تمم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ت-م-م19 sîga, 62 mücavir kök, 20 ayet, 12 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رأسيُتِمَّأَتِمُّواحججفَأَتَمَّهُنَّفَأَتِمُّواأَتْمِمْتممكملأَتْمَمْتَنعمسبعرودكلموَتَمَّتْحرم

KökSîga 19Ayet 20Sure 12Mücavir 62

▶ Ağı aç (3B)

تمم

ت - م - م

KÖK
  • 22 geçiş
  • 20 ayet
  • 19 sîga
  • 9 sözlük

Çiçeklenmiş ağaç demektir. Kemal ise meyve vermiş ağaç demektir. Çiçeklenmiş bitki demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Çiçeklenmiş ağaç demektir. Kemal ise meyve vermiş ağaç demektir. Çiçeklenmiş bitki demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.533 harf
باب التاء والميم ت م، م ت يستعملان تم: تَمَّ الشيءُ يتِمُّ تَماماً، تَمَّمَه اللهُ تَتميماً وتَتِمَّةً. وتَتِمَّةُ كلّ شيءٍ ما يكون تماماً لغايته كقولك: هذه الدراهِمُ تمام هذه المائة، وتَتِمَّةُ هذه المائة. والتِّمُّ: الشيءُ التامُّ يقال: جَعَلتُه تِمّاً، أي بتمامِه. والتَّميمةُ: قلادة من سُيُور، ورُبَّما جُعِلَت العُودة التي تُعَلَّقُ في أعناق الصِّبيان، قال: وكيف يضِلُّ العَنْبَريُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR562 harf
تمَّ الشيءُ تمَاماً. وأَتَمَّهُ غيره وتَمَّمَهُ واسْتَتَمَّهُ بمعنى. وأَتَمَّتِ الحُبْلى فهي مُتِمٌّ، إذا تَمَّتْ أيامُ حَملها. وولدتْ لِتَمامٍ وتِمامٍ، ووُلِدَ المولود لتَمامٍ وتمامٍ. وقمرٌ تَمامٌ وتِمامٌ، إذا تَمَّ ليلةَ البدر. وليل التمامِ مكسور لا غير، وهو أطولُ ليلةٍ في السنة. وقال: فَبِتُّ أكابدُ لـيلَ الـتِـمـامِ والقلبُ من خَشْيَةٍ مُقْشَعِرُّ ويقال: أبى قائلها إلاَّ تَمّاً وتَمًَا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.172 harf
ت م م تـم تمامـاً وأتمـه وتممـه واستتمه واستتم نعمة الله بالشكر‏.‏ وذهبت فلانة إلى جارتها تستتمها أي تطلب منها تمة وهي ما تتم به نسجها من صوف أو شعر أو وبر‏.‏ قال أبو دؤاد في صفة الإبل‏:‏ فهي كالبيض في الأداحي ما يو - هب منها لمستتم عصام لعزتهـا علـى أهلهـا‏.‏ وهـذه الدراهـم تمـام المائة وتتمتها‏.‏ وقد تممت المائة تتمة‏.‏ ورجل تميم وامرأة تميمة‏:‏ تاماً الخلق وثيقاه‏.‏ واجتمعوا فتتاموا
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.169 harf
