برأ
ب - ر - أ
KÖK- 31 geçiş
- 28 ayet
- 19 sîga
- 13 sözlük
Berr kara parçası demektir. Sonraları beree fiil olarak sudan karaya çıkma, hastalıktan kurtulma, borçtan veya suçtan kurtulma anlamlarında kullanılmaya başlanmıştır. Beraet.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: برء
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Berr kara parçası demektir. Sonraları beree fiil olarak sudan karaya çıkma, hastalıktan kurtulma, borçtan veya suçtan kurtulma anlamlarında kullanılmaya başlanmıştır. Beraet.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.853 harfباب الراء والباء و ا ي ء معهما
ر ب و، ر و ب، ب ر و، و ر ب، ب و ر، و ب ر، ب ر ي، ر ي ب، ر أ ب، ر ب أ، ب ر أ، أ ر ب، ب أ ر، أ ب ر مستعملات
ربو:
ربا الجُرْحُ والأرضُ والمالُ وكلُّ شيء يَرْبو ربواً، إذا زاد.
وربا فلانٌ، أي: أصابه نَفَسٌ في جوفه. ودابّةٌ بها رَبْو.
والرّابِيةُ: ما ارتفع من الأرض.
والرَّبْوة: لغات: أرضٌ مُرْتفعةٌ، والجميعُ: الرُّبَى. ويُقال إنْ الرَّبوة في قوله تعالى: "إلى رَبوةٍ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.021 harfتقول برِئْتُ منك، ومن الديون والعيوب براءة. وبرئت من المرض بُرءًا، بالضم. وأهل الحجاز يقولون: بَرَأْتَ من المرض بَرءًا بالفتح. وأصبح فلان بارئاً من مرضه، وأبرأه الله من المرض. وَبَرَأَ الله الخلق بَرْءًا، وأيضاً هو البارئ. والبريَّة: الخلق، وقد تركَتِ العربُ همزَهُ. قال الفرّاء: وإن أُخِذَت البريَّة من البَرَى وهو التراب فأصلها غير الهمز. وأبرأته مما لي عليه، وبرَّأته تبرئة. والبُرْأَةُ بالضم:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok31.693 harfر ب ( وايء )
راب ، ربا ، ربأ ، ورب ، وبر ، برأ ، بأر ، بار ، أرب ، أبر ، بري .
روب رأب : قال اللَّيث : الرَّوْبُ : اللّبنُ الرّائب .
والفِعْل : راب يَروب رَوْباً ، وذلك إذا كَثُفت دُوايَتُه وتَكبَّد لَبَنُه وأَنَى مَخْضُه .
والمِرْوَبُ : إناءٌ يُروَّب فيه اللَّبنُ .
والرَّوْبَةُ : بَقِيَّةٌ من اللبن تُترك في المِرْوَب كي إذا صُبّ عليه الحَلِيبُ كانَ أَسْرع لِرَوْبه .
أبو عُبيد ، عن الفراء : إذا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR yok32.381 harf(باب الباء والراء وما معهما في الثلاثي)
(برز) الباء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو ظهور الشيء وبُدُوُّه، قياسٌ لا يُخْلِفُ. يقال بَرَزَ الشيءُ فهو بارزٌ. وكذلك انفرادُ الشيءِ من أمثاله، نحو: تبارُزِ الفارِسَيْن، وذلك أنَّ كلَّ واحدٍ منهما ينفرد عن جماعته إلى صاحبه. والبَرَاز المتَّسع من الأرض؛ لأنه بادٍ ليس بغائِطٍ ولا دَحْلٍ ولا هُوَّة. ويقال امرأةٌ بَرْزَةٌ أي جليلةٌ تبرُزُ وتجلِسُ بفِنَاء بيتها.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.085 harf- أصل البرء والبراء والتبري: التقصي مما يكره مجاورته، ولذلك قيل: برأت (قال الصاغاني: وبرئت من المرض برءا، وأهل الحجاز يقولون: برأت من المرض برءا، وكلهم يقولون في المستقبل يبرأ انظر: العباب (برا) ) من المرض وبرئت من فلان وتبرأت وأبرأته من كذا، وبرأته، ورجل بريء، وقوم برآء وبريئون.
قال عز وجل: ﴿براءة من الله ورسوله﴾ [التوبة/1]، ﴿أن الله بريء من المشركين ورسوله﴾ [التوبة/3]، وقال:: {أنتم بريئون مما
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR606 harfب ر أ
اللهم أبرأ إليك من الحول والقوة.
وهو بريء الساحة مما قذف به وأنا الخلاء البراء منه.
وقد بـارأت شريكـي: فاصلته وتبارأنا.
وتقول: أسعد الناس البراء كما أن أسعد الليالي البراء وهي آخر ليلة من الشهر.
قال: إن سعيـداً لا يكـون غسّاً كما البراء لا يكون نحسـاً وأبـرأت الرجـل: علته بريئاً من حلق لي عليه.
وبرأته: صححت براءته " فبرأه الله مما قالوا ".
