تمم
ت - م - م
KÖK- 22 geçiş
- 20 ayet
- 19 sîga
- 9 sözlük
Çiçeklenmiş ağaç demektir. Kemal ise meyve vermiş ağaç demektir. Çiçeklenmiş bitki demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Çiçeklenmiş ağaç demektir. Kemal ise meyve vermiş ağaç demektir. Çiçeklenmiş bitki demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.533 harfباب التاء والميم
ت م، م ت يستعملان
تم:
تَمَّ الشيءُ يتِمُّ تَماماً، تَمَّمَه اللهُ تَتميماً وتَتِمَّةً.
وتَتِمَّةُ كلّ شيءٍ ما يكون تماماً لغايته كقولك: هذه الدراهِمُ تمام هذه المائة، وتَتِمَّةُ هذه المائة.
والتِّمُّ: الشيءُ التامُّ يقال: جَعَلتُه تِمّاً، أي بتمامِه.
والتَّميمةُ: قلادة من سُيُور، ورُبَّما جُعِلَت العُودة التي تُعَلَّقُ في أعناق الصِّبيان، قال:
وكيف يضِلُّ العَنْبَريُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR562 harfتمَّ الشيءُ تمَاماً. وأَتَمَّهُ غيره وتَمَّمَهُ واسْتَتَمَّهُ بمعنى. وأَتَمَّتِ الحُبْلى فهي مُتِمٌّ، إذا تَمَّتْ أيامُ حَملها. وولدتْ لِتَمامٍ وتِمامٍ، ووُلِدَ المولود لتَمامٍ وتمامٍ. وقمرٌ تَمامٌ وتِمامٌ، إذا تَمَّ ليلةَ البدر. وليل التمامِ مكسور لا غير، وهو أطولُ ليلةٍ في السنة. وقال:
فَبِتُّ أكابدُ لـيلَ الـتِـمـامِ والقلبُ من خَشْيَةٍ مُقْشَعِرُّ
ويقال: أبى قائلها إلاَّ تَمّاً وتَمًَا
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.172 harfت م م
تـم تمامـاً وأتمـه وتممـه واستتمه واستتم نعمة الله بالشكر.
وذهبت فلانة إلى جارتها تستتمها أي تطلب منها تمة وهي ما تتم به نسجها من صوف أو شعر أو وبر.
قال أبو دؤاد في صفة الإبل: فهي كالبيض في الأداحي ما يو - هب منها لمستتم عصام لعزتهـا علـى أهلهـا.
وهـذه الدراهـم تمـام المائة وتتمتها.
وقد تممت المائة تتمة.
ورجل تميم وامرأة تميمة: تاماً الخلق وثيقاه.
واجتمعوا فتتاموا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR12.169 harfتَمَّ الشي يَتِمُّ تَمّاً وتُمّاً وتَمامةً وتَماماً وتِمامةً وتُماماً وتِماماً وتُمَّة وأَتَمَّه غيره وتَمَّمَه واسْتَتَمَّه بمعنىً، وتَمَّمَه الله تَتْميماً وتَتِمَّةً، وتَمامُ الشيء وتِمامَتُه وتَتِمَّتُه: ما تَمَّ به. قال الفارسي: تَمامُ الشيء ما تمَّ به، بالفتح لا غير؛ يحكيه عن أَبي زيد. وأَتمَّ الشيءَ وتَمَّ به يَتِمُّ: جعله تامّاً؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
إنْ قلتَ يوماً نَعَمْ بَدْأً، فَتِمَّ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR579 harf* ت م م * * تَمَّ * الشيء يتم بالكسر * تَمَاما * و * أتَمَّهُ * غيره و * تَمَّمَهُ * و * اسْتَتَمَهُ * بمعنى و * أتَمّتِ * الحبلى فهي * مُتِمُّ * إذا أتمت أيام حملها ﴿وولدت * لِتَمَامٍ * وتِمَامٍ * وولد المولود لتمام وتمام وقمر تَمام وتِمام إذا تم ليلة البدر و * لَيْلُ التّمِام * مكسور لا غير وهو أطول ليلة في السنة و * التَّمِيمةُ * عوذة تعلق على الإنسان وفي الحديث﴾ من علق تميمة فلا أتم الله له
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR13.883 harf* | | ( * ! تَمَّ ) الشَّيْءُ ( * ! يَتِمُّ * ! تَمًّا * ! وَتَمامًا مُثَلَّثَتَيْن | * ! وتَمامَةً ) بالفتح ، ( ويُكْسَرُ ) ويُقال : إِنَّ | الكَسْر في التِّمِّ أَفْصَحُ . قالوا : أَبَى | قائلُها إِلاَّ * ! تِمًّا ، مثلَّثة ، أي : * ! تَمامًا ، | ومَضَى على قَوْله ولم يَرْجِع عنه ، | قال الراعي : | | % ( حَتَّى وَرَدْنَ لِتِمِّ خِمْسٍ بائصٍ % | جُدًّا تُغادِرُه الرِّياحُ وَبِيلاَ ) % | | ( * !
* | | ( * ! تَمَّ ) الشَّيْءُ ( * ! يَتِمُّ * ! تَمًّا * ! وَتَمامًا مُثَلَّثَتَيْن | * ! وتَمامَةً ) بالفتح ، ( ويُكْسَرُ ) ويُقال : إِنَّ | الكَسْر في التِّمِّ أَفْصَحُ . قالوا : أَبَى | قائلُها إِلاَّ * ! تِمًّا ، مثلَّثة ، أي : * ! تَمامًا ، | ومَضَى على قَوْله ولم يَرْجِع عنه ، | قال الراعي : | | % ( حَتَّى وَرَدْنَ لِتِمِّ خِمْسٍ بائصٍ % | جُدًّا تُغادِرُه الرِّياحُ وَبِيلاَ ) % | | ( * ! وأَتَمَّه ) * ! إِتْماماً ، ( * ! وَتَمَّمَهُ ) * ! تَتْمِيمًا | * ! وَتَتِمَّةً ، ( * ! واسْتَتَمَّهُ * ! وَتَمَّ به ، و ) * ! تَمَّ | ( عَلَيْه ) : إذا ( جَعَلَهُ * ! تَامًّا ) . وقوله | تعالَى : ! 2 < * ! فأتمهن > 2 ! قال الفَرَّاء : | يريد فَعَمِلَ بِهِنَّ . وقوله تَعالَى : | ! 2 < * ! وأتموا الحج والعمرة لله > 2 ! قِيل : | * ! إِتْمامُها تَأْدِيَةُ كُلِّ ما فِيهما من | الوُقُوفِ والطَّواف وغير ذلك . | | ويقال : * ! تَمَّ عليه ؛ أي : اسْتَمَرَّ عليه ، | وأنشد ابنُ الأعرابيّ : | % ( إِنْ قُلْتَ يَوْمًا نَعَمْ بَدْأً * ! فَتِمَّ بِها % | فإنّ إِمْضاءَها صِنْفٌ من الكَرَمِ ) % | | ( * ! وتَمامُ الشَّيْءِ * ! وَتَمامَتُه * ! وَتَتِمَّتُهُ : ما | * ! يَتِمُّ به ) . وقال الفارسيُّ : * ! تَمامُ | الشيءِ : ما * ! تَمَّ به ، بالفَتْح لا غير ، | يحكيه عن أبي زيد . * ! وَتَتِمَّةُ كُلِّ |
| شيء : ما يكونُ * ! تَمامَ غايَتِه ، كقولك : | هذه الدراهِمُ * ! تَمامُ هذِهِ المائةِ ، * ! وَتَتِمَّةُ | هذِهِ المائة . | | قال شيخُنا : وقد سَبَقَ في ( ( ك م ل ) ) | أنّ * ! التَّمامَ والكَمالَ مُترادِفان عند | المُصَنّف وغيره ، وأنَّ جَماعةً | يفرقون بَيْنَهما بما أَشَرْنا إليه . وزعم | العَيْنِيُّ أنّ بينهما فَرْقاً ظاهِرًا ولم | يُفْصِحْ عنه ، وقال جماعةٌ : التّمامُ : | الإِتْيانُ بما نَقَص من الناقِص ، | والكَمالُ : الزِّيادةُ على التَّمامِ ، فلا | يَفْهَمُ السامعُ عَرَبِيًّا أو غيره مِنْ رجُلٍ | تامّ الخَلْقِ إِلاّ أَنّه لا نَقْصَ في | أَعْضائه ، وَيَفْهَمُ من كاملٍ وَخَصَّه | بِمَعْنَى زائدٍ على التَّمامِ كالحُسْنِ | والفَضْلِ الذاتيِّ أو العَرَضي ، | فالكَمال تَمامٌ وزِيادَة ، فهو أَخَصُّ | وقد يُطْلَق كُلٌّ على الآخَرِ تَجَوُّزًا ، | وعليه قولُه تَعالَى : ! 2 < اليوم أكملت لكم دينكم * ! وأتممت عليكم نعمتي > 2 ! | | كذا في كتاب التَّوْكِيد لابن أبِي | الإِصْبعَ . وقيل : التّمام يَسْتَدْعِي سَبْقَ | نَقْصٍ بِخِلاف الكَمال . وقيل : غير | ذلك مِمّا حَرَّره البَهاءُ السُّبْكِيُّ في | عَرُوسِ الأَفْراح وابنُ الزَّمْلَكاني في | شَرْحِ التِّبْيان وغير واحد . قلت : | وقال الحَرَالِيُّ : الكَمالُ : الانْتِهاء إلى | غايَةٍ ليس وَراءها مَزِيدٌ من كُلِّ | وَجْه . وقال ابنُ الكَمال : : كَمالُ | الشَّيْءِ حُصولُ ما فِيه الغَرَضُ مِنْه ، | فإذا قيل : كَمُلَ فَمَعْناهُ حَصَلَ ما هُوَ | الغَرَض مِنْه . | | ( ولَيْلُ * ! التِّمامِ ، كَكِتابٍ ) ، ولَيْلُ | * ! تِمام ، كلاهما بالإضافة ، ( ولَيْلٌ ) | تِمامٌ ، ولَيْلٌ ( * ! تِمامِيٌّ ) كِلاهُما على | النَّعْت : ( أَطْوَلُ ) ما يكونُ من ( لَيالِي | الشِّتاءِ ) ، قال الأصمعيُّ : وَيَطُولُ لَيْلُ | التِّمام حَتَّى تَطْلع فيه النُّجُوم كلّها ، | وهي لَيْلَة ميلادِ عِيسَى على نَبِيّنا | وعليه أفضلُ الصَّلاةِ والسَّلام ، | والنَّصارَى تَعظّمها وتقوم فيها . ( أوْ |
| هِيَ ثَلاث ) لَيالٍ ( لا يُسْتَبانُ نُقْصانها ) | مِنْ زِيادتِها ، ( أو هِيَ إِذا بَلَغَتْ اثْنَتَيْ | عَشْرَةَ ساعَةً فَصاعِدًا ) ، أو إِذا بَلَغَت | ثلاثَ عَشَرَةَ ساعةً إلى خَمْسَ عشَرَة | ساعةً ، قال امرؤْ القَيْس : | % ( فبِتُّ أُكابِدُ لَيْلَ التِّمامِ % | والقَلْبُ مِنْ خَشْيَةٍ مُقْشَعِرّْ ) % | | وقال أبو عَمْرٍ و : لَيْلُ التِّمام ستَّةُ | أَشْهُرٍ ، ثلاثةُ أَشْهُرٍ حين يَزِيدُ على | ثِنْتَيْ عَشَرَة ساعةً ، وثلاثةُ أَشْهُرٍ | حين يَرْجِع ، قال : وسمعتُ ابنَ | الأعرابيّ يقول : كُلُّ لَيْلَةٍ طالتْ | عليك فلم تَنَمْ فيها فَهي لَيْلَةُ التِّمام ، | أو هي كَلَيْلَةِ التِّمامِ . وقال الفَرَزْدَق : | % ( * ! تِمامِيَّا كَأَنَّ شَآمِياتٍ % | رَجَحْنَ بجانِبَيْه من الغُؤُورِ ) % | | وقال ابنُ شُمَيْل : لَيْلَةُ السَّواءِ لَيْلَةُ | | ثَلاثَ عَشَرَة ، وفيها يَسْتَوِي القَمَرُ ، | وهي لَيْلَةُ التَّمام ، ولَيْلَة تَمامِ القَمَر ، | وهذا بفَتْح التاء ، والأوَّلُ بالكَسْر . | | ( و ) يُقالُ : ( وَلَدَتْهُ * ! لِتِمٍّ * ! وتِمامٍ ) ، | بكَسْرِهما ، ( ويُفْتَحُ الثَّانِي ، أي ) | بَلَّغَتْه ( تَمام الخَلْق ) ، أي : تَمَّ | خَلْقُه ، وحكَى ابنُ بَرِّي عن | الأصمعيِّ : وَلَدَتْه التَّمامَ ، بالألف | واللام ، قال : ولا تجيءُ نَكرَةً إِلاّ | في الشِّعْر . | | ( * ! وَأَتَمَّتْ ) المرأةُ ( فَهِيَ * ! مُتِمٌّ : دَنا | وِلادُها ) ، * ! وأَتَمَّتِ الحُبْلَى : إِذا تَمَّتْ | أيامُ حَمْلِها ، وَأَتَمَّتِ الناقَةُ : دَنا | نِتاجُها ، وفي حديث أسماء : | ( ( خَرَجْتُ وَأَنا * ! مُتِمٌّ ) ) ، يقال : امرأةٌ | مُتِمٌّ ؛ للحامِلِ إذا شارَفَت الوَضْعَ . | | ( و ) * ! أَتَمَّ ( النَّبْتُ : اكْتَهَلَ . و ) أَتَمَّ | ( القَمَرُ : امْتَلأَ فَبَهَرَ ، فَهُوَ بَدْرُ * ! تَمامٍ ، | ويُكْسَرُ ، ويُوصَفُ به ) ، ويقال : قَمَرُ | تَمامٍ * ! وتِمامٍ : إذا تَمَّ لَيْلَةَ البَدْرِ . وقال | ابنُ دُرَيْد : وُلِدَ الغلامُ * ! لِتمٍّ وتِمامٍ ، |
| وبَدْرُ تِمامٍ ، وكلُّ شيءٍ بعد هذا فهو | تَمامٌ ، بالفتح . | | ( * ! واسْتَتَمَّ النِّعْمَةَ ) بالشُّكْرِ : ( سَأَل | * ! إِتْمامَها ) . | | ( * ! وتَمَّمَ الكَسْرُ : انْصَدَعَ ولم يَبِنْ ، | أو انْصَدَع ثُمَّ بانَ ، * ! كَتَمَّ فيهما ) ، | قال ذو الرُّمَّةِ : | * % ( كانْهِياضِ المُعْنَتِ * ! المُتَتَمِّمِ % ) % * | | أي : تَمَّ عَرَجُه كَسْرًا . كذا في | النسخ والصواب : * ! كَتَتمَّمَ فيهما ، | أي : بتاءين . | | ( و ) * ! تَمَّمَ ( على الجَريحِ : أَجْهَزَ ) ، | وهو مجازٌ . | | ( و ) * ! تَمَّمَ ( القَوْمَ : أَعْطَاهُمْ نَصِيبَ | قِدْحِهِ ) ، عن ابن الأعرابيِّ ، وأنشد : | | % ( إنّي * ! أُتَمِّمُ أَيْسارِي وَأَمْنَحُهم % | مَثْنَى الأيادِي وَأَكْسُو الجَفْنَة الأُدُما ) % | | أي : أُطْعِمُهُم ذلك اللَّحْمَ ، قيل : | وبه سُمِّيَ الرجلُ مُتَمِّمًا . | | ( و ) * ! تَمَّمَ الرجلُ : ( صارَ هَواهُ أو رَأْيُه | أو مَحَلَّتُه * ! تَمِيمِيًّا ) ، نقله اللَّيث ، ( كَتَمَمَّمَ ) | بتاءَيْن ، كما يُقال : تَمَضَّرَ وَتَنَزَّرَ ، | وكأنّهم حَذَفُوا إِحدَى التاءَيْن استثقالاً | للجَمْعِ ، قال الأزهريُّ : وهذا هو | القِياس فيما جاءَ في هذا الباب . | | ( و ) تَمَّمَ ( الشَّيْءَ : أَهْلَكَه وَبَلَّغَه | أَجَلَه ) ، قاله شَمِرٌ ، وأنشد لِرُؤْبَة : | * % ( في بَطْنِه غاشِيَةٌ * ! تُتَمِّمُهْ % ) % * | | قال والغاشِيَةُ : وَرَمٌ يكون في | البَطْنِ . | | ( * ! والتَّمِيمُ ) ، كأميرٍ : ( التَّامُّ الخَلْقِ ، | و ) أَيضًا : ( الشَّدِيدُ ) الخَلْقِ من الناسِ | والخَيْلِ ، وهي بهاءٍ ، قال : |
| % ( وصُلب * ! تَمِيم يَبْهَرُ اللِّبْدَ جَوْزُهُ % | إِذا ما تَمَطَّى في الحِزامِ تَبَطَّرا ) % | | ( و ) التِّمِيمُ : ( جَمْعُ * ! تَمِيمَةٍ ، | * ! كالتَّمائِمِ ) اسمٌ ( لِخَرَزَةٍ رَقْطاءَ تُنْظَمُ | في السَّيْرِ ثمّ يُعْقَدُ في العُنُقِ ) ، قال | سَلَمَةُ بنُ خُرْشُبٍ : | % ( تُعَوَّذُ بالرُّقَى مِنْ غَيْرِ خَبْلٍ % | ويُعْقَدُ في قَلائِدِها * ! التَّمِيمُ ) % | | وقال رقاعُ بن قَيْسٍ الأَسَدِيّ : | % ( بِلاَدٌ بها نِيطَتْ عَلَيَّ تَمائِمِي % | وَأَوَّلُ أَرْضٍ مَسَّ جِلْدِي تُرابُها ) % | | وقال أبو ذُؤَيْب : | % ( وإذا المَنِيَّةُ أَنْشَبَتْ أَظْفارَهاَ % | أَلْفَيْتَ كُلَّ * ! تَمِيمَةٍ لا تَنْفَعُ ) % | | | قال الأزهريُّ : ومَنْ جعل * ! التَّمائم | سُيُورًا فغَيْرُ مُصِيبٍ ، وأمّا قولُ | الفَرَزْدَقِ : | % ( وكَيْفَ يَضِلُّ العَنْبَرِيُّ بِبَلْدَةٍ % | بِها قُطِعَتْ عنه سُيُورُ التَّمائِم ) % | | فإنّه أضافَ السُّيورَ إلى التَّمائِم ؛ | لأنّ التَّمائمَ خَرَزٌ يُثْقَبُ ويُجْعَل فيها | سُيُورٌ وخُيوط تُعَلّق بها . قال ولم أَرَ | بَيْنَ الأعراب خِلافًا أنّ التَّمِيمَةَ هي | الخَرَزَةُ نَفْسُها . ( * ! وَتَمَّمَ المَولُودَ | * ! تَتْمِيمًا : عَلَّقَها عَلَيْهِ ) ، عن ثعلب . | | ( * ! والمُتَمُّ ، بِفَتْحِ التاءِ ) أي : مع ضَمِّ | الميم : ( مُنْقَطَعُ عِرْق السُّرَّةِ ) . | | ( * ! والتُّمَمُ ، كُصُرَدٍ ؛ وَعِنَبٍ : الجِزَزُ | مِن الشَّعَرِ والوَبَرِ والصُّوفِ ) مِمّا تُتِمُّ | به المرأةُ نَسْجها ، ( الواحِدَةُ * ! تُمَّةٌ ) ، | بالضَّمِّ والكَسْرِ ، وفي المُحْكَمِ : ( و ) | أما ( * ! التَّمُّ بالفَتْحِ ) فهو ( اسْمُ الجَمْعِ ، | و ) * ! التِّمُّ ( بالكَسْرِ : الفَأْسُ ) ، عن ابن | الأعْرابيّ . ( و ) : قال غيره : |
| ( المِسْحاةُ ) ، والجمع * ! تِمَمٌ | ( * ! واسْتَتَمَّهُ : طَلَبَها ) ، أي : الجِزَزَ ، | ( منه ) * ! لِيَتِمَّ بها نَسْجُه ، قال أبو دُؤاد : | % ( فَهْيَ كالبَيْضِ في الأداحِيّ لا يُوهَبُ % | مِنْها * ! لِمُسْتَتِمٍّ عِصامُ ) % | | أي : هذه الإِبِلُ كالبَيْضِ في الصِّيانَةِ | والمَلاسَةِ لا يُوجَدُ فيها ما يُوهَبُ ؛ | لأنّها قد سَمِنَت وأَلْقَت أَوْبارَها . | | * ! والمُسْتَتِمُّ : الذي يَطْلُب التِّمَّة ، | والعِصامُ : خَيْطُ القِرْبَة ، ( * ! فَأَتَمَّهُ : | أَعْطاهُ إِيَّاهَا ، * ! والتُّمَّةُ * ! والتُّمَّى ، | بضمّهما ) ، كرُبَّةٍ وَرُبَّى : ( ذلك | المَوْهُوبُ ) من الصُّوفِ أو الوَبَر . | ( و ) * ! تَمامٌ ، ( كَسَحابٍ : ثَلاثَةٌ ، | صَحابِيُّونَ ) ، وهم : تَمَامُ بنُ | العَبَّاسِ بنِ عَبْدِ المُطَّلِبِ ابن عَمِّ | رَسُولِ اللّه صَلَّى اللّهُ تَعالَى عليه | وَسَلَّم ، قال ابنُ عَبْدِ البَرِّ : لَهُ رِوايَةٌ ، | | وَأُمُّهُ أُمُّ وَلَدٍ رُوْمِيَّة . قلتُ : وكان | آخرَ أولادِ أبيه وعاشِرَهُم ، وفيه | يقول الشاعِرُ : | * % ( * ! تَمُّوا * ! بِتَمامٍ وكانُوا عَشَرَهْ % ) % * | | * ! وتَمامُ بن عبيد الأَسَدِيّ من | أَسَد خُزَيْمَة ؛ * ! وَتَمامٌ له وِفادَةٌ مع | بَحِيرا وأبْرَهَةَ في حديثٍ ساقطٍ بمَرَّة . | ( و ) * ! تَمامُ ( بِنْتُ الحُسَيْنِ بنِ قَنانٍ | المُحَدِّثَة ) ، عن هِبَة اللّه بن الطَّبَرِيّ . | ( و ) * ! التَّمامُ ( من العَرُوضِ : ما | اسْتَوْفَى نِصْفُه نِصْفَ الدائرَةِ وكان | نِصْفُهُ الأخيرُ بمنزلة الحَشْوِ ، يَجُوزُ | فيه ما جازَ فيه ، أو ) * ! التامّ من الشِّعْرِ : | ( ما يُمْكِنُ أَنْ يَدْخُلَه الزِّحافُ فَيَسْلَمَ | منه ) ، وقد * ! تَمَّ الجُزْءُ تَمامًا . |
| | ( * ! والمُتَمَّمُ كَمُعَظَّمٍ : كُلُّ ما زِدْتَ عليه | بعد اعْتِدال ) البَيْت ، وكانا من الجُزْء | الذي زِدْتَه عليه نحو فاعِلاتُن في | ضَرْبِ الرَّمَلِ ، سُمِّيَ * ! مُتَمَّمًا ؛ لأنَّك | * ! تَمَّمْتَ أَصْلَ الجُزْءِ . | ( و ) * ! مُتَمِّمُ ( بنُ نُوَيْرَةَ ) بن جَمْرَة | ( * ! التَّمِيمِيُّ ) اليَرْبُوعِيُّ ( الشاعِرُ | الصَّحابِيُّ ) أخو مالِكٍ رضي اللّه | تعالى عَنْهما ، له شعرٌ مَلِيحٌ ، وأخوه | المذكور له وِفادةٌ . وقال ابنُ | الأعرابيّ : سُمِّيَ به لأنّه كان يُطْعِمُ | اللَّحْمَ للمَساكِينِ . | | ( و ) * ! المُتَمِّمُ ( كَمُحَدِّثٍ : مَنْ فازَ | قِدْحُه مَرَّةً بعد مَرْةٍ فَأَطْعَمَ لَحْمَه | المَساكِينَ ، أو ) * ! تَمَّمَ ( نَقَصَ أَيْسارُ | جَزُورِ المَيْسِرِ فَأَخَذَ ) رجلٌ ( ما بَقِيَ | حَتَّى يُتَمِّمَ الأَنْصِباءَ ) . | | ( و ) * ! تَمِيمُ ، ( كأَمِيرٍ ، ابنُ مُرِّ بن أُدِّ بنِ | طابِخَةَ أبو قَبِيلَةٍ ) من مُضَرَ مشهورةٌ | ( ويُصْرَفُ ) . قال شيخُنا : الصَّوابُ | | وَيُمْنَع ؛ لأنَّ الصَّرْفَ فيه أكثرُ ، وقد | يُمْنَع كغَيْرِه من أسماء القَبائل كَثَقِيفَ | وشِبهه ، والصَّرْفُ في تَمِيمٍ أَكْثَرُ . | | قلت : وقال سِيبَوَيْهِ من العَرَبِ مَنْ | يَقولُ : هذِهِ تَمِيمٌ يجعله اسمًا للأَبِ | ويَصْرِفُ ، ومنهم من يجعله اسمًا | للقَبِيلة فلا يَصْرِف ، وقال : قالوا : | * ! تَمِيمُ بنتُ مُرٍّ فَأَنَّثُوا ، ولم يَقُولوا : ابْن . | | ( و ) * ! تَمِيمٌ ( ثَمانِيَةَ عَشَرَ صَحابِيًّا ) | منهم : تَمِيمُ بن أَسِيدٍ العَدَوِيّ ؛ | * ! وَتَمِيمُ بن أَوْسٍ الدارِيُّ ؛ وَتَمِيمُ | ابن بِشْرٍ الأَنصاريّ ، وَتَمِيمُ بن | جُراشَة الثَّقَفِيُّ ؛ وَتَمِيمُ بن | الحارِث السَّهْمِيُّ ؛ وَتَمِيمُ بن حُجْرٍ | الأَسْلَمِيُّ ، وتَمِيمُ بن الحُمامِ |
| الأَنْصارِيّ ، وتَمِيمٌ مَوْلَى | خِراش ، وتَمِيمُ بنُ رَبِيعةَ | الجُهَنِيُ ؛ وتَمِيمُ بن زَيْدٍ | الأنصاريّ ؛ وتَمِيمُ بن سَعْدٍ | التَّمِيمِي ؛ وتَمِيمُ بن سَلَمَةَ ، | وتَمِيمُ بنُ عَبْد عَمْرٍ و أبُو الحَسَن ؛ | وتَمِيمٌ مَوْلَى بَني غَنْم ؛ وتَمِيمُ | ابن مَعْبَد الأنصاري ؛ وتَمِيمُ بن | نَسْر ، وتَمِيمُ بن يَزِيد ؛ | وتَمِيمُ بنُ يَعار ، رضي اللّه تعالى | عَنْهُم . | | ( وكسَفِينَةٍ ) * ! تَمِيمَةُ ( بنتُ وَهْبٍ | مُطَلَّقَة رِفاعَة القَرَظِيّ التي قيل لها | | حَتَّى تَذُوقِي عُسَيْلَتَه ، ( و ) تَمِيمَةُ | ( بِنْتُ ) أبي سُفْيانَ ( أُمَيَّةَ ) بن قَيْسٍ | الأَشْهَلِيَّة ، بايَعَت : ( صحابِيَّتان ) | رضي اللّه تعالى عنهما . | | ( * ! والتَّمْتَمَةُ : رَدُّ الكَلامِ إلى التاءِ | والمِيمِ ) ، وقيل : هو أَنْ يَعْجَل | بِكَلامِه فَلا يَكادُ يُفْهِمُك ، ( أو ) هو | ( أَنْ تَسْبِقَ كَلِمَتُه إلى حَنَكِهِ الأَعْلَى ) . | | وقال اللّيْثُ : * ! التَّمْتَمَةُ في الكَلام أن لا | يُبِينَ اللِّسان ، يُخْطِيءُ مَوْضِعَ الحَرْف | فَيَرْجِع إلى لَفْظٍ كَأَنَّه التاءُ والميمُ ، | وإنْ لم يكن بَيِّنًا . وقال المُبَرّد : | التَّمْتَمَة : التَّرْدِيدُ في التَّاء ، والفَأْفَأَةُ : | التَّرْدِيدُ في الفاءِ ، ( فهو * ! تَمْتامٌ وهي | * ! تَمْتامَةٌ ) ، ولم يَقُلْ : وهي بهاءٍ ، | وكَأَنَّهُ نَسِيَ اصْطِلاحه . | | ( و ) * ! التُّمامَةُ ، ( كَثُمامَةٍ : البَقِيَّةُ ) من | كُلِّ شيء . | | ( * ! والتَّمْتامُ : لَقَبُ ) أبي جَعْفَرٍ ( مُحَمّد | ابن غالِبِ ) بن حَرٍ بٍ ( الضَّبِّيِّ التَّمّارِ ) | ويُعْرَف أيضًا ببَيّاعِ الطَّعامِ ، حَدَّث |
| عن عبد الصَّمَدِ بن النَّعْمانِ ، ومُعَلَّى | ابن مَهْدِيّ ، وَعَمّار بن زَرْبِيٍّ ، | ومُسْلِم بنِ إِبراهيم ؛ وعنه أبو بَكْر | مُحَمّدُ بنُ عبدِ اللّهِ بن إِبراهيمَ ، | وإِسماعيلُ بنُ يَعْقُوبَ بنِ إِبراهيمَ | البَغْدادِيّ ، وقد وقعت لنا أحاديثُهُ | عالِيَةً في الخلعيّات . | ( و ) * ! تَمّامٌ ، ( كَشَدّادٍ : جَماعَةٌ ) من | الناس . | | ( و ) يُقال : ( * ! تَتامُّوا ، أي : جاؤّوا | كُلُّهُمْ * ! وَتَمُّوا ) . ويقال : اجْتَمَعُوا | * ! فَتَتامُّوا عَشَرَةً . وفي الحديث : | ( ( * ! تَتامَّتْ إِلَيْهِ قُرَيْش ) ) أي : أجابَتْه | وجاءَتْه مُتَوافِرَةً مُتَتابِعَةً . | | ( * ! والتَّتَمُّمُ : مَنْ كانَ به كَسْرٌ يَمْشِي به | ثم أَبَتَّ * ! فَتَتَمَّمَ ) ، يقال : ظَلَعَ فلانٌ ثم | * ! تَتَمَّمَ * ! تَتَمُّمًا ، أي : تَمَّ عَرَجُهُ كَسْرًا . | | ( * ! والتُّمْتُمُ ، بالضَّمِّ : السُّمّاقُ ) . | | [ ] وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : | | | كلمةٌ * ! تامَّةٌ ، وَدَعْوة * ! تامَّةٌ ، وُصِفَتا | * ! بالتَّمام لأَنّهما ذِكْرُ اللّهِ فلا يَجُوزُ أَنْ | يكونَ في شَيْءٍ منها نَقْصٌ أو عَيْب . | | وَتَمَّ إلى كَذا : بَلَغَهُ ، قال العَجّاج : | * % ( لَمَّا دَعَوْا يالَ * ! تَمِيمٍ * ! تَمُّوا % * | * إلى المَعالِي وَبِهِنّ سُمُّوا ) % * | | * ! وَتَمَمَ على الأَمْرِ ، بإِظْهار الإِدغام ، | أي : اسْتَمَرَّ عليه ، وهكذا رُوِي حديثُ | مُعاوِيَة : ( ( إِنْ * ! تَمَمْتَ على ما تُرِيدُ ) ) ، قال | ابنُ الأثير : وهي بمَعْنَى المُشَدَّد . | | * ! والتَّمِيمُ من الرِّجال : الطَّوِيلُ . | | والجَذَعُ * ! التامُّ : * ! التِّمُّ : الّذِي | اسْتَوْفَى الوَقْتَ الذي يُسَمَّى فيه | جَذَعًا ، وَبَلَغَ أَنْ يُسَمَّى ثَنِيًّا . | | * ! والتَّمَمُ ، محرَّكةً : التامُّ الخَلْقَ ، | ومثلُه : خَلْق عَمَمٌ . وقال ابن | الأعرابيّ : تُمَّ ، إذا كُسِرَ . |
| | * ! وَتَمَّ : إذا بَلَغ . | | وفي الأساس : تَمَمْتُ عنه العَيْنَ : | دَفَعْتُها بِتَعْلِيقِ التَّمِيمَة [ عَلَيْهِ ] . |
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.314 harfتَمَّ
تَمَّ I ( n. ac. تَمّ 1 , تَمَاْم 22 , تَمَاْمَة 22t , تِمَاْم 23 , تِمَاْمَة 23t , تُمَاْم 24 ),
a. Was complete, whole, entire, finished.
b. [ Bi or 'Ala ], Achieved, performed, accomplished, completed, finished.
c. [ Ila ], Reached, arrived at.
d. [ 'Ala ], Signed.
تَمَّمَ
تَمَّمَ II ,
a. Completed, terminated, finished, accomplished; made complete, perfect.
b. Destroyed.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR34.722 harfتمم
تَمَّ - يَتِمُّ - تَمَام - أَتَمَّ - يُتِمُّ
تَمَّ - يَتِمُّ + الشيء: ضد " نقص " : يزداد عدده تدريجياً حتى يصل إلى تمامه: يستوفي ما كان ينقصه حتى يعود كما كان: يطرأ عليه نقص في عدد أجزائه ومكوناته، ثم ينضم إليه جزء أو عدد من مثله حتى يعود عدده كما كان يعلم عنه
تَمَام : على وزن " فَعَال" اسم فعل مبالغة من " تَمَّ - يَتِمُّ ": الاكتمال:
Sîgalar(19)
- وَتَمَّتْVe tam oldu+1 anlam(وَفَعَلَتْ)×3
- يُتِمَّTamamlar(يُفْعِلَ)×2
- أَتَمَّهَاOnu tamamladı(أَفْعَلَهَا)×1
- أَتِمُّواTamamlayın(أَفْعِلُوا)×1
- أَتْمَمْتَTamamladın(أَفْعَلْتَ)×1
- أَتْمِمْTamamla(أَفْعِلْ)×1
- تَمَامًاTam olmak(فَعَالًا)×1
- فَأَتَمَّهُنَّOnları tamamladı(فَأَفْعَلَهُنَّ)×1
- فَأَتِمُّواTamamlayın(فَأَفْعِلُوا)×1
- فَتَمَّTam oldu(فَفَعَلَ)×1
Mücavir kökler62 mücavir (251 toplam)
- كمل
3 ortak ayet · Tam
- نعم
6 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
- طفأ
2 ortak ayet · TFV Tafve(tı ile) kaynayan tencerede taşan köpük demektir
- رود
5 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- حجج
3 ortak ayet · Hacebe kaş demektir
- عشر
3 ortak ayet · “On” demektir
- كلم
4 ortak ayet · Kelime
- صوم
2 ortak ayet · “Sume” damga demektir
- فوه
2 ortak ayet · Onların ağızları ile
- وقي
5 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- رأس
2 ortak ayet · Baş demektir
- حرم
3 ortak ayet · Hiram keçe demektir
Geçtiği ayetler(20)
وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلًا لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
Tam olduRabbının sözü; doğruluk ve adalet yönünden tam kemalindedir. O’nun sözlerini değiştirebilecek yoktur. O; Semi’dir, Alim’dir.
… كَانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ الْحُسْنَى عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ بِمَا صَبَرُوا …
Ve tam olduHor görülmüş olan kavmi de, bereketlendirdiğimiz yerin doğularına ve batılarına mirasçı kıldık. Rabbının İsrailoğullarına vukü bulan güzel sözü de onların sabretmelerinden dolayı yerini buldu. Firavun’un da, kavminin de yapmakta ve yükselmekte oldukları şeyleri harab ettik.
إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
Ve tam olduEsasen onları bunun için yaratmıştır. Rabbının rahmet ettikleri müstesnadır. Bununla beraber, Rabbının şu sözü de tamamen yerine gelmiştir: Şüphesiz ki Ben, cehennemi hep insan ve cinn ile dolduracağım.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | تمم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (muza‘af) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كمل, قضى, بلغ |
| Zıt Kök | نقص |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin son parçasının eklenmesiyle bütünlenmesi, kesintiye uğramadan nihai sınırına varması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi nimetin, nurun, sürenin, ahdin ve kelimenin hiçbir gedik kalmaksızın tamamına erdirilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Süreçsel bütünlük, akitlerin noksansız ifası ve taahhütlerin açık uç bırakılmadan kapatılması |
| Kritik Hata Riski | Sürecin nihai sınıra ulaştırılmasını ifade eden tamam kavramını, mahiyet olgunluğunu ifade eden kemal kavramıyla karıştırıp lafız nüansını yok saymak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| تم | Birikerek sona doğru ilerleme, ardışık adımların toplanıp bir sınıra dayanması | م | Kapanma ve toparlanma bildiren mîm harfinin yinelenmesiyle hareket, dağılmayı önleyen ve eksik parçayı bütüne ekleyerek yapıyı nihai sınırında sabitleyen kesin bir bütünlenmeye dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Sürecin ulaşacağı nihai hedefi, belirlenmiş sınırı ve tamamlanma noktasını işaret eder |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Sürecin içindeki unsurların toplanıp birbirine eklemlenerek akmasını ve birikmesini temsil eder |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | İlk akışın nihai havuzda birleşmesi gibi, toplanan tüm unsurların son bir hamleyle birleşip boşluksuz bir bütün oluşturmasını pekiştirir |
| تمم | Belirlenmiş bir sınıra doğru biriken unsurların, son parçanın da eklenmesiyle hiçbir eksik bırakmaksızın birleşmesi ve yapının nihai haline kavuşması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dokumacılıkta kumaşın bitirilmesi için gereken son yün parçasının (tümme) eklenmesi; ayın dolunay evresine gelerek yuvarlağını tamamlaması ve sayının son birimle denkleştirilmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî şiirinde, devenin kusursuzluğunu ve sahibinin ona olan bağlılığını anlatırken yardım dileyen kimseye karşı bile eksiltilmeden korunmasını ifade etmek üzere bu kökten türeyen formu kullanmıştır |
| Erken Arapça kullanım | İbn Mes‘ûd’dan nakledilen rivayette, çocukların afetten korunup gelişimlerini tamamlamaları inancıyla boyunlarına asılan nazarlıklar temîme olarak adlandırılmış ve şirk kapsamında değerlendirilmiştir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Esâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Arapça تمم kökü, Kuzeybatı Sami dilleri başta olmak üzere Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda köklü bir geçmişe sahiptir. İbranicede yer alan t-m-m (ת-מ-ם) kökü tükenmek, sonuna varmak, tamam olmak ve lekesiz/bütün olmak anlamlarını taşırken, Süryanicede t-m-m (ܬܡ) biçimi sona erme, yetinme ve durulma anlam alanını muhafaza eder. Akadca tamû kökünde ise antlaşmanın bağlanması ve yeminin nihayete erdirilmesi yönünde semantik bir özelleşme görülür. Sami dillerindeki ortak semantik matris, parçalı haldeki bir yapının ya da zaman diliminin ardışık adımlarla ilerleyerek eksik kısmını kapatması ve nihai hududuna ulaşmasıdır. Arapçada bu çekirdek, hem maddî nesnelerin (dokuma tezgahındaki kumaşın son ipi, sayının denkliği) hem de soyut ve ahdî süreçlerin (vaadin gerçekleşmesi, nimetin ihsanı, ibadetin süresinin doldurulması) açık bırakılmaksızın nihayete erdirilmesi yönünde berraklaşmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kumaşın son atkısı (tümme), dolunay (bedr-i tamâm) ve muska (temîme) | Dokumayı bitiren son iplik veya çocuğu koruyup ömrünü tamamlatacağı sanılan nesne üzerinden son parçayı ekleme anlamı gelişmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice tāmam, Süryanice tammâ, Akadca tamû | Niceliğin tükenmesi, sürenin dolması ve ahdin bağlanması ekseninde ortak Kuzeybatı Sami mirasıdır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami kolu dışındaki Afro-Asyatik dallarda düzenli fonetik denkliği gösteren kesin veri bulunmamaktadır | Veri bulunamadı |
Kaynak Gesenius, HALOT, Lisānü’l-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| تمم | Anlamlı | Tamamlanmak, bitmek | Bir şeyin son parçasının eklenmesiyle sona ermesi ve eksiksiz olması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| متم | Anlamlı | Bir yere çekilmek, toplanmak | Kişinin bir yerde ikamet etmesi veya toplanıp kalması anlamında nadir kullanım | Kur'an'da geçmez; ortak çekirdekten toplanma nüansı taşır |
| ممت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| تمم | Merkez | Bütünlenme ve sona varma | Bir sürecin, sürenin veya yapının son parçası eklenerek açığın kapatılması | Eksikliğin giderilmesi ve nihai sınıra eriş |
| كمل | Komşu | Yetkinlik ve olgunluk | Bir şeyin özünde, vasıflarında ve niteliğinde en üst kemal derecesine varması | Niteliksel mükemmellik; tamam niceliksel ve süreçsel bitişi de içerirken kemal zati olgunluğu öne çıkarır |
| قضى | Komşu | İcra ve sonlandırma | Bir emrin, hükmün veya fiilin kesin olarak yerine getirilip dosyasının kapatılması | Yargısal ve iradi bir kesip bitirme eylemidir |
| بلغ | Komşu | Ulaşma ve erişme | Bir hedefe, mekana veya yaş sınırına intikal edip oraya dahil olma | Mesafenin veya yaşın katedilmesi boyutunu vurgular |
| نقص | Zıt | Eksilme ve noksanlık | Bütünü oluşturan parçalardan birinin zayi olması veya eksik kalması | Tamamın karşıtı olarak yapıda gedik açılması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | تمم | Tamamlanmak, eksiksiz olmak | Sürecin son parçasının eklenerek nihayete ermesi | Kesin |
| Latince | complere, consummare | Doldurmak, sonuna vardırmak | Complere boşluğu doldurarak tam yapmayı, consummare ise nihai toplamına ulaştırmayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | complete, consummate, fulfill | Tamamlamak, sonlandırmak, ifa etmek | Complete parçaları birleştirip bitirmeyi, fulfill ise bir taahhüdü noksansız yerine getirmeyi ifade eder | Güçlü |
| Almanca | vollenden, abschließen | Tamamına erdirmek, kapatmak | Vollenden sürecin nihai amacına ulaşmasını, abschließen ise devrenin açık uç kalmadan kapatılmasını karşılar | Güçlü |
| Fransızca | achever, compléter | Bitirmek, tamamlamak | Achever sona erdirmeyi, compléter eksik unsuru katarak bütünü elde etmeyi vurgular | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İbadet ve amel süresini doldurma | Belirlenmiş vaktin sonuna kadar ameli kesintisiz sürdürme | Orucun geceye kadar tamamlanması bağlamı (Bakara 2:187); hac ve umrenin eksiksiz edası (Bakara 2:196) |
| Ahdi ve sözleşmeyi noksansız ifa etme | Taahhüt edilen süreyi veya şartları harfiyen yerine getirme | Müşriklerle yapılan antlaşma süresinin sonuna kadar korunması (Tevbe 9:4); Hz. Musa'nın mehir süresini tamamlaması (Kasas 28:27) |
| İlahi nimetin ikmali ve genişletilmesi | İnsana lütfedilen hidâyet, zafer ve esenliğin kesintisiz nihayete erdirilmesi | Peygamberlere ve müminlere verilen nimetin tamamlanması (Yûsuf 12:6, Nahl 16:81, Fetih 48:2) |
| Nurun ve ilahi takdirin galebesi | Engellemelere rağmen hakkın ve nurun nihai zaferine ulaştırılması | İnkarcıların söndürmek istediği ilahi nurun kemale erdirilmesi (Tevbe 9:32, Saf 61:8); müminlerin nur talebi (Tahrîm 66:8) |
| Hükmün ve kelimenin tahakkuku | İlahi vaadin ve adaletin şüpheye yer bırakmayacak şekilde tecelli etmesi | Rabbin kelimesinin doğruluk ve adaletle tamam olması (En‘âm 6:115, A‘râf 7:137, Hûd 11:119) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi kelam ve nurun itmamı | Kelimâtullah'ın tam oluşu (eksiklik ve tahrif kabul etmemesi) ve ilahi nurun tamamlanmasının vaad-vaid eksenindeki kesinliği | İlahi iradenin engellenemezliği ve vahyin ontolojik eksiksizliği |
| Fıkıh | İbadet ve akitlerin itmamı | Başlanmış bir ibadetin (oruç, hac) bozulmadan son sınırına ulaştırılması zorunluluğu ve sözleşmelerdeki vadelerin noksansız infazı | Hukuki geçerlilik, eksik ifanın geçersizliği ve sürenin dolumu |
| Tefsir | Kemal ve tamam ayrımı | Mâide 5:3 ayetindeki dinin ikmali ile nimetin itmamı arasındaki lafız farkı üzerinden yürütülen kavramsal tahliller | Dinin öz ve hüküm bakımından yetkinleşmesi kemal, nimetin pratik olarak yayılıp son sınırına varması tamam olarak yorumlanır |
| Hadis | Câhiliye adetleri ve dualar | Çocuğa takılan muskaların (temîme) şirk sayılması ve ezan duasında İslam çağrısının ed-da‘vetü’t-tâmme olarak nitelenmesi | Batıl koruma araçlarının reddi; hak davetin ise noksansız ve kuşatıcı oluşu |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin ve nimetin tamamlanması | İtmâm-ı Nimet | Sürecin nihayete erdirilmesi | İlahi hidâyetin hiçbir açık nokta bırakılmaksızın hayata geçirilmesi ve müminlerin kemale erdirilmesi | Kesin |
| İlmi | Metodolojik bütünlük | Aksiyomatik tamamlama | Boşluksuz sistem kurma | Bir nazariyenin veya mantıksal kurgunun tüm öncüllerinin birbirini tamamlayarak tutarlı bir bütüne ulaşması | Güçlü |
| Siyasi | Uluslararası muahedeler | Ahde vefa ve süreyi ikmal | Meşruiyeti koruma | Devletler arası antlaşma şartlarının ve barış vadelerinin keyfi kesintiye uğratılmadan sonuna kadar yürütülmesi | Kesin |
| İktisadi | Akdi ifa ve teslimat | Eksiksiz ödeme ve teslim | Güven ve istikrar tesisi | Borç, istihdam ve ticaret sözleşmelerinde taahhüt edilen miktarın ve sürenin noksansız kapatılması | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Belirli integral ve küme tümleme | Bir eğrinin altında kalan alanın belirlenmiş sınırlar arasında boşluksuz toplanması veya bir alt kümenin evrensel kümeyi tamamlayacak şekilde tümleyeniyle birleşmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Borcun tam ifası ve Gestalt tamamlama ilkesi | Hukukta edimin eksiksiz yerine getirilerek borcun sukut etmesi; psikolojide zihnin eksik bırakılmış figürleri boşlukları doldurarak tam bir bütün olarak algılama eğilimi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İtmam kavramını alelade bir kronolojik bitiş, mekanik bir sonlandırma veya sadece bir şeyin arkasını getirme olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da itmam; ilahi kelimenin tahakkuku, nurun karanlıkları bastırması, nimetin kemale erdirilmesi ve ibadetin ruhuna uygun biçimde son anına kadar sabırla korunmasıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki itmam emirlerini yüzeysel bir formalite veya sadece vakit doldurma sayarak, sürecin gerektirdiği hakkaniyeti, iç tutarlılığı ve ahde vefayı ihmal etmek; ayrıca kemal ile tamam arasındaki ince farkı kaybederek Kur'an lafızlarının özgül ağırlığını silikleştirmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Bu kök, ilahi projenin ve tekliflerin rastlantısal veya yarım bırakılmış süreçler olmadığını; her hükmün, vaadin ve ibadetin belirlenmiş bir gayeye ve nihai sınıra doğru eksiksiz biçimde yürütüldüğünü kavramak için zorunludur. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Dinin ve nimetin ikmalini ilan eden teşri ayetlerinde (Mâide 5:3), ibadet sürelerini tayin eden ahkam ayetlerinde (Bakara 2:187, 2:196), peygamberlerin taahhüt ve imtihan kıssalarında (Bakara 2:124, Kasas 28:27) ve nurun galebesini bildiren tebşir ayetlerinde (Tevbe 9:32, Saf 61:8) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müslümanların taahhütlerini yarıda bırakabileceği veya şartları kendi lehlerine tek taraflı esnetebileceği zannını yıkar; ilahi kelamın ve vaadin hiçbir şüphe ve eksiklik barındırmaksızın kesin bir biçimde yerine geleceğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKumaşın dokunmasını bitiren son ipin eklenmesi, sayının veya sürenin son parçayla birleşerek eksiksiz bir bütün haline gelmesi.
- Soyut anlamBir sürecin, taahhüdün, ilahi vaadin ya da nimetin hiçbir gedik ve açık nokta bırakılmaksızın nihai hedefine ve sınırına ulaştırılması.
- Sistematik karşılıkSistematik bütünlenme, akitlerin noksansız ifası, süreçsel döngülerin açık uç bırakılmadan kapatılması ve ilahi takdirin tam tahakkuku.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde nihai hedefi, belirlenmiş süreyi veya tam bütünü temsil eder. sisteme ardışık olarak eklenen her bir parçayı, ameli veya süreci simgeler. Toplamın indisi , belirlenmiş son sınır olan değerine ulaştığında, hedeflenen tam değer ile gerçekleşen toplam arasındaki fark sıfıra iner. Bu durum, son parçanın da eklenmesiyle yapıda hiçbir açığın kalmadığı ve itmam hareketinin kesin bir eşitlikle kapandığı matematiksel durumunu ifade eder.