تَمَّ الشي يَتِمُّ تَمّاً وتُمّاً وتَمامةً وتَماماً وتِمامةً وتُماماً وتِماماً وتُمَّة وأَتَمَّه غيره وتَمَّمَه واسْتَتَمَّه بمعنىً، وتَمَّمَه الله تَتْميماً وتَتِمَّةً، وتَمامُ الشيء وتِمامَتُه وتَتِمَّتُه: ما تَمَّ به. قال الفارسي: تَمامُ الشيء ما تمَّ به، بالفتح لا غير؛ يحكيه عن أَبي زيد. وأَتمَّ الشيءَ وتَمَّ به يَتِمُّ: جعله تامّاً؛ وأَنشد ابن الأَعرابي: إنْ قلتَ يوماً نَعَمْ بَدْأً، فَتِمَّ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR579 harf
* ت م م * * تَمَّ * الشيء يتم بالكسر * تَمَاما * و * أتَمَّهُ * غيره و * تَمَّمَهُ * و * اسْتَتَمَهُ * بمعنى و * أتَمّتِ * الحبلى فهي * مُتِمُّ * إذا أتمت أيام حملها ﴿وولدت * لِتَمَامٍ * وتِمَامٍ * وولد المولود لتمام وتمام وقمر تَمام وتِمام إذا تم ليلة البدر و * لَيْلُ التّمِام * مكسور لا غير وهو أطول ليلة في السنة و * التَّمِيمةُ * عوذة تعلق على الإنسان وفي الحديث﴾ من علق تميمة فلا أتم الله له
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.883 harf
* | | ( * ! تَمَّ ) الشَّيْءُ ( * ! يَتِمُّ * ! تَمًّا * ! وَتَمامًا مُثَلَّثَتَيْن | * ! وتَمامَةً ) بالفتح ، ( ويُكْسَرُ ) ويُقال : إِنَّ | الكَسْر في التِّمِّ أَفْصَحُ . قالوا : أَبَى | قائلُها إِلاَّ * ! تِمًّا ، مثلَّثة ، أي : * ! تَمامًا ، | ومَضَى على قَوْله ولم يَرْجِع عنه ، | قال الراعي : | | % ( حَتَّى وَرَدْنَ لِتِمِّ خِمْسٍ بائصٍ % | جُدًّا تُغادِرُه الرِّياحُ وَبِيلاَ ) % | | ( * !
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.314 harf
تَمَّ تَمَّ I ( n. ac. تَمّ 1 , تَمَاْم 22 , تَمَاْمَة 22t , تِمَاْم 23 , تِمَاْمَة 23t , تُمَاْم 24 ), a. Was complete, whole, entire, finished. b. [ Bi or 'Ala ], Achieved, performed, accomplished, completed, finished. c. [ Ila ], Reached, arrived at. d. [ 'Ala ], Signed. تَمَّمَ تَمَّمَ II , a. Completed, terminated, finished, accomplished; made complete, perfect. b. Destroyed.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR34.722 harf
تمم تَمَّ - يَتِمُّ - تَمَام - أَتَمَّ - يُتِمُّ تَمَّ - يَتِمُّ + الشيء: ضد " نقص " : يزداد عدده تدريجياً حتى يصل إلى تمامه: يستوفي ما كان ينقصه حتى يعود كما كان: يطرأ عليه نقص في عدد أجزائه ومكوناته، ثم ينضم إليه جزء أو عدد من مثله حتى يعود عدده كما كان يعلم عنه تَمَام : على وزن " فَعَال" اسم فعل مبالغة من " تَمَّ - يَتِمُّ ": الاكتمال:
Maddenin bağlantısı

تمم تَمَّ - يَتِمُّ - تَمَام - أَتَمَّ - يُتِمُّ تَمَّ - يَتِمُّ + الشيء: ضد " نقص " : يزداد عدده تدريجياً حتى يصل إلى تمامه: يستوفي ما كان ينقصه حتى يعود كما كان: يطرأ عليه نقص في عدد أجزائه ومكوناته، ثم ينضم إليه جزء أو عدد من مثله حتى يعود عدده كما كان يعلم عنه تَمَام : على وزن " فَعَال" اسم فعل مبالغة من " تَمَّ - يَتِمُّ ": الاكتمال: استيفاء ما كان ناقصاً: زيدت مقاديره تدريجياً حتى صار كما يعلم عنه تَمَاماً: حال من " تمام": بشكل تام تماماً كما يعلم عنه أَتَمَّ - يُتِمُّ : على وزن " أفعل " من " تَمَّ - يَتُمُّ " : جعله " " يَتُمُّ ": زاد فيه ما كان ينقصه تدريجياً حتى عاد كما يعلم عنه واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اكتمال وتمام الشيء عند مالكه بالوفاء والتأدية كاملة "، وهي: كَمُلَ - يَكْمُلُ (كَمَلَ - يَكْمُلُ) (كَمِلَ - يَكمَلُ)، تَمَّ - يَتِمُّ، جَزى - يَجْزِي، وَفى - يَفي، أَدَى - يَأْدِي، وَدَى - يَدِي (المتعدي) تم - تماماً ﴿ثم آتينا موسى الكتاب تماما على الذي أحسن وتفصيلا لكل شيء وهدى ورحمة لعلهم بلقاء ربهم يؤمنون(154)﴾ الأنعام ﴿وواعدنا موسى ثلاثين ليلة وأتممناها بعشر فتم ميقات ربه أربعين ليلة وقال موسى لأخيه هارون اخلفني في قومي وأصلح ولا تتبع سبيل المفسدين(142)﴾ الأعراف أتم - يتم - متم الله يتم نوره ﴿يريدون أن يطفئوا نور الله بأفواههم ويأبى الله إلا أن يتم نوره ولو كره الكافرون (32)﴾ التوبة ﴿يريدون ليطفئوا نور الله بأفواههم والله متم نوره ولو كره الكافرون (8)﴾ الصف ﴿ياأيها الذين آمنوا توبوا إلى الله توبة نصوحا عسى ربكم أن يكفر عنكم سيئاتكم ويدخلكم جنات تجري من تحتها الأنهار يوم لا يخزي الله النبي والذين آمنوا معه نورهم يسعى بين أيديهم وبأيمانهم يقولون ربنا أتمم لنا نورنا واغفر لنا إنك على كل شيء قدير(8)﴾ التحريم كلماته ﴿وإذ ابتلى إبراهيم ربه بكلمات فأتمهن قال إني جاعلك للناس إماما قال ومن ذريتي قال لا ينال عهدي الظالمين(124)﴾ البقرة ﴿وتمت كلمة ربك صدقا وعدلا لا مبدل لكلماته وهو السميع العليم(115)﴾ الأنعام ﴿وأورثنا القوم الذين كانوا يستضعفون مشارق الأرض ومغاربها التي باركنا فيها وتمت كلمة ربك الحسنى على بني إسرائيل بما صبروا ودمرنا ما كان يصنع فرعون وقومه وما كانوا يعرشون(137)﴾ الأعراف ﴿إلا من رحم ربك ولذلك خلقهم وتمت كلمة ربك لأملأن جهنم من الجنة والناس أجمعين (119)﴾ هود نعمته على أتباع محمد (ص)﴿ومن حيث خرجت فول وجهك شطر المسجد الحرام وحيث ما كنتم فولوا وجوهكم شطره لئلا يكون للناس عليكم حجة إلا الذين ظلموا منهم فلا تخشوهم واخشوني ولأتم نعمتي عليكم ولعلكم تهتدون(150)﴾ البقرة ﴿حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشوني اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم(3)﴾ المائدة ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا قمتم إلى الصلاة فاغسلوا وجوهكم وأيديكم إلى المرافق وامسحوا برءوسكم وأرجلكم إلى الكعبين وإن كنتم جنبا فاطهروا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم منه ما يريد الله ليجعل عليكم من حرج ولكن يريد ليطهركم وليتم نعمته عليكم لعلكم تشكرون(6)﴾ المائدة محمد (ص) ﴿ليغفر لك الله ما تقدم من ذنبك وما تأخر ويتم نعمته عليك ويهديك صراطا مستقيما (2)﴾ الفتح يوسف إبراهيم - اسحاق ﴿وكذلك يجتبيك ربك ويعلمك من تأويل الأحاديث ويتم نعمته عليك وعلى آل يعقوب كما أتمها على أبويك من قبل إبراهيم وإسحاق إن ربك عليم حكيم(6)﴾ يوسف الناس ﴿والله جعل لكم مما خلق ظلالا وجعل لكم من الجبال أكنانا وجعل لكم سرابيل تقيكم الحر وسرابيل تقيكم بأسكمكذلك يتم نعمته عليكم لعلكم تسلمون (81)﴾ النحل الناس يتمون الصيام الحج﴿أحل لكم ليلة الصيام الرفث إلى نسائكم هن لباس لكم وأنتم لباس لهن علم الله أنكم كنتم تختانون أنفسكم فتاب عليكم وعفا عنكم فالآن باشروهن وابتغوا ما كتب الله لكم وكلوا واشربوا حتى يتبين لكم الخيط الأبيض من الخيط الأسود من الفجر ثم أتموا الصيام إلى الليل ولا تباشروهن وأنتم عاكفون في المساجد تلك حدود الله فلا تقربوها كذلك يبين الله آياته للناس لعلهم يتقون(187)﴾ البقرة ﴿وأتموا الحج والعمرة لله فإن أحصرتم فما استيسر من الهدي ولا تحلقوا رءوسكم حتى يبلغ الهدي محله فمن كان منكم مريضا أو به أذى من رأسه ففدية من صيام أو صدقة أو نسك فإذا أمنتم فمن تمتع بالعمرة إلى الحج فما استيسر من الهدي فمن لم يجد فصيام ثلاثة أيام في الحج وسبعة إذا رجعتم تلك عشرة كاملة ذلك لمن لم يكن أهله حاضري المسجد الحرام واتقوا الله واعلموا أن الله شديد العقاب(196)﴾ البقرة الرضاعة ﴿والوالدات يرضعن أولادهن حولين كاملين لمن أراد أن يتم الرضاعة وعلى المولود له رزقهن وكسوتهن بالمعروف لا تكلف نفس إلا وسعها لا تضار والدة بولدها ولا مولود له بولده وعلى الوارث مثل ذلك فإن أرادا فصالا عن تراض منهما وتشاور فلا جناح عليهما وإن أردتم أن تسترضعوا أولادكم فلا جناح عليكم إذا سلمتم ما آتيتم بالمعروف واتقوا الله واعلموا أن الله بما تعملون بصير(233)﴾ البقرة العهد إلى مدته ﴿إلا الذين عاهدتم من المشركين ثم لم ينقصوكم شيئا ولم يظاهروا عليكم أحدا فأتموا إليهم عهدهم إلى مدتهم إن الله يحب المتقين(4)﴾ التوبة ﴿قال إني أريد أن أنكحك إحدى ابنتي هاتين على أن تأجرني ثمانية حجج فإن أتممت عشرا فمن عندك وما أريد أن أشق عليك ستجدني إن شاء الله من الصالحين(27)﴾ القصص مختار الصحاح ● [تمم] ت م م: تَمَّ الشيء يتم بالكسر تَمَاما و أتَمَّهُ غيره و تَمَّمَهُ و اسْتَتَمَهُ بمعنى و أتَمّتِ الحبلى فهي مُتِمُّ إذا أتمت أيام حملها، وولدت لِتَمَامٍ وتِمَامٍ وولد المولود لتمام وتمام وقمر تَمام وتِمام إذا تم ليلة البدر و لَيْلُ التّمِام مكسور لا غير وهو أطول ليلة في السنة و التَّمِيمةُ عوذة تعلق على الإنسان وفي الحديث ﴿من علق تميمة فلا أتم الله له﴾ قيل هي خرزة وأما المعاذات إذا كتب فيها القرآن وأسماء الله تعالى فلا بأس بها و التَّمْتَامُ الذي فيه تَمْتمةٌ وهو الذي يتردد في التاء و تَتَامُّوا أي جاءوا كلهم وتموا الراغب تم تمام الشيء: انتهاؤه إلى حد لا يحتاج إلى شيء خارج عنه، والناقص: ما يحتاج إلى شيء خارج عنه. ويقال ذلك للمعدود والممسوح، تقول: عدد تام وليل تام، قال: }وتمت كلمة ربك﴿[الأنعام/115]،﴾والله متم نوره﴿[الصف/8]،﴾وأتممناها بعشر فتم ميقات ربه{ [الأعراف/142]. ملخص اللسان 1. تَمَّ الشي يَتِمُّ تَمّاً وتُمّاً وتَمامةً وتَماماً وتِمامةً وتُماماً وتِماماً 2. وأَتمَّ الشيءَ وتَمَّ به يَتِمُّ: جعله تامّاً؛ 3. أَعوذ بكلمات الله التامَّاتِ: التَّمام ههنا أَنها تنفَع المُتَعَوِّذ بها وتَحْفَظه من الآفات وتَكْفيه. 4. اللهمَّ رَبَّ هذه