واستبـرأت
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.989 harfالبارئُ: مِن أَسماءِ اللّه عزَّ وجلَّ، واللّه البارئُ
الذَّارِئُ. وفي التنزيلِ العزِيزِ: البارِئُ المُصَوِّر. وقالَ تعَالى: فتُوبُوا إِلى بارِئِكُمْ. قال: البارئُ: هو الذي خَلَقَ الخَلْقَ لا عن مِثالٍ. قالَ ولهذِهِ اللفْظَةِ مِن الاخْتِصاصِ بخِلْقِ الحيَوانِ ما ليس لها بغَيرهِ مِن المخْلوقات، وقَلَّما تُسْتَعْمَلُ في غيرِ الحيوانِ، فيُقال: برَأَ اللّهُ النَّسَمَة وخَلَقَ السَّموات والأَرضَ. قال
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR651 harf* ب ر أ * * بَرِئَ * منه ومن الدين والعيب سلم وبرئ من المرض بالكسر * بُرْءاً * بالضم وعند أهل الحجاز * بَرَأَ * من المرض من باب قطع وبرأ الله الخلق من باب قطع فهو * البَارئُ * و * البَرِيَّةُ * الخلق تركوا همزها إن لم تكن من البري و * أبرأَهُ * من الدين و * برّأَهُ تبرئَةً * و * تَبَرَّأَ * من كذا فهو * بَرَاءٌ * منه بالفتح والمد لا يثنى ولا يجمع لأنه مصدر كالسماع و * بَريءٌ * يثنى ويجمع على وزان
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.673 harfبرأ الله الخلق، كجعل يبرأ بالفتح فيهما، لمكان حرف الحلق في اللام، على القياس، ولهذا لو قال كمنع بدل جعل كان أولى برءا كمنع، حكاه ابن الأنباري في الزاهر وبروءا كقعود، حكاه اللحياني في نوادره وأبو زيد في كتاب الهمز: خلقهم على غير مثال، ومنه البارئ في أسمائه تعالى، قال في النهاية: هو الذي خلق الخلق لا عن مثال. وقال البيضاوي: أصل تركيب البرء لخلوص الشيء من غيره، إما على سبيل التقصي، كبرأ المريض من
برأ الله الخلق، كجعل يبرأ بالفتح فيهما، لمكان حرف الحلق في اللام، على القياس، ولهذا لو قال كمنع بدل جعل كان أولى برءا كمنع، حكاه ابن الأنباري في الزاهر وبروءا كقعود، حكاه اللحياني في نوادره وأبو زيد في كتاب الهمز: خلقهم على غير مثال، ومنه البارئ في أسمائه تعالى، قال في النهاية: هو الذي خلق الخلق لا عن مثال. وقال البيضاوي: أصل تركيب البرء لخلوص الشيء من غيره، إما على سبيل التقصي، كبرأ المريض من مرضه والمديون من دينه، أو الإنشاء، كبرأ الله آدم من الطين، انتهى. والبرء: أخص من الخلق، وللأول اختصاص بخلق الحيوان، وقلما يستعمل في غيره، كبرأ الله النسمة وخلق السموات والأرض. وبرأ المريض مثلثا، والفتح أفصح، قاله ابن القطاع في الأفعال، وتبعه المزني، وعليه مشى المصنف، وهي لغة أهل الحجاز، والكسر لغة بني تميم، قاله اليزيدي واللحياني في نوادرهما يبرأ بالفتح أيضا على القياس وبرأ كنصر يبرؤ كينصر، كذا هو مضبوط في الأصول الصحيحة، نقله غير واحد من الأئمة، قال الزجاج: وقد ردوا ذلك، قال: ولم يجيء فيما لامه همزة فعلت أفعل، وقد استقصى العلماء باللغة هذا فلم يجدوا إلا في هذا الحرف. قلت: وكذلك برا يبرو، كدعا يدعو، وصرحوا أنها لغة قبيحة برءا بالضم في لغة الحجاز وتميم، حكاه القزاز وابن الأنباري وبروءا كقعود، وبرؤ ككرم يبرؤ بالضم فيهما، حكاها القزاز في الجامع وابن سيده في المحكم، وابن القطاع في الأفعال، وابن خالويه عن المازني، وابن السيد في المثلث، وهذه اللغة الثالثة غير فصيحة وبرئ مثل فرح يبرأ كيفرح، وهما أي برأ كمنع وبرئ كفرح لغتان فصيحتان برءا بفتح فسكون وبرؤا بضمتين وبروءا كقعود نقه كفرح، من النقاهة وهي الصحة الخفيفة التي تكون عقيب مرض، وفي بعض النسخ زيادة: وفيه مرض. وهو حاصل معنى نقه، وعليها شرح شيخنا. وأبرأه الله تعالى من مرضه فهو أي المريض بارئ وبريء، بالهمز فيهما، وروي بغير همز في الأخير، حكاها القزاز، وقال ابن درستويه: إن الصفة من برأ المريض بارئ على فاعل، ومن غيره بريء، وأنكره الشلوبين وقال: اسم الفاعل في ذلك كله بارئ ولم يسمع بريء، ولكن أورده اللبلي في شرح الفصيح وقال: قد سمع بريء أيضا ككرام في بريء قياسا، لأن فاعلا على فعال ليس بمسموع، فالضمير إلى أقرب مذكور، أو أنه من النوادر. ومن سجعات الأساس: حق على البارئ من اعتلاله، أن يؤدي شكر البارئ على إبلاله. وبرئ الرجل بالكسر، لغة واحدة من الأمر والدين