جرف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-ر-ف1 sîga, 13 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ظلمرضيجرفهورهديجُرُفٍأسسوقيبنينورقوم

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 13

▶ Ağı aç (3B)

جرف

ج - ر - ف

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Curuf sel suyunun kazdığı yer demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Curuf sel suyunun kazdığı yer demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.756 harf
باب الجيم والرّاء والفاء معهما ج ر ف، ر ج ف، ف ر ج، ف ج ر، ج ف ر مستعملات جرف: الجَرفُ: اجتِرافُكَ الشيء عن وجهِ الأرضِ، حتى يقال: كانت المرأة ذات لِثَةٍ فاجترفها الطَّبيبُ أي استحاها عن الإنسان وقطعها. والطَّعون الجارف نزل بأهل العراق وجَرفهم تَجريفاً فسمِّي جارِفاً. والجارفُ: شؤمٌ أو بَلِيَّةٌ تَجترفُ مالَ القومِ. ورجلٌ مُجَرَّفٌ: جَرَّفَه الدَّهرُ أي اجتاح مالَه فأفقره، قال: .... مِمَّن
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR760 harf
الجَرْفُ: الأخذُ الكثيرُ. وقد جَرَفْتُ الشيءَ أَجْرُفُهُ بالضم جَرْفاً، أي ذهبتُ به كلِّه أو جلِّه. وجَرَفْتُ الطين: كسحتُه. ومنه سمّي المِجْرَفَةُ. والجُرْفُ، مثل عُسْرٍ وعُسُرٍ: ما تَجَرَّفَتْهُ السيول وأكلتْه من الأرض. ومنه قوله تعالى: "على شفا جُرُفٍ هارٍ"، والجمع جِرَفَةٌ. وقد جَرَّفَتْهُ السيولُ تَجْريفاً، وتَجَرَّفَتْهُ. قال الشاعر: فإنْ تكن الحوادثُ جَرَّفَتْني=فلم أُرَ هالِكاً كابْنَيْ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.187 harf
ج ر ف جرف ، جفر ، رجف ، رفج ، فجر ، فرج : مستعملات . جرف : قال اللَّيْثُ : الجَرْفُ ، اجْتِرَافُك الشَّيءَ عن وَجْهِ الأرض ، حتى يقال : كانت الْمرْأَةُ ذات لِثَةٍ فاجْتَرَفَها الطَّبيب ، أي اسْتَحاها عن الأسْنَانِ قَطْعاً . قال : والطَّاعون الجارِفُ نزل بأَهْلِ العِراق ذَرِيعاً ، فَسُمِّيَ جَارِفاً . قال : والجارِفُ شُؤْمٌ أو بَلِيَّةٌ يجتَرِفُ مَالَ الْقَوْم ، ورَجُلٌ مُجَرَّفٌ قد جَرَّفَهُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR14.455 harf
(باب الجيم والراء وما يثلثهما) (جرز) الجيم والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو القطْع. يقال جَرَزْتُ الشيءَ قطعتُه. وسيفٌ جُرَاز أي قَطّاع. وأرضٌ جُرُزٌ لا نَبْت بها. كأنَّه قُطِع عنها. قال الكسائي* والأصمعيّ : أرضٌ مجروزة من الجرز، وهي التي لم يُصِبْها المطر، ويقال هي التي أُكل نباتُها. والجَرُوزُ: الرّجُل الذي إذا أكل لم يترُكْ على المائدةِ شيئاً، وكذلك المرأةُ الجَرُوزُ، والنّاقةُ. قال: * تَرَى
Maddenin bağlantısı

(باب الجيم والراء وما يثلثهما) (جرز) الجيم والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو القطْع. يقال جَرَزْتُ الشيءَ قطعتُه. وسيفٌ جُرَاز أي قَطّاع. وأرضٌ جُرُزٌ لا نَبْت بها. كأنَّه قُطِع عنها. قال الكسائي* والأصمعيّ : أرضٌ مجروزة من الجرز، وهي التي لم يُصِبْها المطر، ويقال هي التي أُكل نباتُها. والجَرُوزُ: الرّجُل الذي إذا أكل لم يترُكْ على المائدةِ شيئاً، وكذلك المرأةُ الجَرُوزُ، والنّاقةُ. قال: * تَرَى العَجُوزَ خَِبَّةً جَرُوزَا * والعرب تقول في أمثالها: "لن ترضى شانِئةٌ إلاّ بجَرْزة([1])، أي إنّها مِن شِدّة بَغضائها وحسَدها لا ترضى للذين تُبغِضُهم إلاّ بالاستئصال. والجارز: الشديد من السُّعال، وذلك أنّه يقطَع الحَلْق. قال الشمّاخ: * لها بالرُّغامَى والخياشيمِ جارزُ([2]) * ويقال أرضٌ جارِزةٌ: يابسة غليظة يكتنفها رَمْل. وامرأةٌ جارِزٌ عاقر. فأمّا قولهم ذو جَرَزٍ إذا كان غليظاً صُلْباً، وكذلك البعيرُ، فهو عندي محمولٌ على الأرض الجارزة الغليظة. وقد مضى ذِكرُها. (جرس) الجيم والراء والسين أصلٌ واحد، وهو من الصَّوت، وما بعد ذلك فمحمول عليه. قالوا: الجَرْس الصَّوت الخفيّ، يقال ما سمعت لـه جَرْساً، وسمِعتُ جَرْسَ الطّير، إذا سمعتَ صوتَ مناقيرها على شيء([3]) تأكله. وقد أجْرَسَ الطائر. ومما حُمِل على هذا قولهم للنَّحل جوارس، بمعنى أواكِل، وذلك أنّ لها عند ذلك أدنى شيءٍ كأنه صوت. قال أبو ذؤيبٍ يذكر نَحْلا: يَظَلُّ على الثَّمراءِ منها جَوَارسٌ *** مَرَاضيعُ صُهْبُ الرّيش زُغبٌ رِقابُها([4])والجَرَس: الذي يعلَّق على الجِمال. وفي الحديث: "لا تصحبُ الملائكةُ رُِفْقَةً فيها جَرَسٌ". ويقال جَرَسْتُ بالكلام أي تكلّمتُ به. وأجْرَسَ الحَلْيُ: صوَّت. قال: تَسْمَعُ لِلحَلْيِ إذا ما وَسْوَسَا *** وارتجَّ في أجْيَادها وأجْرَسا([5])ومما شذَّ عن هذا الأصل الرجل المجرّس([6]) وهو المجرّب. ومعنى جَرَْسٌ من الليل، أي طائفة. (جرش) الجيم والراء والشين أصلٌ واحد وهو جَرْش الشَّيء: أنْ يُدقَّ ولا يُنْعَم دَقُّه. يقال جَرَشْته، وهو جَرِيش. والجُرَاشة: ما سقط من الشيءِ المجروش. وجرّشت الرأس بالمشط: حككته حتَّى تَستكثِرَ الإبْرِيَة([7]). وذكر الخليل أنّ الجَرش الأكْل. ومما شذَّ عن الباب الجِرِشَّى، وهو النَّفس. قال: * إليه الجِرِشَّى وارْمَعَلَّ حَنِينُها([8]) * فأمّا قولهم مَضَى جَرْشٌ من اللّيل، فهي الطائفة، وهو شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه. قال: * حتى إذا [ما] تُرِكَتْ بجَرْشِ([9]) * (جرض) الجيم والراء والضاد أصلانِ: أحدهما جنسٌ من الغَصَص، والآخر من العِظَم. فأمّا الأوّل فيقولون جَرِضَ بِرِيقه([10]) إذا اغتصَّ به. قال: كأنّ الفتى لم يَغْنَ في النَّاسِ ليلةً *** إذا اختَلَفَ اللَّحْيانِ عند الجَرِيضِ([11])قال الخليل: الجَرَضُ أن يبتلع الإنسانُ ريقَه على همٍّ وحزْنٍ. ويقال: مات فلانٌ جَرِيضاً، أي مغموماً. والثاني قولهم بعيرٌ جِرْوَاضٌ، أي غليظ. والجُرائِض: البعير الضَّخم، ويقال الشّديد الأكل. ونعجة جُرَئِضةٌ([12]) ضَخْمة. (جرع) الجيم والراء والعين يدلّ على قلّة الشيء المشروب. يقال: جَرِع الشاربُ الماءَ يجرَعُه، وجَرَعَ يجرَعُ. فأمَّا [الجرعاء فـ] الرَّملة التي لا تُنبت شيئاً، وذلك من أنّ الشُّرب لاينفَعُها فكأنَّها لم تَرْوَ. قال ذو الرمّة: أمَا استَحْلَبَتْ عينَيْكَ إلاَّ مَحَلَّةٌ *** بجُمْهُورِ حُزْوَى أم بجرعاءِ مالكِ([13])ومن الباب قولهم: "أفْلَتَ فلانٌ بجُرَيْعَة الذَّقَن"، وهو آخِرُ ما يخرُجُ من النَّفَس. كذا قال الفرّاء. ويقال نُوقٌ مَجَارِيعُ: قليلات اللَّبن، كأنّه ليس في ضُروعها إلا جُرَعٌ. ومما شذّ عن هذا الأصل الجَرَع: التواءٌ في قوَّةٍ من قُوَى الحَبْل ظاهرةٍ على سائر القُوَى. (جرف) الجيم والراء والفاء أصلٌ واحدٌ، هو أخْذ الشيءِ كلِّه هَبْشاً. يقال: جَرَفْتُ الشيءَ جَرْفاً، إذا ذهبْتَ به كلِّه. وسيفٌ جُرَافٌ([14]) يُذْهِبُ كلَّ شيء. والجُرُْف المكان يأكله السيل. وجَرَّفَ الدهرُ مالَه*: اجتاحه. ومال مُجَرَّف. ورجل جُرَافٌ نُكَحَةٌ، كأنّه يجرِف ذلك جرْفاً. ومن الباب: الجُرْفَة: أنْ تُقَْطَع من فخذِ البعير جلدَةٌ وتُجْمَع على فَخِذه. (جرل) الجيم والراء واللام أصلان: أحدهما الحجارة: والآخر لونٌ من الألوان. فالأول الجَرْوَل والجرَاوِل الحجارة. يقال: أرض جَرِلةٌ، إذا كانت كثيرةَ الجراول. والأَجْرَال جمع الجَرَل، وهو مكان ذو حجارة. قال جرير: مِن كلِّ مشترِفٍ وإنْ بَعُدَ المَدَى *** ضَرِمِ الرِّفاقِ مُناقِلِ الأَجْرَالِ([15]) والآخَر الجِرْيال، وهو الصِّبْغ الأحمر؛ ولذلك سميت الخمر جِرْيالاً. فأما قول الأعشى: وسَبيئةٍ مِمّا تُعَتِّقُ بابِلٌ *** كدَمِ الذَّبيحِ سلبتُها جِرْيالَها([16])فقال قومٌ: أراد لونَها، وهي حمرتها. رووا عنه في ذلك روايةً تدلُّ على أنّه أراد لونَها([17]). (جرم) الجيم والراء والميم أصلٌ واحد يرجع إليه الفروع. فالجرْمُ القطْع. ويقال لِصَِرام النَّخل الجَِرَام. وقد جاءَ زمن الجَِرَامِ. وجَرَمْتُ صُوف الشَّاةِ وأخذته. والجُرَامةُ: ما سقطَ من التّمْرِ إذا جُرِم. ويقال الجُرامة ما التُقِط من كَرَبِهِ بعد ما يُصْرَمُ. ويقال سنة مجَرَّمَةٌ ، أي تامّة، كأنها تصرَّمَت عن تمام. وهو من تجرَّم الليلُ ذَهَب. والجَرَام والجَريم: التَّمْر اليابس. فهذا كلُّه متّفقٌ لفظاً ومعنىً وقياساً. ومما يُردّ إليه قولهم جَرَم، أي كَسَب؛ لأن الذي يَحُوزُه فكأنه اقتطَعَه. وفلانٌ جَرِيمةُ أهله، أي كاسِبُهم. قال: جَريمةَ ناهضٍ في رَأسِ نِيقٍ *** تَرَى لِعظامِ ما جَمَعَتْ صَلِيبا([18])يصف عقاباً. يقول: هي كاسِبَةُ ناهضٍ. أراد فرخَها. والجُرْم والجَريمة: الذَّنْب وهو من الأوَّل؛ لأنه كَسْبٌ، والكَسْب اقتطاع. وقالوا في قولهم "لا جَرَم": هو من قولهم جَرَمْتُ أي كسَبت. وأنشدوا: ولقد طعنتُ أبا عُيَيْنَةَ طَعْنَةً *** جَرَمَتْ فَزَارَةَ بَعْدَها أن يَغْضَبُوا([19])أي كَسَبَتْهُمْ غضباً. والجَسَدُ جِرْمٌ، لأنّ لـه قَدْراً وتَقْطيعاً. ويقال مَشْيَخَةٌ جِلّةٌ جَريم، أي عظام الأجرام. فأمّا قولُهم لصاحب الصَّوت: إنه لحسن الجِرْم، فقال قوم: الصَّوْتُ يقال له الجِرْم. وأصحُّ من ذلك قول أبي بكر بن دريد إنَّ معناه حَسنُ خروجِ الصّوتِ من الجِرْم. وبنو جارمٍ في العرب. والجارم: الكاسب، وهو قول القائل: * والجارميُّ عميدُها([20]) * وجَرْمٌ هو الكَسْبُ، وبه سمِّيَتْ جَرْمٌ، وهما بطنان: أحدهما في قضاعة، والآخر في طيّ. (جرن) الجيم والراء والنون أصلٌ واحد، يدلُّ على اللين والسُّهولة. يقال للبَيْدَرِ جَرينٌ؛ لأنّه مكان قد أُصْلِحَ ومُلِّسَ. والجارن من الثياب: الذي انسَحَق ولانَ. وجَرَنَتِ الدِّرْعُ: لانَتْ وامْلاَسَّتْ. ومن الباب جِرَانُ البعير: مُقَدَّم عُنُقه من مَذْبَحِهِ، والجمع جُرُن([21]). قال: خُذا حَذَراً يا جارَتَيَّ فإنَّني *** رأيتُ جِرَانَ العَوْدِ قد كادَ يَصْلُحُ([22])وذكرَ ناسٌ أنّ الجارنَ ولد الحيّة. فإن كان صحيحاً فهو من الباب، لأنه ليِّن المسِّ أملس. (جره) الجيم والراء والهاء كلمةٌ واحدة، وهي الجَرَاهية. قال أبو عُبيدٍ: جَراهيةُ القوم: جَلَبَتُهُم وكلامُهم في علانيتهم دون سِرِّهم. ولو قال قائل: إنّ هذا مقلوبٌ من الجَهْرِ والجَهْرَاء والجَهارة لكان مَذْهباً. (جرو) الجيم والراء والواو أصلٌ واحدٌ، وهو الصَّغير من ولد الكلب، ثم يحمل عليه غيرُه تشبيهاً. فالجَرو للكلب وغيره. ويقال: سَبُعةٌ مُجْرِيَةٌ ومُجْرٍ، إذا كان معها جِرْوُها. قال: وتَجُرُّ مُجْرِيَةٌ لها *** لحمِي إلى أجْرٍ حَوَاشِبْ([23])فهذا الأصل. ثم* يقال للصَّغيرة من القِثّاء الجِرْوة. وفي الحديث: أُتِي النبي صلى الله عليه وسلم بأَجْرٍ زُغْبٍ([24])"، وكذلك جَُِرْو الحنظل والرُّمّان. يعني أنها صغيرة. وبنو جِرْوة بطنٌ من العرب. ويقال ألقى الرّجُل جِرْوَتَه، أي ربَط جَأْشَه، وصَبَر على الأمر، كأنّه ربط جرواً وسكّنَه. وهو تشبيهٌ. (جري) الجيم والراء والياء أصلٌ واحدٌ، وهو انسياحُ الشيء. يقال جَرَى الماء يَجْري جَرْيَةً وجَرْياً وجَرَياناً. ويقال للعَادة الإجْرِيَّا([25])، وذلك أنّه الوجْه الذي يجري فيه الإنسان. والجَرِيُّ: الوكيل، وهو بيّن الجِراية، تقول جَرَّيت جَرِيّاً واستَجْرَيتُ، أي اتَّخذْت. وفي الحديث: "لا يُجَرِّينَّكم الشّيطان([26])". وسمِّي الوكيلُ جَريّاً لأنّه يَجْري مَجْرى موكّله، والجمع أجْرِيَاء. فأمّا السفينة فهي الجارية، وكذلك الشَّمس، وهو القياس. والجارية من النِّساء من ذلك أيضاً، لأنَّها تُسْتَجْرَى في الخِدمة، وهي بيِّنة الجِراء. قال: والبِيضُ قد عَنَسَت وطال جِراؤُها *** ونَشَأن في قِنٍّ وفي أذْوادِ([27])ويقال: كان ذلك في أيّامِ جِرائها، أي