تور
ت - و - ر
KÖK- 20 geçiş
- 18 ayet
- 6 sîga
- 11 sözlük
Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır. Tare her döküşü ifade etmek anlamında kere, defa, bir defa daha anlamındadır. “Tur” dağın adıdır, “tavır” kişilerin davranışı, genetik yapısı, “töre” toplulukların tavrı, yani örfleri, töreleri; “tevrat” topluluğun davranışlarını belirleyen, düzeni getiren kitap demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır. Tare her döküşü ifade etmek anlamında kere, defa, bir defa daha anlamındadır. “Tur” dağın adıdır, “tavır” kişilerin davranışı, genetik yapısı, “töre” toplulukların tavrı, yani örfleri, töreleri; “tevrat” topluluğun davranışlarını belirleyen, düzeni getiren kitap demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.959 harfباب التاء والراء و وء ي معهما
و ت ر، ر ت و، ت و ر مستعملات
وتر:
الوَتُر لغة الوِتْر، وكل شيءٍ كان فَرْداً فهو وِتْر واحد، والثلاثة وِترٌ، وأَحَدَ عَشَرَ وِتْر، والفعل أَوْتَرَ يُوتِرُ.
والوِتر والتِّرةُ: ظُلامةٌ في دَمٍ.
والوَتَر: معروف، وجمعُه أوتار.
والوَتيرةُ من الأرض، والوَتيرة: الطريقة.
والوَتيرةُ: المُداوَمَةُ، وهي من التَّواترُ.
والوَتيرةُ في قول زهير:
نَجاءٌ مُجِدٌّ ليس فيه وَتيرةٌ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR219 harfالتَوْرُ: إناءٌ يشرب فيه. والتَوْرُ: الرسولُ بين القوم. قال ابن دريد: وهو عربيّ صحيح. وأنشد:
والتّوْرُ فيما بَيْنَنا مُـعْـمَـلُ يَرْضى به المَأْتيُّ والمُرْسِلُ
وفلانٌ يُتارُ على أن يُؤْخَذَ، أي يُدارُ على أن يؤخذ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.169 harfت ر ( وايء )
ترى ، تور ، تير ، رتا ، وتر ، تترى ، أرت ، ترته .
ترى : أبو العباس عن ابن الأعرابي : تَرَى يَتْرِي إذا تَراخَى في العمل فَعمِل شيئاً بعد شيء .
أبو عبيدة : التَّرِيّةُ في بَقِيَّةِ حَيْضِ المرأة أَقَلُّ من الصُّفْرة والكُدْرَةِ وأَخْفَى ، تراها المرأة عند طُهْرِها فَتَعْلَمُ أنها قد طَهُرَتْ مِن حَيْضها .
قال شمر : ولا تكون التَّرِيَّةُ إلاّ بعد الاغتسال ، فأمّا ما كان في أَيّام الحيض
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.502 harf(باب التاء والواو وما يثلثهما)
(توي) التاء والواو والياء كلمةٌ واحدةٌ. وهو بُطْلانُ الشيء. يقال تَوِي يَتْوَى توىً وتَوَاءً(1). قال:
* وكان لأُمِّهم صَارَ التَّوَاءُ *
(توب) التاء والواو والباء كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على الرُّجوع. يقال تابَ مِنْ ذنبه، أي رَجَعَ عنه يتوب إلى الله تَوبةً ومَتَاباً، فهو تائب. والتَّوْبُ التَّوبة. قال الله تعالى: (وَقَابِلِ التَّوْبِ( [غافر 3].
(توت) التاء والواو
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR387 harfت و ر
فعل ذلك تارات وتارة بعد أخرى وهذه شر تاراتك.
ومنها قولهم: تاورته بمعنى عاودته: " وكـان رسـول اللـه صلـى اللـه يتوضـأ بالتـور " وهـو إنـاء صغيـر وهـو مذكـر عنـد أهـل اللغة.
