمَا لَهُ مِنْهُمْ مِنْ ظَهِيرٍ
Ağırlık birimi
فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ
Ağırlık birimi
وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ
Ağırlık birimi
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثقل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حمل, وزر, وقر |
| Zıt Kök | خفف |
| Çekirdek Özet 1 | Bir cismin veya yükün zemine doğru baskı yapması, terazide ağır basarak diğer kefeyi yukarı kaldırması |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların taşıdığı sorumluluk, günah, bilgi ve hakikatin ontolojik ve ahlaki tartıda meydana getirdiği kesin yer çekimi |
| Çekirdek Özet 3 | Adaletin ve ilahi düzenin ölçülebilir, tartılabilir ve inkâr edilemez bir denge yasası üzerine kurulu olması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel tartı veya soyut bir zorluk olarak anlaşılıp ahlaki ve ontolojik varoluş dengesinden koparılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثق | Bir nesnenin veya durumun yoğunlaşarak yüzeye, zemine veya hedefe odaklanmış bir tesir icra etmesi | ل | Temas ve yerleşikliği ifade eden ل harfinin eklenmesiyle yoğunlaşan etkinin zemine yapışması, aşağı doğru çeken bir ağırlık ve tartı denkliği oluşturması sağlanmıştır; nitekim aynı çekirdekten gelen ثقب kökünde bu yoğunluk delip geçme, ثقف kökünde ise zihinsel olarak tam kavrama ve yakalama yönündedir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | İşaret, bağlama veya sınır imgesinin yoğunlaşmış türevi | Nesnenin bulunduğu konumda tutunmasını ve yoğunlaşarak sabit bir iz bırakmasını temsil eder; erken alfabedeki işaret imgesinin peltek varyantıdır. |
| ق | Ufuktaki güneş veya iğne deliği; toplanma, büzülme, sınır noktası | Dağınık unsurların tek bir kütlede yoğunlaşmasını, merkezkaç değil merkeze doğru büzülerek toplanmasını simgeler. |
| ل | Çoban değneği; yöneltme, raptetme, bağlama | Hareketi belirli bir hedefe veya zemine yönlendirip oraya bağlayan, kontrol altına alan etkiyi simgeler. |
| ثقل | Yoğunlaşmış kütlenin zemine yönelerek oturması | Parçaların bir merkezde toplanıp yoğunlaşarak (ق) zemine doğru yapışması ve orayı belirgin biçimde etkileyerek aşağı çekmesi (ل) hareketini topluca resmeder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir cisme veya hayvana taşıyabileceğinden fazla yük yüklenmesi, terazinin bir kefesinin ağır basması, devenin veya yolcunun yükünün ağırlığı sebebiyle hareket kabiliyetinin yavaşlaması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | El-Hansâ mersiyesinde ve Züheyr b. Ebî Sülmâ divanında geçer. Züheyr b. Ebî Sülmâ beytinde kökü yeryüzünün vakar ve ağırlığı bağlamında överek şöyle kullanmıştır: تَخِفُّ الأَرْضُ إِذَا مَا زِلْتَ عَنْهَا / وَتَبْقَى مَا بَقِيتَ بِهَا ثَقِيلَا |
| Erken Arapça kullanım | Yolculuk kafilesinin temel ev ve barınma eşyasına, yüklerine ve geride kalan aile efradına eş-şekal الثَّقَل denmiştir. Ayrıca bedendeki aşırı uyku veya uyuşukluk haline sükle ثُقْلَة denilerek hareketin yavaşlaması tasvir edilmiştir. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu Zuhayr b. Abī Sulmā.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde ثقل kökü, düzenli ses denklikleriyle korunan en köklü tartı ve kıymet çekirdeklerinden biridir. Arapçadaki peltek ث sesi, Kuzeybatı Sami dillerinde düzenli olarak ש (şîn) sesine, Doğu Sami kolunda ise š sesine dönüşür. Kök, Akadcada tartmak, bedelini gümüşle tartarak ödemek anlamındaki šaqālu fiili ve ağırlık birimi olan šiqlu kelimesiyle doğrudan soydaştır. İbranicede šāqal שָׁקַל biçiminde bir nesneyi tartmak, bedelini tartarak ödemek fiili olarak korunmuş; buradan da meşhur ağırlık ve para birimi šeqel שֶׁקֶל türemiştir. Batı ve Doğu Süryanicede kök ses denkliklerine uygun olarak tqīl veya teqal ܬܩܠ biçiminde görünür ve terazide tartmak, ağır basmak anlamlarını korur (Aramice Daniel kitabındaki menê menê teqêl u-farsîn ibaresinde geçen teqêl tartıldın ve hafif bulundun manasındadır). Dolayısıyla kök, Sami dünyasında rastgele bir yükü değil; doğrudan doğruya terazinin kefesine konulan, değeri tartılarak belirlenen ve yer çekimi kanunuyla bağlanan ölçü ve ağırlık birimini ifade eder.