كفرح يبرأ بالفتح على القياس ويبرؤ بالضم نادر بل غريب جدا، لأن ابن القوطية قال في الأفعال: ونعم ينعم وفضل يفضل بالكسر في الماضي والضم في المضارع فيهما، لا ثالث لهما، فإن صح فإنه يستدرك عليه، وهذا الذي ذكره المؤلف هو ما قاله ابن القطاع في الأفعال، ونصه برأ الله الخلق وبرأ المريض مثلثا، والفتح أفصح وبرئ من الشيء والدين براءة كفرح لا غير، براء كسلام، كذا في الروض وبراءة ككرامة وبرءا بضم فسكون: تبرأ بالهمز، تفسير لما سبق وأبرأك الله منه وبرأك، من باب التفعيل، أي جعلك بريئا، وأنت بريء منه ج بريؤون جمع مذكر سالم وبرآء كفقهاء وبراء مثل كرام في كريم، وقد تقدم، وفيه دلالة لما أوردناه آنفا، وأبراء مثل أشراف في شريف، على الشذوذ وأبرياء مثل أنصباء في نصيب، ولو مثله بأصدقاء كان أحسن، لأن الصديق صفة مثله، بخلاف النصيب فإنه اسم، وكلاهما شاذ مقصور على السماع، كما صرح به ابن حبان، وبراء مثل رخال، وهو من الأوزان النادرة في الجمع، وأنكره السهيلي في الروض فقال: أما براء كغلام فأصله برآء ككرماء، فاستثقل جمع الهمزتين فحذفوا الأولى، فوزنه أولا فعلاء، ثم فعاء، وانصرف لأنه أشبه فعالا، والنسب إليه إذا سمي به براوي، وإلى الأخيرين برايي وبرائي بالهمز، انتهى، وفي بعض النسخ هنا زيادة وبرايات، وعليه شرح شيخنا، قال: وهو مستغرب سماعا وقياسا. وهب بهاء أي الأنثى بريئة ج بريئات مؤنث سالم وبريات بقلب إحدى الهمزتين ياء وبرايا كخطايا، يقال: هن برايا. وأنا براء منه، وعبارة الروض: رجل براء، ورجلان براء كسلام، لا يثنى ولا يجمع لأنه مصدر، وشأنه كذلك، ولا يؤنث، ولم يذكره السهيلي، ومعنى ذلك أي بريء. والبراء: أول ليلة من الشهر، سميت بذلك لتبري القمر من الشمس أو أول يوم من الشهر، قاله أبو عمرو، كما نقله عن الصاغاني في العباب، ولكنه ضبطه بالكسر وصحح عليه، وصنيع المصنف يقتضي أنه بالفتح. قلت: وعليه مشى الصاغاني في التكملة، وزاد أنه قول أبي عمرو وحده أو آخرها، أو آخره، أي الليلة كانت أو اليوم، ولكن الذي عليه الأكثر أن آخر يوم من الشهر هو النحيرة، فليحرر. كابن البراء، وهو أول يوم من الشهر، وهذا ينصر القول الأول، كما في العباب. وقد أبرأ إذا دخل فيه أي البراء. والبراء اسم والبراء بن مالك بن النضر الأنصاري أخو أنس رضي الله عنهما، شهد أحدا وما بعدها، وكان شجاعا، استشهد يوم تستر، وقد قتل مائة مبارزة، والبراء بن عازب، بالمهلة ابن الحارث بن عدي الأنصاري الأوسي أبو عمارة، شهد أحدا وافتتح الري سنة أربع وعشرون، في قول أبي عمرو الشيباني، وشهد مع علي الجمل وصفين، والنهروان، ونزل الكوفة، وروى الكثير، وحكى فيه أبو عمرو الزاهد القصر أيضا. والبراء بن أوس بن خالد، أسهم له رسول الله صلى الله عليه وسلم خمسة أسهم، والبراء بن معرور بالمهملة، ابن صخر بن خنساء ابن سنان الخزرجي السلمي أبو بشر نقيب بني سلمة الصحابيون رضي الله عنهم. والبراء بن قبيصة، مختلف فيه، قال الحافظ تقي الدين بن فهد في المعجم: أورده النسائي ولم يصح. قلت: وقد سقط هذا من أكثر نسخ الكتاب. ويقال بارأه أي شريكه إذا فارقه، ومثله في العباب، وبارأ الرجل المرأة إذا صالحها على الفراق، من ذلك وسيأتي له ذلك في المعتل أيضا. واستبرأها: خالعها ولم يطأها حتى تحيض. واستبرأ الذكر: استنقاه أي استنظفه من البول، والفقهاء يفرقون بين الاستبراء والاستنقاء، كما هو مذكور في محله. والبرأة كالجرعة: قترة الصائد، والجمع برأ، قال الأعشى يصف الحمير:ء، فاستثقل جمع الهمزتين فحذفوا الأولى، فوزنه أولا فعلاء، ثم فعاء، وانصرف لأنه أشبه فعالا، والنسب إليه إذا سمي به براوي، وإلى الأخيرين برايي وبرائي بالهمز، انتهى، وفي بعض النسخ هنا زيادة وبرايات، وعليه شرح شيخنا، قال: وهو مستغرب سماعا وقياسا. وهب بهاء أي الأنثى بريئة ج بريئات مؤنث سالم وبريات بقلب إحدى الهمزتين ياء وبرايا كخطايا، يقال: هن برايا. وأنا براء منه، وعبارة الروض: رجل براء، ورجلان براء كسلام، لا يثنى ولا يجمع لأنه مصدر، وشأنه كذلك، ولا يؤنث، ولم يذكره السهيلي، ومعنى ذلك أي بريء. والبراء: أول ليلة من الشهر، سميت بذلك لتبري القمر