Sîgalar(19)

Mücavir kökler62 mücavir (251 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كمل

    3 ortak ayet · Tam

  2. نعم

    6 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır

  3. طفأ

    2 ortak ayet · TFV Tafve(tı ile) kaynayan tencerede taşan köpük demektir

  4. رود

    5 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  5. حجج

    3 ortak ayet · Hacebe kaş demektir

  6. عشر

    3 ortak ayet · “On” demektir

  7. كلم

    4 ortak ayet · Kelime

  8. صوم

    2 ortak ayet · “Sume” damga demektir

  9. فوه

    2 ortak ayet · Onların ağızları ile

  10. وقي

    5 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…

  11. رأس

    2 ortak ayet · Baş demektir

  12. حرم

    3 ortak ayet · Hiram keçe demektir

Geçtiği ayetler(20)

  1. وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلًا لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

    Tam olduRabbının sözü; doğruluk ve adalet yönünden tam kemalindedir. O’nun sözlerini değiştirebilecek yoktur. O; Semi’dir, Alim’dir.

  2. … كَانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ الْحُسْنَى عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ بِمَا صَبَرُوا …

    Ve tam olduHor görülmüş olan kavmi de, bereketlendirdiğimiz yerin doğularına ve batılarına mirasçı kıldık. Rabbının İsrailoğullarına vukü bulan güzel sözü de onların sabretmelerinden dolayı yerini buldu. Firavun’un da, kavminin de yapmakta ve yükselmekte oldukları şeyleri harab ettik.

  3. إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ

    Ve tam olduEsasen onları bunun için yaratmıştır. Rabbının rahmet ettikleri müstesnadır. Bununla beraber, Rabbının şu sözü de tamamen yerine gelmiştir: Şüphesiz ki Ben, cehennemi hep insan ve cinn ile dolduracağım.

Sîga sayfası: فَأَتَمَّهُنَّ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökتمم
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer (muza‘af)
Bağlamsal Yakın Köklerكمل, قضى, بلغ
Zıt Kökنقص
Çekirdek Özet 1Bir şeyin son parçasının eklenmesiyle bütünlenmesi, kesintiye uğramadan nihai sınırına varması
Çekirdek Özet 2İlahi nimetin, nurun, sürenin, ahdin ve kelimenin hiçbir gedik kalmaksızın tamamına erdirilmesi
Çekirdek Özet 3Süreçsel bütünlük, akitlerin noksansız ifası ve taahhütlerin açık uç bırakılmadan kapatılması
Kritik Hata RiskiSürecin nihai sınıra ulaştırılmasını ifade eden tamam kavramını, mahiyet olgunluğunu ifade eden kemal kavramıyla karıştırıp lafız nüansını yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
تمBirikerek sona doğru ilerleme, ardışık adımların toplanıp bir sınıra dayanmasıمKapanma ve toparlanma bildiren mîm harfinin yinelenmesiyle hareket, dağılmayı önleyen ve eksik parçayı bütüne ekleyerek yapıyı nihai sınırında sabitleyen kesin bir bütünlenmeye dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
تişaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonSürecin ulaşacağı nihai hedefi, belirlenmiş sınırı ve tamamlanma noktasını işaret eder
مsu; akış, çokluk, derinlikSürecin içindeki unsurların toplanıp birbirine eklemlenerek akmasını ve birikmesini temsil eder
مsu; akış, çokluk, derinlikİlk akışın nihai havuzda birleşmesi gibi, toplanan tüm unsurların son bir hamleyle birleşip boşluksuz bir bütün oluşturmasını pekiştirir
تممBelirlenmiş bir sınıra doğru biriken unsurların, son parçanın da eklenmesiyle hiçbir eksik bırakmaksızın birleşmesi ve yapının nihai haline kavuşması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDokumacılıkta kumaşın bitirilmesi için gereken son yün parçasının (tümme) eklenmesi; ayın dolunay evresine gelerek yuvarlağını tamamlaması ve sayının son birimle denkleştirilmesi
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî şiirinde, devenin kusursuzluğunu ve sahibinin ona olan bağlılığını anlatırken yardım dileyen kimseye karşı bile eksiltilmeden korunmasını ifade etmek üzere bu kökten türeyen formu kullanmıştır
Erken Arapça kullanımİbn Mes‘ûd’dan nakledilen rivayette, çocukların afetten korunup gelişimlerini tamamlamaları inancıyla boyunlarına asılan nazarlıklar temîme olarak adlandırılmış ve şirk kapsamında değerlendirilmiştir