صباها. وأما الجِرِّيَّة، وهي الحَوْصلة فالأصل الذي يعوَّل عليه فيها أنَّ الجيم مبدلة من قاف، كأن أصلها قِرِّيّة، لأنّها تَقْرِي الشيءَ أي تجمعه، ثم أبدَلُوا القافَ جيماً كما يفعلون ذلك فيهما. (جرب) الجيم والراء والباء أصلان: أحدهما الشَّيء البسيط يعلوه كالنبات من جنسه، والآخَر شيءٌ يحوي شيئاً. فالأوّل الجرَب وهو معروف، وهو شيءٌ ينبت على الجلْد من جنسه. يقال بعيرٌ أجرب، والجَمْع جَرْبَى. قال القطران: أنا القَطِرانُ والشُّعراءُ جرْبَى *** وفي القَطِرانِ للجَرْبَى شِفاءُ وممّا يُحمَل على هذا تشبيهاً تسميتُهم السَّماء جَرْباء، شبّهت كواكبُها بجرَب الأجرَب. قال أسامة بنُ الحارث: أرَتْهُ من الجرْباءِ في كلِّ مَنْظرٍ *** طِباباً فمَثْوَاهُ النَّهارَ المَرَاكِدُ([28])وقال الأعشى: تناول كلباً في ديارهم *** وكاد يسمو إلى الجرْباء فارتَفَعا([29])والجِرْبَة: القَرَاح، وهو ذلك القياس لأنّه بسيطٌ يعلوه ما يعلوه منه. قال الأسعر: أما إذا يَعْلُو فثعلبُ جِرْبَةٍ *** أو ذِئبُ عادية يُعَجْرِمُ عَجْرَمَهْ([30])العجرمة:سُرعةٌ في خِفّة. وكان أبو عبيد يقول: الجِرْبة المزرعة. قال بشر: * على جرْبة تعلو الدِّبارَ غُروبُها([31]) * قال أبو حَنيفة: يقال للمجَرَّة جِرْبة النُّجوم. قال الشّاعر: وخَوَتْ جِرْبَةُ النّجوم فما تشْـ *** ـرب أُرْوِيَّةٌ بمَرْي الجنُوبِ([32])خَيُّها: أن لا تُمطِر([33]). ومَرْي الجَنُوب: استدرارُها الغَيث. والأصل الآخر الجِراب، وهو معروف. وجرابُ البئر: جوفُها من أعلاها إلى أسفلها. والجَرَبَّةُ: العانة من الحمير، وهو من بابِ ما قَبْله، لأن في ذلك تجمُّعاً. وربَّما سمَّوا الأقوياء من الناس إذا اجتمعُوا جَرَبَّةً. قال: ليس بنا فقرٌ إلى التَّشَكِّي *** جَرَبَّةٌ كحُمُرِ الأبَكِّ([34])(جرج) الجيم والراء والجيم كلمة واحدة، وهي الجادّة، يقال لها جَرَجَة. وزعم ناسٌ أنّ هذا مما صحَّف فيه أبو عُبيدٍ. وليس الأمر على ما ذكَرُوه، والجَرَجَةُ صحيحة. وقياسها جُرَيج اسم رجل. ويقال إنّ الجَرِجَ القَلِق. قال: * خلخالُها في ساقها غيرُ جَرِجْ([35]) * وهذا ممكنٌ أن يقال مبدل من مَرِج. قال ابن دريد: والجَرَجُ الأرض ذاتُ الحجارة. فأما الجُرْجة لِشيءٍ([36]) شِبْه الخُرْج والعَيْبة، فما أُراها عربيةً مَحْضة. على أنّ أوساً قد قال: ثلاثةُ أبرادٍ جيادٍ وجُرْجَة *** وأدْكَنُ من أرْيِ الدُّبور مُعَسَّلُ([37])(جرح) الجيم والراء والحاء أصلان: أحدهما الكسب، والثاني شَقّ الجِلْد. فالأوَّل قولهم [اجترح] إذا عمل وكَسبَ. قال الله عزّ وجلّ: ﴿أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئاتِ﴾ [الجاثية 21]. وإنَّما سمى ذلك اجتراحاً لأنه عَمَلٌ* بالجوَارح، وهي الأعضاء الكواسب. والجوارحُ من الطَّير والسباع: ذَوَاتُ الصَّيد. وأما الآخَر [فقولهم] جرحَهُ بحديدةٍ جرْحاً، والاسم الجُرْح. ويقال جرَح الشاهدَ إذا ردّ قولَه بِنَثاً غيرِ جميل. واستَجْرَحَ فلانٌ إذا عمل ما يُجْرَح من أجله. فأمَّا قول أبي عبيدٍ في حديث عبد الملك: "قد وعظتُكم فلم تزدادُوا على الموعظة إلاّ استجراحا" إنه النُّقصان من الخير، فالمعنى صحيح إلاّ أنّ اللفظ لا يدلُّ عليه. والذي أراده عبدُ الملك ما فسَّرناه. أي إنّكم ما تزدادون على الوعْظ إلاّ ما يكسبكم الجَرْحَ والطَّعنَ عليكم، كما تُجرَح الأحاديث. وقال أبو عبيد: يريد أنَّها كثيرة صحيحها قليل. والمعنى عندنا في هذا كالذي ذكرناه مِن قَبْل، وهو أنَّها كثُرتْ حتى أحوج أهلَ العلم بها إلى جرْح بعضها، أنّه ليس بصحيح. (جرد) الجيم والراء والدال أصلٌ واحد، وهو بُدوُّ ظاهِر الشَّيء حيث لا يستُره ساتر. ثم يحمل عليه غيرُه ممَّا يشاركه في معناه. يقال تجرَّد الرَّجل من ثيابه يتجرَّدُ تجرُّداً. قال بعضُ أهل اللُّغة: الجَرِيد سَعَفُ النَّخل، الواحدة جريدة، سمِّيت بذلك لأنه قد جرِد عنها خُوصها. والأرْضُ الجَرَد: الفضاء الواسعُ، سمِّي بذلك لبُروزه وظُهوره وأن لا يستره شيءٌ. ويقال فرس أَجرَدُ إذا رَقَّت شَعْرتُه. وهو حسن الجُرْدة والمتجرَّد. ورجلٌ جارُودٌ، أي مشؤوم، كأنَّه يَجْرُدُ ويَحُتُّ. وسنةٌ جارودةٌ، أي مَحْلٌ، وهو من ذلك، والجَراد معروفٌ. وأرضٌ مجرودةٌ أصابها الجَرادُ. وقال بعضُ أهلِ العِلم: سمِّي جراداً لأنّه يجرُد الأرضَ يأكلُ ما عليها. والجَرَدُ: أن يَشْرَى جلْدُ الإنسان من أكل الجَراد. ومن هذا الباب، وهو القياس المستمرُّ، قولهم: عامٌ جرِيدٌ، أي تامٌّ، وذلك أنَّه كَمَُِل فخرج جريداً لا يُنْسَب إلى نقصانٍ. ومنه: "ما رَأَيْتُهُ مُذْ أجرَدَانِ([38]) وجَرِيدانِ" يريد يومين كاملين. والمعْنى ما ذكرته. ومنه انجرَدَ بنا السَّيرُ: امتدَّ. فأمّا قولهم للشيءِ يذهب ولا يُوقَف [له] على خبرٍ: "ما أدري أيُّ الجَرَاد عارَهُ" فهو مثلٌ، والجَراد هو هذا الجَرادُ المعروف. (جرذ) الجيم والرال والذال كلمةٌ واحدة: الجُرَذُ الواحد من الجُِرْذان، وبه سمِّيَ الجَرَذُ الذي يأخُذُ في قوائم الدابّة. فأمّا قولهم رجل مُجَرَّذٌ أي مجرَّب، فهو من باب الإبدال، وليس أصلاً. --------------ـــ ([1]) الشانئة: المبغضة. وفي الأصل: "شائبة"، صوابها في المجمل واللسان (جرز 182) وفي اللسان: "لم ترض". ([2]) أراد بالرغامى الرئة. وصدره في الديوان 51، واللسان (جرز): * يحشرجها طوراً وطوراً كأنها * ([3]) في الأصل: "صوت" صوابه في المجمل واللسان. ([4]) الثمراء: جبل أو هضبة. والبيت في ديوان أبي ذؤيب 77 واللسان (جرس). ([5]) للعجاج في ديوانه 31 واللسان (جرس) وفي الديوان: "والتج" باللام. ([6]) المجرس، بفتح الراء المشددة وكسرها. ([7]) الإبرية، كالهبرية وزناً ومعنى، وهي ما تعلق بأسفل الشعر مثل النخالة. وفي اللسان: "حتى تستبين هبريته". وفي المجمل: "حتى يستكثر من الإبرية". ([8]) لمدرك بن حصن الأسدي، كما في اللسان (رمعل). وصدره، كما في (جرش، رمعل): * بكى جزعاً من أن يموت وأجهشت * ([9]) تكملة الشعر بزيادة "ما" من المجمل. ([10]) جعله الجوهري مثل كسر يكسر. وقال ابن القطاع: صوابه جرض يجرض، على مثال كبر يكبر. ([11]) البيت لامرئ القيس في ديوانه 114 واللسان (جرض). ([12]) جرئضة، كعلبطة. ويقال: "جرائضة" أيضاً، كعلابطة. ([13]) ديوان ذي الرمة 415 وهو مطلع قصيدة له. وفي الديوان: "أو بجرعاء". ([14]) ويقال أيضاً "سيل جراف" بمعناه. ([15]) ديوان جرير 468 واللسان (جرل). ([16]) ديوان الأعشى 23 واللسان (جرل). ([17]) وفي اللسان: "وسئل الأعشى عن قوله: سلبتها جريالها. فقال: أي شربتها حمراء فبلتها بيضاء". ([18]) البيت لأبي خراش الهذلي من قصيدة في القسم الثاني من مجموع أشعار الهذليين 57 ونسخة الشنقيطي 70. وأنشده في المجمل واللسان (جرم). ([19]) البيت لأبي أسماء بن الضريبة، كما في اللسان (جرم). ([20]) جزء من بيت في اللسان (جرم). وهو بتمامه: إذا ما رأت شمساً عب الشمس شمرت *** إلى رملها والجارمي عميدها ورواية اللسان (عبأ): "والجرهمي عميدها". ([21]) ويقال في الجميع أيضاً "أجرنة". ([22])البيت لجران العود من قصيدة في أول ديوانه، وبه سمي جران العود. انظر اللسان "جرن"، والمزهر (2: 441). ([23]) البيت من قصيدة لحبيب بن عبد الله المعروف بالأعلم الهذلي، كما في شرح السكري للهذليين 57 ونسخة الشنقيطي 59. وهو في اللسان (جرا) بدون نسبة، وفي (حشب) منسوب إليه. وكلمة (إلى) ساقطة من الأصل. ([24]) في الأصل: "بجرو زغب"، صوابه من المجمل واللسان. ([25]) ومنه قول الكميت: على تلك إجرياي وهي ضريبتي *** ولو أجلبوا طراً علي وأحلبوا ([26]) في المجمل واللسان: "لا يستجرينكم الشيطان". ([27]) للأعشى في ديوانه 99 واللسان (جرا). وكلمة "وطال" ساقطة من الأصل. ([28]) نسخة الشنقيطي من الهذليين 86 واللسان (جرب، طبب، ركد). ([29]) في البيت نقص ويستقيم بأن يكون أوله: "وقد". وبدله في ديوان الأعشى 86: وما مجاور هيت إن عرضت له *** قد كان يسمو إلى الجرفين واطلعا وفي شرحه: "أبو عبيدة إلى الجرباء". ([30]) وروي عجزه في اللسان ( عجرم) بدون نسبة، وهو مع نسبته إلى الأسعر في الأزمنة والأمكنة (2: 11). ([31]) صدره كما في المفضليات (2: 130) : * تحدر ماء البئر عن جرشية * ([32]) البيت بدون نسبة أيضاً في الأزمنة والأمكنة (2: 4، 11). ([33])يقال خوت النجوم تخوى خيا، وأخوت. ([34]) الرجز لقطية بنت بشر زوج مروان بن الحكم. انظره مع قصته في الأغاني (1: 129). وكلمة "ليس" ساقطة من الأصل. وانظر المخصص (11: 44-47) بتحقيق الشنقيطي والبيت الأخير سبق في ص187. ([35])قبله في اللسان (جرج): * إني لأهوى طفلة فيها غنج * ([36]) في الأصل: "فشيء". ([37]) ديوان أوس 19 واللسان (جرج). والدبور: جمع دبر، وهو النحل. ([38]) في الأصل: "من"، صوابه في المجمل واللسان. وانظر تخريج نحو هذا التعبير في مغني اللبيب (مذ).

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR186 harf
- قال عز وجل: ﴿على شفا جرف هار﴾ [التوبة/109]، يقال للمكان الذي يأكله السيل فيجرفه - أي: يذهب به -: جرف، وقد جرف الدهر ماله، أي: اجتاحه تشبيها به، ورجل جراف: نكحة، كأنه يجرف في ذلك العمل.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR255 harf
ج ر ف جـرف الشـيء واجترفـه‏:‏ ذهـب بـه كلـه‏.‏ وجرف الطين والزبل عن وجه الأرض‏:‏ سحاه بالمجرفة‏.‏ وتجرفته السيول وسيل جراف‏.‏ ومن المجاز‏:‏ فلان يبني على جرف هار لا يدري ما ليل من نهار‏.‏ وجرف الدهر مالَه وعام، وعام وطاعون جَارِفٌ، وفيه شُؤْمٌ جارفٌ.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.399 harf
الجَرْفُ: اجْتِرافُك الشيءَ عن وجهِ الأَرض حتى يقال: كانت المرأَةُ ذات لثةٍ فاجْتَرَفَها الطبيبُ أَي اسْتَحاها عن الأَسنان قَطْعاً. والجَرْفُ: الأَخْذُ الكثير. جَرَفَ الشيءَ يَجْرُفُه، بالضم، جَرْفاً واجْتَرَفه: أَخذه أَخذاً كثيراً. والمِجْرَفُ والمِجْرَفةُ: ما جُرِفَ به. وجَرَفْت الشيءَ أَجْرُفه، بالضم، جَرْفاً أَي ذَهَبْتُ به كلِّه أَو جُلِّه. وجَرَفْتُ الطّين: كَسَحْتُه، ومنه سُمّي
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR232 harf
* ج ر ف * * جَرَفَ الطِّينَ * كسحه وبابه نصر ومنه سمي * المِجْرَفَةُ * و * الجُرُْفُ * بضم الرءِ وسكونها ما تجرفته السيول وأكلته من الأرض ومنه قوله تعالى ﴿على شفا جرف هاو﴾ وقد * جَرَّفَتْهُ السُّيُولُ تَجْريفاً * و * تَجَرَّفَتْهُ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.643 harf
جرفه يجرفه جرفا، وجرفة، بفتحهما، والأخيرة على اللحياني: أي ذهب به كله، أو جله، كما في الصحاح، أو جرفه: أخذه أخذا كثيرا . وجرف الطين جرفا كسحه عن وجه الأرض، كجرفه تجريفا، وتجرفه، يقال: جرفته السيول وتجرفته، نقله الجوهري، وأنشد لبعض بني طييء: فإن تكن الحوادث جرفتني فلم أر هالكا كابني زياد والمجرفة، كمكنسة: المكسحة وهو: ما جرف به. والجارف: الموت العام يجترف مال
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.363 harf
جَرَفَهُ 1 جَرَفَهُ جرف جرفه جرفة , (S, Msb, K,) aor. جَرُفَ , (S, Msb,) inf. n. جَرْفٌ (S, Msb, K) and جَرْفَةٌ, (Lh, K,) He took away, carried away, or removed, the whole of it, (S, Msb, K,) or the greater part of it, (S,) or much of it: (S, K:) and [in like manner ↓ جرّفهُ; for its inf. n.] تَجْرِيفٌ signifies the act of carrying away wholly: (KL:) and ↓ اجترفهُ he took the whole of it. (TA in
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR497 harf
جَرَفَ جَرَفَ U ( n. ac. a. 1), Carried off; swept, shovelled, scooped away; raked, hoed. تَجَرَّفَ تَجَرَّفَ V , a. see I . اِنْجَرَفَ اِنْجَرَفَ VII , a. Pass. of I. اِجْتَرَفَ اِجْتَرَفَ VIII , a. see I . جَرْف جَرْف 1 , a. Promiscuous property; odds and ends. جُرْف جُرْف 3 , جُرُف 10 , ( pl. جِرَفَة 7t , جُرُوْف 27 , أَجْرَاْف 38 ), a. Water-worn bank, ridge, ledge. مِجْرَفَة
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.780 harf
جرف جَرَفَ - يَجْرُفُ - جُرُف جَرَفَ - يَجْرُفُ + كائن أو شيء + شيئاً: يقطعه مما حوله ويقلعه ثم يمسكه ويشده إليه تاركاً مكانه حفرة ذات حواف قائمة: يأتي إلى شيء في مكانه فيقتلعه ويجذبه إليه أثناء سيره مبعداً إياه من مكانه، وتاركاً مكانه حواف قائمة هشة سريعة الانهيار جـُرُف: اسم فعل بمعنى مفعول من " جَرَفَ - يَجْرُفُ ": وهو أيضاً اسم مكان
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler13 mücavir (20 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. هور