من الشمس أو أول يوم من الشهر، قاله أبو عمرو، كما نقله عن الصاغاني في العباب، ولكنه ضبطه بالكسر وصحح عليه، وصنيع المصنف يقتضي أنه بالفتح. قلت: وعليه مشى الصاغاني في التكملة، وزاد أنه قول أبي عمرو وحده أو آخرها، أو آخره، أي الليلة كانت أو اليوم، ولكن الذي عليه الأكثر أن آخر يوم من الشهر هو النحيرة، فليحرر. كابن البراء، وهو أول يوم من الشهر، وهذا ينصر القول الأول، كما في العباب. وقد أبرأ إذا دخل فيه أي البراء. والبراء اسم والبراء بن مالك بن النضر الأنصاري أخو أنس رضي الله عنهما، شهد أحدا وما بعدها، وكان شجاعا، استشهد يوم تستر، وقد قتل مائة مبارزة، والبراء بن عازب، بالمهلة ابن الحارث بن عدي الأنصاري الأوسي أبو عمارة، شهد أحدا وافتتح الري سنة أربع وعشرون، في قول أبي عمرو الشيباني، وشهد مع علي الجمل وصفين، والنهروان، ونزل الكوفة، وروى الكثير، وحكى فيه أبو عمرو الزاهد القصر أيضا. والبراء بن أوس بن خالد، أسهم له رسول الله صلى الله عليه وسلم خمسة أسهم، والبراء بن معرور بالمهملة، ابن صخر بن خنساء ابن سنان الخزرجي السلمي أبو بشر نقيب بني سلمة الصحابيون رضي الله عنهم. والبراء بن قبيصة، مختلف فيه، قال الحافظ تقي الدين بن فهد في المعجم: أورده النسائي ولم يصح. قلت: وقد سقط هذا من أكثر نسخ الكتاب. ويقال بارأه أي شريكه إذا فارقه، ومثله في العباب، وبارأ الرجل المرأة إذا صالحها على الفراق، من ذلك وسيأتي له ذلك في المعتل أيضا. واستبرأها: خالعها ولم يطأها حتى تحيض. واستبرأ الذكر: استنقاه أي استنظفه من البول، والفقهاء يفرقون بين الاستبراء والاستنقاء، كما هو مذكور في محله. والبرأة كالجرعة: قترة الصائد، والجمع برأ، قال الأعشى يصف الحمير:
فأوردها عينا من السيف رية بها برأ مثل الفسيل المكمم ومما يستدرك عليه: تبرأنا: تفارقنا. وأبرأته: جعلته بريئا من حقي. وبرأته: صححت برائته، والمتباريان لا يجابان، ذكره بعض أهل الغريب في المهموز، والصواب ذكره في المعتل، كما في النهاية، وأبرأته مالي عليه وتبرأته تبرئة. وتبرأت من كذا. والبرية: الخلق، وقد تركت العرب همزها، وقرأ نافع وابن ذكوان على الأصل قوله تعالى: خير البريئة و شر البريئة . وقال الفراء: إن أخذت البرية من البرى وهو التراب، فأصلها غير الهمز، وقد أغفلها المصنف هنا، وأحال في المعتل على ما لم يذكر، وهو عجيب. واستبرأت ما عندك، واستبرأ أرض كذا فما مجد ضالته، واستبرأت الأمر، طلبت آخره لأقطع الشبهة عني. والبراء بن عبد عمرو الساعدي شهد أحدا، والبراء بن الجعد بن عوف: ذكره ابن الجوزي في التلقيح. وبراء ابن يزيد الغنوي، وبراء بن عبد الله بن يزيد، ذكرهما النسائي.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.521 harfبَرِئَ
1 بَرِئَ ذ , [aor. بَرَاَ , inf. n. generally بُرْءٌ or بَرَآءَةٌ,] He was, or became, clear, or free, of, or from, a thing; in the manners which will be explained below: (Bd ii. 51:) he was, or became, in a state of freedom or immunity, secure, or safe. (T.) [Hence,] بَرِئَ مِنَ المَرَضِ, and بَرَأَ, (T, Msb,) aor. بَرَاَ ; and بَرُؤَ, aor. بَرُاَ ; (Msb;) inf. n. بُرْءٌ: (T, Msb:) or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR60 harfMadde başı: برءبَرَأَ
بَرَأَ A ( n. ac. بَرْء 1 , بُِرُوْء ),
a. Created.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR116.044 harfMadde başı: برءبرء
3.bab
بَرَأَ - يَبْرَأُ - بَارِئ - بَرِيّ - بَرِيَّة - أَبْرَأَ - يُبْرِئُ - بَرَّأَ - يُبَرِّئُ
بَرَأَ - يَبْرَأُ + كائن + شيئاً أو أمراً: نقاه وخلصه من الشوائب والعيوب والنقص والأمراض فصار معافى سليماً
بَرَأَ - يَبْرَأُ + كائن + كائناً: شفاه وعافاه: نقاه وخلصه من الشوائب والعيوب والنقص والأمراض فصار معافى سليماً
بَرَأَ - يَبْرَأُ +
Sîgalar(19)
- بَرِيءٌUzak olan(فَعِيلٌ)×9
- الْبَرِيَّةِHalk(الْفَعِيلَةِ)×2
- بَارِئِكُمْİyileştireniniz(فَاعِلِكُمْ)×2
- بَرَاءَةٌTemize çıkmak(فَعَالَةٌ)×2
- تَبَرَّأَUzaklaştı(تَفَعَّلَ)×2
- أُبَرِّئُTemize çıkarırım(أُفَعِّلُ)×1
- الْبَارِئُİyileştiren(الْفَاعِلُ)×1
- بَرَاءٌUzak(فَعَالٌ)×1
- بَرِيئًاUzak olan(فَعِيلًا)×1
- بَرِيئُونَUzak olanlar(فَعِيلُونَ)×1
Mücavir kökler53 mücavir (184 toplam)
- برص
2 ortak ayet · Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir
- كمه
2 ortak ayet · Kataraktlı
- شرك
6 ortak ayet · Tasma kayış demektir
- هيأ
2 ortak ayet · Biçim gibi
- قول
16 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- طين
2 ortak ayet · Döllenmiş yumurta
- نفخ
2 ortak ayet · Körük demektir
- إبراهيم
3 ortak ayet · İbrahim
- طير
2 ortak ayet · “Tayr” kuş demektir
- أذن
3 ortak ayet · Kulak demektir
- خير
4 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir
- أبو
3 ortak ayet · Bab kapı demektir
Geçtiği ayetler(28)
… لَا أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ وَإِنَّنِي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ
Uzak olanDe ki: Şahid olarak hangi şey daha büyüktür? De ki: Benimle sizin aranızda Allah şahiddir. Bu Kur’an; bana sizi de, ulaştığı kimseleri de, uyarmam için vahyolundu. Allah ile beraber başka tanrılar olduğuna siz mi şahidlik ediyorsunuz? De ki: Ben şehadet etmem. De ki: O, ancak bir tanrıdır. Ve ben, gerçekten sizin şirk koştuklarınızdan uzağım.
فَلَمَّا رَأَى الشَّمْسَ بَازِغَةً قَالَ هَذَا رَبِّي هَذَا أَكْبَرُ فَلَمَّا أَفَلَتْ قَالَ يَاقَوْمِ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ
Uzak olanSonra güneşi doğarken görünce: Bu mu benim Rabbım? Bu daha büyük demiş. Ama batınca: Ey kavmim, ben sizin şirk koştuğunuz şeylerden uzağım, demişti.
… فَلَمَّا تَرَاءَتِ الْفِئَتَانِ نَكَصَ عَلَى عَقِبَيْهِ وَقَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكُمْ إِنِّي أَرَى مَا لَا تَرَوْنَ إِنِّي أَخَافُ …
Uzak olanHani şeytan onlara yaptıklarını süslemiş ve demişti ki: Bugün insanlardan sizi yenecek yoktur. Ben de size muhakkak yardımcıyım. İki ordu karşılaşınca da, iki topuğu üstüne kaçarak: Benim sizinle alakam yok, doğrusu sizin görmediklerinizi görüyorum, ben Allah’tan korkuyorum. Çünkü Allah azabı şiddetli olandır, demişti.
… وَرَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ …
Uzak olanBüyük hacc günü, insanlara Allah ve Rasulünden bir ilandır. Muhakkak ki Allah ve Rasulü, artık müşriklerden uzaktır. Eğer tevbe ederseniz; bu, sizin için daha hayırlıdır. Yok eğer yüz çevirirseniz; bilin ki; siz, Allah’ı aciz bırakacak değilsiniz. Küfredenlere elem verici bir azabı müjdele.
وَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ لِي عَمَلِي وَلَكُمْ عَمَلُكُمْ أَنْتُمْ بَرِيئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ
Uzak olanŞayet seni yalanlarlarsa; benim yaptığım bana, sizin yaptığınız sizedir. Siz benim yaptığımdan uzaksınız, ben de sizin yaptığınızdan uzağım, de.
أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَعَلَيَّ إِجْرَامِي وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تُجْرِمُونَ
Uzak olanYoksa: «onu kendiliğinden uydurdu» mu derler? De ki: Ben bunu uydurduysam vebali banadır. Oysa ben, sizin işlediğiniz günahlardan tamamen uzağım.
إِنْ نَقُولُ إِلَّا اعْتَرَاكَ بَعْضُ آلِهَتِنَا بِسُوءٍ قَالَ إِنِّي أُشْهِدُ اللَّهَ وَاشْهَدُوا أَنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ
Uzak olanİlahlarımızdan biri seni fena çarpmış, demekten başka bir şey de söylemeyiz. Dedi ki: Doğrusu ben, Allah’ı şahid tutuyorum. Siz de şahid olun ki; sizin Allah’tan başka şirk koştuğunuz şeylerden, ben uzağım.
فَإِنْ عَصَوْكَ فَقُلْ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ
Uzak olanŞayet sana isyan ederlerse, de ki: Ben sizin yaptıklarınızdan uzağım.
كَمَثَلِ الشَّيْطَانِ إِذْ قَالَ لِلْإِنْسَانِ اكْفُرْ فَلَمَّا كَفَرَ قَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ
Uzak olanŞeytanın durumu gibi; hani o, insana; küfret, deyip de küfredince; doğrusu ben senden uzağım, çünkü ben; alemlerin Rabbı Allah’tan korkarım, demişti.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | برأ |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خلق, خلص, طهر |
| Zıt Kök | علق |
| Çekirdek Özet 1 | İstenmeyen, uyumsuz veya arızî bir bağdan bütünüyle kopup ayrılmak; kusur, hastalık ve töhmetten arınarak asıl sağlığına kavuşmak |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığı her türlü noksanlık ve karmaşadan arındırıp varlık sahnesine kusursuzca çıkarmak; bâtıldan, şirkten ve sahte aidiyetlerden kesin kopuş |
| Çekirdek Özet 3 | Hukuki ve ahlaki sorumlulukta suçsuzluk karinesi; akidevî düzlemde şirk odaklarıyla tüm ontolojik ve siyasi bağların tasfiye edilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt soyut bir inkâr veya sıradan bir yaratma fiili sanılarak; bağları fiilen koparma, arınma ve arızalardan bağımsız kılma dinamizminin gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بر | Dışa çıkmak, kapalı veya kısıtlı alandan ayrılmak, engelleri aşıp açıklığa ve arılığa ulaşmak; برز (ortaya çıkmak), برح (ayrılıp gitmek), برر (bağımsız ve katıksız iyilik), بري (yontup fazlalıkları atarak arıtmak) köklerinde olduğu gibi kapalılığın yarılması ve fazlalıkların atılması | أ | Çekirdeğin dışa çıkma ve arınma eylemini, nesnenin veya öznenin üzerindeki arızî, sakil ve kusurlu bağı birdenbire, kesin bir kopuşla ve ontolojik düzeyde bütünüyle kesip atması yönünde özelleştirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır, iç mekân | Korunaklı, kapalı veya sınırları belirli bir iç alanı, bir bünyeyi veya mevcut yapıyı temsil eder |
| ر | İnsan başı, öncelik, hareket yönü | İç alandan dışarıya doğru yönelen bilinci, başlangıcı ve iradeli yönelişi gösterir |
| أ | Öküz başı; güç, hamle, kesinlik | Harekete nihai kudreti, ani ve keskin bir ayrışma gücünü kazandırır |
| برأ | Sınırları belirli bir bünyeden iradeli ve güçlü bir hamleyle ayrılarak tüm dışsal bağlardan ve arızalardan kesin biçimde sıyrılma eylemidir | Kapalı alanda oluşan kusur veya töhmet bağının güçlü bir hamleyle koparılıp bünyenin ilk safiyetine ulaştırılmasını ifade eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir canlının bedenindeki hastalıktan, cerahatten veya sakatlıktan tamamen kurtulup dokusunun ilk sağlıklı haline dönmesi; borç, taahhüt veya ayıptan ilişiğin tamamen kesilmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ümeyye b. Ebî Salt'a nispet edilen beyitte yaratıcı güç nitelemeleri arasında yer alır: الخالق البارئ المصَوِّرُ / Bu kullanımda varlığı her türlü bozukluk ve noksanlıktan arındırarak var eden anlamı öne çıkar |
| Erken Arapça kullanım | Çöl ve kabile hukukunda kişinin bir suçtan, töhmetten veya kabilenin ortak mali sorumluluğundan ilişiğini kestiğini topluluk önünde ilan etmesi durumunda beraet ilan ettim anlamına gelen بَرِئْتُ إِلَيْكَ ifadesiyle kullanılmıştır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde برأ kökü, hem fiziksel arınma ve kesip ayırma hem de yoktan veya pürüzsüz biçimde şekillendirip var etme ekseninde geniş bir ortak mirasa dayanır. İbranicede בָּרָא (bara) fiili, Yaratılış metninin ilk cümlesinde geçtiği üzere yalnızca Tanrı'ya özgü, emsalsiz ve kusursuz var etme eylemini ifade ederken; Süryanicede ܒܪܐ (b-r-') kökü yine yaratmak, şekil vermek ve dışarı çıkarmak anlamlarını muhafaza eder. Akadca köklerde görülen barû fiilinde beliren inceleme, seçip ayırma ve teftiş etme boyutu da kökün pürüzlerden arındırma yönüyle örtüşür. Batı Sami sahasında kök, bir yandan biçimlendirme ve yapma anlamına gelirken, diğer yandan Arapçada en yetkin ifadesini bulan üzerindeki leke, hastalık, borç veya töhmet gibi yabancı unsurlardan tamamen ayrışıp temiz kalma semantiğine kavuşmuştur. Bu durum, Sami dillerinde var etme fiilinin özünde biçim verme, yontma ve kusurlu olandan ayrıştırarak belirgin kılma ameliyesinin bulunduğunu doğrular.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve David Cohen semitik kök çalışmaları.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ayrışma ve noksanlıktan arınma | İki ana aksa dayanır: Hastalık, borç ve ayıptan uzaklaşmak ile varlığı pürüzsüzce var edip yaratmak | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice bara, Süryanice b-r-' | İlahi yaratma, yoktan var etme ve pürüzsüz form kazandırma anlamlarında tam fonetik ve semantik denklik | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında Afro-Asyatik diğer kollarda güvenilir doğrudan ses denkliği belgelenmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs ve Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| برأ | Anlamlı | Arınmak, ayrılmak, kusursuz yaratmak | Hastalıktan, borçtan, suçtan berî olmak; varlığı noksansız var etmek | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| بأر | Anlamlı | Çukur veya kuyu kazmak, saklamak | Su çıkarmak için yeri kazıp kuyu açmak, hayrı veya azığı depolamak | Kur'an'da geçer; derinlikten çıkarma ilişkisi |
| ربأ | Anlamlı | Yüksek bir yere çıkıp gözetlemek | Topluluğu tehlikelerden korumak için tepede gözcülük yapmak | Kur'an'da geçmez; yüksekte ayrışma boyutu |
| رأب | Anlamlı | Kırığı onarmak, gedikleri kapatmak | İki parçayı birleştirmek, çatlağı ıslah etmek, arayı düzeltmek | Kur'an'da geçmez; hedef kökün ayrışma anlamına zıt birleşim |
| أبر | Anlamlı | İğnelemek, aşılamak, ıslah etmek | Hurma ağacını döllemek, akrebin sokması, sivri aletle düzeltmek | Kur'an'da geçmez; müdahale ile yapı değiştirme |
| أرب | Anlamlı | İhtiyaç duymak, mahir olmak, organ | Giderilmesi gereken hacet, keskin akıl ve bedenin sağlam uzvu | Kur'an'da geçer; sağlam doku ve gaye ilişkisi |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| برأ | Merkez | Arınma, ayrışma, kusursuz var oluş | Bir bağdan, ayıptan veya hastalıktan bütünüyle kopup asıl sağlığa ve safiyete kavuşmak | İçkin veya sonradan yapışan tüm noksanlıkları bünyeden tasfiye etmeyi bildirir |
| خلق | Komşu | Yaratma, takdir etme | Bir örneğe, ölçüye ve takdire göre şekillendirip meydana getirmek | برأ kökünde yaratılanın arızalardan arılığı ve özgünlüğü esasken, خلق kökünde ölçme ve biçimlendirme esastır |
| خلص | Komşu | Katışıksızlıktan kurtulma | Karışık bir bütünün içinden süzülüp ayrışarak yalın hale gelmek | خلص karışımı ayıklamayı, برأ ise üzerindeki olumsuz bağı ve kusuru doğrudan kesip atmayı hedefler |
| طهر | Komşu | Temizlenme, kirden arınma | Maddi veya hükmî pislikten arınarak nezafet kazanmak | طهر kirlenme sonrasındaki arılığı, برأ ise hukuki, ahlaki ve ontolojik ilişiğin tamamen kesilmesini içerir |
| علق | Zıt | Yapışma, bağlanma, ilişiği kesilememe | Bir şeye takılıp kalmak, borç, suç veya illetin yakayı bırakmaması | Beraetin zıddı olarak sorumluluğun, kusurun veya lekenin varlığa yapışıp kalması halidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | برأ | Kusurdan arınmak, ilişiği kesmek, yaratmak | Bünyeye yapışan arızalardan sıyrılarak esenliğe ve ilk yaratılış yetkinliğine ulaşmak | Kesin |
| Latince | absolvere, liberare | Beraat ettirmek, serbest bırakmak, çözmek | Hukuki ve ahlaki bağların çözülmesini karşılar; ancak ilahi düzeydeki kusursuz yaratma anlamını kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | to acquit, to clear, to create flawlessly | Aklamak, arındırmak, kusursuz yaratmak | Hukuki aklanmayı ve hastalıktan kurtulmayı karşılar; ontolojik boyutu için ayrı kavramlara ihtiyaç duyar | Güçlü |
| Almanca | freisprechen, genesen, erschaffen | Beraat etmek, iyileşmek, yaratmak | Hukuki beraati ve sıhhati verir; kökün tek hamlede hem kopuşu hem yaratılışı kuşatan zeminini parçalı aktarır | Güçlü |
| Fransızca | acquitter, innocenter, guérir | Aklamak, masum kılmak, iyileştirmek | Hukuki masumiyeti ve bedensel şifayı ifade eder; varlık verme boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بَرَاءَةٌ / بَرِيءٌ | Hukuki ve akidevî ilişiği kesme | Müşriklerle yapılan antlaşmaların geçersizliği ve şirkten tam kopuş; Tevbe 9:1, Tevbe 9:3, Mumtehine 60:4 |
| تَبَرَّأَ | Sahte bağlılıkların kıyamette dağılması | Liderlerin ve takipçilerin ahirette birbirinden kaçıp sorumluluktan sıyrılma çabası; Bakara 2:166, Kasas 28:63 |
| بَرَّأَ | Töhmetten ve iftiradan aklama | Masum bir kulun üzerindeki asılsız ithamların ilahi müdahaleyle temizlenmesi; Ahzâb 33:69, Nûr 24:26 |
| أُبْرِئُ | Hastalıktan ve illetten şifaya kavuşturma | İsa peygamberin mucizesi olarak anadan doğma körü ve alacalıyı iyileştirmesi; Âl-i İmrân 3:49, Mâide 5:110 |
| البَارِئُ | Kusursuz var edici ilahi isim | Varlıkları hiçbir noksanlık ve uyumsuzluk olmaksızın yaratan yaratıcı; Haşr 59:24, Bakara 2:54 |
| نَبْرَأَهَا | Yeryüzünü ve nefisleri yaratıp ortaya çıkarma | Musibetlerin veya varlıkların takdir edilmiş plandan somut evrene çıkarılması; Hadîd 57:22 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi isimler ve sıfatlar | El-Bâri isminin el-Hâlık ve el-Musavvir isimlerinden farkı; yoktan ve emsalsiz, tenzih üzere yaratma | Yaratılışın noksanlıktan arılığı ve aşkın yaratma kudreti |
| Fıkıh | Ceza hukuku ve borçlar | Beraet-i zimmet asıldır kuralı, borçtan ibra ve istibrâ uygulamaları | Aslî masumiyet karinesi ve taahhütlerden bütünüyle arınma |
| Tefsir | Velâ ve berâ akidesi | Müminlerin müşriklerden, tağuttan ve şirk nizamından kesin bir teberrî ile ayrışması | Zihinsel, ameli ve siyasi saflarda kesin kopuş ve netleşme |
| Hadis | Ahlak ve arınma | Kulun kibirden, riyadan ve nifaktan berî olması ve borç ilişkilerinde ibra | Kalbî ve amelî arızalardan tam sıhhat bulma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhit ve şirk ayrımı | Teberrî | Sahte ilahlarla tüm ontolojik bağı koparma | Şirk unsurlarından mutlak arınma gerçekleşmeden saf tevhit kurulamaz | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Tenzih ve ayıklama | Ön kabulleri ve yanılgıları bilgiden ayırma | Bilimsel doğrunun safiyete ermesi için bâtıl ve çürük verilerden arındırılması | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve ittifaklar | Beraet karinesi ve ittifak feshi | Masumiyetin korunması ve zalimlerle bağın reddi | Suç sabit oluncaya kadar kişinin dokunulmazlığı ve gayrimeşru yapılardan ayrışma | Kesin |
| İktisadi | Mali taahhütler ve borç | İbrâ | Mali yükümlülüklerin ve risklerin düşürülmesi | Borcun tasfiyesiyle piyasanın ve aktörlerin yeniden sıfır noktasına dönüp ferahlaması | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gürültüden arındırma ve simetri kırılması | Sinyal işlemede veriyi bozan parazitlerin bütünüyle filtrelenmesi ve termodinamikte saf kristal fazın oluşması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Suçsuzluk karinesi | Hukuk felsefesinde bireyin doğuştan hiçbir borç ve suç yükü taşımadığı evrensel sıfır noktası ilkesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca mahkeme salonundaki teknik beraat kararına veya soyut bir küskünlük ve ilgisizliğe indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; yaratılışın ilk andaki safiyetinden, hastalıktan şifa bulmaya, iftiraların temizlenmesinden, akidevî ve siyasi safların şirkten fiilen ayrışmasına kadar uzanan ontolojik bir arınma sürecidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Teberrî eyleminin kalbî bir buğz sanılarak toplumsal ve pratik düzlemde bâtıl sistemlerden ayrışma zorunluluğunun terk edilmesi; masumiyetin dinamik bir kazanım olduğunun unutulması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın tevhit tasavvurunda arınma olmadan inşa olamayacağını gösterir; Allah'ın yaratmadaki kusursuzluğunu ve müminin şirk unsurlarından fiilî kopuşunu açıklar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbrahim peygamberin tebliğ metodunu anlatan ayetlerde, antlaşmaların feshini bildiren Berâe suresinde, peygamberlere atılan iftiraların temizlendiği ve şifa mucizelerinin zikredildiği bağlamlarda belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılışın rastlantısal ve pürüzlü olduğunu iddia eden yaklaşımları el-Bâri ismiyle tashih eder; imanın sadece tasdikten ibaret olmayıp sahte bağları kesip atmayı gerektirdiğini kanıtlar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir canlının dokusundaki cerahati, bedendeki illeti veya üzerindeki lekeyi bütünüyle atarak ilk kusursuz ve sağlıklı haline dönmesi.
- Soyut anlamVarlığın, ahlakın veya hukuki durumun; arızî, sonradan bulaşmış, yabancı ve sakil tüm bağlardan kesin bir iradeyle koparılıp saf fıtratına kavuşturulması.
- Sistematik karşılıkHukukta suçsuzluk karinesi, akidede sahte otoritelerden tam bağımsızlaşma, varlıkta ise noksanlıktan tenzih edilmiş ilk yaratılış hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , mevcut durumdaki bir varlığı veya hukuki özneyi; , ona sonradan eklemlenmiş olan hastalık, suç, töhmet veya şirk gibi arızî unsurları; ise varlığın ilk pürüzsüz yaratılış veya fıtrî masumiyet durumunu temsil eder. küme farkı işlemiyle arızî bağların tümüyle atılması neticesinde sistemin değerine, yani tam beraet ve esenlik haline ulaştığı sembolize edilmiştir.