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Esâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Arapça تمم kökü, Kuzeybatı Sami dilleri başta olmak üzere Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda köklü bir geçmişe sahiptir. İbranicede yer alan t-m-m (ת-מ-ם) kökü tükenmek, sonuna varmak, tamam olmak ve lekesiz/bütün olmak anlamlarını taşırken, Süryanicede t-m-m (ܬܡ) biçimi sona erme, yetinme ve durulma anlam alanını muhafaza eder. Akadca tamû kökünde ise antlaşmanın bağlanması ve yeminin nihayete erdirilmesi yönünde semantik bir özelleşme görülür. Sami dillerindeki ortak semantik matris, parçalı haldeki bir yapının ya da zaman diliminin ardışık adımlarla ilerleyerek eksik kısmını kapatması ve nihai hududuna ulaşmasıdır. Arapçada bu çekirdek, hem maddî nesnelerin (dokuma tezgahındaki kumaşın son ipi, sayının denkliği) hem de soyut ve ahdî süreçlerin (vaadin gerçekleşmesi, nimetin ihsanı, ibadetin süresinin doldurulması) açık bırakılmaksızın nihayete erdirilmesi yönünde berraklaşmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönKumaşın son atkısı (tümme), dolunay (bedr-i tamâm) ve muska (temîme)Dokumayı bitiren son iplik veya çocuğu koruyup ömrünü tamamlatacağı sanılan nesne üzerinden son parçayı ekleme anlamı gelişmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice tāmam, Süryanice tammâ, Akadca tamûNiceliğin tükenmesi, sürenin dolması ve ahdin bağlanması ekseninde ortak Kuzeybatı Sami mirasıdırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami kolu dışındaki Afro-Asyatik dallarda düzenli fonetik denkliği gösteren kesin veri bulunmamaktadırVeri bulunamadı

Kaynak Gesenius, HALOT, Lisānü’l-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
تممAnlamlıTamamlanmak, bitmekBir şeyin son parçasının eklenmesiyle sona ermesi ve eksiksiz olmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
متمAnlamlıBir yere çekilmek, toplanmakKişinin bir yerde ikamet etmesi veya toplanıp kalması anlamında nadir kullanımKur'an'da geçmez; ortak çekirdekten toplanma nüansı taşır
ممتKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
تممMerkezBütünlenme ve sona varmaBir sürecin, sürenin veya yapının son parçası eklenerek açığın kapatılmasıEksikliğin giderilmesi ve nihai sınıra eriş
كملKomşuYetkinlik ve olgunlukBir şeyin özünde, vasıflarında ve niteliğinde en üst kemal derecesine varmasıNiteliksel mükemmellik; tamam niceliksel ve süreçsel bitişi de içerirken kemal zati olgunluğu öne çıkarır
قضىKomşuİcra ve sonlandırmaBir emrin, hükmün veya fiilin kesin olarak yerine getirilip dosyasının kapatılmasıYargısal ve iradi bir kesip bitirme eylemidir
بلغKomşuUlaşma ve erişmeBir hedefe, mekana veya yaş sınırına intikal edip oraya dahil olmaMesafenin veya yaşın katedilmesi boyutunu vurgular
نقصZıtEksilme ve noksanlıkBütünü oluşturan parçalardan birinin zayi olması veya eksik kalmasıTamamın karşıtı olarak yapıda gedik açılması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaتممTamamlanmak, eksiksiz olmakSürecin son parçasının eklenerek nihayete ermesiKesin
Latincecomplere, consummareDoldurmak, sonuna vardırmakComplere boşluğu doldurarak tam yapmayı, consummare ise nihai toplamına ulaştırmayı karşılarGüçlü
İngilizcecomplete, consummate, fulfillTamamlamak, sonlandırmak, ifa etmekComplete parçaları birleştirip bitirmeyi, fulfill ise bir taahhüdü noksansız yerine getirmeyi ifade ederGüçlü
Almancavollenden, abschließenTamamına erdirmek, kapatmakVollenden sürecin nihai amacına ulaşmasını, abschließen ise devrenin açık uç kalmadan kapatılmasını karşılarGüçlü
Fransızcaachever, compléterBitirmek, tamamlamakAchever sona erdirmeyi, compléter eksik unsuru katarak bütünü elde etmeyi vurgularGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İbadet ve amel süresini doldurmaBelirlenmiş vaktin sonuna kadar ameli kesintisiz sürdürmeOrucun geceye kadar tamamlanması bağlamı (Bakara 2:187); hac ve umrenin eksiksiz edası (Bakara 2:196)
Ahdi ve sözleşmeyi noksansız ifa etmeTaahhüt edilen süreyi veya şartları harfiyen yerine getirmeMüşriklerle yapılan antlaşma süresinin sonuna kadar korunması (Tevbe 9:4); Hz. Musa'nın mehir süresini tamamlaması (Kasas 28:27)
İlahi nimetin ikmali ve genişletilmesiİnsana lütfedilen hidâyet, zafer ve esenliğin kesintisiz nihayete erdirilmesiPeygamberlere ve müminlere verilen nimetin tamamlanması (Yûsuf 12:6, Nahl 16:81, Fetih 48:2)
Nurun ve ilahi takdirin galebesiEngellemelere rağmen hakkın ve nurun nihai zaferine ulaştırılmasıİnkarcıların söndürmek istediği ilahi nurun kemale erdirilmesi (Tevbe 9:32, Saf 61:8); müminlerin nur talebi (Tahrîm 66:8)
Hükmün ve kelimenin tahakkukuİlahi vaadin ve adaletin şüpheye yer bırakmayacak şekilde tecelli etmesiRabbin kelimesinin doğruluk ve adaletle tamam olması (En‘âm 6:115, A‘râf 7:137, Hûd 11:119)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi kelam ve nurun itmamıKelimâtullah'ın tam oluşu (eksiklik ve tahrif kabul etmemesi) ve ilahi nurun tamamlanmasının vaad-vaid eksenindeki kesinliğiİlahi iradenin engellenemezliği ve vahyin ontolojik eksiksizliği
Fıkıhİbadet ve akitlerin itmamıBaşlanmış bir ibadetin (oruç, hac) bozulmadan son sınırına ulaştırılması zorunluluğu ve sözleşmelerdeki vadelerin noksansız infazıHukuki geçerlilik, eksik ifanın geçersizliği ve sürenin dolumu
TefsirKemal ve tamam ayrımıMâide 5:3 ayetindeki dinin ikmali ile nimetin itmamı arasındaki lafız farkı üzerinden yürütülen kavramsal tahlillerDinin öz ve hüküm bakımından yetkinleşmesi kemal, nimetin pratik olarak yayılıp son sınırına varması tamam olarak yorumlanır
HadisCâhiliye adetleri ve dualarÇocuğa takılan muskaların (temîme) şirk sayılması ve ezan duasında İslam çağrısının ed-da‘vetü’t-tâmme olarak nitelenmesiBatıl koruma araçlarının reddi; hak davetin ise noksansız ve kuşatıcı oluşu