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD), Payne Smith Compendious Syriac Dictionary.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ثَقُلَ — يَثْقُلُ — ثِقَل | Hafifliğin zıddı olarak bir nesnenin hacim, yoğunluk veya kütlece yer çekimine galebe çalması, dengede diğer kefeyi bastırması. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca šaqālu, İbranice šāqal, Süryanice teqal | Kökün Sami ortak mirasında doğrudan tartı, terazide tartma, ağırlık birimi ve bu ağırlığın sağladığı ekonomik değer ile ilişkili olması. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak tartı/yoğunluk kökleri | Doğu Afrika ve Berberi dillerinde yük ve yoğunluk belirten bazı temel morfemlerle fonetik benzerlikler kaydedilmişse de düzenli kurallar sınırlıdır. | Muhtemel |
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, CAD.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثقل | Anlamlı | Ağırlık, tartı | Terazide ağır basma, yük ve kütle yoğunluğu. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| ثلق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez. |
| قثل | Anlamlı | Toplayıp yığmak | Bir nesneyi bir araya getirip yığmak, bir şeyi kökünden kesip devirmek. | Arapçada müsta‘meldir; Kur'an'da geçmez. |
| قلث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde kullanım dışı (mühmel) kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| لثق | Anlamlı | Çamur ve ıslaklığın yapışması | Suyun toprağa karışarak çamur haline gelmesi ve yere basanın ayağına yapışıp ağırlık yapması. | Arapçada müsta‘meldir; hedef kökle zemin ve ağırlık bağı vardır; Kur'an'da geçmez. |
| لقث | Anlamlı | Çabucak almak, kapmak | Bir şeyi hızla toplayıp almak veya bir sözü hemen kapıp nakletmek. | Arapçada müsta‘meldir; Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثقل | Merkez | Kütle, tartı ve sorumluluk ağırlığı | Terazinin kefesinde aşağı basan, değeri veya sorumluluğu tayin eden kütlesel ve ontolojik ağırlıktır. | Kendi doğasında veya tartıda ağır olan, hafifin karşıtı. |
| حمل | Komşu | Taşınan yük | Taşınan nesnenin kendisini veya taşınma eylemini anlatır; mutlaka yerçekimsel tartı fazlalığı ifade etmez. | Bedende, sırtta veya binek üzerinde taşınan her türlü yük. |
| وزر | Komşu | Sorumluluk ve vebal yükü | İnsanın sırtına binen, taşınması sığınak veya kurtuluş aratan ahlaki ve cezai günah yüküdür. | Suç, günah ve kaçınılmaz hukuki sorumluluk yükü. |
| وقر | Komşu | Kulakta sağırlık, vakar ve içsel ağırlık | İçsel bir doluluk, yerleşiklik ve dışarıdan gelen sesi engelleyen ağırlıktır. | Duyusal veya ahlaki derinlik ve sarsılmaz ağırlık. |
| خفف | Zıt | Hafiflik | Terazide yukarı kalkan, yer çekimi veya değer baskısı oluşturmayan, kolay hareket eden durum. | Ağırlığın, yoğunluğun ve baskının bulunmaması hali. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثقل | Ağırlık, tartıda basma | Maddi ve manevi olarak hafifliğin zıddı olan her türlü ağırlık, kıymet ve mesuliyet. | Kesin |
| Latince | Gravitas, pondus | Ağırlık, ciddiyet, tartı | Gravitas hem fiziksel ağırlığı hem de devlet adamına özgü vakar ve ciddiyeti karşılar; kökün semantik genişlemesiyle örtüşür. | Güçlü |
| İngilizce | Weight, heaviness, gravity | Ağırlık, yerçekimi, ciddiyet | Weight tartısal yükü, gravity ise hem yerçekimini hem de durumun vahametini karşılar; nesnel ve ahlaki boyutu birlikte verir. | Kesin |
| Almanca | Gewicht, Schwere | Ağırlık, yer çekimi, zorluk | Gewicht terazideki tartıyı ve önemi; Schwere ise taşınması güç olan fiziksel ve zihinsel yükü tam olarak karşılar. | Kesin |
| Fransızca | Poids, gravité, pesanteur | Ağırlık, ciddiyet, yer çekimi baskısı | Poids nesnel tartıyı, pesanteur ise zemine doğru çeken fiziksel baskıyı ve hantallığı başarıyla aktarır. | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins Robert French Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مِثْقَالَ | En küçük ölçü ve tartı birimi | Amellerin ve zerrelerin ilahi adalette hesaba katılması bağlamında (Nisâ 4:40, Enbiyâ 21:47, Zilzâl 99:7-8). |
| ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ | Terazinin ağır gelmesi, salih amellerin üstünlüğü | Ahirette amel tartısının hakikate uygun olarak ağır basması ve kurtuluşa erme bağlamında (A'râf 7:8, Mü'minûn 23:102, Kâria 101:6). |
| أَثْقَال | Günahlar, veballer veya yeryüzünün içindekiler | İnsanların yüklendiği vebal ağırlıkları (Ankebût 29:13) veya kıyamette yerin kusacağı cesetler ve madenler bağlamında (Zilzâl 99:2). |
| قَوْلًا ثَقِيلًا | Vahyin taşıdığı azamet, sorumluluk ve bağlayıcılık | Hz. Peygamber'e indirilen Kur'an vahyinin büyüklüğü ve manevi ağırlığı bağlamında (Müzzemmil 73:5). |
| الثَّقَلَانِ | Sorumluluk taşıyan iki şuurlu varlık (İnsanlar ve Cinler) | Mükellef olmaları ve yeryüzünde ağırlık teşkil etmeleri bağlamında (Rahmân 55:31). |
| اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ | Yere çakılıp kalmak, tembellik ve dünyaya meyil | Cihad veya sefere çağrıldığında bedenin ve nefsin hantallığına yenik düşme bağlamında (Tevbe 9:38). |
| سَحَابًا ثِقَالًا | Yağmur suyuyla dolup ağırlaşmış bulutlar | Rahmet yüklü bulutların su kütlesi taşıması ve yere hayat vermesi bağlamında (A'râf 7:57, Ra'd 13:12). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mizan, mükellefiyet ve teklif-i mâ lâ yutâk | Ahirette amellerin mahiyetinin tartılıp tartılamayacağı, arazların cisimleştirilerek miyara tabi tutulması ve insanın sorumlu (sekaleyn) oluşunun ilahi hikmeti. | Hakikat ve değerin mutlak adalette kütlesel bir gerçekliğe dönüşmesi. |
| Fıkıh | Zekât ölçüleri, diyet miktarları ve borç yükü (miskal) | Şer'î miskalin dirhem ve dinar cinsinden net altın ağırlığı olarak tespiti; borcun veya nafakanın şahsı ezmesi (müskal). | Ölçülebilir, standart altın ağırlık birimi ve kişiyi acze düşüren mali yük. |
| Tefsir | Ahiret sahneleri, arzın ağırlıklarını atması ve ağır söz | Kıyamette yerin ağırlıklarını dışarı atmasının kabirdekiler mi yoksa yer altı hazineleri mi olduğu; vahyin ağır söz oluşunun getirdiği ahkâm. | Ontolojik dengenin sarsılması ve ilahi hitabın varlık üzerindeki ezici ciddiyeti. |
| Hadis | Terazide ağır gelen zikirler ve sekarat-ı mevt ağırlığı | Dile hafif fakat mizanda ağır gelen kelimeler (kelimetâni hafîfetâni...) ve ölüm anındaki bedensel ağırlık tasvirleri. | Biçimsel kolaylığa karşılık hakiki varoluşsal kıymetin azameti. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık mertebesi ve mükellefiyet | Mükellef varlık (es-Sekalân) | Sorumluluğu yüklenme ve hesap verme | İnsan ve cin, varoluş alanında ahlaki bir kütleye sahip oldukları için ilahi emanetin ağırlığını taşırlar. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve ahlaki tartı yasası | Mizan ve kıymet yoğunluğu | Nesneleri ve fiilleri hakiki değerine göre ayırma | Doğadaki yer çekimi ve kütle yoğunluğu gibi ahlakta da eylemlerin hakikate uygunluğu tartılır. | Kesin |
| Siyasi | Devlet yönetimi ve tebaa üzerindeki yük | Kamu mesuliyeti ve adil vergilendirme | Yöneticinin keyfi vergi ve angaryalarla halkı ezmesini önleme | İktidarın halka taşıyamayacağı ağır mükellefiyetler (muğremun muskalûn) yüklememesi esastır. | Güçlü |
| İktisadi | Mübadele aracı ve değer ölçüsü | Miskal (standart kütle birimi) | Enflasyondan arındırılmış reel değer standardı oluşturma | İktisadi mübadelede altının veya madenin zerre miktarı da olsa tartılarak hak kaybının engellenmesi. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kütle çekimi (gravitasyon) ve eylemsizlik kütlesi () | Bir cismin kütlesi arttıkça uzay-zaman dokusunu daha fazla bükmesi ve hareket durumunu değiştirmeye karşı daha büyük direnç göstermesi, kökün yere doğru ağır basması ve gevşekliğe direnmesiyle tam bir izomorfizm gösterir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal ve ahlaki sorumluluk (meşruiyet ağırlığı) | Sosyolojide ve hukukta bir kararın veya kuralın toplum vicdanında bağlayıcı olması, onun ardındaki hakikat ve adalet kütlesinin ağırlığıyla orantılıdır; hafif ve temelsiz iddialar toplumsal yapıda tutunamaz. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece zahiri bir tartı aletindeki gramaja veya taşınması zahmetli bir fiziksel yüke indirgenmesi; soyut ve ontolojik ağırlığın göz ardı edilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; hakikatin, ilahi vahyin, ahlaki eylemin, bulutlardaki rahmet suyunun ve insanın kozmik sorumluluğunun varlık tabakasında meydana getirdiği gerçek ve silinmez yoğunluktur. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mizanın sadece metaforik veya keyfi bir yargılama sanılması; amellerin varoluşsal bir gerçekliğe, tartılabilir bir kıymete sahip olduğunun unutularak dinin amelsiz bir temenniye dönüştürülmesi. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık ve ahlak anlayışının temeli adalettir ve adalet mizan (ölçü/denge) ile tecelli eder. ثقل kökü, bu terazinin hakiki dayanağı olan değer ve kütle kavramını inşa eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret hesaplaşmasını anlatan mizan ayetlerinde (A'râf 7:8-9, Kâria 101:6-9), vahyin azametini bildiren hitaplarda (Müzzemmil 73:5) ve zerre miktarı amelin zayi olmayacağını bildiren adalet ayetlerinde (Enbiyâ 21:47, Zilzâl 99:7-8). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Amellerin ve niyetlerin havada kaybolup gideceği zannını düzeltir; her eylemin ontolojik bir ağırlığı (miskal) olduğunu ve ilahi sistemin hiçbir kütleyi göz ardı etmediğini ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir cismin kütlesel yoğunluğu sebebiyle terazinin kefesini aşağı bastırması, binek veya zemin üzerinde çökertici bir baskı oluşturması.
- Soyut anlamBir bilginin, emrin veya ahlaki eylemin varoluş düzeninde taşıdığı hakikat payı, bağlayıcılık gücü ve ontolojik kıymet.
- Sistematik karşılıkAdalet sisteminde hiçbir şeyin rastgele silinmediği, her bir zerrenin hakiki ağırlığıyla hesap cetveline girdiği mizan nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde her bir amelin ve eylemin hakikat kütlesini (miskal), bu amelin niyet ve ihlas katsayısını temsil eder. Çarpımların toplamı olan kefedeki ağırlık, ilahi adaletin kurtuluş ve hakkaniyet eşiği olan değerini aştığında (), terazide ağır basma durumu gerçekleşir ve ebedi kurtuluş (felâh) tecelli eder. Tersine değer sıfırın altında kaldığında hafiflik ve hüsran ortaya çıkar.