ومررت بباب العمرة على امرأة تقول لجارتها: أعيريني تويرتك وسمي بذلك لأنه يتعاور ويردد أو سمي والتـور فيمـا بيننـا معمل يرضى به المأتي والمرسل ومأخذه من التارة لأنه تارة عند هذا وتارة عند هذا.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.296 harfالتَّوْرُ من الأَواني: مذكر، قيل: هو عربي، وقيل: دخيل. الأَزهري: التَّوْرُ إِناء معروف تذكره العرب تشرب فيه. وفي حديث أُم سليم: أَنها صنعت حَيْساً في تَوْرٍ؛ هو إِناء من صُفْرٍ أَو حجارة كالإِجَّانَةِ وقد يتوضأُ منه، ومنه حديث سلمان: لما احْتُضِرَ دعا بِمِسْكٍ ثم قال لامرأَته أَوْ خِفِيهِ في تَوْرٍ أَي اضربيه بالماء. والتَّوْرُ: الرسول بين القوم، عربي صحيح؛ قال:
والتَّوْرُ فيما بَيْنَنَا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.389 harfالتور: الجريان، قيل: ومنه سمي التور للإناء لأنه يتعاور به ويردد، كما حققه الزمخشري في الأساس، أي فهو من معنى الجريان. التور: الرسول بين القوم، عربي صحيح، قال:
والتور فيما بيننا مـعـمـل يرضى به المأتي والمرسل. قيل: ومنه سمي التور للإناء.
التور: إناء صغير، وعليه اقتصر الزمخشري في الأساس، قيل: هو عربي، وقيل: دخيل. وفي التهذيب التور إناء معروف يشرب فيه، مذكر، وفي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.182 harfتَارَ
1 تَارَ تار , aor. يَتُورُ, (TA in art. تير,) inf. n. تَوْرٌ, (K,) It (water, TA) ran, or flowed: (K, TA:) but this verb is obsolete. (TA in art. تير.) -A2- تِيرَ الرَّجُلُ [app. for ثُئِرَ] Blood-revenge was had of the man. (M. [See also تَارَةٌ.])
تاورهُ
3 تاورهُ تاوره تاورة He returned to him, or it, time after time; syn. عَاوَدَهُ. (A. [See also 4.])
اتارهُ
4 اتارهُ اتاره اتارة He
تَارَ 1 تَارَ تار , aor. يَتُورُ, (TA in art. تير,) inf. n. تَوْرٌ, (K,) It (water, TA) ran, or flowed: (K, TA:) but this verb is obsolete. (TA in art. تير.) -A2- تِيرَ الرَّجُلُ [app. for ثُئِرَ] Blood-revenge was had of the man. (M. [See also تَارَةٌ.])
تاورهُ 3 تاورهُ تاوره تاورة He returned to him, or it, time after time; syn. عَاوَدَهُ. (A. [See also 4.])
اتارهُ 4 اتارهُ اتاره اتارة He repeated it, or did it again, time after time. (S in art. تير, M, K.) ― -b2- He continued to look at him, or it, time after time. (TA.) And أَتَرْتُ اـِلَيْهِ النَّظَرَ, (T, K *) and الرَّمْىَ, inf. n. اـِتَارَةٌ, (T,) i. q. أَتْأَرْتُهُ, (K,) i. e. I looked at him sharply, or intently: (TA:) [or time after time:] and I cast, or shot, at him time after time. (T.) ― -b3- فُلَانٌ يُتَارُ عَلَى أَنْ يُؤْخَذَ is said by AA to mean Such a one is encompassed, or gone round, (يُدَارُ,) in order that he may be taken: and he cites, from a poem of ' ֱmir Ibn-Ketheer El-Mohבribee, لَقَدْ غَضِبُوا عَلَىَّ وَأَشْقَذُونِى فَصِرْتُ كَأَنَّنِى فَرَأٌ يُتَارُ [as though meaning They have been angry with me, and driven me away, and I have become as though I were a wild ass encompassed in order to be taken]: or, accord. as some relate it, ↓ مُتَارُ: (S:) [and it is said that] this signifies cast at, or shot at, time after time. (T, L. [See also art. تأر.])
تَارٌ تَارٌ تار : see تَارَةٌ.
تَوْرٌ تَوْرٌ أورى تور ورى A messenger (S, M, A, Msb, K) between people, (S, M, K,) or that goes about between lovers: (A:) accord. to IDrd, (S,) a genuine Arabic word: (S, M:) pl. أَتْوَارٌ. (Msb.) And تَوْرَةٌ A girl who is sent on messages between lovers. (IAar, T, K.) -A2- A vessel, (S,) a certain wellknown vessel, (T, Msb,) a small vessel, (A, Mgh, K,) from which one drinks: (S, Mgh, K:) a vessel of brass, or of stone, like the اـِجَّانَة: (TA:) sometimes also used for the ablution termed وُضُوْء: (A, Mgh, TA:) so called from the same word as signifying the act of “ running ” or “ flowing ” [of water], (TA,) because it is mutually borrowed and returned; or from the same word as signifying “ a messenger: ” (A, TA:) of the masc. gender: (T, A, K:) [or fem., for Z says,] I passed, at the Gate of El-'Omrah, [of the Temple of Mekkeh,] by a woman who was saying to her female neighbour, أَعِيرِينِى تُوَيْرَتَكِ [Lend thou to me thy little تَوْر: for had she considered تور as masc., she would have said تُوَيْرَكِ]. (A.) ― -b2- تَوْرٌ نُحَاسٌ A cooking-pot of copper. (Mgh.) -A3- تَوْرُ المَآءِ i. q. طُحْلُبٌ, i. e. A green substance that overspreads stagnant water. (Msb.)
تَارَةٌ تَارَةٌ تاره تارة , originally with ء, which is suppressed on account of frequent usage, (IAar, Msb,) and sometimes pronounced with ء; (Msb;) or its ا is [originally] و [and therefore it is mentioned in most of the lexicons in the present art.]; (Lth, T;) [or ى, for it is mentioned in the S in art. تير;] A time; one time; [in the sense of the French fois;] syn. مَرَّةٌ: (S, M, A, Msb, K:) and a time, whether long or short; syn. حِينٌ: (M, K:) sometimes [pronounced ↓ تَارٌ,] without ة: (S:) pl. تَارَاتٌ (Lth, T, S, M, Msb, K) and تِيَرٌ; (Lth, T, S, M, K;) the latter a contraction of تِيَارٌ; like as they said قَامَاتٌ and قِيَمٌ, because of the unsound letter. (S. [See also art. تأر.]) You say, فَعَلَ ذٰلِكَ تَارَةً بَعْدَ تَارَةً He did that time after time. (S.) And هٰذِهِ شَرٌّ تَارَاتِكَ This is the worst of thy times. (A.) -A2- يَا تَارَاتِ فُلَانٍ [app. meaning O the blood-revenge of such a one!] (M, K) is mentioned by Lh, (M,) or AA, (TA,) but not explained by him: and he cites the saying of Hassבn, لَتَسْمَعَنَّ وَشِيكًا فِى دِيَارِهِمُ اَللّٰهُ أَكْبَرُ يَا تَارَاتِ عُثْمَانَ [which probably means Thou wilt assuredly hear speedily, in their abodes, “God is most great! O the blood-revenge of 'Othmבn! ” for ISd says,] in my opinion, (M,) تارات is formed by transposition from وِتْرٌ signifying blood [or rather bloodrevenge], (M, K, *) though not agreeing with it in measure: (M:) and وشيكا here means سَرِيعًا: so says IB. (TA in art. وشك.) [See also ثَأْرٌ.]
تَائِرٌ تَائِرٌ ذ Applying himself constantly, or perseveringly, to work, after remitting, or remissness. (K.)
تَيَّارٌ تَيَّارٌ تيار : see art. تير.
مُتَارٌ مُتَارٌ متار : see 4.
تَاقَ اـِلَيْهِ 1 تَاقَ اـِلَيْهِ تاق اليه تاق الية , (K,) aor. يَتُوقُ, (TA,) inf. n. تَوْقٌ and تُؤُوقٌ and تِيَاقَةٌ and تَوَقَانٌ, He yearned towards, longed for, or desired, him or it; (K, TA;) his soul yearned towards, longed for, or desired, him or it. (TA.) And تَاقَتْ نَفْسِى اـِلَى الشَّىْءِ, (JK, S, Mgh, Msb, but in the latter two نَفْسُهُ,) inf. n. تَوْقٌ (JK, S, Msb) and تُؤُوقٌ (JK, Msb) and تَوَقَانٌ, (S, Mgh, Msb,) My soul yearned towards, longed for, or desired, the thing; (JK, S, Mgh, Msb;) and hastened to it: (Msb:) and so تاقت الشَّىْءَ. (TA.) ― -b2- تَاقَ اـِلَى الشَّىْءِ also signifies (tropical:) He desired, or purposed, to do the thing: and he was brisk, or prompt, to do it: (JK, K, TA:) so in the Moheet. (TA.) You say, تاق اـِلَى الغَايَةِ (tropical:) He hastened, with briskness, or promptness, to the goal. (TA.) And تُقْ اـِلَىَّ يَا فُلَانُ (tropical:) Hasten thou to me, O such a one. (TA.) ― -b3- تَاقَ القِدْحُ The gaming-arrow came forth on the occasion of the shuffling in the game of المَيْسِر: (JK,* K, TA:) so says Ibn-'Abbבd. (TA.) ― -b4- تَاقَتِ الدُّمُوعُ (tropical:) The tears issued from their channels. (JK, K, TA.) ― -b5- تَاقَ بِنَفْسِهِ, inf. n. تَوَقَانٌ (JK, K) and تَوْقٌ, (K, TA,) or تَوَقٌ, (CK,) i. q. جَادَ بِنَفْسِهِ [He gave up his spirit: or he was near to die]: (JK, K:) said of a man: (JK:) AA says that التَّوْقُ signifies the being in the very agony of death; like السَّوْقُ. (TA.) ― -b6- تَاقَ is also also syn. with أَشْفَقَ, (JK, K,) accord. to Ibn-'Abbבd. (TA.) You say, تَاقَ مِنْهُ, meaning He was cautious, or in fear, of him or it. (TK.)
تتوّق اـِلَى الشَّىْءِ 5 تتوّق اـِلَى الشَّىْءِ ذ He was, or became, excited by a yearning towards, a longing for, or a desire for, the thing; or he affected and showed a yearning towards it, a longing for it, or a desire for it; syn. تَشَوَّقَ. (TA.)
تَوَقَةٌ تَوَقَةٌ توق توقه توقة Persons convalescent; or in a state of recovery from disease, but not yet completely restored to health and strength: (IAar, K:) app. pl. of ↓ تَائِقٌ. (TA.)
تَوَّاقٌ تَوَّاقٌ تواق i. q. شَوَّاقٌ [app. Yearning, longing, or desiring, much, or vehemently; or very desirous: but some regard it as a simple epithet, syn. with ↓ تَائِقٌ; for it is said that] نَفْسٌ تَوَّاقَةٌ signifies the same as ↓ تَائِقَةٌ [A yearning, longing, desiring, or desirous, soul]. (JK, Msb.) It is said in a prov., (TA,) المَرْءُ تَوَّاقٌ اـِلَى مَا لَمْ يَنَلْ [Man is desirous, or very desious, of that which he has not attained]. (S, TA.) ― -b2- One whose soul yearns towards, longs for, or desires, every low, or base, action. (TA.)
تَائِقٌ تَائِقٌ ذ , fem. with ة: see تَوَّاقٌ, in two places; and see تَوَقَةٌ.
تَيِّقَانٌ تَيِّقَانٌ تيقان , originally تَيْوِقَانٌ, A man who leaps, springs, or bounds, vehemently. (Ibn-'Abbבd, K.)
مُتَوَّقٌ مُتَوَّقٌ متوق Yearned towards, longed for, desired, or desired eagerly. (IAar, K.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR331 harfتَارَ
تَارَ ( w ) U ( n. ac. تَوْر 1 ),
a. Flowed.
أَتْوَرَ
أَتْوَرَ IV ,
a. Repeated.
تَوْر
تَوْر 1 ,
a. Messenger.
b. Drinkingvessel.
تَوْرَة
تَوْرَة 1t ,
a. Lover's messenger.
تَارَة
تَارَة ( pl. تَارَات , تِئَر )
a. A time, turn; once.
تَارَةً
تَارَةً
a. Sometimes.
تَوْرَاة
تَوْرَاة H. ,
a. The Old Testament.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok14.989 harfتور
تَارَ - يَتُوْرُ - تَارَة - تَوْراة
تَارَ - يَتُوْرُ + الكائن : يتحرك بشكل معاود مدة من الزمن جيئة وذهاباً على مسار مستقيم: يتحرك جيئة وذهاباً كحركة المنشار أو حركة المراسل بين كائنين، وذلك معاودة ورجوعاً مع دوام واستمرار
تَارَة: على وزن " فـَعـْلـَة: اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " تَارَ - يَتُوْرُ ": الحركة المعاودة على مسار مستقيم
Mücavir kökler151 mücavir (179 toplam)
- نجل
10 ortak ayet · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
- نزل
7 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir
- كتب
7 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- عيسى
3 ortak ayet · İsa
- صدق
5 ortak ayet · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
- مريم
3 ortak ayet · Meryem
- حلل
3 ortak ayet · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
- يدي
4 ortak ayet · El ve kol demektir
- سري
3 ortak ayet · Akan deredir
- بنو
4 ortak ayet · Oğullar
- قصف
1 ortak ayet · Kıran
- حرم
3 ortak ayet · Hiram keçe demektir
Geçtiği ayetler(18)
وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَلِأُحِلَّ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ وَجِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ
TevratBenden önce gelen Tevrat’ı tasdik etmek ve size haram kılınanların bir kısmını helal kılmak üzere Rabbınızdan size bir ayet getirdim. Artık Allah’tan korkun ve bana itaat edin.
… بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ فِيهِ هُدًى وَنُورٌ وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ …
TevratVe onların izinden Meryem oğlu İsa’yı, önündeki Tevrat’ı doğrulayıcı olarak gönderdik. Ve ona İncil’i verdik. Onda hidayet ve nur vardır. Kendinden önceki Tevrat’ı doğrulayıcı, hidayet ve müttakiler için bir öğüt olarak.
… فِيهِ هُدًى وَنُورٌ وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ
TevratVe onların izinden Meryem oğlu İsa’yı, önündeki Tevrat’ı doğrulayıcı olarak gönderdik. Ve ona İncil’i verdik. Onda hidayet ve nur vardır. Kendinden önceki Tevrat’ı doğrulayıcı, hidayet ve müttakiler için bir öğüt olarak.
… الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ …
TevratOnlar ki; yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı bulacakları; okuma, yazma bilmeyen ve nebi olan Rasule tabi olurlar. O, kendilerine ma’rufu emreder, münkerden nehyeder. Temiz şeyleri helal kılar, murdar şeyleri de haram eder. Onların ağır yüklerini ve üzerlerindeki bağları, zincirleri indirir. İşte ona iman edenler, onu ta’zim edenler, ona yardım edenler ve onunla birlikte indirilen nura tabi olanlar, işte onlar; felaha erenlerin kendileridir.
… سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا …
TevratMuhakkak ki Allah, mü’minlerin mallarını ve canlarını, karşılığı cennet olmak üzere satın almıştır. Onlar, Allah yolunda savaşırlar; öldürürler ve öldürülürler. Tevrat’da, İncil’de ve Kur’an’da kendi üzerine hak bir vaaddir. Kim Allah’tan daha çok ahdini yerine getirebilir? Öyleyse yaptığınız alış-verişe sevinin. En büyük kurtuluş işte budur.
… فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ …
TevratMuhammed; Allah’ın Rasulüdür. Beraberinde bulunanlar da; kafirlere karşı zorlu, kendi aralarında merhametlidirler. Onları rüku’ edenler, secde edenler olarak görürsün. Allah’tan lutuf ve rıza isterler. Onlar; yüzlerindeki izinden tanınırlar. İşte onların Tevrat’taki vasıfları budur. İncil’de de şöyle vasıflandırılmışlardı: Onlat filizini yarıp çıkarmış, gittikçe onu kuvvetlendirerek kalınlaşmış, gövdesi üzerine dikilmiş bir ekine benzerler ki bu, ekicilerin de hoşuna gider. Allah; böylece onları çoğaltıp kuvvetlendirmekle, kafirleri öfkelendirir. Allah; iman edip salih amel işleyenlere hem mağfiret, hem de büyük bir mükafat vaadetmiştir.
… رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمَّا …
TevratHani Meryem oğlu İsa da demişti ki: Ey İsrailoğulları; muhakkak ki ben, size Allah’ın peygamberiyim. Benden önceki Tevrat’ı doğrulayan ve benden sonra gelecek, adı Ahmed olacak bir peygamberi de müjdeleyenim. Ama o, kendilerine açık burhanlarla gelince; bu, apaçık bir büyüdür, dediler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | تور |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Ecvef (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نوب, كرر, مرة |
| Zıt Kök | دوم |
| Çekirdek Özet 1 | İki taraf veya durum arasında gidip gelme, devir, elden ele dolaşan küçük kap ve nöbet |
| Çekirdek Özet 2 | Zaman içinde yinelenen durumlar, tekerrür eden yaratılış ve dönüş evreleri |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi kanunun ve varoluş süreçlerinin periyodik tecellisi ve elçilik vasıtası |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bir kitap adına (توراة) indirgemek veya periyodik dönüş anlamını rastlantısal bir tekrardan ibaret saymak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| تو | Bir noktaya yönelme, geri dönme ve kesintiden sonra tekerrür etme hareketini ifade eder; nitekim aynı çekirdeği paylaşan توب kökünde de yönelişin ve dönüşün yinelenmesi esastır. | ر | Çekirdeğin yönelme ve dönme hareketine akış, devir ve periyodik süreklilik boyutu katarak durumların ardı ardına yenilenmesini ve taraflar arasında gidip gelmeyi somutlaştırır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Hareketin başladığı veya bittiği belirli bir sınırı, tayin edilmiş bir vakti ve işaretlenmiş durağı simgeler. |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki ayrı nokta, zaman veya durum arasındaki rabıtayı, ardışık geçişi ve kesintisiz irtibatı kurar. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Yeniden başa dönmeyi, devrin tamamlanıp yeni bir turun başlangıcına ulaşmasını ve hareketi yönlendiren ilkeyi temsil eder. |
| تور | Sınırlandırılmış noktaların bir bağ ile başa dönerek devretmesi | Belirli bir sınırdan başlayıp iki nokta arasında gidip gelerek devri tamamlayan ve tekrar başa dönen periyodik hareket. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki taraf veya kişiler arasında elden ele dolaştırılan, içine su veya içecek konulan küçük pirinç ya da taş kap; ayrıca iki topluluk arasında gidip gelen haberci ve elçi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şahitlerinde taraflar arasında mekik dokuyan elçi anlamında kullanılmıştır: والتَّوْرُ فيما بَيْنَنَا مُعْمَلُ / يَرْضَى بهِ الآثِيُّ والمُرْسِلُ |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'l-A'râbî ve el-Ezherî'nin aktardığı rivayetlerde âşıklar arasında gidip gelen elçi cariyeye تورة denmesi; hadis metinlerinde abdest ve temizlik için elden ele dolaştırılan küçük su kabı anlamında kullanılması. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça تور kökü, Sami dillerinde zaman dilimi, sıra, nöbet, periyot ve taraflar arasında dolaşma semantik alanı etrafında gelişmiştir. İbranice tōr (תּוֹר) biçimi sıra, nöbet, çelenk ve devir anlamlarına gelmekte; benzer şekilde Aramice ve Süryanicede tōrā veya teyārā kelimeleri bir çizgi, sınır veya nöbetleşe yapılan işleri ifade etmektedir. Kökün içerdiği iki taraf arasında gidip gelme matrisi, Arapçada hem taraflar arasında elden ele dolaşan su kabı (التور), hem iki taraf arasında mekik dokuyan elçi, hem de zaman içindeki nöbetleşe evreler (تارة) şeklinde somutlaşmıştır. Kur'an'da geçen توراة lafzı ise klasik Arap dilcilerinin bir kısmınca وري (tavriye / örtülü ışığı açığa çıkarma) köküne irca edilse de tarihsel-filolojik katmanda İbranice torah (yol gösterme, kanun, talimat) kelimesinin Arapçalaşmış formu olup bu semantik akrabalıkla ses ve kavram paralelliği taşır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | تور ve تأر geçişliliği | Kökün asıl hareketi teavür (nöbetleşme) ve tereddüddür (gidip gelme); bu sebeple zaman dilimine ve kereye تارة, dolaştırılan kaba تور denmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice tōr (תּוֹר), Aramice tōrā | Sıra, nöbet, periyot ve dolaşım bildiren ortak Sami semantik çekirdeği mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrudan genetik kökendeşlik tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| تور | Anlamlı | Dönüş, devir, elçi, kap | İki taraf arasında gidip gelme, nöbetleşe olma ve zaman evresi. | Kur'an'da geçer; hedef kök. |
| ترو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. |
| وتر | Anlamlı | Teklik, aralık, kiriş | Bütünü tekil parçalara ayırma, yayın kirişi ve kesintili aralık. | Kur'an'da geçer; hedef kökle sesdeş olup teklik-aralık ilişkisi taşır. |
| ورت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. |
| رتو | Anlamlı | Sıkı bağlama, sabitleme | Bir şeyi sağlamlaştırmak, gerip bağlamak veya azıcık adım atmak. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| روت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| تور | Merkez | Devir ve nöbetleşme | Zaman içinde bir durumun tekrar başa dönerek yaşanması ve taraflar arası dolaşım. | İki evre arasında gidip gelerek yinelenen hali bildirir. |
| نوب | Komşu | Nöbet ve dönüş | Bir görevin veya durumun sırayla el değiştirmesi; sorumluluk nöbeti. | تور daha çok zaman evresini, نوب ise görev sırasını öne çıkarır. |
| كرر | Komşu | Tekrar ve geri hamle | Bir fiili ara vermeden veya geriye çekilip hamle yaparak peş peşe yinelemek. | كرر fiziksel eylemin yinelenmesi, تور zaman diliminin dönmesidir. |
| مرة | Komşu | Bir defalık oluşum | Bir fiilin belirli bir zaman kesitinde bir kerelik gerçekleşmesi. | مرة eylemin sayısına odaklanırken تور evrenin devrine odaklanır. |
| دوم | Zıt | Süreklilik ve sabitlik | Kesintiye uğramadan, devir ve nöbetleşme olmaksızın kesintisiz devam etme. | Periyodik dönüşün ve hal değişiminin zıddı olan durağan sürekliliktir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | تور | Devir, nöbet, kere, dolaşım | İki hal veya taraf arasında nöbetleşe gidip gelme ve zaman evresi. | Kesin |
| Latince | vicis, cursus | Sıra, nöbet, dönemsel gidişat | Nöbetleşe devretmeyi karşılar fakat elçi ve kap imgesini dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | turn, bout, spell, recurrent phase | Nöbet, devre, yinelenen evre | Bir sürecin belirli bir zaman kesitinde tekrarını verir, aracı anlamını tam kapsamaz. | Güçlü |
| Almanca | Phase, Wechselfall, Mal | Evre, dönüşümlü durum, kere | Zamanın ritmik veya tekrarlayan bir dilimini karşılar, somut nesne bağlamı eksiktir. | Güçlü |
| Fransızca | tour, fois, alternative | Sıra, dönüş, kere, almaş | Zamanın sırayla dönmesini ve yinelenmesini doğru aktarır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تارة | Başka bir defa, yeniden, ikinci evre | İnsanın topraktan yaratılıp oraya döneceği ve yeniden çıkarılacağı yaratılış döngüsü (Tâhâ 20:55) ile denizde boğulmaktan kurtulduktan sonra tekrar aynı tehlikeye maruz bırakılma evresi bağlamında (İsrâ 17:69). |
| التوراة | Hz. Musa'ya indirilen ilahi yasa ve kitap | İsrailoğullarına gönderilen, içinde hidayet ve nur bulunan, hükümleri içeren vahyedilmiş kutsal metin bağlamında (Âl-i İmrân 3:3, Mâide 5:43, A'râf 7:157, Cum'a 62:5). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | التوراة lafzının vahiy ve kelamullah bağlamındaki konumu | Tevrat'ın ilahi bir kitap olarak vahyedilmişliği, tahrif boyutu ve lafız-mana ilişkisi tartışılmıştır. | Vahyin tarihsel tezahürü ve korunmuşluk-nesih ekseninde yoğunlaşma. |
| Fıkıh | Hadislerde geçen تور kabının abdest ve temizlikte kullanımı | Belirli hacimdeki kaplardan abdest almanın caizliği, suyun artığı ve temizlik fıkhı meseleleri ele alınmıştır. | Su kabı ve taharet aleti olarak tereddütsüz kullanım. |
| Tefsir | تارة lafzının yaratılış ve diriliş döngülerindeki yeri | İnsanın ilk yaratılışı ile ahiretteki yeniden dirilişinin birbirine denk ve simetrik iki devir olduğu açıklanmıştır. | İki büyük ontolojik evre (dünya ve ahiret) arasındaki dönüşüm. |
| Hadis | İbadet esnasında su kabı (تور) ve Hz. Peygamber'in abdest alışı | Sahih rivayetlerde Hz. Peygamber'in taştan veya pirinçten mamul bir su kabından abdest aldığı zikredilmiştir. | Mübarek ve temizleyici suyun dolaştırıldığı küçük kap. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve diriliş döngüsü | Ahiret evresi | Hayatın tekerrürü | İnsanın topraktan çıkarılıp tekrar oraya dönmesi ve bir devir daha çıkarılmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik periyotlar | Çevrim (siklus) | Düzenli yenilenme | Maddenin ve canlılığın evreler halinde birbirini takip eden döngüsel yapısıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve iktidar nöbeti | Devir ve teavür | El değiştirme | Gücün ve yetkinin toplumlar veya kişiler arasında nöbetleşe dolaşımıdır. | Muhtemel |
| İktisadi | Değerin ve malların dolaşımı | Tedavül | Aracılık | Aracılar vasıtasıyla malın ve sermayenin iki taraf arasında elden ele aktarılmasıdır. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Periyodik fonksiyon ve harmonik salınım | Bir sistemin belirli zaman aralıklarıyla aynı koordinat veya durumdan geçerek devrini tamamlaması yapısıyla örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal nöbetleşme ve rol değişimi | Toplumsal süreçlerde bireylerin veya grupların belirli konumları sırayla devralması ve tarihsel evrelerin tekerrürüdür. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü bütünüyle müstakil bir özel isim kabul edip Kur'an'daki تارة kullanımlarını da alelade bir zaman zarfı veya tesadüfi bir tekrar gibi görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, varlığın yaratılış ve dönüş evrelerinin rastgele olmadığını, her bir turun ilahi kudretin tayin ettiği bir tasarım içinde devrettiğini bildirir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yaratılış ve yeniden dirilişin birbirinden kopuk iki ayrı mucize sanılması; oysa kök bunların birbirini takip eden iki tutarlı devir olduğunu gösterir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık nizamının döngüsel ve nöbetleşe mantığını, yaratılışın evreler halindeki sürekliliğini ve vahyin ilahi yasa vasıtasıyla toplumsal düzeni kurucu işlevini kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın yaratılışını, ölümünü ve dirilişini ele alan ontolojik ayetlerde (Tâhâ 20:55) ve geçmiş şeriatların sürekliliğini anlatan kitap ayetlerinde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dirilişin imkansız veya akıl dışı görüldüğü zihinsel sapmayı, onun topraktan çıkışın ikinci bir devri ve doğal bir tamamlayıcısı olduğunu göstererek düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki taraf arasında dolaşan elçi, elden ele aktarılan su kabı ve nöbetleşe devreden hal.
- Soyut anlamBelirli bir periyot dahilinde bir durumun tamamlanıp yeniden başa dönmesi ve tekrarlanan varoluş evresi.
- Sistematik karşılıkVarlık alanındaki döngüsel yasaların ve vahiy kanununun zaman ekseninde nöbetleşe tecelli etmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zamanı, tamamlanan devir periyodunu, ise sistemin durumunu temsil eder. Durum, her periyot tamamlandığında () baştaki haline özdeş biçimde yenilenerek dönüşür; nitekim insanın topraktan çıkarılışı, iade edilişi ve tekrar oradan diriltilişi bu döngüsel intikalin ifadesidir.