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahyin ve nimetin tamamlanmasıİtmâm-ı NimetSürecin nihayete erdirilmesiİlahi hidâyetin hiçbir açık nokta bırakılmaksızın hayata geçirilmesi ve müminlerin kemale erdirilmesiKesin
İlmiMetodolojik bütünlükAksiyomatik tamamlamaBoşluksuz sistem kurmaBir nazariyenin veya mantıksal kurgunun tüm öncüllerinin birbirini tamamlayarak tutarlı bir bütüne ulaşmasıGüçlü
SiyasiUluslararası muahedelerAhde vefa ve süreyi ikmalMeşruiyeti korumaDevletler arası antlaşma şartlarının ve barış vadelerinin keyfi kesintiye uğratılmadan sonuna kadar yürütülmesiKesin
İktisadiAkdi ifa ve teslimatEksiksiz ödeme ve teslimGüven ve istikrar tesisiBorç, istihdam ve ticaret sözleşmelerinde taahhüt edilen miktarın ve sürenin noksansız kapatılmasıKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBelirli integral ve küme tümlemeBir eğrinin altında kalan alanın belirlenmiş sınırlar arasında boşluksuz toplanması veya bir alt kümenin evrensel kümeyi tamamlayacak şekilde tümleyeniyle birleşmesiGüçlü
Beşeri bilimlerBorcun tam ifası ve Gestalt tamamlama ilkesiHukukta edimin eksiksiz yerine getirilerek borcun sukut etmesi; psikolojide zihnin eksik bırakılmış figürleri boşlukları doldurarak tam bir bütün olarak algılama eğilimiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİtmam kavramını alelade bir kronolojik bitiş, mekanik bir sonlandırma veya sadece bir şeyin arkasını getirme olarak anlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da itmam; ilahi kelimenin tahakkuku, nurun karanlıkları bastırması, nimetin kemale erdirilmesi ve ibadetin ruhuna uygun biçimde son anına kadar sabırla korunmasıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki itmam emirlerini yüzeysel bir formalite veya sadece vakit doldurma sayarak, sürecin gerektirdiği hakkaniyeti, iç tutarlılığı ve ahde vefayı ihmal etmek; ayrıca kemal ile tamam arasındaki ince farkı kaybederek Kur'an lafızlarının özgül ağırlığını silikleştirmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Bu kök, ilahi projenin ve tekliflerin rastlantısal veya yarım bırakılmış süreçler olmadığını; her hükmün, vaadin ve ibadetin belirlenmiş bir gayeye ve nihai sınıra doğru eksiksiz biçimde yürütüldüğünü kavramak için zorunludur.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Dinin ve nimetin ikmalini ilan eden teşri ayetlerinde (Mâide 5:3), ibadet sürelerini tayin eden ahkam ayetlerinde (Bakara 2:187, 2:196), peygamberlerin taahhüt ve imtihan kıssalarında (Bakara 2:124, Kasas 28:27) ve nurun galebesini bildiren tebşir ayetlerinde (Tevbe 9:32, Saf 61:8) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müslümanların taahhütlerini yarıda bırakabileceği veya şartları kendi lehlerine tek taraflı esnetebileceği zannını yıkar; ilahi kelamın ve vaadin hiçbir şüphe ve eksiklik barındırmaksızın kesin bir biçimde yerine geleceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKumaşın dokunmasını bitiren son ipin eklenmesi, sayının veya sürenin son parçayla birleşerek eksiksiz bir bütün haline gelmesi.
  • Soyut anlamBir sürecin, taahhüdün, ilahi vaadin ya da nimetin hiçbir gedik ve açık nokta bırakılmaksızın nihai hedefine ve sınırına ulaştırılması.
  • Sistematik karşılıkSistematik bütünlenme, akitlerin noksansız ifası, süreçsel döngülerin açık uç bırakılmadan kapatılması ve ilahi takdirin tam tahakkuku.
  • LaTeX modelilim⁡k→n(T−∑i=1kxi)=0  ⟹  ∑i=1nxi=T
  • LaTeX açıklamasıFormülde T nihai hedefi, belirlenmiş süreyi veya tam bütünü temsil eder. xi sisteme ardışık olarak eklenen her bir parçayı, ameli veya süreci simgeler. Toplamın indisi k, belirlenmiş son sınır olan n değerine ulaştığında, hedeflenen tam değer T ile gerçekleşen toplam arasındaki fark sıfıra iner. Bu durum, son parçanın da eklenmesiyle yapıda hiçbir açığın kalmadığı ve itmam hareketinin kesin bir eşitlikle kapandığı matematiksel durumunu ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ت