    1 ortak ayet · Devrik

  2. أسس

    1 ortak ayet · Esas yapının oturduğu yer, temel anlamındadır

  3. شفو

    1 ortak ayet · Kenar

  4. بني

    1 ortak ayet · Yapı demektir

  5. رضي

    1 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  6. جهم

    1 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir

  7. نور

    1 ortak ayet · Ateş demektir

  8. خير

    1 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  9. وقي

    1 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…

  10. هدي

    1 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  11. ظلم

    1 ortak ayet · Zalimler

  12. قوم

    1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

Geçtiği ayetler(1)

  1. … وَرِضْوَانٍ خَيْرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَانْهَارَ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ وَاللَّهُ لَا …

    UçurumBinasını Allah korkusu ve rızası üzerine kuran kimse mi daha hayırlıdır, yoksa binasını bir yar kenarına kurup da onunla birlikte kendisini de cehennem ateşine yuvarlanan kimse mi? Allah, zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجرف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerهدم, كسح, قلع, نقب
Zıt Kökرسخ
Çekirdek Özet 1Selin veya dış bir gücün zemini alttan oyup bütünüyle süpürerek götürmesi, altı oyulmuş dayanıksız kıyı ve yâr
Çekirdek Özet 2Sağlam bir temele dayanmayan, altı oyuk ve her an çökmeye hazır sahte niyet ve yapıların akıbetini tasvir etme
Çekirdek Özet 3Taşıyıcı tabanı aşınmış veya içten boşaltılmış sistemlerin kaçınılmaz çöküş dinamiği
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca statik bir uçurum veya rastgele bir yarık sanıp, suyun veya aşındırıcı etkenin alttan oymasıyla oluşan dinamik alt boşalmasını ve taşıyıcılık kaybını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جرÇekmek, sürüklemek, bir şeyi zemin üzerinden kazıyarak veya iz bırakarak peşinden götürmek; جرح, جرد, جرر, جرز, جرع, جرم, جري köklerinde görüldüğü üzere yüzeyi yırtma, soyma, silip süpürme veya akıtma hareketiفDudaksı harfin kattığı üfleme, yayılma, ayrılma ve yüzeyden koparma etkisiyle, sürükleme hareketini zemini alttan oyup bütünüyle süpürerek boşaltan ve geride askıda kalmış dayanıksız bir eşik bırakan ani veya kökten bir koparışa dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBir kütlenin hareket ederek başka nesneleri önüne katması, taşıması ve sürüklemesi
رİnsan başı; baş, ilk, üstHareketin bir kütlenin tepesinden, yüzeyinden veya ana gövdesinden başlayıp yönelmesi
فAğız; söz, açıklık, kenarAçılan bir gedik, boşluk, oyuntu veya sınır hattındaki kopuş
جرفTaşıyıcı bir kütlenin yüzeyden ve tabandan kazıyarak bir sınırda derin oyuntu ve boşluk açmasıSel veya aşındırıcı bir gücün toprağı altından sürükleyip götürmesiyle kenarda askıda, altı boşalmış bir yarık ve yarık kenarı oluşturması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSel suyunun aktığı vadinin veya nehir yatağının alt kısımlarını oyarak toprağı süpürüp götürmesi, bu oyulma neticesinde su kenarında oluşan altı boş, her an yıkılmaya hazır askıdaki toprak kütlesi ve dik yâr
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairlerinden Tayy kabilesine mensup bir şairin beytinde kök, felaketlerin insanı kökünden sarsıp malını ve imkânını bütünüyle silip süpürmesi anlamında kullanılmıştır: فإنْ تَكُنِ الحَوادِثُ جَرَّفَتْني / فلم أَرَ هالِكاً كابْنَيْ زيادِ
Erken Arapça kullanımErken dönem tıp ve gündelik dilinde diş etinin veya cerahatin hekim tarafından bütünüyle kazınarak alınması için «اجترف الطبيب اللثة» denilmiş; ayrıca Irak ahalisini kökten kırıp geçiren büyük veba salgını her şeyi silip süpürdüğü için «الطاعون الجارف» olarak adlandırılmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça جرف kökü, Sami dillerinde bir şeyi kazımak, küremek, süpürüp götürmek ve kabaca temizlemek anlam alanını temsil eden köklerle sesçil ve anlamsal örtüşme gösterir. İbranicede aynı kök denkliğiyle yer alan gārap̄ (גָּרַף) fiili, suyun akıp sürüklemesi, süpürmesi ve temizlemesi anlamındadır; Nâsirûn veya Hâkimler kitabındaki kadim ezgide Kişon vadisinin düşmanları sürükleyip süpürmesi tasvir edilirken bu fiil kullanılmıştır. Süryanicede grap̄ (ܓܪܦ) biçimi yine süpürmek, akıntıyla sürüklemek ve tortuyu küremek manasına gelir. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ortak semantik çekirdeği, akışkan veya süpürücü bir kuvvetin zemin tabakasını kazıyarak bütünüyle alıp götürmesidir. Arapçada bu ilksel eylem hem fiziksel süpürme aletine (micrafe) hem de selin altını oyduğu dayanıksız toprak setlerine (curuf) ad olarak tahsis edilmiş, Kur'an'da da içten oyulmuş çürük yapının metaforu haline gelmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha ve HALOT.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجرف fiili ve جرف / جرف isimleriSelin toprağın altını oyması (cevveha's-seyl), bir şeyi kökünden ve bütünüyle süpürüp almak (ahzün kesîr)Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice gārap̄, Süryanice grap̄Suyun veya akıntının önüne kattığı şeyi süpürüp sürüklemesi, küremek ve kazıyarak temizlemekKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kazıma/sürme çekirdeğiAkışkanın temas ettiği yüzeydeki kütleyi kazıyıp taşıması şeklindeki ortak fiziksel hareketMuhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs ve Gesenius Hebrew Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جرفAnlamlıAlttan oyup süpürmekSelin zemini kazıyıp götürmesi, altı oyulmuş yârHedef köktür, Kur’an’da geçer.
جفرAnlamlıİçi açılmak, genişlemekİçi geniş kuyu, sütten kesilmiş ve gövdesi büyümüş kuzu yavrusuKur’an’da geçmez; içten boşalma ve genişleme bağı vardır.
رجفAnlamlıŞiddetle sarsılmakZeminin veya kalbin şiddetli sarsıntıyla titremesiKur’an’da geçer; dengesini yitiren yapının çöküş anındaki sarsıntısıdır.
رفجAnlamlıGenişlik, rahatlıkHayatın genişlemesi, refah içinde yayılmaKur’an’da geçmez; Klasik sözlüklerde kayıtlıdır.
فجرAnlamlıYarıp fışkırmakSuyun veya ışığın kapalı bir engeli delip taşmasıKur’an’da geçer; suyun bentleri ve sınırları yarmasıyla ilişkilidir.
فرجAnlamlıAçmak, gedik açmakİki şey arasını açıp boşluk bırakmak, sıkıntıdan çıkışKur’an’da geçer; yarılma ve açıklık oluşması bakımından ortak paydalıdır.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جرفMerkezÇöküntü ve aşınmaBir yapının veya zeminin alttan oyulması sebebiyle askıda kalarak çökmesiSuyun veya tahrip edici gücün altı boşaltması ve taşıyıcı zemini süpürmesidir.
هدمKomşuYıkılmaYapının yukarıdan aşağıya veya dışarıdan bir darbeyle yıkılıp devrilmesiجرف kökünde yıkımın asıl sebebi yapının kendisi değil, altındaki zeminin boşalmasıdır.
كسحKomşuSüpürmeYüzeydeki pisliği veya tortuyu süpürüp temizlemeكسح yüzeysel süpürmedir; جرف ise derinden kazıyarak kütleyi bütünüyle alır.
قلعKomşuKökten sökmeBir nesneyi tutunduğu yerden çekip koparmaقلع doğrudan nesneyi hedefler; جرف nesnenin altındaki desteği yok eder.
نقبKomşuDelme ve oymaKatı bir engelde geçit veya delik açmaنقب kontrollü ve noktasal deliktir; جرف ise geniş hacimli aşınma ve süpürülmedir.
رسخZıtKökleşme ve sebatBir yapının veya bilginin zemine sımsıkı oturmasıZemini sağlam, altı oyulmamış ve her türlü sarsıntıya dirençli olma halidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجرفSelin altını oyduğu yârZemini akıntıyla boşaltılmış, askıda ve çürük kıyıKesin
LatincePraeruptum, ripa erosaAşınmış dik yamaçSu erozyonuyla altı boşaltılmış dik uçurumu karşılar, manevi metaforu sonradan kazanır.Güçlü
İngilizceUndermined cliff, washed-out bankAltı oyulmuş yârSuyun temeli oyması (undermining) fikrini tam verir; salt statik uçurumu (cliff) aşar.Kesin
AlmancaUnterspülter Abgrund, AbbruchkanteSuyla alttan oyulmuş yamaçSuyun altı aşındırması (unterspült) özelliğini tam olarak taşır.Kesin
FransızcaBerge ravinée, falaise érodéeAşınmış vadi kenarıSel yarıntısının kıyıda oluşturduğu çöküntü eşiğini ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جُرُفٍTemeli sel tarafından alttan oyulmuş çürük yâr kenarıİkiyüzlülerin (münafıkların) fitne, nifak ve tefrika amacıyla kurdukları Mescid-i Dırâr'ın dayandığı bozuk niyet ve temelsiz yapının cehenneme yuvarlanışını anlatan temsil; Tevbe 9:109

