برح
ب - ر - ح
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
Berah ağaçsız, nebatsız geniş yer, boş saha demektir. BRH kökü aslında olumsuzluk anlamı taşır. Yapmaya devam etmeyeceğim anlamındadır. Başına olumsuzluk harfleri gelince yapmaya devam edeceğim anlamında kullanılır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Berah ağaçsız, nebatsız geniş yer, boş saha demektir. BRH kökü aslında olumsuzluk anlamı taşır. Yapmaya devam etmeyeceğim anlamındadır. Başına olumsuzluk harfleri gelince yapmaya devam edeceğim anlamında kullanılır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.616 harfباب الحاء والراء والباء معهما
ح ر ب، ر ح ب، ر ب ح، ح ب ر، ب ر ح، ب ح ر كلهن مستعملات
حرب:
الحرب: نقيض السَّلم، تُؤَنَّث، وتصغيرها حُرَيْب رواية عن العرب، ومثلها ذُرَيْع وفُرَيْس وقُرَيْس أنثى، ونُيَيْب يعني الناقة وذُوَيْد وقُدَيْر وخُلَيْق، يقال: مِلْحَفةٌ خُلَيْق، كلُّ ذلك تأنيث يُصَغَّر بغير الهاء.
ورجلٌ مِحْرَب: شُجاع. وفلانٌ حَرْبُ فلانٍ أي يُحاربُه. ودار الحرب: بلادُ المشركين الذين لا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.543 harfلَقيت منه بَرْحاً بارِحاً، أي شِدَّةً وأَذىً. قال الشاعر:
أَجِدَّكَ هذا عَمْرَكَ اللهَ كُلَّـمـادَعاكَ الهوى بَرْحٌ لِعَيْنَيْكَ بارِحُ
ولقيت منه بناتِ بَرْحٍ، وبني بَرْحٍ، ولقيت منه البِرَحًين وَالبُرَحينَ، بكسر الباء وضمها، أي الشدائد والدواهي. ويقال: هذه بُرْحَةٌ من البُرَح بالضم، للناقة إذا كانت من خيار الإبل. والبارِحُ: الريح الحارة. قال أبو زيد: البوَارِحُ: الشَمالُ الحارَّةُ في
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok30.510 harfباب الحاء والراء ممع والبَاء
حرب ، حبر ، ربح ، رحب ، بحر ، برح : مستعملات .
حرب : قال أبو العباس قال ابن الأعرابي : الحارِبُ : المُشَلح ، يقال حَرَبَه إذا أخَذَ مَالَه ، وأَحْرَبَه دَلَّه على ما يَحْرُبُه ، وحَرَّبَه إذا أطعمه الحَرَب وهو الطَّلْع ، وأَحْرَبَهُ : وجده مَحْرُوباً .
وقال اللَّيْثُ : الحرب : نقيضُ السَّلْم ، تؤنث ، وتصغيرها حُرَيْبٌ بغير هاء روايةً عن العرب ومثلها ذُرَيْع وَقُوَيْسٌ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR32.381 harf(باب الباء والراء وما معهما في الثلاثي)
(برز) الباء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو ظهور الشيء وبُدُوُّه، قياسٌ لا يُخْلِفُ. يقال بَرَزَ الشيءُ فهو بارزٌ. وكذلك انفرادُ الشيءِ من أمثاله، نحو: تبارُزِ الفارِسَيْن، وذلك أنَّ كلَّ واحدٍ منهما ينفرد عن جماعته إلى صاحبه. والبَرَاز المتَّسع من الأرض؛ لأنه بادٍ ليس بغائِطٍ ولا دَحْلٍ ولا هُوَّة. ويقال امرأةٌ بَرْزَةٌ أي جليلةٌ تبرُزُ وتجلِسُ بفِنَاء بيتها.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.258 harf- البراح: المكان المتسع الظاهر الذي لا بناء فيه ولا شجر، فيعتبر تارة ظهوره فيقال: فعل كذا براحا، أي: صراحا لا يستره شيء، وبرح الخفاء: ظهر، كأنه حصل في براح يرى (انظر: البصائر 2/236)، ومنه: براح الدار، وبرح: ذهب في البراح، ومنه: البارح للريح الشديد، والبارح من الظباء والطير، لكن خص البارح بما ينحرف عن الرامي إلى جهة لا يمكنه فيها الرمي فيتشاءم به، وجمعه بوارح، وخص السانح بالمقبل من جهة يمكن رميه،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR922 harfب ر ح
لا يبرح يفعل كذا وبرح مكانه وأبرحته أنا.
وبرح بي فلان: ألح عليّ بالأذى والمشقة وأنا مبرح بـي من قبله.
وبه تباريح الشوق وبرحاء الحمى وبرح به الهم وضربه ضرباً مبرحاً وأبرح فلان رجلاً! وأبرح فارساً! إذا فضلته وتعجبت منه.
قال العباس بن مرادس: وقرة يحميهم إذا ما تبددوا ويطعنهم شزراً فأبرحت فارساً وأبرحت كرماً وأبرحت لؤماً وهذا الأمر أبرح من ذاك.
قال جران العود: خذا حذراً
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.190 harfبَرِحَ بَرَحاً وبُرُوحاً: زال. والبَراحُ: مصدر قولك بَرِحَ مكانَه أَي زال عنه وصار في البَراحِ. وقولهم: لا بَراحَ، منصوب كما نصب قولهم لا رَيْبَ، ويجوز رفعه فيكون بمنزلة ليس؛ كما قال سعدُ بنُ ناشِبٍ في قصيدة مرفوعة:
مَنْ فَرَّ عن نِيرانِها،
فأَنا ابنُ قَيْسٍ لا بَراحُ
قال ابن الأَثير: البيت لسعد بن مالك يُعَرِّضُ بالحرث بن عَبَّاد، وقد كان اعتزل حَرْبَ تَغْلِبَ وبكرٍ ابني وائل؛ ولهذا يقول:
بِئْسَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR315 harf* ب ر ح * * البَارِحةُ * أقرب ليلة مضت وهي من * بَرِحَ * أي زال تقول لقيته البارحة ولقيته البارحة الأولى و * بُرَحاءُ * الحمى وغيرها بالضم والمد شدة الأذى تقول منه * بَرَّحَ * به الأمر * تَبْريحاً * أي جهده وضربه ضربا * مُبَرِّحاً * بتشديد الراء وكسرها و * تَبَاريحُ * الشوق توهجه ولا أبرح أفعل كذا أي لا أزال أفعله
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.602 harfالبرح ، بفتح فسكون : الشدة والشر والأذى والعذاب الشديد والمشقة. البرح: ع باليمن. و يقال: لقي منه برحا بارحا ، أي شدة وأذى، مبالغة وتأكيد، كليل أليل، وظل ظليل؛ وكذا برح مبرح. فإن دعوت به فالمختار النصب، وقد يرفع. وقول الشاعر:
أمنحدرا ترمي بك العيس غربة ومصعدة? برح لعينيك بارح يكون دعاء، ويكون خبرا. وفي حديث أهل النهروان: لقوا برحا ، أي شدة. وأنشد
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR23.106 harfبَرِحَ
1 بَرِحَ برح is syn. with زَالَ [in two senses; i. e. as an attributive verb, and also as a non-attributive verb; as will be shown by what follows]. (S, A, Mgh.) [Using it as an attributive verb,] you say, لَا أَبْرَحُ حَتَّى تَقْضِىَ حَاجَتِى I will not go away, or depart, or withdraw, (لَا أَزُولٌ, and لَا أَتَنَحَّىِ,) until thou accomplish my want: from بَرِحَ المَكَانُ, inf. n.
بَرِحَ 1 بَرِحَ برح is syn. with زَالَ [in two senses; i. e. as an attributive verb, and also as a non-attributive verb; as will be shown by what follows]. (S, A, Mgh.) [Using it as an attributive verb,] you say, لَا أَبْرَحُ حَتَّى تَقْضِىَ حَاجَتِى I will not go away, or depart, or withdraw, (لَا أَزُولٌ, and لَا أَتَنَحَّىِ,) until thou accomplish my want: from بَرِحَ المَكَانُ, inf. n. بَرَاحٌ, he went away, or departed, from the place; syn. زَالَ مِنْهُ: and to be distinguished from the phrase in the Kur [xviii. 59, similar as to words,] mentioned below. (Mgh.) You say, بَرِحَ مَكَانَهُ, (S, A, L, K,) aor. بَرَحَ , (K,) inf. n. بَرَاحٌ (S, L, K) and بُرُوحٌ (L, TA, and Ham p. 250) and بَرَحٌ, (L,) or بَرْحٌ, (as in a copy of the TA,) He went away, or departed, from his place; (S, L, K, and Ham ubi suprà;) and he became in the بَرَاح [or wide, uncultivated, or uninhabited, tract]. (S, L, K.) And مَا بَرِحَ مَكَانَهُ He did not quit his place. (Msb.) And بَرِحَ [alone], aor. بَرَحَ , inf. n. بَرَاحٌ, It (a thing) went away, or departed, (زَالَ,) from its place; (Msb;) as also ↓ تبرّح. (L.) In the phrase لَا بَرَاحَ [There is, or shall be, no quitting of place, or going away, or departing], the noun is in the accus. case, as in لَا رَيْبَ: but it is allowable to put it in the nom. case, so that لا is used in the manner of لَيْسَ; (S, K;) as in the following saying of Saad Ibn-Mلlik, [in the TA, in one place, Ibn-Nلshib,] in a poem of which the rhyme is with refa, (S, IAth,) alluding to El-Hلrith Ibn-'Abbلd, who had withdrawn himself from the war of Teghlib and Bekr the sons of Wلïl: (IAth, TA:) فَأَنَا ابْنُ قَيْسٍ لَا بَرَاحُ مَنْ فَرَّعَنْ نِيرَانِهَا [Whoso fleeth from its fires, (i. e. نِيرَانِ الحَرْبِ the fires of the war,) let him do so: but as for me, I am the son of Keys: to me there is not, or shall not be, any quitting of place]. (S, IAth. [See also Ham p. 250, where, for مَن فَرَّ, we find مَنْ صَدَّ whoso turneth away.]) [Hence,] بَرِحَتِ الرِّيحُ بِالتُّرَابِ The wind carried up, raised, or swept up and scattered, [lit. went away with,] the dust. (Msb.) [Hence also, accord. to some,] بَرِحَ الخَفَآءُ, (T, S, K, &c.,) and بَرَحَ, (Ibn-ElLihyلnee, Z, and TA, [thus written in a copy of the A,]) (tropical:) The state of concealment departed, or ceased: or (tropical:) what was in a state of concealment became apparent; from بَرَاحٌ meaning “what is open and apparent” of land: or (tropical:) what I was concealing became apparent: (T, TA:) or (tropical:) the affair, or case, became manifest, (S, A, K,) and its concealment ceased, (A,) [or] as though the secret departed, and ceased: (S:) or, as some say, (assumed tropical:) the secret became apparent: (TA in art. خفى:) or, lit., the low ground became high and apparent; meaning (assumed tropical:) what was concealed became revealed: (Har pp. 133-4:) the first who said it was Shikk the Diviner. (IDrd, TA.) ― -b2- [Using it as a non-attributive verb,] you say, لَا أَبْرَحُ أَفْعَلُ ذٰلِكَ I will not cease, or I will continue, (لَا أَزَالُ,) to do that: (S, A: *) and مَا بَرِحَ يَفْعَلُ كَذَا [he ceased not to do thus; or] he persevered in, or kept to, doing thus: (Msb:) and مَا بَرِحَ زَيْدٌ قَائِمًا [Zeyd ceased not to be, or he kept, or continued, standing]: in this case, the verb is of the category of كَانَ; (Mgh;) relates to time; and requires a predicate: and its inf. n. is بَرَاحٌ. (Ham p. 250.) Hence the saying in the Kur [xviii. 59], لَا أَبْرَاحُ حَتَّى أَبْلُغَ مَجْمَعَ البَحْرَيْنِ, but the predicate is suppressed: it may be مَا نَحْنُ فِيهِ كَذٰلِكَ [i. e. I will not cease in that wherein we are thus engaged until I reach the place of meeting of the two seas]: (Mgh:) or it means لَا أَزَالُ أَسِيرُ [I will not cease journeying]: (Bd, Jel:) or لا ابرح here may mean I will not depart (لَا أَزُولُ) from that upon which I am intent, namely journeying and seeking; and I will not relinquish it; so that it does not require the predicate. (Bd. [He gives a third explanation, paraphrastic and strained, which I omit.]) -A2- بَرَحَ, (S, K,) aor. بَرَحَ , (L, TA, [but it is implied in the K that it is بَرُحَ , which is contr. to rule,]) inf. n. بُرُوحٌ, It (a gazelle, S, K, and a bird, and any wild animal, that is hunted or shot, TA) turned its left side towards the spectator, passing by (S, K *) from the direction of his right hand towards that of his left hand: (S:) or passed by from the direction of the spectator's left hand towards that of his right hand: (Aboo-'Amr Esh-Sheybلnee, IF, L, Msb, in art. سنح:) [the former appears to be accord. to the usage of the Hijلzees; and the latter, accord. to that of the Nejdees, in general: see بَارِحٌ:] contr. of سَنَحَ. (S.) -A3- بَرَحَ, aor. بَرُحَ , [contr. to rule,] (K,) inf. n. بَرْحٌ, (TA,) He was angry. (K.) When a man has been angry with his companion, one says, مَا أَشَدَّ مَا بَرَحَ عَلَيْهِ [How violently angry was he with him!]. (L.)
بَرَّحَتْ بِيَ الحُمَّى 2 بَرَّحَتْ بِيَ الحُمَّى برحت بي الحمى برحت بي الحمي The fever affected me with its severity, violence, or sharpness, termed بُرَحَآءُ. (TA.) ― -b2- Hence, (TA,) from بُرَحَآءُ, (S, K,) برّح بِهِ, inf. n. تَبْرِيحٌ, It (an affair, an event, or a case,) affected him severely; afflicted, distressed, or harassed, him: (S, K:) said also of anxiety; or disquietude, or trouble, of mind: (A:) and of a beating, meaning it hurt him severely, or greatly. (Msb.) Also said of a man, meaning He importuned him, or pressed him, with annoyance, or molestation: (A, TA:) he annoyed him, or molested him, by importuning or pressing; as also ↓ ابرح: (TA:) he annoyed him, or molested him, by distressing importunity or pressing: (T, TA:) and he punished, tormented, or tortured, him. (TA.) تَبْرِيحٌ signifies The act of annoying, molesting, or hurting: (Mgh:) and in a trad., (in which it is forbidden, TA,) the killing, or putting to death, in an evil [or a cruel] manner; such as throwing live fish, and lice, into the fire. (Mgh, TA.) -A2- بَرَّحَ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR797 harfبَرَحَ
بَرَحَ U ( n. ac. بَرْح 1 ),
a. Was angry, vexed.
بَرِحَ
بَرِحَ A ( n. ac. بَرَح 4 , بَرَاْح 22 )
a. [ acc. or Min ], Ceased, desisted, left off; quitted, abandoned, left.
b. [ prec. by neg. مَا ], Did not cease to [ treated like the verb
زَالَ
زَالَ ].
بَرَّحَ
بَرَّحَ II
a. [ Bi ], Grieved, vexed, troubled.
بَاْرَحَ
بَاْرَحَ III
a. [ coll. ], Departed.
أَبْرَحَ
أَبْرَحَ IV ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok35.062 harfبرح
بَرِحَ - يَبْرَحُ
بَرِحَ - يَبْرَحُ + كائن + كائناً أو مكاناً أو أمراً: يزول عنه ويفارقه ويتركه ولا يثبت فيه أو عليه
بَرِحَ - يَبْرَحُ + كائن + كائناً: يفارقه ولا يعود يلتزم به وبصحبته والبقاء معه
بَرِحَ - يَبْرَحُ + كائن + مكاناً: يفارقه ولا يعود يلتزم بالبقاء والثبات والاستقرار فيه
بَرِحَ - يَبْرَحُ + كائن + أمراً: يفارقه ولا يعود
Mücavir kökler26 mücavir (41 toplam)
- حقب
1 ortak ayet · Hagab kolan (atın göğsüne bağlanan kayışın ipi, heybenin…
- موسى
2 ortak ayet · Musa
- مضي
1 ortak ayet · Geçip gitmek
- فرط
1 ortak ayet · Fert (tı) Topluluktan ayrılan kişidir
- عكف
1 ortak ayet · Örgülü saç demektir
- قول
3 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- يأس
1 ortak ayet · Hayızdan kesilen kadın demektir
- فتي
1 ortak ayet · Kepçe, kefe demektir
- يوسف
1 ortak ayet · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
- وثق
1 ortak ayet · Anlaşma
- خلص
1 ortak ayet · Hales : Çekirdek içidir
- بحر
1 ortak ayet · Bahr deniz demektir
Geçtiği ayetler(3)
… اللَّهِ وَمِنْ قَبْلُ مَا فَرَّطْتُمْ فِي يُوسُفَ فَلَنْ أَبْرَحَ الْأَرْضَ حَتَّى يَأْذَنَ لِي أَبِي أَوْ يَحْكُمَ اللَّهُ …
Yapmaya devam ederimOndan ümitlerini kesince; fısıldaşarak bir yana çekildiler. Büyükleri dedi ki: Bilmiyor musunuz ki, babanız sizden Allah adına bir söz almıştı, daha önce de Yusuf hakkında bir kusur işlemiştiniz. Babam bana izin verinceye veya Allah hakkımda hükmedinceye kadar, ben buradan asla ayrılmam. O, hükmedenlerin en hayırlısıdır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | برح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | زول, فارق, ريم, ثبت |
| Zıt Kök | ثبت |
| Çekirdek Özet 1 | Bir mekândan, konumdan veya durumdan bütünüyle ayrılmak, yerinden oynamak ve açık sahaya çıkmak |
| Çekirdek Özet 2 | Nefiy edatıyla birlikte bir mekândan veya tutumdan ayrılmamak, sebat ve kesintisiz devamlılık göstermek |
| Çekirdek Özet 3 | Bir taahhüt veya hedefe bağlılığın dış mekânsal veya iradî şartlar gerçekleşinceye kadar terk edilmemesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki olumsuz çekimlerini salt zihinsel bir kararlılık sanıp mekânsal ve eylemsel ayrılmama şartını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بر | Dışarı çıkma, engellerden arınma, açığa çıkıp belirginleşme ve yüzeyin genişlemesi; nitekim برأ engelden kurtulmayı, برز bütünüyle açığa çıkmayı, برد yüzeydeki hararetin çekilmesini ifade eder | ح | Boğazın orta harfi olan sürtünmeli ses, açığa çıkma hareketine bir mekândan bütünüyle sıyrılma, yerinden kopup uzaklaşma ve geride boşluk bırakma yönünde zorlu ve kesin bir sınır çizmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır | Belirli bir sınırlı alanı, ikamet edilen veya içinde bulunulan mevkiyi temsil eder |
| ر | İnsan başı | Bilinçli yönelişi, önceliği, hareketin başlangıç iradesini gösterir |
| ح | Çit, duvar | Sınırlandırıcı engeli, bir yerin etrafını çeviren çizgiyi simgeler |
| برح | Sınırlı mekândan iradî yönelişle çitin dışına çıkış | Kişinin bulunduğu korunaklı veya sınırlı mevziden (ب) iradesiyle (ر) sınır çitini aşarak (ح) ayrılması, açık alana fırlaması veya tam tersine sınırın içinde kalarak bu ayrılışı reddetmesi hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin veya hayvanın durduğu yerden kımıldaması, yerini bütünüyle terk edip açık, otsuz ve yapısız düzlüğe (براح) çıkması; ayrıca havanın aşırı sıcak veya fırtınalı esintisiyle örtünün kalkıp gizli şeyin açığa çıkması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Sa‘d b. Mâlik savaştan kaçanları kınadığı beyitte yerinden asla ayrılmayacağını ve mevziyi terk etmeyeceğini şu ibareyle ifade eder: مَنْ فَرَّ عن نِيرانِها / فأَنا ابنُ قَيْسٍ لا بَراحُ |
| Erken Arapça kullanım | Bir meselenin gizliliğinin kalkıp herkesçe bilinir hale gelmesini anlatan بَرِحَ الخَفَاء darbımeseli; ayrıca şiddetli meşakkat ve zorlayıcı acıyı ifade eden بَرَّحَ بِهِ ibaresi |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça برح kökü, merkezi Sami dillerinde belirginleşen fiziksel olarak yer değiştirme, ayrılma, ortadan kalkma ve şiddetli bir etkiye maruz kalma semantik alanına aittir. İbranicede yer alan ve kaçmak, firar etmek, sürgü gibi geçmek anlamlarını taşıyan ברח kökü ile doğrudan fonetik ve anlamsal örtüşme içindedir. Süryanice ve Klasik Aramicede benzer kökler bir sınırın ötesine geçme, hızla uzaklaşma ve şiddet gösterme anlam katmanını barındırır. Kökün ana Sami çekirdeğindeki somut hareket, bir nesnenin sabitlendiği yuvadan veya sınırdan kurtularak dışarı fırlamasıdır. Arapçada bu çekirdek iki ana hatta çatallanmıştır: Biri mekândan ve durumdan tamamen zail olmak, diğeri ise bu ayrılışın ve zorlanmanın getirdiği şiddet ve meşakkattir. Kur'an'da kökün olumsuz edatlarla birlikte süreklilik ve yerinden ayrılmama bildiren bir yapı kazanması, Arapçanın olumsuzlamayı olumsuzlayarak sebat inşa etme mantığının klasik bir semantik sonucudur.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | براح ve برح | Ağaçsız ve yapısız açık araziye çıkmak; bulunduğu noktayı terk edip gitmek | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ברח ve Aramice türevler | Bir mevziden kaçmak, bir engeli aşarak hızla uzaklaşmak ve sürgü gibi bir noktadan diğerine geçmek | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Açığa çıkma, yüzeyden sıyrılma ve dış uzama intikal etme ekseninde fonetik paralellikler | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| برح | Anlamlı | Ayrılmak, zail olmak | Mekândan veya tutumdan uzaklaşmak, yerini terk etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بحر | Anlamlı | Yarıp genişletmek | Suyun toprağı yarmasıyla oluşan engin su kütlesi, genişlik | Ortak çekirdek; Kur'an'da geçer |
| ربح | Anlamlı | Artmak, nema bulmak | Ticarette ana sermayenin üstüne çıkan fazlalık ve kazanç | Ters dizilim; Kur'an'da geçer |
| رحب | Anlamlı | Geniş ve ferah olmak | Bir alanın veya göğsün darlıktan kurtulup ferahlaması | Ortak genişleme vurgusu; Kur'an'da geçer |
| حبر | Anlamlı | İz bırakmak, güzelleştirmek | Sevinç eseriyle yüzün parlaması veya yazının derinleşmesi | Kalb/farklılaşma; Kur'an'da geçer |
| حرب | Anlamlı | Soyup almak, çatışmak | Malı ve mülkü zorla çekip almak, ölümcül mücadeleye girmek | Zıtlık ve şiddet ilişkisi; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| برح | Merkez | Ayrılmak, zeval bulmak | Bulunulan yerden bütünüyle kalkıp gitmek; nefiy ile sebat | Bir mevkiyi veya konumu bütünüyle terk etmek |
| زول | Komşu | Ortadan kalkmak, yok olmak | Bir şeyin varlığının veya vasfının sona ermesi yönü öne çıkar | برح daha çok mekânsal ve bedensel duruşu anlatır |
| فارق | Komşu | Birbirinden ayrılmak | İki şeyin temasının kesilip aralarında mesafe oluşmasıdır | برح tekil bir mevziden kımıldamama vurgusu taşır |
| ريم | Komşu | Yerinden oynamak | Olduğu yerden hafifçe kımıldamak veya gecikmek | برح kesin ve köklü ayrılışı içerir |
| ثبت | Zıt | Yerinde çakılı kalmak | Hiçbir kımıldama ve zeval göstermeden sabit durmak | برح kökünün olumlu halinin doğrudan zıddıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | برح | Ayrılmak, zeval bulmak | Bir yerden kalkıp açık sahaya çıkmak; olumsuzla devam etmek | Kesin |
| Latince | Cedere, discedere | Ayrılmak, çekilmek | Bir mevkiyi terk etmeyi karşılar fakat Arapçadaki nefiy ile süreklilik kipini tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Depart, cease, desist | Ayrılmak, vazgeçmek | Eylemi bırakmayı veya mekânı terk etmeyi karşılar; olumsuz ekiyle sebat anlamı kazanır | Kesin |
| Almanca | Weichen, ablassen | Çekilmek, vazgeçmek | Konumu bırakma boyutunu iyi yansıtır, bağlamsal sürekliliği dolaylı içerir | Güçlü |
| Fransızca | Quitter, cesser | Terk etmek, kesilmek | Bir mekândan ayrılma veya bir fiili durdurma anlamını karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أبرح | Mekândan fiziki olarak ayrılmamak | Bir coğrafyayı veya yurdu terk etmeme kararlılığı; Yûsuf 12:80 |
| أبرح | Hedefe varıncaya dek yürüyüşü kesmemek | İlmî ve amelî yolculukta menzile ulaşana kadar sebat etme; Kehf 18:60 |
| نبرح | Bir inanç veya ibadet tutumunda ısrar etmek | İlah edinilen nesneye yönelik tapınmayı terk etmeme inadı; Tâhâ 20:91 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman ve itikatta sebat | Sâmirî'nin buzağısına tapanların şirkteki inadı bağlamında sapkın sebat ile hakiki imandaki sebatın ayrımı | Yanlış inançta geri adım atmama ısrarı |
| Fıkıh | Mekândan ayrılmama ve ahit | İkrar veya kefalet gereği bir bölgeden izinsiz ayrılmama taahhüdünün bağlayıcılığı | Fiziki mevziyi koruma yükümlülüğü |
| Tefsir | İstisna ve şart tahakkuku | Âyette geçen gayeli edatların süreklilik fiiline koyduğu sınırın incelenmesi | Şart gerçekleşene dek eylemi sürdürme |
| Hadis | Şiddetli meşakkat ve darp | Darp bağlamında geçen مُبَرِّح ifadesi üzerinden can yakıcı ve iz bırakıcı ceza yasağı | Şiddet, aşırılık ve ağır yıpratma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhidî ve amelî istikamet | İbadet ve itaatte sebat | Kesintisiz bağlılık | İlahi buyruğun veya ahdin gerektirdiği duruşu terk etmeme iradesi | Güçlü |
| İlmi | Hakikati arama metodolojisi | Yorulmaksızın devam | Araştırma azmi | Bilgiye ulaşmak için yol meşakkatine rağmen duraksamadan ilerleme | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ve ahlaki sorumluluk | Mevziyi terk etmeme | Kararlılık ilkesi | Liderin veya sorumlu kişinin meşru izin çıkmadıkça görev yerinden ayrılmaması | Güçlü |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün klasik iktisadi kurumlara doğrudan temel teşkil eden bir ıstılahı yoktur | Veri bulunamadı |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Durma koşuluna bağlı döngü | Bir algoritmanın belirli bir sınır şartı veya hedef değer doğrulanana kadar kesintisiz çalışması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Normatif bağlılık ve sebat | Bireyin dışsal baskılara rağmen içselleştirdiği amaç veya sorumluluk alanını terk etmeyi reddetmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca dildeki yardımcı bir devamlılık edatı sayarak fiilin asıl maddesindeki mekânsal ayrılma ve zorluk boyutunu gözden kaçırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün daima bir hedefe, izne veya ilahi hükme bağlanarak mekândan ayrılmama iradesini ve sarsılmaz adanmışlığı ifade etmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Yûsuf'un ağabeyinin tavrını soyut bir inat, Hz. Mûsâ'nın kararlılığını ise salt zihinsel bir niyet sanarak eylemin fiziki ve coğrafi zeminini yitirmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yer alan sebat ve kararlılık kavramlarının yalnızca duygusal bir niyet değil, mekânsal ve eylemsel bir direniş olduğunu gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İmtihan anında verilen sözün tutulmasını anlatan kıssalarda ve hakikat arayışındaki kesintisiz yürüyüş bağlamlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kararlılığın şartlar zorlaştığında hemen vazgeçilebilir bir tutum olduğu zannını yıkarak sınır koşulu gerçekleşene kadar terk etmeme disiplinini kurar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir kimsenin bulunduğu sınırlı alandan bütünüyle kalkıp gitmesi, yerini terk ederek açık sahaya çıkması.
- Soyut anlamBir davadan, inançtan veya taahhüt edilen ilkeden dış şartlar ya da meşru merciler izin vermedikçe asla vazgeçmeme kararlılığı.
- Sistematik karşılıkBir hedefe kilitlenmiş öznenin, hedefi sınırlayan parametre gerçekleşinceye kadar konumunu ve yönelimini değiştirmemesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , öznenin anındaki mekânsal veya davranışsal konumunu temsil eder. başlangıçta alınan duruş veya bulunulan yerdir. ise babanın izni veya iki denizin birleştiği nokta gibi ayetlerde zikredilen nihai hedef ve sınır anını simgeler. Durum, sınır şartı olan anına kadar sabit kalmakta, ancak bu şart gerçekleştiğinde değişime uğramaktadır.