بدع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-د-ع3 sîga, 39 mücavir kök, 4 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نجلرأفبَدِيعُأرضبدعقفودريتبعفسقرهبأثركون

KökSîga 3Ayet 4Sure 4Mücavir 39

▶ Ağı aç (3B)

بدع

ب - د - ع

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Bedee deki hemze ayn’a dönüşmüş. Bid’at olmuştur. Bir şeye dayanmadan yeniden yapmak anlamındadır. “Bedee”den dönüşmüştür ve “bedee” başlamak demektir. Bedea’ bir şeyi yeniden yapmak, icad etmek demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bedee deki hemze ayn’a dönüşmüş. Bid’at olmuştur. Bir şeye dayanmadan yeniden yapmak anlamındadır. “Bedee”den dönüşmüştür ve “bedee” başlamak demektir. Bedea’ bir şeyi yeniden yapmak, icad etmek demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR7.018 harf
باب العين والدّال والباء معهما ع ب د، د ع ب، ب ع د، ب د ع مستعملات ع د ب، د ب ع مهملات عبد: العبد: الإِنسان حرًّا أو رقيقاً. هو عبد الله، ويجمع على عباد وعبدين. والعبد: المملوك، وجمعه: عَبِيد، وثلاثة أعْبُد، وهم العباد أيضاً. إنّ العامّة اجتمعوا على تفرقة ما بين عباد الله، والعبيد المملوكين. وعبدٌ بيّن العبودة، وأقرّ بالعبوديّة، ولم أسمعهم يشتقون منه فعلاً، ولو اشتُقّ لقيل: عبُد، أي: صار عبداً،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR588 harf
أَبْدَعْتُ الشيءَ: اخترعته لا عَلى مثالٍ. والله تعالى بَديعُ السموات والأرض. والبَديعُ: المبتدِعُ. والبَديعُ: المبتدَعُ أيضاً. والبَديعُ: الزِقُّ. وفي الحديث: "إنَّ تِهامَةَ كبديعِ العسلِ حُلْوٌ أَوّلُهُ حلوٌ آخرُهُ". وأَبْدَعَ الشاعرُ: جاء بالبَديع. وشيءٌ بِدْعٌ بالكسر، أي مُبْتَدَعٌ. وفلانٌ بِدْعٌ في هذا الأمر، أي بَديعٌ؛ وقومٌ أَبْداعٌ، عن الأخفش. ومنه قوله تعالى: "قُلْ ما كنتُ بدْعاً من
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok29.499 harf
باب العين والدال مع الباء عبد ، عدب ، دعب ، بعد ، بدع : مستعملة . عبد : أبو عبيد عن الفرّاء : ما عَبَّد أَن فعل ذاك وما عَتَّم وما كذّب معناه كله : مالبَّث . قال : ويقال امتَلّ يعدو ، وانكدر يعدُو ، وعَبّدَ يَعدُو إذا أسرع بعض الإسراع . وقال الله جلّ وعزّ : ( يَكْتُبُونَ قُلْ إِن كَانَ لِلرَّحْمَانِ وَلَدٌ فَأَنَاْ أَوَّلُ الْعَابِدِينَ ) ( الزّخرُف : 81 ) . قال الليث : العَبَد : الأنفُ
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

باب العين والدال مع الباء عبد ، عدب ، دعب ، بعد ، بدع : مستعملة . عبد : أبو عبيد عن الفرّاء : ما عَبَّد أَن فعل ذاك وما عَتَّم وما كذّب معناه كله : مالبَّث . قال : ويقال امتَلّ يعدو ، وانكدر يعدُو ، وعَبّدَ يَعدُو إذا أسرع بعض الإسراع . وقال الله جلّ وعزّ : ( يَكْتُبُونَ قُلْ إِن كَانَ لِلرَّحْمَانِ وَلَدٌ فَأَنَاْ أَوَّلُ الْعَابِدِينَ ) ( الزّخرُف : 81 ) . قال الليث : العَبَد : الأنفُ والحمِيَّة من قول ليُستحيا منه ويُستنكف . قال : وقوله : ( وَلَدٌ فَأَنَاْ أَوَّلُ ( أي الآنفين من هذا القول . قال : ويُقرأ : ( فأنا أول العَبدِين ) مقصور من عَبِدَ يَعْبَدُ فهو عَبِد . قال : وبعض المفسرين يقول : ( وَلَدٌ فَأَنَاْ أَوَّلُ ( أي كما أنه ليس للرحمان ولد أنا لست بأول من عبد الله . قلت : وهذه آية مشكلة . وأنا ذاكر أقاويل السلف فيها ، ثم مُتبعها بالذي قال أهل اللغة وأُخبِر بأصَحِّها عندي والله الموفق . فأما القول الذي ذكره الليث أوّلاً فهو قول أبي عبيدة ، على أني ما عَلِمتُ أحداً قرأ : ( فأنا أول العَبِدِين ) ولو قرىء مقصوراً كان ما قاله أبو عبيدة محتملاً . وإذْ لم يقرأ به قارىء مشهورٌ لم يُعبَأ به . والقول الثاني : ما روي عن ابن عُيَيْنَة أنه سئل عن هذه الآية فقال : معناه : ( قُلْ إِن كَانَ لِلرَّحْمَانِ وَلَدٌ فَأَنَاْ أَوَّلُ ) ( الزّخرُف : 81 ) ، يقول : فكما أني لستُ أوّل من عَبَدَ الله فكذلك ليس لله ولد . وهذا القول يقارب ما قاله الليث آخِراً ، وأضافه إلى بعض المفسرين . وقال السُّدي : قال الله تعالى لمحمد ( صلى الله عليه وسلم ) قل لهم : إن كان على الشرط للرحمان ولد كما تقولون لكنت أوّل من يطيعه ويعبده . وقال الكلبي : إن كان ما كان . وقال الحسَنُ وقتادة : إن كان للرحمان ولد على معنى ما كان فأنا أول العابدين : أوّلُ من عَبَدَ الله من هذه الأمّة . وقال الكسائي : قال بعضهم : إن كان أي ما كان للرحمان ولد فأنا أول العابدين : الآنفين ، رجلٌ عَابِد وعَبِدٌ وآنِف وأنِفٌ . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي في قوله : ( وَلَدٌ فَأَنَاْ أَوَّلُ ) ( الزّخرُف : 81 ) أي الغِضاب الآنفين ويقال : فأنا أول الجاحدين لِمَا تقولون . ويقال : أنا أول من يعبده على الوحدانية مخالَفةً لكم . وروي عن عليّ أنه قال : عَبِدتُ فصَمَتُّ أي أنِفْتُ فسَكَتُّ . وقال ابن الأنباريّ : معناه : ما كان للرحمان ولد والوقف على الولد ، ثم يبتدىء : فأنا أول العابدين له ، على أنه لا ولد له . والوقف على ( العابدين ) تامّ . قلت : قد ذكرتُ أقاويل مَن قدّمنا ذكرهم ، وفيه قول أحسن من جميع ما قالوا وأَسْوغ في اللغة ، وأبعد من الاستكراه وأسرع إلى الفهم . رَوَى عبد الرازق عن مَعْمَر عن ابن أبي نَجِيح عن مجاهد في قوله تعالى : ( يَكْتُبُونَ قُلْ إِن كَانَ لِلرَّحْمَانِ وَلَدٌ فَأَنَاْ أَوَّلُ الْعَابِدِينَ ) ( الزّخرُف : 81 ) يقول : إن كان لله ولد في قولكم فأنا أول من عَبَدَ الله وحده وكذّبكم بما تقولون . قلت : وهذا واضح . وممّا يزيده وضوحاً أن الله جلّ وعزّ قال لنبيّه ( صلى الله عليه وسلم ) قل يا محمد للكفار إن كان للرحمان ولد في زعمكم فأنا أول العابدين إلهَ الخلق أجمعين الذي لم يلد ولم يولد ، وأولّ الموحِّدين للرب الخاضعين المطيعين له وحده ؛ لأن من عَبَدَ الله واعترف بأنه معبوده وحده لا شريك له فقد دَفَعَ أن يكون له ولد . والمعنى : إن كان للرحمان ولد في دعواكم فالله جلّ وعزّ واحد لا شريك له ، وهو معبودي الذي لا ولد له ولا والد . قلت : وإلى هذا ذهب إبراهيم بن السَرِيّ وجماعة من ذوي المعرفة ، وهو القول الذي لا يجوز عندي غيره . وقال الله جلّ وعزّ : ( وَتِلْكَ نِعْمَةٌ تَمُنُّهَا عَلَىَّ أَنْ عَبَّدتَّ بَنِى إِسْرَاءِيلَ ) ( الشُّعراء : 22 ) الآية . قلت : وهذه الآية تقارِب التي فسّرنا آنفاً في الإشكال ، ونذكر ما قيل فيها ونخبر بالأصحّ الأوضح ممَّا قيل . أخبرني المنذريّ عن أبي العباس أنه قال : قال الأخفش في قوله : ( وَتِلْكَ نِعْمَةٌ تَمُنُّهَا عَلَىَّ أَنْ عَبَّدتَّ بَنِى إِسْرَاءِيلَ ( قال : يقال : إن هذا استفهامٌ ، كأنه قال : أوَ تلك نعمة تمنُّها عليّ ثم فَسَّر فقال : أن عَبّدت بني إسرائيل فجعله بدلاً من النعمة . قال أبو العبّاس : وهذا غلط ؛ لا يجوز أن يكون الاستفهام يُلْقى وهو يُطْلَبُ ، فيكون الاستفهام كالخبر . وقد استُقبح ومعه ( أم ) وهي دليل على الاستفهام . استقبحوا قول امرىء القيس : تروح من الحَيّ أم تَبْتَكِرْ قال بعضهم : هو أتروح من الحيّ أم تبتكر فحذف الاستفهام أوّلاً واكتفى بأم . وقال أكثرهم : بل الأول خبر والثاني استفهام . فأمَّا وليس معه ( أم ) لم يقله إنسان . قال أبو العباس : وقال الفرّاء : وتلك نعمة تمنها عليّ ، لأنه قال : وأنت من الكافرين لنعمتي أي لنعمة تربيتي لك ، فأجابه فقال : نعم هي نعمة عليّ أن عَبَّدت بني إسرائيل ولم تستعبدني . يقال : عَبَّدَتُ العَبِيد وأعبدتهم أي صيّرتُهم عبيداً ، فيكون موضع ( أن ) رفعاً ويكون نصباً وخفضاً . من رَفَع ردّها على النعمة ، كأنه قال : وتلك نعمة تعبيدك بني إسرائيل ولَمْ تُعَبِّدْني . ومن خفض أو نصب أضمر اللام . قلت : والنصب أحسن الوجوه ، المعنى : أن فرعون لمّا قال لموسى : ( قَالَ أَلَمْ نُرَبِّكَ فِينَا وَلِيداً وَلَبِثْتَ فِينَا مِنْ عُمُرِكَ سِنِينَ ) ( الشعراء : 18 ) فاعتَدّ فرعونُ على موسى بأن ربّاه وليداً منذ وُلِد إلى أن كَبِر ، فكان من جواب موسى له : تلك نعمة تَعتدّ بها عليّ لأنك عَبّدتَ بني إسرائيل ولو لم تُعبْدهم لكفَلني أهلي ولم يُلْقوني في اليمّ ، فإنما صارت نعمة لِمَا أقدمت عليه ممَّا حظره الله عليك . وقال أبو إسحاق الزجّاج : المفسّرون أخرجوا هذه على جهة الإنكار أن تكون تلك نعمة ، كأنه قال : وأيّ نعمة لك عليّ في أن عَبَّدت بني إسرائيل واللفظ لفظ خبر . قال : والمعنى يخرج على ما قالوا على أن لفظه لفظ الخبر . وفيه تبكيتٌ للمخاطَب كأنه قال له هذه نعمة أن اتخذتَ بني إسرائيل عَبيداً ، على جهة التهكّم بفرعون . واللفظ يوجب أن موسى قال له : هذه نعمة لأنك اتخذت بني إسرائيل عبيداً ولم تتخذني عَبداً ، وقال الشاعر في أعبَدت الرجل بمعنى عَبَّدته : علام يُعْبِدُني قومي وقد كثرت فيهم أباعِر ما شاءوا وعُبْدانُ وأخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم أنه قال : المُعَبَّد : المُذَلَّل . والمُعَبّد : البعير الجَرِبُ . وأنشد لَطَرفة : وأفردت إفراد البعير المعُبَّدِ قال والمُعَبَّد : المكرَّم في بيت حاتم حيث يقول : تقول ألا تُبقي عليك فإنني أرى المال عند الممسكين مُعَبَّدَا أي مُعَظَّماً مخدُوماً . قال : وأخبرني الحرّاني عن ابن السكيت : يقال اسْتَعْبَده وعَبَّدَه أي أخذه عَبْداً وأنشد قول رؤبة : يَرْضَوْنَ بالتعبيد والتأمِيّ قال : ويقال : تَعَبَّدت فلاناً أي اتّخذته عَبداً ، مثل عَبَّدته سَوَاء . وَتَأَمَّيْتُ فلانةَ أي اتخذتها أَمَةً . وقال الفرّاء : يقال : فلان عَبْدٌ بَيِّنُ العُبُودة والعُبُودِيَّة والعَبْدِيّة . وتَعَبَّد الله العَبْد بالطاعة أي استعبده . وقال الله جلّ وعزّ : ( قُلْ هَلْ أُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِّن ذالِكَ مَثُوبَةً عِندَ اللَّهِ مَن لَّعَنَهُ اللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيْهِ وَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ و

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.101 harf
(باب الباء والدال وما بعدهما في الثلاثي) (بدر) الباء والدار والراء، أصلان: أحدهما كمال الشيء وامتلاؤه، والآخر الإسراع إلى الشيء. [أمّا] الأوّل فهو قولهم لكلّ شيء تَمَّ بَدْرٌ، وسمِّي البدرُ بدراً لتمامه وامتلائه. وقيل لعشرة آلاف درهمٍ بَدْرةٌ، لأنَّها تمام العدد ومنتهاه. وعينٌ بَدْرَةٌ أي ممتلئةٌ*. قال شاعر: وعين لها حَدْرةٌ بدرةٌ *** إلى حاجبٍ غُلَّ فيه الشُّفُر([1])ويقال لمَسْكِ السَّخْلة
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.051 harf
- الإبداع: إنشاء صنعة بلا احتذاء واقتداء، ومنه قيل: ركية بديع أي: جديدة الحفر (انظر: اللسان (بدع) )، وإذا استعمل في الله تعالى فهو إيجاد الشيء بغير آلة ولا مادة ولا زمان ولا مكان، وليس ذلك إلا لله (راجع: الأسماء والصفات للبيهقي ص 40). والبديع يقال للمبدع (انظر: المدخل لعلم التفسير ص 237)، نحو قوله تعالى: ﴿بديع السموات والأرض﴾ [البقرة/117]، ويقال للمبدع نحو: ركية بديع، وكذلك البدع يقال لهما جميعا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR352 harf
ب د ع أبدع الشيء وابتدعه‏:‏ اخترعه وابتدع فلان هذه الركية وسقاء بديع‏:‏ جديد‏.‏ ويقال أبدعت الركاب إذا كلت‏.‏ وحقيقته أنها جاءت بأمر حادث بديع‏.‏ وأبدع بالراكـب‏:‏ إذا كلـت راحلتـه كما يقال‏:‏ انقطع به وانكسر إذا انكسرت سفينته‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ أبدعـت حجتـك إذا ضعفـت وأبـدع بـي فلـان إذا لـم يكـن عنـد ظنـك به في أمر وثقت به في كفايته وإصلاحه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.305 harf
بدَع الشيءَ يَبْدَعُه بَدْعاً وابْتَدَعَه: أَنشأَه وبدأَه. وبدَع الرَّكِيّة: اسْتَنْبَطَها وأَحدَثها. ورَكِيٌّ بَدِيعٌ: حَدِيثةُ الحَفْر. والبَدِيعُ والبِدْعُ: الشيء الذي يكون أَوّلاً. وفي التنزيل: قُل ما كنتُ بِدْعاً من الرُّسُل؛ أَي ما كنت أَوّلَ من أُرْسِلَ، قد أُرسل قبلي رُسُلٌ كثير. والبِدْعةُ: الحَدَث وما ابْتُدِعَ من الدِّينِ بعد الإِكمال. ابن السكيت: البِدْعةُ كلُّ مُحْدَثةٍ. وفي حديث
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR516 harf
* ب د ع * * أبْدَعَ * الشيء اخترعه لاعلى مثال والله بديع السماوات والأرض أي * مُبْدعهُما * و * البديعُ * المبتدع و * المُبْتَدَعُ * أيضا و * البديعُ * أيضا الزق وفي الحديث ﴿إن تهامة كبديع العسل حلو أوله حلو آخره﴾ شبهها بزق العسل لأنه لا يتغير بخلاف اللبن و * أبْدَعَ * الشاعر جاء بالبديع وشيء * بِدْعٌ * بالكسر أي مبتدع وفلان * بِدْعٌ * في هذا الأمر أي بديع ومنه قوله تعالى قل ما كنت بدعا من الرسل
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.902 harf
البديع: المبتدع، وهو من أسماء الله الحسنى، لإبداعه الأشياء وإحداثه إياها، وهو البديع الأول قبل كل شيء. وقال أبو عدنان: المبتدع: الذي يأتي أمرا على شبه لم يكن ابتداه إياه. قال الله جل شأنه: بديع السموات والأرض أي مبتدعها ومبتدئها لا على مثال سبق. قال أبو إسحاق: يعني أنه أنشأها على غير حذاء ولا مثال، إلا أن بديعا من بدع لا من أبدع، وأبدع أكثر في الكلام من بدع، ولو استعمل بدع لم يكن خطأ، فبديع
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.687 harf
بَدَعَهُ 1 بَدَعَهُ بدع بدعه بدعة دعة : see 4, in two places. -A2- بَدُعَ, aor. بَدُعَ , inf. n. بَدَاعَةٌ and بُدُوعٌ, He became superlative in his kind; or it became so in its kind; (Ks, K;) in good or in evil. (Ks.) -A3- بَدِعَ, aor. بَدَعَ , He was, or became, fat. (As, K.) بدّعهُ 2 بدّعهُ بدع بدعه بدعة دعة , (S, K,) inf. n. تَبْدِيعٌ, (K,) He attributed to him, imputed to him, charged him
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR865 harf
بَدَعَ بَدَعَ A ( n. ac. بَدْع 1 ), a. Commenced, devised, invented, originated, created. b. U ( n. ac. بَدْع 1 , بَدَاْعَة 22t , بُدُوْع 27 ), Was incomparable, unequalled. بَدَّعَ بَدَّعَ II , a. Imputed heresy; innovation to. أَبْدَعَ أَبْدَعَ IV , a. see I (a) . b. Excelled. اِبْتَدَعَ اِبْتَدَعَ VIII , a. see I (a) . اِسْتَبْدَعَ اِسْتَبْدَعَ X , a. Deemed remarkable. بِدْع
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR23.569 harf
بدع بَدَعَ - يَبْدَعُ - بَدِيْع - بِدْع - ابْتَدَعَ- يَبْتَدِعُ بَدَعَ - يَبْدَعُ + كائن + شيئاً: يبدأه فيصنعه ويُنشئه على غير مثال سابق بَديْع: على وزن " فـَعيل"اسم فاعل مبالغة من " بَدَعَ - يَبْدَعُ ": من يصنع شيئاً جديداً غير مألوف سابقاً بِدْع: على وزن " فِعْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " بَدَعَ - يَبْدَعُ ": الذي أُبْدِعَ وصُنِعَ على غير
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler39 mücavir (57 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قفو

    1 ortak ayet · Kafa tası demektir

  2. تبع

    2 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir

  3. رعي

    1 ortak ayet · Otlak yerdir

  4. رهب

    1 ortak ayet · Cübbe demektir

  5. نجل

    1 ortak ayet · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir

  6. رأف

    1 ortak ayet · Riyf : Sulak, suya yakın, bol verimli, bitkili yer demektir

  7. أثر

    1 ortak ayet · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…

  8. سمو

    2 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  9. عيسى

    1 ortak ayet · İsa

  10. دري

    1 ortak ayet · Dery : Diraye saç tarağı veya baştaki saç demektir

  11. مريم

    1 ortak ayet · Meryem

  12. كون

    3 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(4)

  1. بَدِيعُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

    Yoktan var edenGöklerin ve yerin yaratanıdır. Bir şeyin olmasını isteyince ona sadece «ol», der, o da oluverir.

  2. بَدِيعُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ أَنَّى يَكُونُ لَهُ وَلَدٌ وَلَمْ تَكُنْ لَهُ صَاحِبَةٌ وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    Yoktan var edenGökleri ve yeri yoktan varedendir. O’nun nasıl çocuğu olabilir? O’nun bir eşi de yoktur. Ve herşeyi O yaratmıştır. O, her şeyi en iyi bilendir.

Sîga sayfası: ابْتَدَعُوهَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبدع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبدأ, خلق, فطر, حدث
Zıt Kökقلد
Çekirdek Özet 1Önceden var olan bir örnek veya kalıp bulunmaksızın ilk defa ortaya koyma ve örneksiz var etme
Çekirdek Özet 2Allah'ın varlığı benzersiz ve örneksiz yaratması, peygamberin ilk ve türedi bir elçi olmaması, dinde temelsiz ihdas
Çekirdek Özet 3Varoluşsal ve kuralsal başlangıçta emsalsizlik; meşru kaynak bağı koptuğunda ise temelsiz türeme ve sapma
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca fıkhi veya kelami zemindeki sonradan uydurma anlamıyla daraltılıp ontolojik ve yaratılışsal benzersizlik boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بدBir durumdan başka bir duruma geçiş, ilk beliriş, ayrışma ve yeni bir başlangıç yapma. Nitekim بدأ kökünde ilk defa başlama, بدر kökünde aniden ve önceden ortaya çıkış, بدل kökünde bir durumu başka bir duruma dönüştürme, بدن kökünde bedenin ayrışıp belirmesi ve بدي kökünde gizlilikten açıklığa çıkış anlamları bu ortak çekirdekten neşet eder.عDerinlik, açıklık ve kaynak niteliği taşıyan boğaz harfi eklenerek çekirdekteki ilk beliriş hareketi, mutlak anlamda örneksizlik, benzersiz bir formla varlığa geliş ve kökten açığa çıkış yönünde özelleştirilmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadırKapalı bir alan, iç düzen, güvenli bir hacim ve başlangıç mekanı
دKapıGeçiş, açılma, eşik atlama ve dışarıya doğru hareket
عGözAçığa çıkma, görme, idrak etme ve kaynak
بدعİç mekandan eşik aşılarak apaçık ve görülmemiş bir biçimde açığa çıkışÖnceden bilinen kapalı çerçevenin dışına çıkarak eşikten geçiş yapılması ve daha önce görülmemiş, emsalsiz bir biçimde varlık alanında müşahede edilir kılınması eylemini tasvir eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇöl şartlarında daha önce kazılmamış bir arazide ilk defa kuyu açılması, ilk defa derinleştirilen kuyu için رَكِيٌّ بَدِيعٌ denmesi; ayrıca binek devesinin yürümekten takatsiz kalıp yol ortasında çökmesi ve yola devam edemeyip kesilmesi durumu.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde beklenmedik, ilk defa başa gelen olağanüstü hadiseler ve emsalsiz musibetler için kullanılmıştır. Şairin feleğin şaşırtıcı olayları karşısında kendisinin ilk kurban olmadığını ifade ettiği şu beyit şahittir: فلست بِبِدْعٍ من النـائبـات / ونقض الخطوب وإمرارها
Erken Arapça kullanımİbnü's-Sikkît ve Halîl b. Ahmed rivayetlerinde, daha önce örneği görülmemiş her yeni iş için kullanılır. Sahabe döneminde Hz. Ömer'in teravih namazının cemaatle kılınması düzeni hakkında نِعْمتِ البِدْعةُ هذه ifadesi, daha önce bu tarzda tertip edilmemiş yeni ve güzel bir uygulama anlamında erken dönem kullanımına örnektir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça بدع kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen ve özellikle örneksiz meydana getirme, daha önce bilinmeyen bir şeyi ilk kez inşa etme semantiğini taşıyan bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan بدع fonetik yapısı zayıf veya türevsel kalmakta; daha ziyade bir şeyi uydurmak veya kendi zihninden icat etmek manasında İbranice בדא (bada) formu ile paralellik göstermektedir. Arapçada ise boğaz harfi olan ayn harfinin katılımıyla kök, hem ontolojik düzeyde benzersiz yaratma (ilki olma) hem de binek hayvanının mecalsiz kalıp kesilmesi gibi fiziksel bir tükeniş ve sınır durumunu ifade eden iki ana semantik eksene oturmuştur. Kökün Afro-Asyatik katmandaki temel izi, bir başlangıç veya eşikten atlama hareketinin somutlaşarak emsalsizlik kazanmasıdır.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبد ikili çekirdeğinden türeme; بدأ ve بدي ile kökdeşlikHemzenin ayn sesine kayması veya derinlik bildiren ayn harfinin eklenmesiyle ilk ortaya çıkışın örneksizlikle birleşmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice בדא kökü ile anlamsal örtüşmeİbranicede kendi zihninden tasarlamak, uydurmak, yokken ortaya atmak anlamı mevcutturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda kökün doğrudan düzenli fonetik karşılığı kesin olarak belgelenememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Halil b. Ahmed, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بدعAnlamlıÖrneksiz var etmeBir örneğe dayanmaksızın ilk defa icat etme ve ortaya çıkarmaHedef kök; Kur'an'da geçer
بعدAnlamlıMesafe ve uzaklıkMekan, zaman veya derece bakımından yakınlığın zıddı olmaKur'an'da geçer; zıt kutup ve ayrışma ilişkisi
دبعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve klasik kaynaklarda mühmel olarak kaydedilmiştirKur'an'da geçmez
دعبAnlamlıŞaka ve eğlenceHafiflik, mizah yapma, neşeli ve hızlı hareket etmeKur'an'da geçmez; Tahdhib ve Ayn'da müsta'mel
عبدAnlamlıİtaat ve kullukBoyun eğme, bağlanma, hizmet etme, tapınmaKur'an'da geçer; yönelim bakımından zıtlık taşır
عدبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn'a göre mühmel, Tahzîb'e göre müsta'mel ancak bağımsız temel kök anlamı zayıftırKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بدعMerkezÖrneksiz yaratmaÖnceden bir modeli, hammaddesi ve benzeri olmaksızın ilk defa vücuda getirmeVarlığın emsalsiz ve benzersiz ilk tasarımı
بدأKomşuBaşlangıçBir fiili veya süreci zamansal olarak ilk sıradan başlatmaبدأ kökünde zaman ve sıra önceliği esasken بدع kökünde model ve emsal yokluğu esastır
خلقKomşuTakdir ve yaratmaBir şeyi ölçüp biçerek belirli bir kalıba ve plana göre meydana getirmeخلق kökünde takdir ve ölçü unsuru ön plandadır; mevcut maddeden dönüştürmeyi de içerebilir
فطرKomşuYararak çıkarmaYokluk karanlığını yarıp fıtrat üzere ilk yaratılışı başlatmaفطر kökünde bir tohumun çatlaması gibi yarılarak varlığa çıkış ve fıtri başlangıç vurgulanır
حدثKomşuSonradan olmaÖnceden yokken sonradan meydana gelme ve yenilikحدث zaman içinde sonradan var olmayı anlatır, benzersizlik şartı taşımaz
قلدZıtTaklit ve uymaÖnceden var olan bir örneğin, modelin veya kişinin izini körü körüne takip etmeÖzgünlüğün ve ilkselliğin bütünüyle yok edilmesi