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİman ve nifak mukayesesiAmellerin ve inanç sisteminin sağlam bir ilahi temele (takva) mi yoksa içi boş dünyevi heveslere mi dayandığı meselesiTemelsiz inancın görünüşte bina gibi dursa da ontolojik bir dayanağının bulunmadığı ve kaçınılmaz olarak çökeceği
FıkıhZemin emniyeti ve kamu zararıSel yataklarına, kıyı aşınma bölgelerine ve altı oyulmuş alanlara bina yapmanın yasaklanması ve getirdiği hukuki sorumlulukTaşıyıcı vasfını yitirmiş ve can emniyetini tehdit eden arazilerin mülkiyet ve imar statüsü
TefsirMescid-i Dırâr ve Takva Mescidi kıyasıTevbe 9:109 ayetindeki somut jeolojik benzetmenin sahte din anlayışlarının ruh halini ve akıbetini nasıl resmettiğiDışarıdan bakıldığında sağlam sanılan yapının, zeminindeki içten çürüme sebebiyle ansızın çöküşü
HadisBüyük afetler ve fitne tasvirleriToplumu bir anda önüne katıp götüren, değerleri ve kitleleri silip süpüren felaketlerin cârif nitelemesiyle anılmasıYıkıcı bir akıntının hiçbir engel tanımadan tüm varlığı önüne katıp yok etmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTemellendirme ve niyetİhlas ve takvadan yoksun, sahte kutsallık iddiasıÇöküş dinamiğini gizlemeİçinde vahiy ve adalet zemini bulunmayan ritüel binaları, altı sel suyuyla oyulmuş yâr gibidir; sahibini helake sürükler.Kesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiKanıtsız, dayanaksız ve spekülatif bilgi zeminiZihinsel çöküş üretmeÖncülleri test edilmemiş ve altı rasyonel/nakli temellerle desteklenmemiş teorilerin ilk krizde yıkılmasıdır.Güçlü
SiyasiMeşruiyet ve otoriteHalk rızasından ve adaletten kopuk iktidar kurgusuKaçınılmaz dağılmaTaban desteği ve adalet zemini alttan aşınmış rejimlerin, dışarıdan sağlam görünse de aniden çökmesidir.Güçlü
İktisadiDeğer ve finansKarşılıksız para, köpük varlıklar ve spekülatif sermayeFinansal kriz ve iflasÜretim ve gerçek varlık tabanından kopan, altı boşaltılmış finansal sistemlerin çöküş sürecidir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerZemin mekaniğinde aşınma (erozyon) ve taşıma kapasitesi kaybıAkışkanlar mekaniğinde suyun kayma gerilimi oluşturarak sınır tabakayı oyması ve katı kütlenin altını boşaltarak statik dengeyi bozması olgusuyla birebir örtüşür.Kesin
Beşeri bilimlerKurumsal meşruiyet krizi ve anomiSosyolojide kurumların dayandığı ahlaki ve hukuki mutabakatın içten içe erimesi, görünürdeki nizamın en ufak sarsıntıda dağılması durumudur.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca durağan bir uçurum kenarı (cliff) olarak algılayıp, suyun veya zamanın alttan oyma (sub-erosion) ve içini boşaltma eylemini göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kelime, üzerine inşa edilen yapının sağlamlığına aldanılan fakat altı gizlice oyulmuş, taşıyıcılık niteliği sıfırlanmış ve kendi ağırlığıyla yıkılmaya mahkûm sahte zeminleri betimler.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataTevbe 9:109'daki Mescid-i Dırâr metaforunu basit bir coğrafi konumlandırma zannederek, nifakın ve yapay dindarlığın kendi zeminini nasıl sinsice tahrip ettiğini kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık ve eylemlerin sadece dış görünüşleriyle değil, dayandıkları ontolojik zeminle anlam kazandığını; altı aşınmış niyetlerin bina kuramayacağını en yalın fiziksel temsil ile zihne kazıdığı için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevbe suresindeki münafıkların kurduğu Mescid-i Dırâr ile takva üzerine kurulan mescidin mukayese edildiği, nifakın iç dinamiklerini ve kurumsal yıkılışını anlatan ayet grubunda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bir yapının veya hareketin dışarıdan parlak, düzenli ve heybetli görünmesinin onun bekasını garanti etmediğini; asıl meselenin zemin emniyeti ve taban sağlamlığı olduğunu göstererek şekilci değerlendirmeleri düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSel sularının vadi veya nehir kıyısını alttan kazıyıp süpürmesiyle oluşan, altı boşaltılmış ve her an göçmeye hazır dik yâr kenarı.
  • Soyut anlamZahiren ayakta duran ancak meşruiyet, adalet ve samimiyet gibi taşıyıcı sütunları içten oyulmuş her türlü zihni, ameli ve ictimai yapının kaçınılmaz çöküşü.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin taşıyıcı temel parametrelerinin (T) negatif aşındırıcı etkenler (E) tarafından zamanla (t) sıfıra indirilmesi sonucu dengenin (S) felaketle (C) bozulması süreci.
  • LaTeX modeliS(t)=lim⁡T(t)→0(BT0−∫0tE(τ) dτ)  ⟹  C
  • LaTeX açıklamasıModelde B zemin üzerine kurulan üst yapıyı, T0 başlangıçtaki zemin kalınlığını veya mukavemetini, E(τ) zaman içinde zemini oyan ve süpüren aşındırıcı sel/nifak kuvvetini, T(t) ise kalan taşıyıcı zemini temsil eder. Aşınma integrali başlangıç direncini tüketip taban sıfıra yaklaştığında (lim⁡T(t)→0), sistemin kırılganlığı sonsuza gider ve yapı kaçınılmaz bir çöküşle (C) yıkılır. Bu matematiksel bağıntı, ayetteki altı oyulmuş yârın (curufin hârin) üzerindeki bina ile birlikte ateşe yuvarlanış dinamizmini formüle eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج