ألم
أ - ل - م
KÖK- 75 geçiş
- 73 ayet
- 8 sîga
- 11 sözlük
Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir. Çakıl taşlarının üzerinde yürüyen çıplak ayaklı kimsenin duyduğu acıdan zamanla r lama dönüşmüş ve elem acı, sıkıntı anlamında kullanılmaktadır.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءلم
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir. Çakıl taşlarının üzerinde yürüyen çıplak ayaklı kimsenin duyduğu acıdan zamanla r lama dönüşmüş ve elem acı, sıkıntı anlamında kullanılmaktadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.714 harfباب الّلام والميم و و ا ي ء معهما
ل و م، م ل و، م و ل، و ل م، ل م ي، م ل ي، م ي ل، ل م أ، ل أ م، م ل أ، أ ل م، أ م ل مستعملات
لوم:
اللَّوْم: المَلامةُ، والفعْلُ: لامَ يَلومُ. ورَجُلٌ مَلُومٌ ومَليم: قد استحقّ اللَّوْم. واللَّوْماءُ: المَلامةُ، قال:
ألا يا جارتي غُضِّي عن اللَّوْماءِ والعَذْلِ
واللَّوْمةُ: الشَّهْدةُ.
واللاّمة، بلا همزٍ، واللاّم: الهَوْلُ، قال:
ويَكادُ من لامٍ يَطـيرُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR229 harfالأَلَمُ: الوَجَعُ. وقد أَلِمَ يَأْلَمُ أَلَماً. وقولهم: أَلِمْتَ بطنَك كقولهم: رَشِدْتَ أَمْرَكَ، أي ألمَ بَطْنُكَ ورَشِدَ أَمْرُكَ. والتَأَلُّمُ: التَوَجُّعُ. والإيلامُ: الإيجاعُ. والأليمُ: الموجِعُ، مثل السميع بمعنى المُسْمِع.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR13.705 harfل م ( وايء )
مال ، أمل ، ألم ، لأم ، لوم ، ملا ، أملى ، لما ، ولم .
أمل : الليث : الأَمَل : الرَّجاء .
ويقال : أَمَلْته آمُله ، وأَمَله يأْمُله .
والتّأمُّل : التَّثبُّت .
والأَمِيل : حَبل من الرَّمْل مُعْتَزل عن مُعْظَمه ؛ على تقدير مِيل ؛ وأَنْشد :
كالبَرْق يَجْتَاز أَمِيلاً أَعْرَفَا
وجمعه : أُمُل .
أبو عُبيد ، عن الأصمعي : الأَمِيل : حَبْل من الرَّمْل يكون عَرْضه نحواً من مِيل .
قلت : وليس
ل م ( وايء ) مال ، أمل ، ألم ، لأم ، لوم ، ملا ، أملى ، لما ، ولم . أمل : الليث : الأَمَل : الرَّجاء . ويقال : أَمَلْته آمُله ، وأَمَله يأْمُله . والتّأمُّل : التَّثبُّت . والأَمِيل : حَبل من الرَّمْل مُعْتَزل عن مُعْظَمه ؛ على تقدير مِيل ؛ وأَنْشد : كالبَرْق يَجْتَاز أَمِيلاً أَعْرَفَا وجمعه : أُمُل . أبو عُبيد ، عن الأصمعي : الأَمِيل : حَبْل من الرَّمْل يكون عَرْضه نحواً من مِيل . قلت : وليس قولُ مَن زعم أنهم أرادوا به الأَميل من الرمل : الأمْيل ، فخُفِّف ، بشيء ، ولا نَعلم في كلامهم ما يشبه هذا . ويقال : ما أَطول إمْلته من الأَمل . ابن الأعرابي : الأَمَلة : أعوان الرَّجُل . واحدهم : آمِل . ميل : اللّيث : المالُ ، معروف ، وجمعه : أَمْوَال . ومالُ أهل البادية : النّعَم . وَرَجُلٌ مالَةٌ : ذو مال ، والفِعل : تَمَوَّل . أبو زيد : المِيل ، معروف . والمَيَلُ ، مصدر الأَمْيَل ، وهو المائل . والفِعل : مَيِل يَمْيَل . الليث : المَيْلاء من الرَّمْلِ : عُقْدة ضَخْمة مُعْتَزلة . قلت : لا أعرف المَيْلاء ، في صِفة الرِّمَال ، وأحْسبه أَراد قول ذي الرُّمّة : مَيْلاَءَ من مَعْدنِ الصِّيران قاصِيَةٍ أَبْعَارُهُنّ على أَهْدافها كَثَبُ وإنما أراد ها هنا ب ( المَيْلا ) : أرطاة ، ولها حينئذ مَعْنيان : أحدهما : أَنه أَراد أنّ فيها اعْوجاجاً . والثاني : أنه أراد أنها مُنْتَحِيةً مُتباعدة من مَعدن بَقر الوَحْش . الليث : المِيلُ : مَنارٌ يُبْنى للمُسافر في أنْشاز الأرض وأَشْرافها . قلتُ : المِيلُ ، في كلام العرب : قدر مُنتهى مدِّ البَصر من الأَرض . وقيل للأعلام المَبنيّة في طَريق مكة : أميال ، لأنّها بُنيت على مقادير مَدَى البصر من الميل إلى الميل ، وكلّ ثلاثة أميال منها فَرْسخ . أبو حاتم ، عن الأصمعي : قول العامّة المِيل لما تُكحل به العينُ ، خطأ ، إنما هو المُلْمُول . الليث : المِيل : المُلْمُول . قال : والأَمْيل من الرِّجال : الجبّار . قال : وهو في تفسير الأعراب : الذي لا تُرس معه في الحَرب . أبو عُبيد ، عن أبي زيد : الأمْيل : الذي لا سَيْف له ، جمعه : مِيل ؛ قال الأعْشى : لا مِيلٌ ولا عُزُلُ وهذا هو الصَّحيح . ويقال : تَمَوّل فلانٌ مالاً ، إذا اتّخذ قِنْية من المال ؛ ومنه قولُ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( غير مُتموِّل مالاً ، وغير مُتأثِّل مالاً ) . والمعنيان مُتَقاربان . ويقال : مال الرَّجُل يَمَالُ : كَثُر مالُه . وما أمْوَلَه أي ما أكثر مالَه عمرو ، عن أبيه ، هي العَنكبوت ، والمُولَةُ ، والشَّبَتُ ، والْمِنَنة . والمِشْطة المَيْلاء : مِشْطة معروفة ، وقد كرهها بعضُهم للنِّساء . وجاء في الحديث في ذكر النِّساء : ( مائلاتٌ مُميلات ) . يقول : يَمِلْن بالخُيلاء ويُصْبِين قلوبَ الرِّجال . وقيل : مائلات الخِمْرة ؛ كما قال الراجز : مائلة الخِمْرة والكَلاَم وقيل : المائلات : المُتبرِّجات . وقيل : مائلات الرُّؤوس إلى الرِّجال . وفي حديث أبي مُوسى أنه قال لأنس : عُجِّلت الدُّنْيا وغُيِّبت الآخرة ، أما والله لو عاينوها ما عدلوا ولا مَيَّلوا . أي : لم يَشكّوا ولم يترددوا . تقول العرب : إني لأُميِّل بين ذَيْنك الأَمْرين ، وأُمايل بينهما ، أيّهما أركب ، وأُمايط بينهما ، وإني لأُمَيِّل وأُمايل بينهما أيّهما أفضل ؟ وقال عِمْران بن حطّان : لما رأوْا مَخْرجاً من كُفْر قَومهم مَضَوْا فما مَيَّلوا فيه وما عَدَلُوا أي لم يَشكّوا . وإذا مَيّل الرَّجُل بين أَمْرين ، فهو شاكّ . وقوله : ما عدلوا ، كما تقول : كما عَدلوا به أحداً . أبو زيد : مَيل الحائطُ ، ومَيل سنامُ البعير ؛ ومَيِل الحوْضُ ، مَيَلاً . ومال الحائطُ يَمِيل مَيْلاً . ابن السِّكيت : في فلان مَيَلٌ علينا . وفي الحائط مَيَلٌ . لأم لوم : الليث : اللّوْم : المَلامة ، وقد لامَ يَلُوم . ورَجُلٌ مَلُوم ومَلِيم : قد اسْتَحَقّ اللَّومَ . قال : واللّوْماء : المَلامة . واللّوْمَةُ : الشّهْدة . قال : واللاّمة ، بلا همز ، واللاّمُ : الهَوْل ؛ قال المُتَلَمِّس : ويكاد من لامٍ يَطير فؤادُها قال : وقال أبو الدُّقَيْق : اللاّم : القُرْب . وقال أبو خيرة : اللاّم ، من قول القائل : لامٍ ، كما يقول الصائتُ : أيا أيا ، إذا سمعت الناقةُ ذلك طارت من حدّة قلبها . قال : وقول أبي الدُّقَيْش أوْفق لمعْنى المتنكِّس في البيت ؛ لأنه قال : ويَكاد من لامٍ يَطير فُؤادُها إذ مَرَّ مُكّاءُ الضُّحَى المُتَنكِّسُ ابن الأعرابي : اللاّمُ : الشخص في بيت المتلمِّس . يقال : رأيت لامَه ، أي شخصه . ثعلب ، عنه : اللّوَمُ : كثرة اللّوْم . وقال الفراء ، وأبو زيد : من العرب من يقول المَلِيم بمعنى : المَلُوم . ومن قال مَلِيم بناه على لِيمَ . أبو عُبيدة : لُمْت الرَّجُلَ ، وأَلَمْتُه . بمعنًى واحد ؛ ومنه قول مَعْقل بن خُويلد الهذلي : حَمِدْتُ الله أن أَمْسى رَبِيع بدار الهُون مَلْحِيّاً مُلامَا ويُقال : قضى القومُ لُواماتٍ لهم ، وهي الحاجات . واحدُها : لُوَامة . أبو عبيد ، عن أبي عُبيدة : اللأمَةُ : الدِّرْع . وجمعها : لُؤَم ، مثال فُعَل . وقال : وهذا على غير قياس . شَمر ، عن ابن الأعرابي : اللأمة : السِّلاح كُلّه . يقال للسَّيف : لأْمَة ؛ وللرُّمح : لأْمَة . وإنما سُمِّيت : لأْمة ، لأنها تُلائم الْجَسَد وتُلازمه . قال : ويُقال : اسْتلأم الرّجُل ، إذا لبس ما عنده من عدَّة ودِرْع ومِغْفَر وسَيْف ونَبْل ؛ وقال عَنترة : إن تُغْدِفي دُونِي القِناعَ فإنّني طَبٌّ بأخْذ الفارس المُسْتَلْئِم قال : وقال بعضهم : اللأمة ، الدِّرع الحصينة . سُمّيت : لأْمَة ، لإحكامها وجَودة حلقها ؛ وقال ابن أبي الحُقيق فجعل اللأْمة البَيْضَ : بِفَيْلَقٍ تُسْقِط الأحْبالَ رُؤيتُها مُسْتَلْئِمي البَيْض من فوق السَّرابِيلِ وقال الأعشى ، فجعل اللأمة السِّلاَح كُلّه : وقُوفاً بما كان من لأْمَةٍ وهُنّ صِيَامٌ يَلُكْن اللُجُمْ وقال غيرُه ، فجعل اللأمة الدِّرع وفُروجها بين يَدَيها ومن خَلفها : كأنّ فُروج اللأمة السَّرْد شَكّها على نفسِه عَبْلُ الذِّراعين مُخْدِرُ أبو زيد : لَؤُم الرَّجل يَلْؤُم لُؤْماً ومَلأَمَةً ؛ فهو لَئِيم . ويقال : قد ألأم الرَّجُل ، إذا صَنَع ما يَدْعوه الناسُ عليه لَئِيماً ، فهو مُلْئِم . ويقال : هذا رجل مِلأَمٌ ، وهو الذي يُعْذِر اللِّئام . ابن الأعرابي : المُلْئِم : الذي يَلد اللِّئامَ . قال : ويُقال للرجل إذا سُبّ : يا لُؤْمان ، ويامَلأَمان ، ويا مَلأم . قال : واستلأم فلانٌ الأبَ ، إذا كان له أبُ سَوْءٍ لَئِيم . ويقال : هذا لِئْم هذا ، أي مِثْله . والقوم أَلآم ؛ وأَنشد : أتقعد العامَ لا تَجْني على أَحدٍ مُجنَّدين وهذا الناسُ أَلآمُ قال : واللأم : الاتِّفاق . والمُلْئِم : الرَّجُل اللَّئِيم . وتَلاءَم الشيئان ، إذا اجتمعا واتَّصَلا . ويُقال : التأم الفَرِيقان والرَّجُلان ، إذا تصالحَا واجتمعا ؛ ومنه قولُ الأَعْشى : يَظُن الناس بالمَلِكَيْن أنّهما قد الْتأمَا فإن تَسْمَع بَلأْمهما فإن الأَمْرَ قد فَقِمَا والتأم الجُرْحُ : التئاما ، إذا بَرأ والْتحم . وهذا طعام يُلائمني ، أي يوافقني . ولا تَقُل : يُلاومني . ولاءَمْت بين الفريقين ، إذا أَصْلَحْتَ بينهما . الليث : ألأْمت الجُرْحَ بالدَّواء . وألأمت القُمْقُم ، إذا سَدَدْت صُدُوعَه . ابن السِّكيت : اللُّؤْمة : السِّنّة التي تَحْرث بها الأرض . فإذا كانت على الفَدّان ، فهي العِيَان . وجمعها : عُيُن . أبو عبيد ، عن الأصمعي : سَهْمٌ لأمٌ : عليه ريشٌ لُؤَامٌ ؛ وقال امرؤ القَيس : نَطْعنهم سُلْكَى ومَخْلُوجةً لَفْتَكَ لأْميْن على نابِلِ قال : وقال الكسائيّ : لأَمْتُ السهم ، مثل فَعَلْت : جَعلتُ له لُؤَاماً . الأصمعيّ ، وأبو عُبيدة : من الرِّيش : اللُّؤَام ، وهو ماكان بَطْن القُذّة منه يَلي ظَهر الأُخرى ، وهو أجود ما يكون ، فإذا التقى بَطْنان ، أو ظَهران ، فهو لُغَاب ولَغْب ؛ وقال أَوْس بن حَجَر : يُقَلِّب سَهْماً راشه بمَناكِبٍ ظُهارٍ لُؤامٍ فهو أَعْجفُ شاسِفُ ويقال : استلام الرجل إلى ضَيْفه ، إذا فعل ما يُلام عليه ؛ وقال القُطاميّ : ومَن يَكُن اسْتلام إلى ثَوِيَ فقد أَحْسنتُ يا زُفَر المَتَاعَا لمى : أبو عبيد ، عن الكسائي : تزوّج فلانٌ لُمَتَه من النِّساء ، أي مِثْله . ورُوي أن شيخاً تزوَّج جاريةً شابّة زَمن عُمر بن الخطاب ، فَفَرِكَتْه وَقَتَلتْه ، فلما بلغ عُمَرَ الخبرُ قال : يا أيها الناس ، لِيتزوج كُلّ رَجُل لُمَته ، أي امرأته على قَدْر سِنّه ، ولا يتزوّج الشيخ حدثةً يشقّ عليها تَزَوّجه . ورُوي عن فاطمة البَتول أنها خرجت في لُمَة من نِسائها تتوطّأ ذَيْلَها حتى دَخَلت على أبي بكر الصّديق ، أي : في جماعة من نِسائها . وقيل : اللُّمَة من الرّجال : ما بين الثّلاثة إلى العَشرة . ويُقال : لك فيه لُمَة ، أي : أُسْوة ؛ وأَنْشد ابن الأعْرابيّ : قَضاء الله يَغْلب كُلَّ حَيَ ويَنْزل بالجَزْوع وبالصَّبُورِ فإن نَغْبُر فإنّ لنا لُمَاتٍ وإنْ نَغْبُر فنحن على نُذُورِ أي : نَذَرنا أنّا سنموت لا بُدّ لنا من ذلك . قال : واللُّمَات : المُتوافقون من الرِّجال . يقال : أنت لي لُمَة ، وأنا لك لُمة . وقال في مَوضع آخر : اللُّمَى : الأتراب . قلت : جعل النّاقِص من اللُّمَة واواً أو ياء ، فجمعها على اللُّمَى . قال : واللّمْي : الشِّفاه السُّود . وفي ( نوادر الأعراب ) : اللُّمَة في المحراث : ما يَجُرّ به الثَّور يُثير به الأرض . وهي : اللُّومة ، والنَّورج . أبو زيد : تَلَمّأت الأرضّ على فلانٍ تَلَمُّؤاً ، إذا هي استوت عليه فوارتْه ؛ وأَنشد في ذلك : وللأَرْض كم مِن صالِحٍ قد تَلَمَّأت عليه فوارتْه بلمّاعةٍ قَفْرِ ويُقال : قد ألمأتُ على الشيء ، إذا احتويتَ عليه . غيره : يُقال : ما أَدري أين أَلمأَ مِن بلاد الله ؟ أي ذَهَب . ويقال : كان في الأرض مَرعى وزَرع فهاجت الرِّياح فألْمأَتْها ، أي تَركتها صَعِيداً . ابن كُثْوة : ما يَلْمَأ فَمُه بكلمة ، وما يَجْأَى فَمُه ، بمَعْناه . وما يلمأ فَمُ فلان بكلمة ، معناه : لا يَسْتعظم شيئاً تَكَلَّم به مِن قَبيح . الليث : اللَّمى ، مَقصور ، من الشَّفة اللّمْياء ، وهي اللَّطيفة القليلة الدَّم . والنعت ، أَلْمى ولَمْياء . وكذلك : لَثة لَمياء : قليلة اللّحم . وقال أبو نصر : سألت الأصمعي عن اللّمى مرةً ، فقال : هي سُمْرة في الشّفَة . ثم سألته ثانيةً ، فقال : هو سَواد يكون في الشّفتين ؛ وأَنشد : يَضْحكن عن مَثْلوجة الأثلاج فيها لَمًى مِن لُعْسَةِ الأدْعاج وظِلٌّ أَلْمي : كثيف أَسْود ؛ قال طرفة : وتَبْسِم عن أَلْمَى كأنّ مُنَوَّراً تَخَلَّل حُرَّ الرَّمْلِ دِعْصٌ له نَدِي أراد : عن ثَغْر ألْمى اللِّثات ، فاكتفى بالنَّعت عن المَنْعوت . وقال أبو الجَرّاح : إنّ فلانة لَتُلَمِّي شَفَتَيْها . وقال بعضهم : الأَلْمى : البارد الرِّيق . وظِلٌّ ألْمى : بارِد . وجَعل ابن الأعرابيّ : اللّمَى سَواداً . ألم : أبو عُبيد : عن ابن السِّكيت : أَلِمْتَ بَطْنَك ، ورَشِدْت أَمْرَك . قال : وانتصاب بَطْنك وأَمْرك على التّفسير ، وهو مَعرفة ، والمُفَسرات نكرات ؛ كقولك : قَرِرْت به عَيْناً ، وضِقْت به ذَرْعاً . وقد مَرّ تفسيرُه . والأَلَم : الوَجع . وقد أَلِم الرَّجُل يَأْلَم ، أَلَماً ، فهو أَلِم . ويُجمع الأَلم : آلاماً . فإذا قلت : عذاب أليم ، فهو بمعنى مُؤْلم . ومنه : رَجُلٌ وَجِع ، وضَرْب وَجِع ، أي مُوجع . وتألّم فلانٌ من فلانٍ ، إذا تشكَّى منه وتوجَّع . أبو زيد : يقال : ما أجد أَيْلَمةً ولا ألماً ، وهو الوَجع . ابن الأعرابي : ما سمعت له أَيْلمةً ، أي صَوتاً . شمر ، عنه : ما وجدت أَيْلمةً ولا أَلماً ، أي وجعاً . وقال أبو عمرو : الأَيْلمة : الحَركة ؛ وأَنْشد : فما سمعتُ بعد تلك النَّأَمَهْ منها ولا مِنْه هُناك أَيْلَمهْ وأَلُومَة : موضع ، وقال صَخْر الغَيّ : ويَجْلُبوا الخَيْلَ من أَلُومةَ أو مِن بَطْن عَمْقٍ كأنها البُجُدُ ملا أملى : أبو حاتم : حُبٌّ مَلآن ، وقِرْبة مَلأَى ، وحِبَابٌ مِلاَء . وإن شِئت خَفّفت الهمزة فقلت : مَلاً . والمِلْء : ما أَخذ الإناءُ من الماء . وقد امتلأ الإناء . وإناء مَلآن . وشابٌّ مالىء العين ، إذا كان فخماً حَسَناً ؛ قال الراجز : بِهَجْمة تَملأ عَيْن الحاسِدِ ويقال : أَمْلأ فلانٌ في قَوْسه ، إذا أَغْرق في النَّزْع . ومَلأ فلانٌ فُروج فَرسه ، إذا حَمله على أشَدّ الحُضْر . أبو عُبيد : مُلىء فلانٌ ، فهو مَمْلوء . والاسم : المُلاءة ، وهو الزُّكام . وقد أملأه الله ، إذا أَزْكَمه . الليث : المُلأَة : ثِقَلٌ يأخذ في الرأس كالزُّكام من امتلاء المَعِدة . والمَلأ ، مهموز مقصور : أشراف الناس ووُجوههم ؛ قال الله عزّ وجلّ : ( أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلإِ ) ( البقرة : 246 ) و ) قَالَ الْمَلاَُ مِن قَوْمِهِ ) ( الأعراف : 59 ) . ورُوي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه سَمع رجلاً من الأنصار مَرْجِعَه من غَزوة بَدْر يقول : ما قتلنا إلا عجائزَ صُلْعاً . فقال النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أولئك الملأ من قُريش لو حَضرت فِعالَهم لاحْتَقرت فِعْلك . والملأ أيضاً : الخُلق : يقال : أحْسِنْ مَلأَك أيها الرجل ، وأحسنوا أمْلاءَكم . وفي حديث أبي قتادة أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) لما تكابُّوا على الماء في تِلك الغَزاة لِعَطشٍ نالهم ، قال : ( أَحْسنوا أَمْلاءكم فكُلّكم سَيَرْوَى ) . أي : أَحْسِنُوا أَخلاقكم . ومنه قوله : تَنادَوْا آل بُهْثة إذ رَأَوْنَا فقُلْنا أحْسِني مَلأً جُهَيْنَا أي : أحسني خُلقاً يا جُهَينة . ويُقالُ : أراد : أحسني مُمالأة ، أي معاونةً ، من قولك : مالأت فلاناً ، أي عاونتُه وظاهرتُه . وفي حديث عمر أنه قَتل سبعة نفر بصبيّ قتلوه غِيلةً ، وقال : لو تمالأ عليه أهل صَنعاء لقتلتُهم به . يقول : لو تضافَروا واجتمعوا عليه حتى قتلوه . وقال أبو إسحاق : رجُلٌ مَلِيء ، مهموز : بَيِّنُ المَلاَء . والمَلأ : الرُّؤساء ، سُمّوا بذلك لأنهم مِلاَءٌ بما يُحتاج إليه . قال : والمَلأ : الخَلْق . قال : وهما مَهموزان مَقْصُوران . وأما الملا : المُتَّسع من الأرض ، فهو غير مهموز ، يكتب بالألف وبالياء ، والبَصريون يكتبونه بالألف ؛ وأنشد : أَلا غَنِّياني وارْفَعا الصَّوتَ بالمَلاَ فإنّ المَلاَ عِنْدي يَزيد المَدى بُعْدَا أبو زيد : مَلُؤ الرَّجُلُ يَمْلُؤُ مَلاءة . فهو : مَلىء . الليث : المُلاَءة : الرَّيْطة . والجمع : المُلاَء . قال : وقوم مِلاَء . قال : ومَن خَفّف قال : قومٌ مِلًى . ابن الأعرابي : المُلَى : الرّمَاد الحارّ . والمُلَى : الزَّمانُ مِن الدَّهْر . وقال ابن السِّكيت ، في قول الشاعر : وتَحَدَّثوا مَلأً لِتُصْبح أُمّنا عَذْراء لا كَهْلٌ ولا مَوْلُودُ أي : تَشاوروا وتَحَدَّثوا مُتمالئين على ذلك ليقتُلونا أجمعين فتُصبح أمّنا كالعَذراء التي لا وَلد لها . أبو عبيد : يُقال للقوم إذا تتابعوا برأيهم على أَمْر : قد تمالئُوا عليه . وقال ابن السِّكيت : تَمَلَّأْتُ من الطعام تَمَلُّوءاً . مَلوة من الدهر ، ومُلوة ، ومِلوة ، ومَلاوة ؛ وهُذيل تقول : مَلاَوة ؛ وبعضُ العرب يقول : مُلاَوة ، كله من الطُّول . ابن الأعرابي : مَلاوة من الدهر ، ومُلاوة ، ومِلاوة ، أي حينٌ من الدّهْر . الليث : إنه لفي مَلاوة من عَيْش ، أي قد أُمْلِيَ له . والله يُملي من يشاء فيؤجّله في الخَفض والسَّعة والأَمْن ؛ قال العجّاج : مُلاوةً مُلِّيتُها كأنِّي ضاربُ صَنْجٍ نَشْوةٍ مُغَنِّي الأصمعي : أَمْلى عليه الزَّمنُ ، أي طال عليه . وأملى له ، أي طوّل له وأَمْهله . ومَلاَ البَعيرُ يَمْلُو مَلْواً ، إذا سار سَيْراً شديداً ؛ وقال مُلَيح الهُذليّ : فأَلْقوا عليهنّ السّياط فشَمَّرت سعالَى عليها المَيْسُ تَمْلُوا وتَقْذِفُ شَمر : يقال : فلان أَمْلأ لعيني من فلان ، أي أتمّ في كل شيء منظراً وحُسْناً . وهو رجل مالىءٌ للعَين ، إذا أَعجبك حُسْنه وبَهْجته . ابن الأعرابي : مالأه ، إذا عاونه ؛ ولامأه ، إذا صحبه أشباهُه . مأل : ابن الأعرابي : رَجُلٌ مَئِلٌ ، وامرأة مَئِلة ، أي ضَخْمٌ تارٌّ . وقد مَئِلت تَمْأَل ، ومَؤُلت ، تَمْؤُل . ولم : وقال أبو العباس : الوَلْمة : تمام الشيء واجْتماعه . وأَوْلَم الرَّجُلُ : اجتمع خَلْقُه وعَقْلُه . قال : والوَلَمُ : الحَبْلُ الذي يُشدّ من التَّصْدير إلى السِّنَاف لئلاّ يَقْلقا . والوَلْم : القَيْد . أبو عُبيد ، عن أبي زيد : يُسمَّى الطَّعام الذي يُصْنع عند العُرس : الوَلِيمة . وقال النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) لعبد الرحمن بن عوف ، وقد جمع إِليه أهله : ( أَوْلِم ) . أي : اصْنع وَلِيمةً . وأصْل هذا كله من الاجتماع . ابن هانىء ، عن أبي زيد : رجلٌ وَيْلُمّة : داهيةٌ أيّ داهية .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.803 harf(باب الهمزة واللام وما يثلثهما)
(ألم) الهمزة واللام والميم أصل واحد، وهو الوجع. قال الخليل: الألم: الوجع، يقال وجَع ألِيمٌ، والفعل من الألم ألِمَ. وهو ألِمٌ، والمجاوز ألِيمٌ، فهو على هذا القياس فَعِيل بمعنى مُفْعِل. وكذلك وجِيعٌ بمعنى مُوجِع. قال([1]):
* أمِنْ رَيحانة الدّاعي السميعُ *
فوضع السميع موضع مُسْمِع. قال ابن الأعرابي عذاب أليم أي مؤلم ورجل ألِيمٌ ومُؤْلَمٌ أي موجَعٌ. قال أبو عبيد: يقال
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR77 harfأ ل م
هو ألم ومتألم وضربه فآلمه ومسه بضرب أليم وبه ألم شديد وهو مجوع مؤلم.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.763 harfالأَلَمُ: الوجَعُ، والجمع آلامٌ. وقد أَلِمَ الرجلُ يَأْلَمُ أَلَماً، فهو أَلِمٌ. ويُجْمَعُ الأَلَمُ آلاماً، وتَأَلَّم وآلَمْتُه. والأَلِيمُ: الْمُؤلِمُ الْمُوجِعُ مثل السَّمِيع بمعنى الْمُسْمِع؛ وأَنشد ابن بري لذي الرمة:
يَصُكُّ خُدُودَها وهَجٌ أَلِيمُ
والعَذاب الأَلِيمُ: الذي يَبْلغ إِيجاعُهُ غاية البلوغ، وإِذا قلت عَذاب أَلِيمٌ فهو بمعنى مُؤلِم، قال: ومثله رجل وجِع. وضرْب وَجِع أَي مُوجِع.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR137 harf* أ ل م * * الأَلَمُ * الوجع وقد ألم من باب طرب و * التَأَلُمُ * التوجع و * الإيلامُ * الإيجاع و * الأَليمُ * المؤلم كالسميع بمعنى المسمع
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.034 harf| | ( * ! الأَلَمُ محرَّكَة : الوَجَعُ * ! كالأَيْلَمَة ) | يقال : ما أَجِدُ * ! أَيْلَمَةً ولا * ! أَلَمًا ، أي : | وَجَعًا ، قاله أبو زَيْد . وقال شَمِر : | تقول العَرَب : لَأُبِيْتَنَّكَ عَلَى * ! أَيْلَمَةٍ | وَلَأَدَعَنَّ نَوْمَكَ تَوْثابًا ، وَلَأُثْئِدَنَّ | مَبْرَكَكَ ، ولَأدْخِلَنَّ صَدْرَكَ غَمَّة ، | كُلّه في إِدْخال المَشَّقَة عليه والشِّدّة ، | ( ج ) أي : جَمْعُ الأَلَم : ( * ! آلامٌ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR618 harfMadde başı: ءلمأَلِمَ
أَلِمَ A ( n. ac. أَلَم 4 ),
a. Was in pain, suffered.
أَلَّمَ
أَلَّمَ II , آلَمَ IV ,
a. Pained.
تَأَلَّمَ
تَأَلَّمَ V ,
a. Was pained.
b. Was irritated.
أَلَم
أَلَم 4 , ( pl. آلَاْم 38 ),
a. Pain, ache, suffering.
b. Anger, passion; irritation.
أَلِيْم
أَلِيْم 25 ,
a. Painful.
b. Pained.
c. Rancorous.
آلَاْم
آلَاْم 38 ,
a. Passion; pains, sufferings.
b. [ foll. by
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok16.207 harfMadde başı: ءلمءلم
أَلِمَ - يَأْلَمُ - أَليْم
أَلِمَ - يَأْلَمُ - أَليْم
أَلِمَ - يَألَمُ + كائن + من شيء أو كائن أو أمر: يشعر بالألم: يشعر في نفسه بنفور وانزعاج وعدم تحمل من الشيء أو الكائن أو الأمر
أَلَم: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من" أَلِمَ - يَأْلَمُ ": الإحساس في النفس المعروف بعدم الرضى والانزعاج والنفور وعدم التحمل إلخ ، والناجم عن فعل
Mücavir kökler114 mücavir (313 toplam)
- عذب
70 ortak ayet · Su yosunudur
- كفر
22 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
- عتد
4 ortak ayet · Hazırladık
- قبل
11 ortak ayet · Önce
- بشر
7 ortak ayet · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
- مسس
5 ortak ayet · Ona dokundu
- أله
36 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- أيي
16 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir
- أمن
18 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- وبل
2 ortak ayet · Odun demeti demektir
- شري
3 ortak ayet · Satın aldılar
- ولي
8 ortak ayet · Veli arka demektir
Geçtiği ayetler(73)
فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ
Acı vericiKalblerinde hastalık vardır. Allah da hastalıklarını artırdı. Yalan söylemekte olduklarından dolayı onlara elem verici bir azab vardır.
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقُولُوا رَاعِنَا وَقُولُوا انْظُرْنَا وَاسْمَعُوا وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Acı vericiEy iman edenler; bizi de dinle, demeyin, bizi de gözet, deyin ve dinleyin. Kafirlere elim bir azab vardır.
… يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Acı vericiAllah’ın indirdiği kitabtan birşey gizleyip de, onu az bir pahaya satanlar; işte onlar karınlarına ateşten başka bir şey yemezler. Kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz. Onları temize de çıkarmaz. Ve onlar için acıklı bir azab vardır.
… رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Acı vericiEy iman edenler; öldürmede size kısas farz kılındı. Hür; hür ile, köle; köle ile, dişi; dişi ile. Ama kim de kardeşi tarafından affedilirse, ma’ruf olan emre ittiba etmeli ve ona güzellikle ödemelidir. Bu, Rabbınız tarafından bir hafifletme ve rahmettir. Kim, bundan sonra da tecavüzde bulunursa; onun için pek acıklı bir azab vardır.
… يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Acı vericiAllah’ın ahdini ve kendi yeminlerini az bir paraya değişenlerin, ahirette hiç bir payı yoktur. Allah, kıyamet günü onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz. Ve onlar için elim bir azab vardır.
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَبًا وَلَوِ افْتَدَى بِهِ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ
Acı vericiDoğrusu küfredip de, kafir olarak ölenler, yeryüzü dolusu altını fidye verecek olsalar yine de hiç birinden kabul edilmez. Onlar için elim bir azab vardır. Ve onların hiç yardımcıları da yoktur.
إِنَّ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Acı vericiİman karşılığı küfrü satın alanlar; Allah’a hiç bir şey ile zarar veremezler. Onlar için elem verici bir azab vardır.
لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَا أَتَوْا وَيُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا فَلَا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِنَ الْعَذَابِ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Acı vericiEttikleri ile sevinen ve yapmadıkları şeylerle övülmeyi sevenlerin azabtan kurtarılacaklarını sanma. Onlar için pek acıklı bir azab vardır.
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Acı vericiMuhakkak ki yeryüzündeki bütün şeyler ve onların bir katı daha kafirlerin olsa da kıyamet gününün azabından kurtulmak için onu fidye olarak verseler; onlardan kabul olunmaz ve onlara elim bir azab vardır.
… يَنْتَهُوا عَمَّا يَقُولُونَ لَيَمَسَّنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Acı vericiAllah, gerçekten üçün üçüncüsüdür, diyenler andolsun ki; kafir olmuşlardır. Halbuki hiç bri tanrı yoktur, ancak bir tek tanrı vardır. Söylediklerinden vazgeçmezlerse; onlardan kafir olanlara acıklı bir azab dokunacaktır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ألم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وجع, حزن, عذب |
| Zıt Kök | لذذ |
| Çekirdek Özet 1 | Beden dokusuna veya ruha işleyen can yakıcı sızı, şiddetli ıstırap |
| Çekirdek Özet 2 | İnkâr ve zulmün kaçınılmaz karşılığı olan dehşetli azap ile beşerî imtihan meşakkati |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık dengesinin bozulmasıyla bilinci sarsan ve caydıran yüksek şiddetli uyarı sinyali |
| Kritik Hata Riski | Elemi salt soyut bir keder veya basit bir sızı sayıp ilahi cezadaki can yakıcı gerçekliğini göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أل | Birleşme, yoğunlaşma, şiddetlenme ve keskin nüfuz; ألف, أله, ألت, ألل köklerinde görülen ilişki kurma, sığınma veya şiddetli temas tabiatı | م | Mîm harfinin getirdiği içe kapanma, toplanma ve derinlik karakteriyle şiddetli temasın bedenin veya benliğin içine işleyen süreğen ve can yakıcı bir sızıya dönüşmesi |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Harekete geçen birincil şiddet, varlığa yönelen öncü tesir ve zorlayıcı baskı |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Şiddetin hedefe doğru yönelmesi, varlığa nüfuz ederek onu yakalaması ve bağlaması |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Nüfuz eden tesirin benliğin derinliklerine yayılması, içselleşmesi ve daimi bir duyuma dönüşmesi |
| ألم | Dışarıdan veya içeriden yönelen güçlü bir tesirin varlığın derinliğine işleyerek can yakıcı bir ıstırap ve sarsıntı doğurması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bedene isabet eden bir darbe, yara veya hastalık sebebiyle canın yanması, etin ve sinirlerin şiddetle sızlaması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Zü’r-Rimme’nin şiirinde çöl sıcağının develerin yüzünü yakıp kavurmasını tasvir eden kullanımı: يَصُكُّ خُدُودَها وهَجٌ أَلِيمُ |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça ألم kökü, Sami dillerinde özellikle fiziksel ve zihinsel ıstırap, hastalık ve acı çekme semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün Afro-Asyatik ve Sami katmanındaki ilksel çekirdeği, bedensel bir darbenin, kesiğin veya baskının doğurduğu duyusal hasar ve sızı hissidir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde can yakıcı fiziksel acı çoğunlukla farklı köklerle karşılanırken, kökün Arapçada kazandığı biçim hem geçişsiz olarak acı duymayı hem de geçişli olarak başkasına acı vermeyi kuşatan kâmil bir semantik olgunluğa erişmiştir. Erken dönem Arap leksikografisinde kök, yalnızca bedensel bir ağrıyı değil, zihni ve kalbi kaplayan dayanılmaz ıstırabı ifade eden yalın bir asıl olarak tescil edilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ألم kökünden türeyen sızlama, can yanması ve hem acı veren hem acı çeken anlamını cem eden kalıplar | Kökün bedensel duyumdan türeyerek ahlaki ve uhrevi yaptırım bildiren 'elîm' sıfatına evrilmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde acı, sızı ve dert çekme anlamıyla örtüşen kök yapısı | Kuzeybatı Sami dillerindeki keder ve sessizlik bildiren köklerle muhtemel fonetik akrabalık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dil ailesinde bedensel baskı ve duyusal tahribat bildiren ilksel unsurlar | Varlığın hasara uğraması sonucu ortaya çıkan tepkiyi niteleyen kök katmanı | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ألم | Anlamlı | Can yakıcı acı ve sızı | Bedende ve ruhta hissedilen derin ıstırap | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| أمل | Anlamlı | Umut ve beklenti | Zihnin geleceğe yönelik arzu ve emel beslemesi | Kur'an'da geçer |
| لأم | Anlamlı | Yarayı sarıp iyileştirmek, uzlaştırmak | Parçalanmış olanı bir araya getirip ıslah etmek | Acıyı dindirme yönüyle zıt anlam ilişkisi; Kur'an'da geçmez |
| لمأ | Anlamlı | Kapmak, alıp götürmek | Bir şeyi bütünüyle yüklenip taşımak veya toplamak | Kitābü’l-ʿAyn kaydında müsta‘meldir; Kur'an'da geçmez |
| مأل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arapçada bu dizilişle müstakil bir kök teşekkül etmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| ملأ | Anlamlı | Doluluk, cemaat, ileri gelenler | Bir kabın dolması yahut toplumun seçkin heyeti | Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ألم | Merkez | Can yakıcı acı ve ıstırap | Bedenin veya bilincin doğrudan duyumsadığı keskin ve yakıcı sızı | Varlığı derinden sarsan, hem faili hem mefulü niteleyen ıstırap |
| وجع | Komşu | Ağrı ve bedensel rahatsızlık | وجع çoğunlukla belirli bir uzva yerleşen fiziki ağrıyı bildirirken, ألم hem bedeni hem nefsi kuşatan daha şiddetli ve kapsamlı can yanmasıdır | Organa veya dokuya mahsus maraz hali |
| حزن | Komşu | Keder ve içsel daralma | حزن bir kayıp veya geçmiş hadise karşısında duyulan psikolojik keder iken, ألم fiili bir etki veya cezanın doğurduğu yakıcı duyumdur | Ruhi keder ve yas durumu |
| عذب | Komşu | Azap ve mahrumiyet | عذب uygulanan ceza fiilini ve işlemini ifade ederken, ألم bu işlemin alıcıda bıraktığı sarsıcı tesirdir | Engelleme ve cezalandırma eylemi |
| لذذ | Zıt | Haz ve lezzet | لذذ nefse tat veren, arzulanır ve doyurucu bir algıyı karşılarken, ألم nefse tiksinti ve ıstırap veren zıt kutuptur | Duyusal ve ruhsal tatmin hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ألم | Can yakıcı acı, ıstırap | Bedensel yara acısından cehennem azabının yakıcılığına kadar uzanan bütüncül duyum | Kesin |
| Latince | dolor, cruciatus | Ağrı, sızı, şiddetli eziyet | Dolor bedensel ve ruhsal acıyı karşılarken, cruciatus can yakıcı cezalandırma boyutunu verir | Güçlü |
| İngilizce | pain, anguish, torment | Acı, kıvrandırıcı ıstırap | Pain fiziksel acıyı, anguish derin içsel sızıyı, torment ise cezalandırıcı dışsal azabı karşılar | Kesin |
| Almanca | Schmerz, Qual | Acı, sızı, ızdırap | Schmerz duyusal ve fiziki acıyı, Qual ise dayanılmaz işkence ve can yakıcı ıstırabı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | douleur, supplice | Acı, keder, ağır cefa | Douleur genel ıstırap duyumunu, supplice ise can yakan cezalandırıcı azabı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَلِيم | Can yakıcı, inletici şiddetli ceza | İnkârcılara, münafıklara ve zalimlere vadedilen uhrevi veya dünyevi ceza nitelemeleri (Bakara 2:10, Âl-i İmrân 3:21) |
| يَأْلَمُونَ / تَأْلَمُونَ | İnsanî meşakkat, yara ve dünyevi ıstırap çekme | Savaş ve cihat esnasında müminlerin ve hasımlarının yaşadığı bedensel yara, yorgunluk ve can yanması (Nisâ 4:104) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi adalet ve elem nazariyesi | Allah'ın masumlara elem vermesinin hikmeti, acıların karşılığı olan ivaz nazariyesi ve cehennem azabının ebediyeti | Elemin varoluşsal adalet ve ceza düzenindeki gayesi |
| Fıkıh | Ceza hukuku ve tazminat (cinâyât) | Kısas, had ve diyet uygulamalarında organ kaybı yahut yaralama neticesinde çekilen elemin hukuki karşılığı | Cezadaki caydırıcı fiziksel acı ve beden hasarının tazmini |
| Tefsir | 'Azâbün elîm' vasfının tahlili | Sıfatın fâil mi yoksa mef'ûl mü olduğu, azabın hem acı veren hem de acıyla kıvrandıran mahiyeti | İlahi uyarının dehşetini ve cezanın can yakıcılığını hissettirme |
| Hadis | Müminlerin vahdeti ve sabır | Müminlerin tek bir beden gibi olup bir uzvun elem duymasıyla bütün bünyenin uykusuzluk ve ateşle sarsılması tasviri | Kolektif empati, dayanışma ve günahlara kefaret olan beşerî meşakkat |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve adalet düzeni | İlahi cezanın duyumsal tesiri | Sapmanın ve kibrin varacağı kaçınılmaz ontolojik bedel | Elem, amellerin ahlaki karşılığının varlıkta hissedilen nesnel karşılığıdır | Kesin |
| İlmi | Tıp ve sinirbilim felsefesi | Koruyucu duyusal uyarı | Tehlikeyi haber veren ve canlının bütünlüğünü koruyan alarm | Elem sinyali olmaksızın biyolojik bir sistemin hayatiyetini sürdürmesi imkânsızdır | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve ceza siyaseti | Caydırıcı hukuki müeyyide | Suç ve isyan eğilimlerini engelleyen caydırıcı bedel | Hukuk düzeni, ihlalleri can yakıcı yaptırımlarla sınırlandırarak kamusal dengeyi korur | Güçlü |
| İktisadi | Emek-üretim dengesi ve piyasa riski | Meşakkat ve zarar maliyeti | Haksız kazancı önleyen ve emeğe dayalı üretimi teşvik eden risk baskısı | Üretim sürecindeki zahmete katlanma ile gayrimeşru kazancın getireceği iflas ve yıkım baskısı | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hata fonksiyonu ve negatif geri bildirim | Sistem parametrelerinin dengeden sapması durumunda kontrol birimini uyarmak üzere üretilen yüksek genlikli hata sinyali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal kriz ve travma eşiği | Bireyin veya toplumun maruz kaldığı yapısal sarsıntıların bilinci dönüştürücü ve disipline edici ıstırap boyutu | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Elemi yalnızca geçici bir bedensel ağrıya ya da tamamen soyut bir vicdan huzursuzluğuna indirgeyerek kelimenin dehşetli ontolojik yaptırım gücünü hafifletmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | ألم kökü, cihad meydanındaki somut beden yarasından başlayıp varoluşsal iflasın doğurduğu nihai ve can yakıcı cehennem azabına kadar uzanan bilinç sarsıcı bir bütündür |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'daki azap uyarılarının ciddiyetini ve caydırıcılığını kavramada zaaf oluşması; müminlerin dünyada çektiği acıların arındırıcı ve eğitici değerinin anlaşılamaması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da 75 yerde geçerek ilahi inzarın en belirgin vasfını kurar; insanın fıtratındaki acıdan kaçınma dürtüsünü harekete geçirerek adaletin ciddiyetini zihne kazır. |
| Hangi ayet groupsunda belirleyicidir? | İnkârcıların, münafıkların ve ilahi sınırları çiğneyenlerin akıbetini bildiren ceza ayetlerinde ve müminlerin cihaddaki psikolojik direncini eğiten bağlamlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cezanın sadece hukuki bir soyutlama olduğu algısını yıkar; isyanın ve zulmün bizzat can yakıcı, inletici ve bilinci bütünüyle saran canlı bir karşılık doğurduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlı dokuya ve sinirlere isabet eden tahribatın doğurduğu yakıcı ve kıvrandırıcı sızı.
- Soyut anlamVarlığın hakikatten sapması sonucu bilincin maruz kaldığı derin sarsıntı ve ontolojik ıstırap.
- Sistematik karşılıkSistemin ideal dengesini bozan sapmalara karşı üretilen yüksek şiddetli negatif geri bildirim ve caydırıcı ceza müeyyidesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde duyumsanan elemi ve ıstırabın şiddetini, canlının veya sistemin varlık bütünlüğüne verilen hasar miktarını, hasarı acı algısına dönüştüren duyarlılık fonksiyonunu, maruz kalınan etki veya ceza şiddetini, canlının dayanma ve algılama eşiğini, ise eşik aşıldığında elemi fiilen devreye sokan Heaviside basamak fonksiyonunu temsil eder.