برح

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ر-ح3 sîga, 26 mücavir kök, 3 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خلصعكفنجوبرحأَبْرَحَحقبوثقموسىيوسفنَبْرَحَفرطأذنيأسبحر

KökSîga 3Ayet 3Sure 3Mücavir 26

▶ Ağı aç (3B)

برح

ب - ر - ح

KÖK
  • 3 geçiş
  • 3 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Berah ağaçsız, nebatsız geniş yer, boş saha demektir. BRH kökü aslında olumsuzluk anlamı taşır. Yapmaya devam etmeyeceğim anlamındadır. Başına olumsuzluk harfleri gelince yapmaya devam edeceğim anlamında kullanılır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Berah ağaçsız, nebatsız geniş yer, boş saha demektir. BRH kökü aslında olumsuzluk anlamı taşır. Yapmaya devam etmeyeceğim anlamındadır. Başına olumsuzluk harfleri gelince yapmaya devam edeceğim anlamında kullanılır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.616 harf
باب الحاء والراء والباء معهما ح ر ب، ر ح ب، ر ب ح، ح ب ر، ب ر ح، ب ح ر كلهن مستعملات حرب: الحرب: نقيض السَّلم، تُؤَنَّث، وتصغيرها حُرَيْب رواية عن العرب، ومثلها ذُرَيْع وفُرَيْس وقُرَيْس أنثى، ونُيَيْب يعني الناقة وذُوَيْد وقُدَيْر وخُلَيْق، يقال: مِلْحَفةٌ خُلَيْق، كلُّ ذلك تأنيث يُصَغَّر بغير الهاء. ورجلٌ مِحْرَب: شُجاع. وفلانٌ حَرْبُ فلانٍ أي يُحاربُه. ودار الحرب: بلادُ المشركين الذين لا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.543 harf
لَقيت منه بَرْحاً بارِحاً، أي شِدَّةً وأَذىً. قال الشاعر: أَجِدَّكَ هذا عَمْرَكَ اللهَ كُلَّـمـادَعاكَ الهوى بَرْحٌ لِعَيْنَيْكَ بارِحُ ولقيت منه بناتِ بَرْحٍ، وبني بَرْحٍ، ولقيت منه البِرَحًين وَالبُرَحينَ، بكسر الباء وضمها، أي الشدائد والدواهي. ويقال: هذه بُرْحَةٌ من البُرَح بالضم، للناقة إذا كانت من خيار الإبل. والبارِحُ: الريح الحارة. قال أبو زيد: البوَارِحُ: الشَمالُ الحارَّةُ في
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok30.510 harf
باب الحاء والراء ممع والبَاء حرب ، حبر ، ربح ، رحب ، بحر ، برح : مستعملات . حرب : قال أبو العباس قال ابن الأعرابي : الحارِبُ : المُشَلح ، يقال حَرَبَه إذا أخَذَ مَالَه ، وأَحْرَبَه دَلَّه على ما يَحْرُبُه ، وحَرَّبَه إذا أطعمه الحَرَب وهو الطَّلْع ، وأَحْرَبَهُ : وجده مَحْرُوباً . وقال اللَّيْثُ : الحرب : نقيضُ السَّلْم ، تؤنث ، وتصغيرها حُرَيْبٌ بغير هاء روايةً عن العرب ومثلها ذُرَيْع وَقُوَيْسٌ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR32.381 harf
(باب الباء والراء وما معهما في الثلاثي) (برز) الباء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو ظهور الشيء وبُدُوُّه، قياسٌ لا يُخْلِفُ. يقال بَرَزَ الشيءُ فهو بارزٌ. وكذلك انفرادُ الشيءِ من أمثاله، نحو: تبارُزِ الفارِسَيْن، وذلك أنَّ كلَّ واحدٍ منهما ينفرد عن جماعته إلى صاحبه. والبَرَاز المتَّسع من الأرض؛ لأنه بادٍ ليس بغائِطٍ ولا دَحْلٍ ولا هُوَّة. ويقال امرأةٌ بَرْزَةٌ أي جليلةٌ تبرُزُ وتجلِسُ بفِنَاء بيتها.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.258 harf
- البراح: المكان المتسع الظاهر الذي لا بناء فيه ولا شجر، فيعتبر تارة ظهوره فيقال: فعل كذا براحا، أي: صراحا لا يستره شيء، وبرح الخفاء: ظهر، كأنه حصل في براح يرى (انظر: البصائر 2/236)، ومنه: براح الدار، وبرح: ذهب في البراح، ومنه: البارح للريح الشديد، والبارح من الظباء والطير، لكن خص البارح بما ينحرف عن الرامي إلى جهة لا يمكنه فيها الرمي فيتشاءم به، وجمعه بوارح، وخص السانح بالمقبل من جهة يمكن رميه،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR922 harf
ب ر ح لا يبرح يفعل كذا وبرح مكانه وأبرحته أنا‏.‏ وبرح بي فلان‏:‏ ألح عليّ بالأذى والمشقة وأنا مبرح بـي من قبله‏.‏ وبه تباريح الشوق وبرحاء الحمى وبرح به الهم وضربه ضرباً مبرحاً وأبرح فلان رجلاً‏!‏ وأبرح فارساً‏!‏ إذا فضلته وتعجبت منه‏.‏ قال العباس بن مرادس‏:‏ وقرة يحميهم إذا ما تبددوا ويطعنهم شزراً فأبرحت فارساً وأبرحت كرماً وأبرحت لؤماً وهذا الأمر أبرح من ذاك‏.‏ قال جران العود‏:‏ خذا حذراً
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.190 harf
بَرِحَ بَرَحاً وبُرُوحاً: زال. والبَراحُ: مصدر قولك بَرِحَ مكانَه أَي زال عنه وصار في البَراحِ. وقولهم: لا بَراحَ، منصوب كما نصب قولهم لا رَيْبَ، ويجوز رفعه فيكون بمنزلة ليس؛ كما قال سعدُ بنُ ناشِبٍ في قصيدة مرفوعة: مَنْ فَرَّ عن نِيرانِها، فأَنا ابنُ قَيْسٍ لا بَراحُ قال ابن الأَثير: البيت لسعد بن مالك يُعَرِّضُ بالحرث بن عَبَّاد، وقد كان اعتزل حَرْبَ تَغْلِبَ وبكرٍ ابني وائل؛ ولهذا يقول: بِئْسَ
Maddenin bağlantısı

بَرِحَ بَرَحاً وبُرُوحاً: زال. والبَراحُ: مصدر قولك بَرِحَ مكانَه أَي زال عنه وصار في البَراحِ. وقولهم: لا بَراحَ، منصوب كما نصب قولهم لا رَيْبَ، ويجوز رفعه فيكون بمنزلة ليس؛ كما قال سعدُ بنُ ناشِبٍ في قصيدة مرفوعة: مَنْ فَرَّ عن نِيرانِها، فأَنا ابنُ قَيْسٍ لا بَراحُ قال ابن الأَثير: البيت لسعد بن مالك يُعَرِّضُ بالحرث بن عَبَّاد، وقد كان اعتزل حَرْبَ تَغْلِبَ وبكرٍ ابني وائل؛ ولهذا يقول: بِئْسَ الخَلائِفُ بَعْدَنا: أَولادُ يَشْكُرَ واللِّقاحُ وأَراد باللقاح بني حنيفة، سُمُّوا بذلك لأَنهم لا يَدِينُونَ بالطاعة للملوك، وكانوا قد اعتزلوا حرب بكر وتَغْلِبَ إِلاَّ الفِنْدَ الزِّمَّانِيَّ. وتَبَرَّج: كَبَرِحَ؛ قال مُلَيحٌ الهُذَليُّ: مَكَثْنَ على حاجاتِهنَّ، وقد مَضَى شَبابُ الضُّحَى، والعِيسُ ما تَتَبَرَّحُ وأَبْرَحَه هو. الأَزهري: بَرِحَ الرجلُ يَبْرَحُ بَراحاً إِذا رامَ من موضعه. وما بَرِحَ يفعل كذا أَي ما زال، ولا أَبْرَحُ أَفعل ذاك أَي لا أَزال أَفعله. وبَرِحَ الأَرضَ: فارَقَها. وفي التنزيل: فلن أَبْرَحَ الأَرضَ حتى يَأْذَنَ لي أَبي؛ وقوله تعالى: لن نَبْرَحَ عليه عاكفين أَي لن نَزالَ.وحَبِيلُ بَراحٍ: الأَسَدُ كأَنه قد شُدّ بالحبال فلا يَبْرَح، وكذلك الشجاعُ. والبَراحُ: الظهور والبيان. وبَرِحَ الخَفاء وبَرَحَ، الأَخيرة عن ابن الأَعرابي: ظَهَر؛ قال: بَرَِحَ الخَفاءُ فما لَدَيَّ تَجَلُّدٌ أَي وَضَحَ الأَمر كأَنه ذهب السِّرُّ وزال. الأَزهري: بَرِحَ الخَفاء معناه زال الخَفاءُ، وقيل: معناه ظهر ما كان خافياً وانكشف، مأْخوذ من بَراحِ الأَرض، وهو البارز الظاهر، وقيل: معناه ظهر ما كنت أُخْفِي. وجاء بالكفر بَراحاً أَي بَيِّناً. وفي الحديث: جاء بالكفر بَراحاً أَي جِهاراً، بَرِحَ الخَفاءُ إِذا ظهر، ويروى بالواو. وجاءَنا بالأَمر بَراحاً أَي بَيِّناً. وأَرض بَراح: واسعة ظاهرة لا نبات فيها ولا عُمرانَ. والبَراح، بالفتح: المُتَّسِع من الأَرض لا زرع فيه ولا شجر. وبَراحُ وبَراحِ: اسم للشمس، معرفة مثل قَطامِ، سميت بذلك لانتشارها وبيانها؛ وأَنشد قُطْرُبٌ:هذا مُقامُ قَدَمَيْ رَباحِ، ذَبَّبَ حتى دَلَكَتْ بَراحِ بَراحِ يعني الشمس. ورواه الفراء: بِراحِ، بكسر الباء، وهي باء الجر، وهو جمع راحة وهي الكف أَي اسْتُريحَ منها، يعني أَن الشمس قد غَرَبَتْ أَو زالت فهم يضعون راحاتهم على عيونهم، ينظرون هل غربت أَو زالت. ويقال للشمس إِذا غربت: دَلَكَتْ بَراحِ يا هذا، على فَعالِ: المعنى: أَنها زالت وبَرِحَتْ حين غَرَبَتْ، فَبَراحِ بمعنى بارحة، كما قالوا الكلب الصيدِ: كَسابِ بمعنى كاسِبَة، وكذلك حَذامِ بمعنى حاذِمَة. ومن قال: دَلَكَتِ الشمسُ بِراحِ، فالمعنى: أَنها كادت تَغْرُبُ؛ قال: وهو قول الفراء؛ قال ابن الأَثير: وهذان القولان، يعني فتح الباء وكسرها، ذكرهما أَبو عبيد والأَزهريُّ والهَرَوِيُّ والزمخشري وغيرهم من مفسري اللغة والغريب، قال: وقد أَخذ بعضُ المتأَخرين القولَ الثاني على الهروي، فظن أَنه قد انفرد به، وخطَّأَه في ذلك، ولم يعلم أَن غيره من الأَئمة قبله وبعده ذهب إِليه؛ وقال الغَنَوِيُّ: بُكْرَةَ حتى دَلَكَتْ بِراحِ يعني برائح، فأَسقط الياء، مثل جُرُف هارٍ وهائر. وقال المفضل: دَلَكَتْ بَراحِ وبَراحُ، بكسر الحاء وضمها؛ وقال أَبو زيد: دلكت بِراحٍ، مجرور منوَّن، ودلكت بَراحُ، مضموم غير منوّن؛ وفي الحديث: حين دلكتْ بَراحِ. ودُلوك الشمس: غروبها. وبَرَّحَ بنا فلان تَبْريحاً، وأَبْرَحَ، فهو مُبَرِّحٌ بنا ومُبْرِحٌ: آذانا بالإِلحاح، وفي التهذيب: آذاك بإِلحاح المشقة، والاسم البَرْحُ والتَّبْريحُ، ويوصف به فيقال: أَمر بَرْحٌ؛ قال: بنا والهَوَى بَرْحٌ على مَنْ يُغالِبُه وقالوا: بَرْحٌ بارِحٌ وبَرْحٌ مُبْرِحٌ، على المبالغة، فإِن دَعَوْتَ به، فالمختار النصب، وقد يرفع؛ وقول الشاعر: أَمُنْحَدِراً تَرْمِي بك العِيسُ غُرْبَةً؟ ومُصْعِدَةً؟ بَرْحٌ لعينيك بارِحُ يكون دعاء ويكون خبراً. والبَرْحُ: الشر والعذاب الشديد. وبرَّحَ به: عذبه. والتباريح: الشدائد، وقيل: هي كُلَفُ المعيشة في مشقة. وتَبارِيحُ الشَّوْق: تَوَهُّجُه. ولقيت منه بَرْحاً بارِحاً أَي شِدَّةً وأَذىً؛ وفي الحديث: لقينا منه البَرْحَ أَي الشدّة؛ وفي حديث أَهل النَّهْرَوانِ: لَقُوا بَرْحاً؛ قال الشاعر: أَجَدِّكَ هذا، عَمْرَك اللهَ كلما دَعاكَ الهَوَى؟ بَرْحٌ لعينيك بارِحُ وضربه ضرباً مُبَرِّحاً: شديداً، ولا تقل مُبَرَّحاً. وفي الحديث: ضَرْباً غير مُبَرِّح أَي غير شاقٍّ. وهذا أَبْرَحُ عليّ من ذاك أَي أَشق وأَشدّ؛ قال ذو الرمة: أَنيناً وشَكْوَى بالنهارِ كثيرةً عليّ، وما يأْتي به الليلُ أَبْرَحُ وهذا على طرح الزائد، أَو يكون تعجباً لا فعل له كأَحْنَك الشاتَين. والبُرَحاءُ: الشِّدَّة والمشقة، وخص بعضهم به شدّة الحُمَّى؛ وبُرَحايا، في هذا المعنى. وبُرَحاءُ الحُمَّى وغيرها: شِدَّة الأَذى. ويقال للمحموم الشديد الحُمَّى: أَصابته البُرَحاءُ. الأَصمعي: إِذا تمدَّدَ المحمومُ للحُمَّى، فذلك المطوّى، فإِذا ثاب عليها، فهي الرُّحَضاءُ، فإِذا اشتدت الحمى، فهي البُرَحاءُ. وفي الحديث: بَرَّحَتْ بي الحمى أَي أَصابني منها البُرَحاءُ، وهو شِدتُها. وحديث الإِفْكِ: فأَخذه البُرَحاءُ؛ هو شدّة الكرب من ثِقَلِ الوَحْيِ. وفي حديث قتل أَبي رافع اليهودي: بَرَّحَتْ بنا امرأَته بالصِّياح. وتقول: بَرَّحَ به الأَمرُ تَبْريحاً أَي جَهَدَه، ولقيت منه بَناتِ بَرْحٍ وبَني بَرْحٍ. والبِرَحِينَ والبُرَحِينَ، بكسر الباء وضمها، والبَرَحِينَ أَي الشدائد والدواهي، كأَن واحد البِرَحِينَ بِرَحٌ، ولم ينطق به إِلا أَنه مقدّر، كأَن سبيله أَن يكون الواحد بِرَحة، بالتأْنيث، كما قالوا: داهية ومُنْكَرَة، فلما لم تظهر الهاء في الواحد جعلوا جمعه بالواو والنون، عوضاً من الهاء المقدّرة، وجرى ذلك مجرى أَرضٍ وأَرَضِينَ، وإِنما لم يستعملوا في هذا الإِفرادَ، فيقولوا: بِرَحٌ، واقتصروا فيه على الجمع دون الإِفراد من حيث كانوا يصفون الدواهي بالكثرة والعموم والاشتمال والغلبة؛ والقول في الفِتْكَرِينَ والأَقْوَرِينَ كالقول في هذه؛ ولقيت منه بَرْحاً بارِحاً، ولقيتُ منه ابنَ بَرِيحٍ، كذلك؛ والبَرِيحُ: التَّعَبُ أَيضاً؛ وأَنشد: به مَسِيحٌ وبَرِيحٌ وصَخَبْ والبَوارِحُ: شدّة الرياح من الشمال في الصيف دون الشتاء، كأَنه جمع بارِحَة، وقيل: البوارح الرياح الشدائد التي تحمل التراب في شدة الهَبَواتِ، واحدها بارِحٌ، والبارح: الريح الحارة في الصيف. والبوارح: الأَنْواءُ، حكاه أَبو حنيفة عن بعض الرواة ورَدَّه عليهم. أَبو زيد: البَوارِحُ الشَّمالُ في الصيف خاصة؛ قال الأَزهري: وكلام العرب الذين شاهدتهم على ما قال أَبو زيد، وقال ابن كُناسَة: كل ريح تكون في نُجُوم القَيْظ، فهي عند العرب بَوارِحُ، قال: وأَكثر ما تَهُبُّ بنُجُوم الميزان وهي السَّمائِم؛ قال ذو الرمة: لا بل هو الشَّوْقُ من دارٍ تَخَوَّنَها مَرًّا سَحابٌ، ومَرّا بْارِحٌ تَرِبُ فنسبها إِلى التراب لأَنها قَيْظِيَّة لا رِبْعِيَّة. وبَوارِحُ الصيف: كلها تَرِبَة. والبارِحُ من الظِّباءِ والطير: خلافُ السَّانح، وقد بَرَحَتْ تَبْرُحُ (* قوله «وقد برحت تبرح» بابه نصر، وكذا برح بمعنى غضب. وأَما بمعنى زال ووضح فمن باب سمع كما في القاموس.) بُرُوحاً؛ قال: فَهُنَّ يَبْرُحْنَ له بُرُوحا، وتارةً يأْتِينَه سُنُوحا وفي الحديث: بَرَحَ ظَبْيٌ؛ هو من البارح ضد السانح. والبارِحُ: ما مر من الطير والوحش من يمينك إِلى يسارك، والعرب تتطير به لأَنه لا يُمَِكِّنُك أَن ترميه حتى تَنْحَرِفَ، والسانح: ما مرَّ بين يديك من جهة يسارك إِلى يمينك، والعرب تَتَيَمَّنُ به لأَنه أَمكن للرمي والصيد. وفي المثل: مَنْ لي بالسَّانح بعد البارِحِ؟ يُضرب للرجل يُسِيءُ الرجلَ، فيقال له: إِنه سوف يحسن إِليك، فيضرب هذا المثل؛ وأَصل ذلك أَن رجلاً مرت به ظِباءٌ بارِحَةٌ، فقيل له: سوف تَسْنَحُ لك، فقال: من لي بالسانح بعد البارح؟ وبَرَحَ الظبي، بالفتح، بُرُوحاً إِذا ولاَّك مياسره، يمرّ من ميامنك إِلى مياسرك؛ وفي المثل: إِنما هو كبارِحِ الأُرْوِيِّ قليلاً ما يُرى؛ يضرب ذلك للرجل إِذا أَبطأَ عن الزيارة، وذلك أَن الأُرْوِيّ يكون مساكنها في الجبال من قِنانِها فلا يَقْدِرُ أَحد عليها أَن تَسْنَحَ له، ولا يكاد الناس يَرَوْنَها سانِحةً ولا بارِحةً إِلاَّ في الدهور مرة. وقَتَلُوهم أَبْرَحَ قتلٍ أَي أَعجبه؛ وفي حديث عكرمة: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، نهى عن التَّوْلِيهِ والتَّبْرِيح؛ قال: التبريح قَتْلُ السَّوْءِ للحيوان مثل أَن يلقى السمك على النار حيّاً، وجاء التفسير متصلاً بالحديث؛ قال شمر: ذكر ابن المبارك هذا الحديث مع ما ذكره من كراهة إِلقاء السمكة إِذا كانت حية على النار وقال: أَما الأَكل فتؤْكل ولا يعجبني، قال: وذكر بعضهم أَن إِلقاء القمل في النار مثله؛ قال الأَزهري: ورأَيت العرب يَمْلأُون الوِعاءَ من الجراد وهي تَهْتَشُّ فيه، ويحتفرون حُفْرَة في الرمل ويوقدون فيها ثم يَكُبُّونَ الجراد من الوعاء فيها، ويُهِيلُون عليها الإِرَةَ المُوقَدَةَ حتى تموت، ثم يستخرجونها يُشَرِّرُونها في الشمس، فإِذا يَبِسَتْ أَكلوها. وأَصلُ التَّبْرِيحِ: المشقَّةُ والشدّة. وبَرَّحَ به إِذا شَقَّ عليه. وما أَبْرَحَ هذا الأَمرَ أَي ما أَعجبه قال الأَعشى: أَقولُ لها، حِينَ جَدَّ الرَّحيـ ـلُ: أَبْرَحْتِ رَبّاً، وأَبرَحْتِ جارا أَي أَعْجَبْتِ وبالغتِ؛ وقيل: معنى هذا البيت أَبْرَحْتِ أَكْرَمْتِ أَي صادَفْتِ كريماً؛ وأَبرَحَه بمعنى أَكرمه وعظمه. وقال أَبو عمرو: بَرْحَى له ومَرْحى له إِذا تعجب منه، وأَنشد بيت الأَعشى وفسره، فقال: معناه أَعْظَمْتِ رَبّاً؛ وقال آخرون: أَعجَبتِ رَبّاً، ويقال: أَكْرمت من رَبٍّ، وقال الأَصمعي: أَبرَحْتِ بالَغْتِ. ويقال: أَبرَحْتَ لُؤْماً وأَبرَحْتَ كَرَماً أَي جئت بأَمرٍ مُفْرِطٍ. وأَبرَحَ فلانٌ رجلاً إِذا فضَّله؛ وكذلك كل شيء تُفَضِّلُه. وبَرَّحَ اللهُ عنه أَي فَرَّج الله عنه؛ وإِذا غضب الإِنسان على صاحبه، قيل: ما أَشَدَّ ما بَرَحَ عليه والعرب تقول: فعلنا البارِحَةَ كذا وكذا لِلَّيلَةِ التي قد مضت، يقال ذلك بعد زوال الشمس، ويقولون قبل الزوال: فعلنا الليلة كذا وكذا؛ وقول ذي الرمة: تَبَلَّغَ بارِحِيَّ كَراه فيه قال بعضهم: أَراد النوم الذي شق عليه أَمره لامتناعه منه، ويقال: أَراد نومَ الليلة البارِحَةِ. والعرب تقول: ما أَشبه الليلة بالبارحة أَي ما أَشْبه الليلة التي نحن فيها بالليلة الأُولى التي قد بَرِحَتْ وزالت ومضت. والبارِحَةُ: أَقربُ ليلة مضت؛ تقول: لقيته البارِحَةَ، ولقيته البارِحَةَ الأُولى، وهو من بَرِحَ أَي زال، ولا يُحَقَّرُ؛ قال ثعلب: حكي عن أَبي زيد أَنه قال: تقول مُذْ غُدْوَةٍ إِلى أَن تزول الشمس: رأَيت الليلةَ في منامي، فإِذا زالت، قلت: رأَيتُ البارِحَةَ؛ وذكر السيرافي في أَخبار النحاة عن يونس، قال: يقولون كان كذا وكذا الليلةَ إِلى ارتفاع الضحى، وإِذا جاوز ذلك، قالوا: كان البارِحَةَ. الجوهري: وبَرْحَى، على فَعلى، كلمة تقال عند الخطإِ في الرَّمي، ومَرْحَى عند الإِصابة؛ ابن سيده: وللعرب كلمتان عند الرمي: إِذا أَصاب قالوا: مَرْحَى، وإِذا أَخطأَ قالوا: بَرْحى. وقولٌ بَرِيحٌ: مُصَوَّبٌ به؛ قال الهذلي: أَراه يُدافِعُ قَوْلاً بَرِيحا وبُرْحةُ كل شيء: خِيارُه؛ ويقال: هذه بُرْحَةٌ من البُرَحِ، بالضم، للناقة إِذا كانت من خيار الإِبل؛ وفي التهذيب: يقال للبعير هو بُرْحَة من البُرَحِ؛ يريد أَنه من خيار الإِبل. وابنُ بَرِيح، وأُمُّ بَرِيحٍ: اسمٌ للغراب معرفةٌ، سمِّي بذلك لصوته؛ وهُنَّ بناتُ بَرِيحٍ، قال ابن بري: صوابه أَن يقول ابنُ بَرِيح، قال: وقد يُستعمل أَيضاً في الشِّدَّة، يقال: لقيت منه ابنَ بَريحٍ؛ ومنه قول الشاعر: سَلا القلبُ عن كُبْراهما بعدَ صَبْوَةٍ، ولاقَيْتَ من صُغْراهما ابنَ بَرِيحِ ويقال في الجمع: لَقِيتُ منه بناتِ بَرْحٍ وبَني بَرْحٍ. ويَبْرَحُ: اسم رجل؛ وفي حديث أَبي طلحة: أُحب أَموالي إِليّ بيرحاء؛ ابن الأَثير: هذه اللفظة كثيراً ما تختلف أَلفاظ المحدِّثين فيها فيقولون: بَيرَحاء، بفتح الباء وكسرها، وبفتح الراء وضمها، والمد فيهما، وبفتحهما والقصر، وهو اسم مال وموضع بالمدينة، قال: وقال الزمخشري في الفائق: إِنها فَيْعَلٌ من البراح، وهي الأَرض الظاهرة.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR315 harf
* ب ر ح * * البَارِحةُ * أقرب ليلة مضت وهي من * بَرِحَ * أي زال تقول لقيته البارحة ولقيته البارحة الأولى و * بُرَحاءُ * الحمى وغيرها بالضم والمد شدة الأذى تقول منه * بَرَّحَ * به الأمر * تَبْريحاً * أي جهده وضربه ضربا * مُبَرِّحاً * بتشديد الراء وكسرها و * تَبَاريحُ * الشوق توهجه ولا أبرح أفعل كذا أي لا أزال أفعله
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.602 harf
البرح ، بفتح فسكون : الشدة والشر والأذى والعذاب الشديد والمشقة. البرح: ع باليمن. و يقال: لقي منه برحا بارحا ، أي شدة وأذى، مبالغة وتأكيد، كليل أليل، وظل ظليل؛ وكذا برح مبرح. فإن دعوت به فالمختار النصب، وقد يرفع. وقول الشاعر: أمنحدرا ترمي بك العيس غربة ومصعدة? برح لعينيك بارح يكون دعاء، ويكون خبرا. وفي حديث أهل النهروان: لقوا برحا ، أي شدة. وأنشد
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR23.106 harf
بَرِحَ 1 بَرِحَ برح is syn. with زَالَ [in two senses; i. e. as an attributive verb, and also as a non-attributive verb; as will be shown by what follows]. (S, A, Mgh.) [Using it as an attributive verb,] you say, لَا أَبْرَحُ حَتَّى تَقْضِىَ حَاجَتِى I will not go away, or depart, or withdraw, (لَا أَزُولٌ, and لَا أَتَنَحَّىِ,) until thou accomplish my want: from بَرِحَ المَكَانُ, inf. n.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR797 harf
بَرَحَ بَرَحَ U ( n. ac. بَرْح 1 ), a. Was angry, vexed. بَرِحَ بَرِحَ A ( n. ac. بَرَح 4 , بَرَاْح 22 ) a. [ acc. or Min ], Ceased, desisted, left off; quitted, abandoned, left. b. [ prec. by neg. مَا ], Did not cease to [ treated like the verb زَالَ زَالَ ]. بَرَّحَ بَرَّحَ II a. [ Bi ], Grieved, vexed, troubled. بَاْرَحَ بَاْرَحَ III a. [ coll. ], Departed. أَبْرَحَ أَبْرَحَ IV ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok35.062 harf
برح بَرِحَ - يَبْرَحُ بَرِحَ - يَبْرَحُ + كائن + كائناً أو مكاناً أو أمراً: يزول عنه ويفارقه ويتركه ولا يثبت فيه أو عليه بَرِحَ - يَبْرَحُ + كائن + كائناً: يفارقه ولا يعود يلتزم به وبصحبته والبقاء معه بَرِحَ - يَبْرَحُ + كائن + مكاناً: يفارقه ولا يعود يلتزم بالبقاء والثبات والاستقرار فيه بَرِحَ - يَبْرَحُ + كائن + أمراً: يفارقه ولا يعود
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler26 mücavir (41 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حقب

    1 ortak ayet · Hagab kolan (atın göğsüne bağlanan kayışın ipi, heybenin…

  2. موسى

    2 ortak ayet · Musa

  3. مضي

    1 ortak ayet · Geçip gitmek

  4. فرط

    1 ortak ayet · Fert (tı) Topluluktan ayrılan kişidir

  5. عكف

    1 ortak ayet · Örgülü saç demektir

  6. قول

    3 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  7. يأس

    1 ortak ayet · Hayızdan kesilen kadın demektir

  8. فتي

    1 ortak ayet · Kepçe, kefe demektir

  9. يوسف

    1 ortak ayet · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir

  10. وثق

    1 ortak ayet · Anlaşma

  11. خلص

    1 ortak ayet · Hales : Çekirdek içidir

  12. بحر

    1 ortak ayet · Bahr deniz demektir

Geçtiği ayetler(3)

  1. … اللَّهِ وَمِنْ قَبْلُ مَا فَرَّطْتُمْ فِي يُوسُفَ فَلَنْ أَبْرَحَ الْأَرْضَ حَتَّى يَأْذَنَ لِي أَبِي أَوْ يَحْكُمَ اللَّهُ …

    Yapmaya devam ederimOndan ümitlerini kesince; fısıldaşarak bir yana çekildiler. Büyükleri dedi ki: Bilmiyor musunuz ki, babanız sizden Allah adına bir söz almıştı, daha önce de Yusuf hakkında bir kusur işlemiştiniz. Babam bana izin verinceye veya Allah hakkımda hükmedinceye kadar, ben buradan asla ayrılmam. O, hükmedenlerin en hayırlısıdır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبرح
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerزول, فارق, ريم, ثبت
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Bir mekândan, konumdan veya durumdan bütünüyle ayrılmak, yerinden oynamak ve açık sahaya çıkmak
Çekirdek Özet 2Nefiy edatıyla birlikte bir mekândan veya tutumdan ayrılmamak, sebat ve kesintisiz devamlılık göstermek
Çekirdek Özet 3Bir taahhüt veya hedefe bağlılığın dış mekânsal veya iradî şartlar gerçekleşinceye kadar terk edilmemesi
Kritik Hata RiskiKökün Kur'an'daki olumsuz çekimlerini salt zihinsel bir kararlılık sanıp mekânsal ve eylemsel ayrılmama şartını göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
برDışarı çıkma, engellerden arınma, açığa çıkıp belirginleşme ve yüzeyin genişlemesi; nitekim برأ engelden kurtulmayı, برز bütünüyle açığa çıkmayı, برد yüzeydeki hararetin çekilmesini ifade ederحBoğazın orta harfi olan sürtünmeli ses, açığa çıkma hareketine bir mekândan bütünüyle sıyrılma, yerinden kopup uzaklaşma ve geride boşluk bırakma yönünde zorlu ve kesin bir sınır çizmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadırBelirli bir sınırlı alanı, ikamet edilen veya içinde bulunulan mevkiyi temsil eder
رİnsan başıBilinçli yönelişi, önceliği, hareketin başlangıç iradesini gösterir
حÇit, duvarSınırlandırıcı engeli, bir yerin etrafını çeviren çizgiyi simgeler
برحSınırlı mekândan iradî yönelişle çitin dışına çıkışKişinin bulunduğu korunaklı veya sınırlı mevziden (ب) iradesiyle (ر) sınır çitini aşarak (ح) ayrılması, açık alana fırlaması veya tam tersine sınırın içinde kalarak bu ayrılışı reddetmesi hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimsenin veya hayvanın durduğu yerden kımıldaması, yerini bütünüyle terk edip açık, otsuz ve yapısız düzlüğe (براح) çıkması; ayrıca havanın aşırı sıcak veya fırtınalı esintisiyle örtünün kalkıp gizli şeyin açığa çıkması
Cahiliye şiiri kullanımıSa‘d b. Mâlik savaştan kaçanları kınadığı beyitte yerinden asla ayrılmayacağını ve mevziyi terk etmeyeceğini şu ibareyle ifade eder: مَنْ فَرَّ عن نِيرانِها / فأَنا ابنُ قَيْسٍ لا بَراحُ
Erken Arapça kullanımBir meselenin gizliliğinin kalkıp herkesçe bilinir hale gelmesini anlatan بَرِحَ الخَفَاء darbımeseli; ayrıca şiddetli meşakkat ve zorlayıcı acıyı ifade eden بَرَّحَ بِهِ ibaresi

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça برح kökü, merkezi Sami dillerinde belirginleşen fiziksel olarak yer değiştirme, ayrılma, ortadan kalkma ve şiddetli bir etkiye maruz kalma semantik alanına aittir. İbranicede yer alan ve kaçmak, firar etmek, sürgü gibi geçmek anlamlarını taşıyan ברח kökü ile doğrudan fonetik ve anlamsal örtüşme içindedir. Süryanice ve Klasik Aramicede benzer kökler bir sınırın ötesine geçme, hızla uzaklaşma ve şiddet gösterme anlam katmanını barındırır. Kökün ana Sami çekirdeğindeki somut hareket, bir nesnenin sabitlendiği yuvadan veya sınırdan kurtularak dışarı fırlamasıdır. Arapçada bu çekirdek iki ana hatta çatallanmıştır: Biri mekândan ve durumdan tamamen zail olmak, diğeri ise bu ayrılışın ve zorlanmanın getirdiği şiddet ve meşakkattir. Kur'an'da kökün olumsuz edatlarla birlikte süreklilik ve yerinden ayrılmama bildiren bir yapı kazanması, Arapçanın olumsuzlamayı olumsuzlayarak sebat inşa etme mantığının klasik bir semantik sonucudur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبراح ve برحAğaçsız ve yapısız açık araziye çıkmak; bulunduğu noktayı terk edip gitmekKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ברח ve Aramice türevlerBir mevziden kaçmak, bir engeli aşarak hızla uzaklaşmak ve sürgü gibi bir noktadan diğerine geçmekGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanAçığa çıkma, yüzeyden sıyrılma ve dış uzama intikal etme ekseninde fonetik paralelliklerMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
برحAnlamlıAyrılmak, zail olmakMekândan veya tutumdan uzaklaşmak, yerini terk etmekHedef kök; Kur'an'da geçer
بحرAnlamlıYarıp genişletmekSuyun toprağı yarmasıyla oluşan engin su kütlesi, genişlikOrtak çekirdek; Kur'an'da geçer
ربحAnlamlıArtmak, nema bulmakTicarette ana sermayenin üstüne çıkan fazlalık ve kazançTers dizilim; Kur'an'da geçer
رحبAnlamlıGeniş ve ferah olmakBir alanın veya göğsün darlıktan kurtulup ferahlamasıOrtak genişleme vurgusu; Kur'an'da geçer
حبرAnlamlıİz bırakmak, güzelleştirmekSevinç eseriyle yüzün parlaması veya yazının derinleşmesiKalb/farklılaşma; Kur'an'da geçer
حربAnlamlıSoyup almak, çatışmakMalı ve mülkü zorla çekip almak, ölümcül mücadeleye girmekZıtlık ve şiddet ilişkisi; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
برحMerkezAyrılmak, zeval bulmakBulunulan yerden bütünüyle kalkıp gitmek; nefiy ile sebatBir mevkiyi veya konumu bütünüyle terk etmek
زولKomşuOrtadan kalkmak, yok olmakBir şeyin varlığının veya vasfının sona ermesi yönü öne çıkarبرح daha çok mekânsal ve bedensel duruşu anlatır
فارقKomşuBirbirinden ayrılmakİki şeyin temasının kesilip aralarında mesafe oluşmasıdırبرح tekil bir mevziden kımıldamama vurgusu taşır
ريمKomşuYerinden oynamakOlduğu yerden hafifçe kımıldamak veya gecikmekبرح kesin ve köklü ayrılışı içerir
ثبتZıtYerinde çakılı kalmakHiçbir kımıldama ve zeval göstermeden sabit durmakبرح kökünün olumlu halinin doğrudan zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبرحAyrılmak, zeval bulmakBir yerden kalkıp açık sahaya çıkmak; olumsuzla devam etmekKesin
LatinceCedere, discedereAyrılmak, çekilmekBir mevkiyi terk etmeyi karşılar fakat Arapçadaki nefiy ile süreklilik kipini tam vermezGüçlü
İngilizceDepart, cease, desistAyrılmak, vazgeçmekEylemi bırakmayı veya mekânı terk etmeyi karşılar; olumsuz ekiyle sebat anlamı kazanırKesin
AlmancaWeichen, ablassenÇekilmek, vazgeçmekKonumu bırakma boyutunu iyi yansıtır, bağlamsal sürekliliği dolaylı içerirGüçlü
FransızcaQuitter, cesserTerk etmek, kesilmekBir mekândan ayrılma veya bir fiili durdurma anlamını karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أبرحMekândan fiziki olarak ayrılmamakBir coğrafyayı veya yurdu terk etmeme kararlılığı; Yûsuf 12:80
أبرحHedefe varıncaya dek yürüyüşü kesmemekİlmî ve amelî yolculukta menzile ulaşana kadar sebat etme; Kehf 18:60
نبرحBir inanç veya ibadet tutumunda ısrar etmekİlah edinilen nesneye yönelik tapınmayı terk etmeme inadı; Tâhâ 20:91

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİman ve itikatta sebatSâmirî'nin buzağısına tapanların şirkteki inadı bağlamında sapkın sebat ile hakiki imandaki sebatın ayrımıYanlış inançta geri adım atmama ısrarı
FıkıhMekândan ayrılmama ve ahitİkrar veya kefalet gereği bir bölgeden izinsiz ayrılmama taahhüdünün bağlayıcılığıFiziki mevziyi koruma yükümlülüğü
Tefsirİstisna ve şart tahakkukuÂyette geçen gayeli edatların süreklilik fiiline koyduğu sınırın incelenmesiŞart gerçekleşene dek eylemi sürdürme
HadisŞiddetli meşakkat ve darpDarp bağlamında geçen مُبَرِّح ifadesi üzerinden can yakıcı ve iz bırakıcı ceza yasağıŞiddet, aşırılık ve ağır yıpratma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhidî ve amelî istikametİbadet ve itaatte sebatKesintisiz bağlılıkİlahi buyruğun veya ahdin gerektirdiği duruşu terk etmeme iradesiGüçlü
İlmiHakikati arama metodolojisiYorulmaksızın devamAraştırma azmiBilgiye ulaşmak için yol meşakkatine rağmen duraksamadan ilerlemeGüçlü
SiyasiHukuki ve ahlaki sorumlulukMevziyi terk etmemeKararlılık ilkesiLiderin veya sorumlu kişinin meşru izin çıkmadıkça görev yerinden ayrılmamasıGüçlü
İktisadiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadıKökün klasik iktisadi kurumlara doğrudan temel teşkil eden bir ıstılahı yokturVeri bulunamadı

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDurma koşuluna bağlı döngüBir algoritmanın belirli bir sınır şartı veya hedef değer doğrulanana kadar kesintisiz çalışmasıGüçlü
Beşeri bilimlerNormatif bağlılık ve sebatBireyin dışsal baskılara rağmen içselleştirdiği amaç veya sorumluluk alanını terk etmeyi reddetmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca dildeki yardımcı bir devamlılık edatı sayarak fiilin asıl maddesindeki mekânsal ayrılma ve zorluk boyutunu gözden kaçırmak
Kur'an içi daha geniş anlamKökün daima bir hedefe, izne veya ilahi hükme bağlanarak mekândan ayrılmama iradesini ve sarsılmaz adanmışlığı ifade etmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHz. Yûsuf'un ağabeyinin tavrını soyut bir inat, Hz. Mûsâ'nın kararlılığını ise salt zihinsel bir niyet sanarak eylemin fiziki ve coğrafi zeminini yitirmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da yer alan sebat ve kararlılık kavramlarının yalnızca duygusal bir niyet değil, mekânsal ve eylemsel bir direniş olduğunu gösterdiği için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İmtihan anında verilen sözün tutulmasını anlatan kıssalarda ve hakikat arayışındaki kesintisiz yürüyüş bağlamlarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kararlılığın şartlar zorlaştığında hemen vazgeçilebilir bir tutum olduğu zannını yıkarak sınır koşulu gerçekleşene kadar terk etmeme disiplinini kurar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir kimsenin bulunduğu sınırlı alandan bütünüyle kalkıp gitmesi, yerini terk ederek açık sahaya çıkması.
  • Soyut anlamBir davadan, inançtan veya taahhüt edilen ilkeden dış şartlar ya da meşru merciler izin vermedikçe asla vazgeçmeme kararlılığı.
  • Sistematik karşılıkBir hedefe kilitlenmiş öznenin, hedefi sınırlayan parametre gerçekleşinceye kadar konumunu ve yönelimini değiştirmemesi.
  • LaTeX modeliS(t)=S0∀t<T,lim⁡t→TS(t)≠S0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t), öznenin t anındaki mekânsal veya davranışsal konumunu temsil eder. S0 başlangıçta alınan duruş veya bulunulan yerdir. T ise babanın izni veya iki denizin birleştiği nokta gibi ayetlerde zikredilen nihai hedef ve sınır anını simgeler. Durum, sınır şartı olan T anına kadar sabit kalmakta, ancak bu şart gerçekleştiğinde değişime uğramaktadır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب