تسع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ت-س-ع7 sîga, 40 mücavir kök, 6 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عشركهفتِسْعٌتِسْعًافسدتِسْعَةَتسعسنهنعجتِسْعَةُسريرهطكفللبث

KökSîga 7Ayet 6Sure 5Mücavir 40

▶ Ağı aç (3B)

تسع

ت - س - ع

KÖK
  • 7 geçiş
  • 6 ayet
  • 7 sîga
  • 11 sözlük

Suva tas demektir. Sa’a bir hacim ölçüsüdür. Sae bir zaman ölçüsüdür. Vesae vav’ın savea’da ortadan başa alınması ile genişlemek veya genişlik anlamına gelmiştir. Vav te’ ye dönüşmüş, tis’a olmuştur. 10 luk sistemde en büyük sayıdır. “Sunv’a” tas demektir. Sad sine dönüşmüş genişlik anlamında “saat” olmuştur. “Vus’a” da vav yer değiştirmiş tasın alabileceği miktar, tastakiler anlamı kazanmıştır. “Vus’at”daki vav ta ya dönüşmüş “tis’a” olmuştur. “Semen” yağ demektir. Semiz hayvan hayvan semin olur, “tis’a” da dolgunun daha genişi anlamına gelir. Böylece sekizden sonra gelen dokuz denmiştir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Suva tas demektir. Sa’a bir hacim ölçüsüdür. Sae bir zaman ölçüsüdür. Vesae vav’ın savea’da ortadan başa alınması ile genişlemek veya genişlik anlamına gelmiştir. Vav te’ ye dönüşmüş, tis’a olmuştur. 10 luk sistemde en büyük sayıdır. “Sunv’a” tas demektir. Sad sine dönüşmüş genişlik anlamında “saat” olmuştur. “Vus’a” da vav yer değiştirmiş tasın alabileceği miktar, tastakiler anlamı kazanmıştır. “Vus’at”daki vav ta ya dönüşmüş “tis’a” olmuştur. “Semen” yağ demektir. Semiz hayvan hayvan semin olur, “tis’a” da dolgunun daha genişi anlamına gelir. Böylece sekizden sonra gelen dokuz denmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR535 harf
باب العين و السين والتاء معهما ) س ت ع، ت ع س، ت س ع، مستعملات ع س ت، ع ت س، س ع ت، مهملات( ستع: رجلٌ مِسْتَعٌ، لغة في مِسْدَع، وهو الماضي في أمره. ورأيته مِسْتَعاً، أي: سريعاً، لم يعرفه عرّام ولا أبو ليلى. تعس: التَّعْسُ: ألاّ ينتعش من سرعته وعثرته، وأن ينكس في السِّفال. تَعِسَ الرّجل يَتْعَسُ تَعَساً فهو تِعسٌ. أَتْعَسُه اللهُ فهو متعس إذا أنزل الله به ذلك. تسع: يقال: تَسَعْتُ القوم، أي: صرت
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR317 harf
التِسْعَةُ في عدد المذكر، والتِسْعُ في عدد المؤنث، والتِسْعُ أيضاً: ظِمْءٌ من أظماء الإبل. والتُسْعُ بالضم: جزءٌ من تسعة، وكذلك التَسيعُ. والتاسوعاءُ قبل يوم العاشوراء. وتَسَعْتُ القومَ أَتْسَعُهُمْ، إذا أخذت تُسْعَ أموالهم، أو كنت لهم تاسعاً. وأَتْسَعَ القومُ، إذا وردتْ إبلهم تِسْعاً. وأَتْسَعوا، أي صاروا تِسْعَةً.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.704 harf
باب العين والسين مع التاء تعس ، تسع استعمل من وجوهها : تعس ، تسع . تسع : قال الليث : التِّسْع والتِّسْعة من العَدَد يَجري وجوهُه على التأنيث والتذكير : تسعة رجال وتسع نسوة . ويقال : تسعون في موضع الرفع وتسعين في الجرّ والنصب ، واليوم التاسع والليلة التاسعة ، وتسع عشرة مفتوحتان على كل حال ؛ لأنهما اسمان جعلا اسماً واحداً فأُعطِيا إعراباً واحداً ، غير أنك تقول : تسع عَشْرة امرأة وتسعة عَشَر رجلاً ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR307 harf
(باب التاء والسين وما يثلثهما) (تسع) التاء والسين والعين كلمةٌ واحدة، وهي التِّسعة في العدد. تقول تَسَعْتُ القومَ، أي صرت تاسِعَهم. وأتْسعتُ الشّيءَ إذا كان ثمانيةً فأتممته تِسعة. والتِّسع ثلاثُ ليالٍ من الشَّهر آخرُ ليلةٍ منها اللّيلة التاسعة. وتَسَعْتُ القومَ أتْسَعُهُم إذا أخَذْتَ تُسْع أموالهم.‏ ـ
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.466 harf
التِّسْع والتِّسعة من العدد: معروف تجري وجوهه على التأْنيث والتذكير تسعة رجال وتسع نسوة. يقال: تسعون في موضع الرفع وتسعين في موضع النصب والجر، واليوم التاسع والليلة التاسعة، وتِسعَ عَشرةَ مفتوحان على كل حال لأَنهما اسمان جعلا اسماً واحداً فأُعْطِيا إِعراباً واحداً غير أَنك تقول تسع عَشرةَ امرأَةً وتسعة عشر رجلاً، قال الله تعالى: عليها تسعة عشَرَ أَي تسعة عشر مَلَكاً، وأَكثر القرّاء على هذه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR219 harf
* ت س ع * * التُّسْعُ * بالضم جزء من تسعة وكذا * التَّسِيعُ * و * التَّاسُوعاءُ * بالمد قبل يوم العاشوراء وأظنه مولدا و * تَسَعَ * القوم من باب قطع إذا أخذ تسع أموالهم أو كان لهم تاسعا و * أتْسَع * القوم صاروا * تِسْعةً
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.023 harf
تسعة رجال، في العدد المذكر، وتسع نسوة، في العدد المؤنث، معروف. وقوله تعالى: ولقد آتينا موسى تسع آيات بينات هي: أخذ آل فرعون بالسنين، وإخراج موسى عليه السلام يده بيضاء والعصا، والطوفان، والجراد، والقمل، والضفادع، والدم، وانفلاق البحر. وقد جمع ذلك المصنف في بيت واحد فقال: عصا، سنة، بحر، جراد، وقمل دم، ويد، بعد الضفادع، طوفان وقد ضمنته ببيت آخر، فقلت:
Maddenin bağlantısı

تسعة رجال، في العدد المذكر، وتسع نسوة، في العدد المؤنث، معروف. وقوله تعالى: ولقد آتينا موسى تسع آيات بينات هي: أخذ آل فرعون بالسنين، وإخراج موسى عليه السلام يده بيضاء والعصا، والطوفان، والجراد، والقمل، والضفادع، والدم، وانفلاق البحر. وقد جمع ذلك المصنف في بيت واحد فقال:

عصا، سنة، بحر، جراد، وقمل دم، ويد، بعد الضفادع، طوفان وقد ضمنته ببيت آخر، فقلت: آيات موسى الكليم التسع يجمعهابيت فريد له في السبك عنوان عصا سنة ...إلى آخره. أما العصا ففي قوله تعالى: فألقى عصاه فإذا هي ثعبان مبين وأما السنة ففي قوله تعالى: ولقد أخذنا آل فرعون بالسنين ، وهو الجدب حتى ذهبت ثمارهم وذهب من أهل البوادي مواشيهم، وكذا بقية الآيات، وكلها مذكورة في القرآن، قال شيخنا: وقد نظمها البدر بن جماعة أيضا في قوله: آيات موسى الكليم التسع يجمعهابيت على إثر هذا البيت مسطور عصا يد وجراد قمل ودم ضفـادع حـجـر والـــبـــحـــر والـــطـــور وقال: وبينه مع بيت المصنف اتفاق واختلاف، وجعلها الزمخشري إحدى عشرة آية،: فزاد الطمسة، والنقصان في مزارعهم، وعبارته: لقائل أن يقول: كانت الآيات إحدى عشرة: ثنتان منها اليد والعصا، والتسع: الفلق، والطوفان، والجراد، والقمل، والضفادع، والدم، والطمس، والجدب في بواديهم، والنقص من مزارعهم. انتهى، ولم يذكر الجواب. وقوله في النظم: حجر، يريد به انفجاره، وقد ذكره صاحب اللسان أيضا. قال شيخنا: ثم إن المصنف أطلق في التسع اعتمادا على الشهرة بالكسر، فلم يحتج إلى ضبطها، وفي سورة ص تسع وتسعون بفتح التاء، وكأنهم لما جاور التسع الثمان والعشر قصدوا مناسبته لما فوقه ولما تحته فتأمل. والتسع أيضا، أي بالكسر: ظمء من أظماء الإبل، وهو أن ترد إلى تسعة أيام، والإبل تواسع. والتسع، بالضم: جزء من تسعة، كالتسيع، كأمير، يطرد في جميع هذه الكسور عند بعضهم. قال شمر: ولم أسمع: التسيع إلا لأبي زيد. قلت: إلا الثليث. فإنه لم يسمع كما نقله الشرف الدمياطي في المعجم، عن ابن الأنباري، قال: فمن تكلم به أخطأ، وقد تقدمت الإشارة إليه في ث ل ث. والتسع، كصرد: الليلة السابعة والثامنة والتاسعة من الشهر وهي بعد النفل، لأن آخر ليلة منها هي التاسعة، وقيل: هي الليالي الثلاث من أول الشهر، والأول أقيس. وقال الأزهري: العرب تقول في ليالي الشهر: ثلاث غرر، وبعدها ثلاث نفل، وبعدها ثلاث تسع، سمين تسعا لأن آخرتهن الليلة التاسعة، كما قيل لثلاث بعدها: ثلاث عشر، لأن بادئتها الليلة العاشرة. والتاسوعاء: اليوم التاسع من المحرم، وفي الصحاح: قبل يوم عاشوراء، مولد، ونص الصحاح: وأظنه مولدا. وقال غيره: هو يوم عاشوراء. وقال الأزهري في قوله صلى الله عليه وسلم فيما رواه عنه ابن عباس رضي الله عنهما: لئن بقيت إلى قابل لأصومن التاسع يعني يوم عاشوراء، كأنه تأول فيه عشر الورد، أنها تسعة أيام، والعرب تقول: وردت الماء عشرا، يعنون يوم التاسع، ومن ها هنا قالوا: عشرين، ولم يقولوا عشرين، لأنهم جعلوا ثمانية عشر يوما عشرين، واليوم التاسع عشر والمكمل عشرين طائفة من الورد الثالث، فجمعوه بذلك.

وقال ابن بري: لا أحسبهم سموا عاشوراء تاسوعاء إلا على الأظماء نحو العشر، لأن الإبل تشرب في اليوم التاسع، كذلك الخمس تشرب في اليوم الرابع. وقال ابن الأثير: إنما قال ذلك صلى الله عليه وسلم كراهة لموافقة اليهود، فإنهم كانوا يصومون عاشوراء، وهو العاشر، فأراد أن يخالفهم ويصوم التاسع، قال: وظاهر الحديث يدل على خلاف ما ذكره الأزهري. قلت: وقد صحح الصاغاني هذا القول. والمراد بظاهر الحديث يعني حديث ابن عباس المذكور، أنه قال حين صام رسول الله صلى الله عليه وسلم يوم عاشوراء، وأمر بصيامه، قالوا: يا رسول الله إنه يوم تعظمه اليهود والنصارى، فقال: فإذا كان العام القابل صمنا اليوم التاسع، وفي رواية: إن بقيت إلى قابل لأصومن تاسوعاء أي فكيف يعد بصوم يوم قد كان يصومه. فتأمل. وقول الجوهري وغيره: إنه مولد فيه نظر، فإن المولد هو اللفظ الذي ينطق به غير العرب من المحدثين، وهذه لفظة وردت في الحديث الشريف، وقالها النبي صلى الله عليه وسلم الذي هو أفصح الخلق وأعرفهم بأنواع الكلام بوحي من الله الحق، فأنى يتصور فيها التوليد، أو يلحقها التفنيد? كما حققه شيخنا، وأشرنا إليه في مقدمة الكتاب. وتسعهم، كمنع وضرب، الأخيرة عن يونس، وعلى الأولى اقتصر الجوهري: أخذ تسع أموالهم، أو كان تاسعهم. ذكر الجوهري المعنيين، أو تقول: كان القوم ثمانية فتسعهم، أي صيرهم تسعة بنفسه، أو كان تاسعهم، فهو تاسع تسعة، وتاسع ثمانية، ولا يجوز أن يقال: هو تاسع تسعة، ولا رابع أربعة، إنما يقال: رابع أربعة على الإضافة، ولكنك تقول: رابع ثلاثة، هذا قول الفراء وغيره من الحذاق. وأتسعوا: كانوا ثمانية، فصاروا تسعة، نقله الجوهري، وأيضا: وردت إبلهم تسعا، نقله الجوهري أيضا، أي وردت لتسعة أيام وثماني ليال، فهم متسعون. ومما يستدرك عليه: قولهم: تسع عشرة، مفتوحان على كل حال، لأنهما اسمان جعلا اسما واحدا، فأعطيا إعرابا واحدا، غير أنك تقول: تسع عشرة امرأة،وتسعة عشر رجلا: قال الله تعالى: عليها تسعة عشر أي تسعة عشر ملكا، وأكثر القراء على هذه القراءة، وقد قرئ: تسعة عشر، بسكون العين، وإنما أسكنها من أسكنها لكثرة الحركات. وقولهم: تسعة أكثر من ثمانية، فلا تصرف إلا إذا أردت قدر العدد لا نفس المعدود، فإنما ذلك لأنها تصير هذا اللفظ علما لهذا المعنى. وحبل متسوع: على تسع قوى. ونقل الأزهري عن الليث: رجل متسع، وهو المنكمش الماضي في أمره. قال الأزهري: ولا أعرف ما قال، إلا أن يكون مفتعلا من السعة، وإذا كان كذلك فليس من هذا الباب قال الصاغاني: لم يقل الليث شيئا في هذا التركيب، وإنما ذكره في تركيب س ت ع: رجل مستع: لغة في مسدع، فانقلب على الأزهري.

قلت: وهذا الذي رد به على الأزهري فإنه ذكره في كتابه فيما بعد، فإنه قال: وفي نسخة من كتاب الليث: مستع ويقال: مسدع، لغة، وهو المنكمش الماضي في أمره. ورجل مستع: سريع. فتأمل ذلك.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.624 harf
تَسَعَهُمْ 1 تَسَعَهُمْ سعى تسع تسعهم , aor. تَسَعَ (S, Msb, K) and تَسِعَ (Yoo, Msb, K) and تَسُعَ , (Msb,) inf. n. تَسْعٌ, (T K,) He took the ninth part of their possessions: or he became the ninth of them: (S, Msb, K:) or he made them to be nine with himself; (K;) they having before been eight. (TA.) [See also 2.] تسّعهُ 2 تسّعهُ سعى تسع تسعه تسعة He made it nine. (Esh-Sheybلnee, and K voce
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR608 harf
تَسَعَ تَسَعَ A , I , U ( n. ac. تَسْع 1 ), a. Took a ninth. b. Was the ninth. تَسَّعَ تَسَّعَ II , a. Made nine. أَتْسَعَ أَتْسَعَ IV , a. Became nine. تِسْع تِسْع [ fem. ], a. Nine. تِسْع عَشَرَة تِسْع عَشَرَة [ mas. ], a. Nineteen. تِسْعُوْن تِسْعُوْن a. Ninety. تِسْعَة تِسْعَة [ mas. ], a. Nine. تَسْعَة عَشَر تَسْعَة عَشَر [ fem. ]. a. Nineteen. تُسْع تُسْع a. Ninth part.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR14.813 harf
تسع تَسَعَ - يَتْسَعُ - تِسْع - تِسْعَة - تِسْعَة عَشَر - تِسْعٌ وتِسْعُوْن تَسَعَ - يَتْسَعُ+ كائن + آخرين: كانوا ثمانية وصاروا به تسعة: كانوا ثمانية فأَتَّمَّهم تسْعة. تِسْع: العدد المعروف تِسْعَة: العدد المعروف تِسْعَة عَشَر: العدد المعروف تِسْعٌ وتِسْعُوْن: العدد المعروف واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أسماء الأعداد من واحد إلى عشرة
Tamamını oku

Sîgalar(7)

Mücavir kökler40 mücavir (51 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نعج

    1 ortak ayet · Koyun

  2. فرعون

    2 ortak ayet · Firavun

  3. جيب

    1 ortak ayet · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir

  4. رهط

    1 ortak ayet · Köstebeğin kazdığı toprağı biriktirdiği yuvasıdır

  5. كهف

    1 ortak ayet · Kovuk

  6. مأه

    1 ortak ayet · Yüz

  7. كفل

    1 ortak ayet · Üstüne oturulan keçe demektir

  8. بيض

    1 ortak ayet · Biid yumurta demektir

  9. خطب

    1 ortak ayet · Hitbe: “Hetba” kına yakılmış el demektir

  10. سنه

    1 ortak ayet · Seneler

  11. عشر

    1 ortak ayet · “On” demektir

  12. لبث

    1 ortak ayet · Kaldınız

Geçtiği ayetler(6)

  1. وَلَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ثَلَاثَ مِائَةٍ سِنِينَ وَازْدَادُوا تِسْعًا

    DokuzOnlar mağaralarında üçyüz sene eğleştiler. Buna dokuz daha kattılar.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökتسع
YapıÜçlü (sayı ismi kökü)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerثمن, عشر, سبع
Zıt Kökوحد
Çekirdek Özet 1Onluk tabanda birler basamağının son tekil sınırı, dokuz sayısı, dokuza tamamlama ve dokuzda bir pay alma
Çekirdek Özet 2İlahi ayet ve mucizelerin kemale erişi, fitne ve fesat odaklarının sayısal sınırı, ahiretteki gözetici bekçilerin sayısı
Çekirdek Özet 3Bir basamak düzeninde tamlığa (onluğa) ulaşmadan önceki nihai eşik, sonlanma ve tepe noktası göstergesi
Kritik Hata RiskiSayı lafzını salt sembolik veya rastgele bir rakam sayarak temsil ettiği nihai eşik, hukuki pay ve ontolojik tamlık öncesi aşama niteliğini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
تسAyak sesi, gizli ve hafif hareket, arama ve iz sürme (تسس)عGenişleme ve yükselme bildiren boğaz harfi eklenerek anlam gizli arayıştan açık sayısal sınıra, dokuz basamağına ve bu miktara ulaşmaya dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
تişaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonSayısal dizilimde bir sonraki basamağa geçişi imleyen sınır ve nihai işaret hareketini kurar.
سdiken, destek; tutunma, dayanma, korumaDizilim boyunca yükselen basamağın dayanıp tutunduğu sayısal yapıyı gösterir.
عgöz; görme, bilme, kaynakSayısal sınırın idrak edilmesi, açıkça belirmesi ve tespit edilebilir bir çokluk haline gelmesi anlamını pekiştirir.
تسعSınır işaretinin dayanakla buluşup açık bir idrakle nihai tekil sayıya ulaşmasıBirler dizisinin nihai dayanak noktasında kemale ererek bir üst ondalık basamağın hemen öncesindeki açık sayısal eşiği oluşturması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSekiz olan sayıyı dokuza çıkarma, bir topluluğun dokuzuncusu olma veya bir malın dokuzda birini (tüs') pay olarak ayırma
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem bedevi Araplarında devenin dokuz gün susuz kalması veya ayın son çeyreğindeki dokuzuncu geceler kümesi için kullanımı bilinmektedir; ancak klasik metinlerde doğrudan beytin geçtiği lafız sınırlıdır: Veri bulunamadı
Erken Arapça kullanımBir şey sekiz iken onu dokuza tamamlamak manasında أَتْسَعْتُ الشَّيْءَ ve bir topluluğun dokuzuncu üyesi olmak manasında تَسَعْتُ القَوْمَ ifadeleriyle erken lügatlerde kayda geçmiştir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Proto-Sami dillerinde ortak sayı sisteminin bir parçası olan تسع kökü, Batı ve Doğu Sami kollarının tamamında düzenli ses denklikleriyle tespit edilen temel bir miras sözcüktür. İbranicede tēšaʿ (תֵּשַׁע), Süryanicede teşʿā (ܬܫܥܐ), Akadcada tišīt veya tiše ve Ge'ez dilinde tes'ū biçimlerinde korunmuştur. Sayı adlarının kökeninde fiziksel bir eylemden türemiş olma ihtimali bulunsa da Proto-Sami aşamasında doğrudan «dokuz» niceliğini bildiren ilksel bir sayı adı olarak yerleşmiştir. Arapçada kök morfolojik olarak fiilleştirilmiş; dokuza tamamlama, dokuzuncu olma ve onda birlik zekât benzeri dokuzda bir hisse alma eylemleri bu sayısal ad üzerinden çekimlenmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönتِسْعٌ / تِسْعَةٌİsim kökenli bir sayı olup fiil türetimleri (dokuzuncusu olmak, dokuza tamamlamak) isimden sonra gelişmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice tēšaʿ, Süryanice teşʿā, Akadca tišeBütün Sami dillerinde düzenli fonetik denkliklerle korunan ortak miras sayı köküdür.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ortak sayı katmanıBazı Berberi ve Kuşitik dillerdeki sayı biçimleriyle yapısal benzerlikler tartışılmışsa da güvenilir doğrudan soydaşlık sınırlıdır.Muhtemel

Kaynak David Cohen, Brockelmann, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
تسعAnlamlıDokuz sayısıSayı dizisinde sekizden sonra gelen birler basamağının son sayısıKur’an’da geçer; hedef kök
تعسAnlamlıYüzüstü düşme, helak olma, tökezlemeAyağın kayması, geriye düşüş ve yıkım anlamına gelirKur’an’da geçer (Muhammed 47:8)
ستعAnlamlıKararlı ve sebatkâr olmaİşinde sebatla yürüyen kimse için kullanılan nadir bedevi kullanımıKur’an’da geçmez; Kitābü’l-ʿAyn kaydı
سعتKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde ihmal edilmiş (mühmel) dizilişKur’an’da geçmez
عتسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde ihmal edilmiş (mühmel) dizilişKur’an’da geçmez
عستKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde ihmal edilmiş (mühmel) dizilişKur’an’da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
تسعMerkezSayısal nicelikBirler basamağının sonundaki nihai eşik ve dokuz sayısıTekil basamağın zirvesini ve tamamlanma öncesi eşiği bildirir
ثمنKomşuSayısal nicelikDokuzdan bir önceki basamak (sekiz sayısı)Taşıyıcı ve kuşatıcı sayısal yapıyı bildirir; eşik aşamasından öncedir
عشرKomşuSayısal nicelikDokuzdan sonra gelen basamak atlama sayısı (on sayısı)Tekil basamaktan çift basamaklı tamlığa ve topluluğa geçişi kurar
سبعKomşuSayısal nicelikYedi sayısı ve çokluk ifadesiKozmik ve döngüsel tamamlanmayı ifade eder; dokuzdaki eşik vurgusundan farklıdır
وحدZıtBirlik ve ilk adımSayısal dizinin sonu ve eşiği değil, başlangıcı ve bölünmez tekliğiÇokluk eşiğinin tam zıddı olarak bölünemez başlangıç noktasını kurar

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaتسعDokuzOnluk sistemde birler basamağının en son sayısı ve bu orandaki payKesin
LatinceNovem, nonusDokuz, dokuzuncuSayısal nicelik bakımından birebir örtüşür; fiil türetimi sınırlıdırKesin
İngilizceNine, ninthDokuz, dokuzuncuSayı değerini tam karşılar; Arapçadaki dokuzda bir hisse fiili türetimini karşılamazKesin
AlmancaNeun, neunteDokuz, dokuzuncuSalt sayısal nicelik yönüyle tam örtüşürKesin
FransızcaNeuf, neuvièmeDokuz, dokuzuncuSayısal değeri doğrudan karşılarKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تِسْعَ آيَاتٍİlahi mucizelerin ve delillerin yetkin sayısı (dokuz ayet)Hz. Musa'ya Firavun ve kavmine karşı verilen apaçık mucizeler bağlamı (İsrâ 17:101, Neml 27:12)
تِسْعَةُ رَهْطٍToplumsal fesadın örgütlü azınlık çetesi (dokuz kişilik elebaşı grup)Semûd kavminde fesat çıkaran ve peygamberi pusuya düşürmeye çalışan fitne şebekesi (Neml 27:48)
وَازْدَادُوا تِسْعًاZaman diliminin nihai eklemlenme süresi (artı dokuz yıl)Ashâb-ı Kehf'in mağarada kalış süresine eklenen süre; güneş ve ay yılı farkı bağlamı (Kehf 18:25)
تِسْعٌ وَتِسْعُونَMülkiyet ve ortaklıkta adaletsizlik ölçüsü (doksan dokuz koyun)Hz. Dâvûd'a gelen davacıların hak ve ihtiras meseli bağlamı (Sâd 38:23)
تِسْعَةَ عَشَرَUhrevi azap ve ceza sisteminin memurları (on dokuz muhafız)Sekar cehenneminin üzerindeki meleklerin sayısı ve bu sayının imtihan vesilesi kılınması (Müddessir 74:30)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSekar üzerindeki bekçilerin sayısı (Müddessir 74:30)On dokuz sayısının hikmeti, gayba iman, inkârcılar için bir fitne ve müminler için yakîn vesilesi oluşuSayının zatından ziyade ilahi iradeye teslimiyet ve imtihan aracı olması
FıkıhZekât, miras ve ganimet taksiminde pay (tüs')Dokuzda bir pay oranının fıkhi karşılığı ve ortaklık davalarında mülkiyet sınırlarının tespitiSayısal hakkın ve mülkiyet oranının netleştirilmesi
TefsirHz. Musa'nın dokuz ayeti ve Semûd'un dokuz elebaşısıDokuz mucizenin mahiyeti ile Semûd kavmindeki dokuz kişilik fesat çetesinin kabilevi yapısıDelilin kemale erişi ve fesadın örgütlü sınırının açığa çıkması
Hadisİlahi isimlerin sayısı ve tesbihat adetleriAllah'ın doksan dokuz ismini sayanın cennete gireceği rivayeti ve sayısal sınırın anlamıSayının mutlak sınır mı yoksa seçkin bir zümre mi olduğu tartışması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi delil ve uhrevi imtihanKemale erdirici delil sayısıEşiği belirlemeDokuz mucizeyle hüccetin tam olarak ikame edilmesi ve on dokuzla imanın test edilmesiKesin
İlmiMatematik ve takvim hesabıBirler basamağının nihai sayısı ve artık yıl ilavesiSınır tayiniOnluk sisteme geçişteki son basamak ve güneş-ay yılı çevrimindeki artık sürenin tamamlayıcısıGüçlü
SiyasiYıkıcı örgütlenme ve cunta hareketiÇeteleşmiş fesat odağının karar mekanizmasıİktidarı bozmaSemûd kavminde şehri ifsat eden dar kadronun tahrip gücüGüçlü
İktisadiHak taksimi ve mülkiyet tekeliPaylaşım eşiği ve tekelleşme sınırıDoyumsuzluğu göstermeDoksan dokuz koyuna sahip olanın tek koyuna göz dikmesindeki adaletsizlik sınırıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSayı tabanında maksimum tekil basamak değeri (b−1)Onluk basamak tabanında elde oluşmadan önceki en büyük tekil rakam olup basamak atlamadan önceki nihai doygunluk halini temsil eder.Kesin
Beşeri bilimlerSosyolojide kritik eşik oluşturan oligarşik azınlıkToplumu ifsada veya kriz anında radikal eylemlere sürükleyen azınlık kadroların örgütlenme sınırını ifade eder.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiSayıyı yalnızca soğuk ve mekanik bir nicelik veya ezoterik ve mistik bir şifreleme aracına indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamSayının hem ilahi hüccetin tam ikamesinde bir kemal derecesi hem de toplumsal ve ahlaki imtihanlarda nihai bir eşik göstergesi olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerde geçen dokuz ve katlarını bağlamından kopararak hesapsız batınî teviller üretmek veya tarihsel vakalardaki hukuki ve siyasi fesat uyarısını görmezden gelmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da yer alan sayısal ifadelerin rastgele birer miktar değil, mucizenin ikamesi, fesadın örgütlenişi, takvim dengesi ve ahiret nizamının eşikleriyle doğrudan ilişkili olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. Musa'nın risalet delillerinde (İsrâ 17:101, Neml 27:12), Semûd kavminin yıkılış sürecinde (Neml 27:48), Ashâb-ı Kehf'in zaman hesabında (Kehf 18:25) ve Sekar bekçilerinde (Müddessir 74:30).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'daki sayıların anlamsız detaylar olduğu yanılgısını ve sayıları tamamen metin dışı hurafelere alet eden aşırı batınî yorumları düzeltir; her sayının bağlamsal bir ağırlık ve eşik taşıdığını ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBirler dizisinin en yüksek tekil sayısı, sekizden sonra gelen dokuz niceliği ve dokuza tamamlama eylemi.
  • Soyut anlamBir üst basamağa veya tamlığa geçmeden önceki nihai doygunluk, son sınır ve imtihan eşiği.
  • Sistematik karşılıkHüccetin tamamlanmasında nihai delil kümesi, toplum düzeninde fesat örgütlenmesinin karar odağı ve sistemik basamak dönüşümünün sınır noktası.
  • LaTeX modeliS={x∈N∣1≤x≤b−1}  ⟹  max⁡(S)=b−1
  • LaTeX açıklamasıFormülde b, kullanılan sayı tabanını temsil eder (onluk sistemde b=10). S kümesi, bu tabandaki tek haneli basamak elemanlarını gösterir. Kümenin en büyük elemanı olan max⁡(S)=b−1, taban atlamadan önceki nihai tekil eşik olan dokuz sayısını ve ulaşılabilecek son doyum noktasını modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ت