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبدعÖrneksiz ve emsalsiz var etmeBir önceki örneğe, maddeye veya zamana bağımlı olmaksızın ilk kez inşa etmeKesin
Latincecreare ex nihilo, innovareYoktan var etmek, yenilik getirmekLatince creare fiili türetmeyi, innovare ise mevcut yapı içinde yenilik yapmayı anlatır; kökün mutlak modelsizlik nüansını tam karşılamazGüçlü
İngilizceoriginate, innovate, unprecedentedÖzgün başlatmak, türetmek, emsalsizOriginate kavramı ilksel kaynağı, innovate yeniliği, unprecedented ise emsalsizliği karşılar; kökün binek tükenişi boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
Almancaerschaffen aus dem Nichts, neu einführenYoktan yaratmak, örneksiz başlatmakErschaffen yaratma yönünü, neu einführen ihdas boyutunu karşılarGüçlü
Fransızcacréer sans précédent, innoverEmsalsiz yaratmak, ihdas etmekCréer sans précédent ifadesi tam bir model yokluğunu, innover ise dinsel veya usuli türetmeyi karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Wehr Arabic-English Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بَدِيعُBir model ve örnek olmaksızın gökleri ve yeri benzersiz var edenAllah'ın yaratmadaki mutlak kudreti ve ortaklardan münezzeh oluşu bağlamı: Bakara 2:117, En'âm 6:101
بِدْعًاİlk ve türedi olmayan, örneksiz ve emsalsiz kalmayan elçiPeygamberliğin tarihselliği, Hz. Peygamber'in ilk elçi olmadığı ve önceki ilahi vahiy zincirinin devamı olduğu bağlamı: Ahkāf 46:9
ابْتَدَعُوهَاKendi zihinlerinden kural koyarak sonradan dinsel yükümlülük türetenlerHristiyan geleneğindeki ruhbanlığın ilahi bir emir olmaksızın insanların kendileri tarafından ihdas edilmesi bağlamı: Hadîd 57:27

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAllah'ın sıfatları ve halku'l-âlemAllah'ın evreni bir madde veya ezeli bir model olmaksızın yaratması (ibdâ') ve hudûs deliliMutlak yoktan ve benzersiz yaratıcı (el-Bedî') kavramında yoğunlaşma
FıkıhHüküm koyma ve amelŞer'î bir delile dayanmaksızın dinde sonradan ihdas edilen inanç, ibadet ve usuller (bid'at)Şeriatın kamil olduğu ve dinde sonradan ortaya atılan asılsız fazlalıkların merdudiyeti
TefsirNazmın delaletiGöklerin ve yerin örneksiz yaratılışındaki ilahi sanat ve elçinin tarihselliği meselesiYaratılışta emsalsizlik, risalette ise ilk ve tek olmama keyfiyeti
HadisSünnetin korunması ve bid'atDinde aslı olmayan her ihdasın sapıklık olduğu ve sünnetin zıddı olarak bid'atın mahiyetiSünnete uygunluk ile dinde keyfi yenilik çıkarma arasındaki kesin ayrım

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve şeriat düzeniİbdâ' ve bid'at karşıtlığıİlahi yaratmada mutlak özgünlüğü tasdik; dinin özünde ise insan kaynaklı tahrif ve eklemeleri engellemeYaratılışta Allah'a mahsus olan örneksizlik vasfı, dine insan tarafından taşınırsa sapma üretirKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiHipotez ve özgün paradigma inşasıÖnceki bilgi birikimini aşan emsalsiz keşif veya temelsiz kurgulama ayrımıİlimde meşru temele dayanan özgünlük ilericidir; temelsiz uydurma ise ilmi tahrifattırGüçlü
SiyasiOtorite ve anayasal meşruiyetKeyfi kural ihdasıYöneticinin anayasal ve şer'i çerçeve dışına çıkarak keyfi hüküm ve nizam icat etmesini önlemeMeşruiyet zemininden kopuk her siyasal tasarruf sistemde kopukluk ve istibdat doğururGüçlü
İktisadiÜretim ve mülkiyet hukukuÖzgün inovasyon ve haksız rant kurgusuGerçek katma değer üreten özgün üretim tarzları ile sisteme asalak mekanizmalar kurma ayrımıİktisadi araçlarda meşru yenilik teşvik edilirken, akitlerde haksız kazanç türetmek menedilirMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBaşlangıç tekilliği ve emsalsiz türeme (Singularity / Ab initio modelleme)Fizikte evrenin bilinen hiçbir ön model ve ön maddeden türemeksizin doğrudan tekillikten açığa çıkması; biyolojide öncülü olmayan yepyeni bir biyokimyasal mekanizmanın belirmesiGüçlü
Beşeri bilimlerNormatif türeme ve anomik yabancılaşmaHukuk ve sosyolojide, toplumsal bünyenin meşru norm ve mutabakat zemininde bulunmayan, sisteme dışarıdan veya keyfi olarak sokulup yapıyı bozan emsal dışı sapmalarGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca geleneksel fıkıh literatüründeki mezhebi tartışmalara hapsedilerek dinde günah sayılan yenilikler biçiminde ahlaki-fıkhi bir alana indirgenmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem kozmolojik planda Allah'ın gökleri ve yeri örneksiz yaratışını (Bakara 2:117), hem nebevi planda peygamberin ilk ve türedi bir elçi olmadığını (Ahkāf 46:9), hem de sosyolojik planda insanların ilahi emre dayanmaksızın kendi zihinlerinden ruhbanlık gibi yükümlülükler üretmesini (Hadîd 57:27) kuşatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKökün kozmolojik ve peygamberi bağlamı koparıldığında, Allah'ın yaratmadaki benzersiz mutlaklığı anlaşılamaz; ayrıca Hz. Peygamber'in tebliğ ettiği vahyin tarihsel sürekliliği gözden kaçırılarak peygamberlik emsalsiz bir kopuş gibi algılanabilir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontoloji, nübüvvet ve şeriat tasavvurundaki dengeyi kurar. Yaratmada mutlak benzersizlik Allah'a aittir; peygamberlikte ise kopuk bir ilk olma durumu reddedilerek süreklilik vurgulanır; dinde ise insan kaynaklı keyfi kural koyma sınırlandırılır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhid ve yaratılış ayetlerinde (Bakara 2:117, En'âm 6:101), risaletin mahiyeti ve delillerini bildiren ayetlerde (Ahkāf 46:9) ve geçmiş ümmetlerin dini tahrif etme pratiklerini anlatan ayetlerde (Hadîd 57:27).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Allah'ın yaratmasını daha önceki bir maddeye veya taslağa muhtaç gören felsefi yanılgıları; Hz. Peygamber'in tarihsiz, daha önce hiç gelmemiş nevzuhur bir iddia sahibi olduğunu savunan müşrik zannını ve insanın dinde ilahi kaynak olmaksızın ibadet ihdas edebileceği iddiasını düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDaha önce açılmamış sert arazide ilk kez kuyu kazarak yeni su kaynağı çıkarmak ve binek hayvanının takatsiz kalarak yol ortasında kesilip kalması.
  • Soyut anlamBir öncül, model veya hammadde bulunmaksızın varlık sahasına ilk defa özgün bir biçimde çıkarmak; meşru dayanak bulunmadığında ise yoldan sapıp türedi bir ihdasa yönelmek.
  • Sistematik karşılıkOntolojide örneksiz yaratma (ibdâ'), nübüvvette geleneksel ve ilahi süreklilik (ittibâ'), dinde ise yetkisiz kural koymanın reddi (bid'at).
  • LaTeX modeliB(x)={x∈Ω∣∀y∈Ωt<t0, f(x)≠f(y)∧M(x)=∅}
  • LaTeX açıklamasıFormülde Ω varlık veya olgular evrenini temsil eder. x, ortaya çıkan yeni unsurdur. Ωt<t0 ifadesi, t0 anından önceki tüm tarihsel ve varoluşsal durumu gösterir. ∀y ifadesi geçmişteki bütün varlıkları kapsar ve f(x)≠f(y) şartı, yeni ortaya çıkan x unsurunun geçmişteki hiçbir y unsuruyla biçimsel veya yapısal benzerlik taşımadığını ifade eder. M(x)=∅ ise x unsurunun dayandığı hiçbir öncül modelin bulunmadığını simgeler. Model, kökün özü olan modelsiz ve emsalsiz ilk beliriş hareketini matematiksel bir tekillik olarak tanımlar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب