جرف
ج - ر - ف
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Curuf sel suyunun kazdığı yer demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Curuf sel suyunun kazdığı yer demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.756 harfباب الجيم والرّاء والفاء معهما
ج ر ف، ر ج ف، ف ر ج، ف ج ر، ج ف ر مستعملات
جرف:
الجَرفُ: اجتِرافُكَ الشيء عن وجهِ الأرضِ، حتى يقال: كانت المرأة ذات لِثَةٍ فاجترفها الطَّبيبُ أي استحاها عن الإنسان وقطعها.
والطَّعون الجارف نزل بأهل العراق وجَرفهم تَجريفاً فسمِّي جارِفاً.
والجارفُ: شؤمٌ أو بَلِيَّةٌ تَجترفُ مالَ القومِ.
ورجلٌ مُجَرَّفٌ: جَرَّفَه الدَّهرُ أي اجتاح مالَه فأفقره، قال:
.... مِمَّن
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR760 harfالجَرْفُ: الأخذُ الكثيرُ. وقد جَرَفْتُ الشيءَ أَجْرُفُهُ بالضم جَرْفاً، أي ذهبتُ به كلِّه أو جلِّه.
وجَرَفْتُ الطين: كسحتُه. ومنه سمّي المِجْرَفَةُ.
والجُرْفُ، مثل عُسْرٍ وعُسُرٍ: ما تَجَرَّفَتْهُ السيول وأكلتْه من الأرض. ومنه قوله تعالى: "على شفا جُرُفٍ هارٍ"، والجمع جِرَفَةٌ.
وقد جَرَّفَتْهُ السيولُ تَجْريفاً، وتَجَرَّفَتْهُ. قال الشاعر: فإنْ تكن الحوادثُ جَرَّفَتْني=فلم أُرَ هالِكاً كابْنَيْ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.187 harfج ر ف
جرف ، جفر ، رجف ، رفج ، فجر ، فرج : مستعملات .
جرف : قال اللَّيْثُ : الجَرْفُ ، اجْتِرَافُك الشَّيءَ عن وَجْهِ الأرض ، حتى يقال : كانت الْمرْأَةُ ذات لِثَةٍ فاجْتَرَفَها الطَّبيب ، أي اسْتَحاها عن الأسْنَانِ قَطْعاً .
قال : والطَّاعون الجارِفُ نزل بأَهْلِ العِراق ذَرِيعاً ، فَسُمِّيَ جَارِفاً .
قال : والجارِفُ شُؤْمٌ أو بَلِيَّةٌ يجتَرِفُ مَالَ الْقَوْم ، ورَجُلٌ مُجَرَّفٌ قد جَرَّفَهُ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR14.455 harf(باب الجيم والراء وما يثلثهما)
(جرز) الجيم والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو القطْع. يقال جَرَزْتُ الشيءَ قطعتُه. وسيفٌ جُرَاز أي قَطّاع. وأرضٌ جُرُزٌ لا نَبْت بها. كأنَّه قُطِع عنها. قال الكسائي* والأصمعيّ : أرضٌ مجروزة من الجرز، وهي التي لم يُصِبْها المطر، ويقال هي التي أُكل نباتُها. والجَرُوزُ: الرّجُل الذي إذا أكل لم يترُكْ على المائدةِ شيئاً، وكذلك المرأةُ الجَرُوزُ، والنّاقةُ. قال:
* تَرَى
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR186 harf- قال عز وجل: ﴿على شفا جرف هار﴾ [التوبة/109]، يقال للمكان الذي يأكله السيل فيجرفه - أي: يذهب به -: جرف، وقد جرف الدهر ماله، أي: اجتاحه تشبيها به، ورجل جراف: نكحة، كأنه يجرف في ذلك العمل.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR255 harfج ر ف
جـرف الشـيء واجترفـه: ذهـب بـه كلـه.
وجرف الطين والزبل عن وجه الأرض: سحاه بالمجرفة.
وتجرفته السيول وسيل جراف.
ومن المجاز: فلان يبني على جرف هار لا يدري ما ليل من نهار.
وجرف الدهر مالَه وعام، وعام وطاعون جَارِفٌ، وفيه شُؤْمٌ جارفٌ.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.399 harfالجَرْفُ: اجْتِرافُك الشيءَ عن وجهِ الأَرض حتى يقال: كانت المرأَةُ ذات لثةٍ فاجْتَرَفَها الطبيبُ أَي اسْتَحاها عن الأَسنان قَطْعاً. والجَرْفُ: الأَخْذُ الكثير. جَرَفَ الشيءَ يَجْرُفُه، بالضم، جَرْفاً واجْتَرَفه: أَخذه أَخذاً كثيراً. والمِجْرَفُ والمِجْرَفةُ: ما جُرِفَ به. وجَرَفْت الشيءَ أَجْرُفه، بالضم، جَرْفاً أَي ذَهَبْتُ به كلِّه أَو جُلِّه. وجَرَفْتُ الطّين: كَسَحْتُه، ومنه سُمّي
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR232 harf* ج ر ف * * جَرَفَ الطِّينَ * كسحه وبابه نصر ومنه سمي * المِجْرَفَةُ * و * الجُرُْفُ * بضم الرءِ وسكونها ما تجرفته السيول وأكلته من الأرض ومنه قوله تعالى ﴿على شفا جرف هاو﴾ وقد * جَرَّفَتْهُ السُّيُولُ تَجْريفاً * و * تَجَرَّفَتْهُ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.643 harfجرفه يجرفه جرفا، وجرفة، بفتحهما، والأخيرة على اللحياني: أي ذهب به كله، أو جله، كما في الصحاح، أو جرفه: أخذه أخذا كثيرا .
وجرف الطين جرفا كسحه عن وجه الأرض، كجرفه تجريفا، وتجرفه، يقال: جرفته السيول وتجرفته، نقله الجوهري، وأنشد لبعض بني طييء:
فإن تكن الحوادث جرفتني فلم أر هالكا كابني زياد والمجرفة، كمكنسة: المكسحة وهو: ما جرف به.
والجارف: الموت العام يجترف مال
جرفه يجرفه جرفا، وجرفة، بفتحهما، والأخيرة على اللحياني: أي ذهب به كله، أو جله، كما في الصحاح، أو جرفه: أخذه أخذا كثيرا . وجرف الطين جرفا كسحه عن وجه الأرض، كجرفه تجريفا، وتجرفه، يقال: جرفته السيول وتجرفته، نقله الجوهري، وأنشد لبعض بني طييء: فإن تكن الحوادث جرفتني فلم أر هالكا كابني زياد والمجرفة، كمكنسة: المكسحة وهو: ما جرف به. والجارف: الموت العام يجترف مال القوم، كذا في الصحاح، وهو مجاز، والجارف: الطاعون، وقال الليث: الطاعون الجارف: الذي نزل بأهل العراق ذريعا، فسمي جارفا، جرف الناس كجرف السيل، وفي الصحاح: والجارف: طاعون كان في زمن ابن الزبير، قال الليث: الجارف: شؤم، أو بلية تجترف مال القوم، وهو مجاز، قال ابن الأعرابي: الجرف: المال الكثير من الصامت والناطق. قال أيضا الجرف: الخصب، والكلأ الملتف، وأنشد: في حبة جرف وحمض هيكل قال: والإبل تسمن عليها سمنا مكتنزا، يعني على الحبة، وهو ما تناثر من حبوب البقول، واجتمع معها ورق يبيس البقل، فتسمن الإبل عليها.
الجرفة، بهاء، ويضم، نقلهما أبو علي في التذكرة، واقتصر أبو عبيد على الفتح، وقال: سمة في الفخذ، أو في جميع الجسد، عن أبي زيد. يقال: بعير مجروف: أي وسم به، أو وسم باللهزمة تحت الأذن، وهذا نقله ابن بري، وأنشد لمدرك: يعارض مجروفا تنته خـزامة كأن ابن حشر تحت حالبه رأل وقال ابن عباد: المجروف: البعير الموسوم في اللهزمة والفخذ، وقال أبو علي: الجرفة أن تجرف لهزمة البعير، هو أن يقشر جلده فيفتل ثم يترك فيجف، فيكون جاسيا، كأنه بعرة، أو أن تقطع جلدة من جسد البعير دون أذنه، وفي اللسان: دون أنفه من غير أن تبين، وقيل: الجرفة في الفخذ خاصة: أن تقطع جلدة من الفخذ خاصة: أن تقطع جلدة من فخذه من غير بينونة، ثم تجمع، ومثلها في الأنف واللهزمة، وفي الصحاح: الجرف، بالفتح: سمة من سمات الإبل، وهي في الفخذ بمنزلة القرمة في الأنف، تقطع جلدة، وتجمع في الفخذ، كما تجمع على الأنف، وذلك الأثر جرفة، بالضم والفتح، قال سيبويه: استغنوا بالعمل عن الأثر، يعني أنهم لو أرادوا لفظ الأثر لقالوا: الجرف، أو الجراف، كالمشط والخباط، فافهم. قال بعض أعراب قيس: أرض جرفة، كذا هو بالفتح كما يقتضي إطلاقه، وضبطه في التكملة كفرحة، وكذا في العمدة، ومثله في العباب: أي مختلفة فيها تعادي واختلاف، قال: وكذا عود جرف، وقدح جرف، ورجل جرف. وسيل جراف، كغراب: جحاف، أي: يذهب بكل شيء، نقله الجوهري، قال: ورجل جراف أي: أكول جدا، يأتي على الطعام كله، وفي المحكم: شديد الأكل، لا يبقى شيئا، وهو مجاز، قال جرير: وضع الخزير فقيل أين مجاشع فشحا جحافله جراف هبلـع وقيل: رجل جراف: نكحة نشيط، قال جرير يذكر شبة بن عقال، ويهجو الفرزدق: يا شب ويلك ما لاقت فتاتكم والمنقري جراف غير عنين كجاروف، نقله الصاغاني، وهو مجاز. وذو جراف: واد يفرغ ماؤه في السلي. وجراف، بالضم، ويكسر: ضرب من الكيل، نقله الجوهري، وأنشد للراجز: كيل عداء بالجراف القنقـل من صبرة مثل الكثيب الأهيل العداء: الموالاة. وقال ابن السكيت: الجراف: مكيال ضخم. والجاروف: الرجل المشؤوم، وهو مجاز، وقيل: هو النهم الحريص، وهو مجاز أيضا. وأم الجراف، كشداد: الدلو، والترس، كما في العباب. والجرفة، بالكسر: الحبل من الرمل، نقله ابن عباد. الجرفة من الخبز: كسرته وكذلك جلفة، وبهما روى الحديث: )ليس لابن آدم إلا بيت يكنه، وثوب يواري عورته، وجرف الخبز، والماء(، قال الصاغاني: ليست الأشياء المذكورة بخصال، ولكن المراد إكنان بيت، وموارة ثوب، وأكل جرف، وشرب ماء، فحذف ذلك، كقوله تعالى: )واسأل القرية(. الجرفة، بالضم: ماء باليمامة لبني عدي. قال ابن فارس: الجرفة: أن تقطع من فخذ البعير جلدة وتجمع على فخذه. في اللسان: الجرف: يبيس الحماط، أو يابس الأفاني، كالجريف فيهما، ولونه مثل حب القطن إذا يبس.
الجرف، بالكسر: باطن الشدق، والجمع أجراف نقله ابن عباد. الجرف: المكان الذي لا يأخذه السيل، ويضم. الجرف، بالضم ع، قرب مكة، شرفها الله تعالى، كانت به وقعة بين هذيل وسليم . الجرف أيضا: ع، قرب المدينة صلى الله وسلم على ساكنها، على ثلاثة أميال منها، بها كانت أموال عمر رضي الله عنه، ومنه حديث أبي بكر - رضي الله عنه - )أنه مر يستعرض الناس بالجرف، فجعل ينسب القبائل حتى مر ببني فزارة( هكذا ضبطه ابن الأثير في النهاية، وكذا صاحب المصباح، والصاغاني، وصاحب اللسان، قال شيخنا: والذي في مشارق عياض أنه بضمتين في هذا الموضع، ففي كلام المصنف قصور ظاهر إذ أغفله مع شهرته. الجرف: ع، باليمن، منه أحمد بن إبراهيم المحدث الجرفي، سمع منه هبة الله الشيرازي الجرف: ع: باليمامة. قال أبو خيرة: الجرف: عرض الجبل الأملس، في الصحاح: الجرف: ما تجرفته السيول، وأكلته من الأرض. وفي المحكم: الجرف: ما أكل السيل من أسفل شق الوادي والنهر. ج: أجراف، وجروف، كالجرف، بضمتين، قال الجوهري: مثل عسر وعسر، ومنه قوله تعالى: )على شفا جرف هار(، وقرأ بالتخفيف ابن عامر، وحمزة، وحماد، ويحيى، وخلف، ج: جرفة، كجحرة نقله الجوهري، وتأخير المصنف ذكر هذا الجمع بعد قوله: )بضمتين( يقتضي أن يكون جمعا له، وليس كذلك، بل جمع المثقل: أجراف، كطنب وأطناب، وجمع المخفف جرفة، كجحر وجحرة، ففي كلامه نظر مع إغفاله عن جروف، الذي ذكر ابن سيده، زاد ابن سيده: فإن لم يكن من شقة فهو شط وشاطئ، وقال غيره: جرف الوادي ونحوه من أسناد المسايل إذا نخج الماء في أصله فاحتقره، فصار كالدحل وأشرف، وهو المهواة. والجورف، كجوهر: الحمار، نقله الصاغاني. في التهذيب: قال بعضهم: الجورف: الظليم، وأنشد لكعب بن زهير: كأن رحلى وقد لانت عريكتها كسوته جورفا أقرابه خصفا قال: وهذا تصحيف، والصواب: )جورق(، بالقاف. قلت: وهكذا أورده ابن الأعرابي بالقاف، وقال أبو العباس: من قاله بالفاء، فقد صحف، وقد أورده الصاغاني، وصاحب اللسان، في كتبهم، مع التنبيه على تصحيفه، ففي إيراد المصنف هكذا نظر لا يخفى. الجورف: البرذون السريع. قال الصاغاني: الجورف: السيل الجراف يجرف كل شيء، وبه شبه البرذون. قال ابن الأعرابي: أجرف الرجل: رعى إبله الجرف بالفتح، وهو الكلأ الملتف، تقدم، أجرف المكان: أصابه سيل جراف. قال اللحياني: رجل مجارف بفتح الراء: لا يكسب خيرا، ولا ينمي ماله، كالمحارف، بالحاء، وقال يعقوب: المجارف: الفقير، كالمحارف، وعده بدلا، وليس بشيء. قال ابن عباد: كبش متجرف، وهو الذي قد ذهبت: عامة سمنه، وكذلك الإبل. قال: وجاء فلان متجرفا: أي هزيلا مضطربا. ومما يستدرك عليه: اجترف الشيء عن وجه الأرض، كجرفه. والمجرف، كمنبر: المجرفة. وبنان مجرف: كثير الأخذ للطعام، أنشد ابن الأعرابي: أعددت للقم بنانا مجرفـا ومعدة تغلي وبطنا أجوافا
وسيل جارف: يجرف ما مر به من كثرته، يذهب بكل شيء، وجيش جارف، كذلك. والمجرف، كمحدث: المهزول، كما في المحكم، ورجل مجرف: قد جرفه الدهر، أي: اجتحاح ماله وأفقره. وجرف النبات، كعني أكل عن آخره?. والمجترف: الفقير عن ابن السكيت. وسيف جراف، كغراب: يجرف كل شيء، وهو مجاز: وطعن جرف: واسع، عن ابن الأعرابي، وأنشد: فأبنا جذالي لم يفرق عـديدنـا وأبو بطعن في كواهلهم جرف الجراف، كرمان: اسم رجل، أنشد سيبويه: أمن عمل الجراف أمس وظلمه وعدوانه أعتبتمونا بـراسـم? أميري عداء إن حبسنا عليهمـا بهائم مال أوديا بـالـبـهـائم نصب: أميري عداء، على الذم. والجرافة، كرمانة: المجرفة، عامية، والجمع الجراريف. والأجراف: موضع، قال الفضل ابن العباس اللهبي: يا دار أقوت بالجزع ذي الأخياف بين حزم الجـزيز والأجـراف والأجيراف مصغرا، كأنه تصغير أجراف: واد لطيء، فيه تين ونخل، عن نصر، كذا في المعجم.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.363 harfجَرَفَهُ
1 جَرَفَهُ جرف جرفه جرفة , (S, Msb, K,) aor. جَرُفَ , (S, Msb,) inf. n. جَرْفٌ (S, Msb, K) and جَرْفَةٌ, (Lh, K,) He took away, carried away, or removed, the whole of it, (S, Msb, K,) or the greater part of it, (S,) or much of it: (S, K:) and [in like manner ↓ جرّفهُ; for its inf. n.] تَجْرِيفٌ signifies the act of carrying away wholly: (KL:) and ↓ اجترفهُ he took the whole of it. (TA in
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR497 harfجَرَفَ
جَرَفَ U ( n. ac.
a. 1), Carried off; swept, shovelled, scooped away; raked, hoed.
تَجَرَّفَ
تَجَرَّفَ V ,
a. see I .
اِنْجَرَفَ
اِنْجَرَفَ VII ,
a. Pass. of I.
اِجْتَرَفَ
اِجْتَرَفَ VIII ,
a. see I .
جَرْف
جَرْف 1 ,
a. Promiscuous property; odds and ends.
جُرْف
جُرْف 3 , جُرُف 10 , ( pl. جِرَفَة 7t , جُرُوْف 27 , أَجْرَاْف 38 ),
a. Water-worn bank, ridge, ledge.
مِجْرَفَة
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.780 harfجرف
جَرَفَ - يَجْرُفُ - جُرُف
جَرَفَ - يَجْرُفُ + كائن أو شيء + شيئاً: يقطعه مما حوله ويقلعه ثم يمسكه ويشده إليه تاركاً مكانه حفرة ذات حواف قائمة: يأتي إلى شيء في مكانه فيقتلعه ويجذبه إليه أثناء سيره مبعداً إياه من مكانه، وتاركاً مكانه حواف قائمة هشة سريعة الانهيار
جـُرُف: اسم فعل بمعنى مفعول من " جَرَفَ - يَجْرُفُ ": وهو أيضاً اسم مكان
Sîgalar(1)
Mücavir kökler13 mücavir (20 toplam)
- هور
1 ortak ayet · Devrik
- أسس
1 ortak ayet · Esas yapının oturduğu yer, temel anlamındadır
- شفو
1 ortak ayet · Kenar
- بني
1 ortak ayet · Yapı demektir
- رضي
1 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- جهم
1 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- نور
1 ortak ayet · Ateş demektir
- خير
1 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir
- وقي
1 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- هدي
1 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- ظلم
1 ortak ayet · Zalimler
- قوم
1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
Geçtiği ayetler(1)
… وَرِضْوَانٍ خَيْرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَانْهَارَ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ وَاللَّهُ لَا …
UçurumBinasını Allah korkusu ve rızası üzerine kuran kimse mi daha hayırlıdır, yoksa binasını bir yar kenarına kurup da onunla birlikte kendisini de cehennem ateşine yuvarlanan kimse mi? Allah, zalimler güruhunu hidayete erdirmez.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جرف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | هدم, كسح, قلع, نقب |
| Zıt Kök | رسخ |
| Çekirdek Özet 1 | Selin veya dış bir gücün zemini alttan oyup bütünüyle süpürerek götürmesi, altı oyulmuş dayanıksız kıyı ve yâr |
| Çekirdek Özet 2 | Sağlam bir temele dayanmayan, altı oyuk ve her an çökmeye hazır sahte niyet ve yapıların akıbetini tasvir etme |
| Çekirdek Özet 3 | Taşıyıcı tabanı aşınmış veya içten boşaltılmış sistemlerin kaçınılmaz çöküş dinamiği |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca statik bir uçurum veya rastgele bir yarık sanıp, suyun veya aşındırıcı etkenin alttan oymasıyla oluşan dinamik alt boşalmasını ve taşıyıcılık kaybını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جر | Çekmek, sürüklemek, bir şeyi zemin üzerinden kazıyarak veya iz bırakarak peşinden götürmek; جرح, جرد, جرر, جرز, جرع, جرم, جري köklerinde görüldüğü üzere yüzeyi yırtma, soyma, silip süpürme veya akıtma hareketi | ف | Dudaksı harfin kattığı üfleme, yayılma, ayrılma ve yüzeyden koparma etkisiyle, sürükleme hareketini zemini alttan oyup bütünüyle süpürerek boşaltan ve geride askıda kalmış dayanıksız bir eşik bırakan ani veya kökten bir koparışa dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir kütlenin hareket ederek başka nesneleri önüne katması, taşıması ve sürüklemesi |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Hareketin bir kütlenin tepesinden, yüzeyinden veya ana gövdesinden başlayıp yönelmesi |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Açılan bir gedik, boşluk, oyuntu veya sınır hattındaki kopuş |
| جرف | Taşıyıcı bir kütlenin yüzeyden ve tabandan kazıyarak bir sınırda derin oyuntu ve boşluk açması | Sel veya aşındırıcı bir gücün toprağı altından sürükleyip götürmesiyle kenarda askıda, altı boşalmış bir yarık ve yarık kenarı oluşturması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sel suyunun aktığı vadinin veya nehir yatağının alt kısımlarını oyarak toprağı süpürüp götürmesi, bu oyulma neticesinde su kenarında oluşan altı boş, her an yıkılmaya hazır askıdaki toprak kütlesi ve dik yâr |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Tayy kabilesine mensup bir şairin beytinde kök, felaketlerin insanı kökünden sarsıp malını ve imkânını bütünüyle silip süpürmesi anlamında kullanılmıştır: فإنْ تَكُنِ الحَوادِثُ جَرَّفَتْني / فلم أَرَ هالِكاً كابْنَيْ زيادِ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem tıp ve gündelik dilinde diş etinin veya cerahatin hekim tarafından bütünüyle kazınarak alınması için «اجترف الطبيب اللثة» denilmiş; ayrıca Irak ahalisini kökten kırıp geçiren büyük veba salgını her şeyi silip süpürdüğü için «الطاعون الجارف» olarak adlandırılmıştır. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça جرف kökü, Sami dillerinde bir şeyi kazımak, küremek, süpürüp götürmek ve kabaca temizlemek anlam alanını temsil eden köklerle sesçil ve anlamsal örtüşme gösterir. İbranicede aynı kök denkliğiyle yer alan gārap̄ (גָּרַף) fiili, suyun akıp sürüklemesi, süpürmesi ve temizlemesi anlamındadır; Nâsirûn veya Hâkimler kitabındaki kadim ezgide Kişon vadisinin düşmanları sürükleyip süpürmesi tasvir edilirken bu fiil kullanılmıştır. Süryanicede grap̄ (ܓܪܦ) biçimi yine süpürmek, akıntıyla sürüklemek ve tortuyu küremek manasına gelir. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ortak semantik çekirdeği, akışkan veya süpürücü bir kuvvetin zemin tabakasını kazıyarak bütünüyle alıp götürmesidir. Arapçada bu ilksel eylem hem fiziksel süpürme aletine (micrafe) hem de selin altını oyduğu dayanıksız toprak setlerine (curuf) ad olarak tahsis edilmiş, Kur'an'da da içten oyulmuş çürük yapının metaforu haline gelmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha ve HALOT.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جرف fiili ve جرف / جرف isimleri | Selin toprağın altını oyması (cevveha's-seyl), bir şeyi kökünden ve bütünüyle süpürüp almak (ahzün kesîr) | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice gārap̄, Süryanice grap̄ | Suyun veya akıntının önüne kattığı şeyi süpürüp sürüklemesi, küremek ve kazıyarak temizlemek | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kazıma/sürme çekirdeği | Akışkanın temas ettiği yüzeydeki kütleyi kazıyıp taşıması şeklindeki ortak fiziksel hareket | Muhtemel |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs ve Gesenius Hebrew Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جرف | Anlamlı | Alttan oyup süpürmek | Selin zemini kazıyıp götürmesi, altı oyulmuş yâr | Hedef köktür, Kur’an’da geçer. |
| جفر | Anlamlı | İçi açılmak, genişlemek | İçi geniş kuyu, sütten kesilmiş ve gövdesi büyümüş kuzu yavrusu | Kur’an’da geçmez; içten boşalma ve genişleme bağı vardır. |
| رجف | Anlamlı | Şiddetle sarsılmak | Zeminin veya kalbin şiddetli sarsıntıyla titremesi | Kur’an’da geçer; dengesini yitiren yapının çöküş anındaki sarsıntısıdır. |
| رفج | Anlamlı | Genişlik, rahatlık | Hayatın genişlemesi, refah içinde yayılma | Kur’an’da geçmez; Klasik sözlüklerde kayıtlıdır. |
| فجر | Anlamlı | Yarıp fışkırmak | Suyun veya ışığın kapalı bir engeli delip taşması | Kur’an’da geçer; suyun bentleri ve sınırları yarmasıyla ilişkilidir. |
| فرج | Anlamlı | Açmak, gedik açmak | İki şey arasını açıp boşluk bırakmak, sıkıntıdan çıkış | Kur’an’da geçer; yarılma ve açıklık oluşması bakımından ortak paydalıdır. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جرف | Merkez | Çöküntü ve aşınma | Bir yapının veya zeminin alttan oyulması sebebiyle askıda kalarak çökmesi | Suyun veya tahrip edici gücün altı boşaltması ve taşıyıcı zemini süpürmesidir. |
| هدم | Komşu | Yıkılma | Yapının yukarıdan aşağıya veya dışarıdan bir darbeyle yıkılıp devrilmesi | جرف kökünde yıkımın asıl sebebi yapının kendisi değil, altındaki zeminin boşalmasıdır. |
| كسح | Komşu | Süpürme | Yüzeydeki pisliği veya tortuyu süpürüp temizleme | كسح yüzeysel süpürmedir; جرف ise derinden kazıyarak kütleyi bütünüyle alır. |
| قلع | Komşu | Kökten sökme | Bir nesneyi tutunduğu yerden çekip koparma | قلع doğrudan nesneyi hedefler; جرف nesnenin altındaki desteği yok eder. |
| نقب | Komşu | Delme ve oyma | Katı bir engelde geçit veya delik açma | نقب kontrollü ve noktasal deliktir; جرف ise geniş hacimli aşınma ve süpürülmedir. |
| رسخ | Zıt | Kökleşme ve sebat | Bir yapının veya bilginin zemine sımsıkı oturması | Zemini sağlam, altı oyulmamış ve her türlü sarsıntıya dirençli olma halidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جرف | Selin altını oyduğu yâr | Zemini akıntıyla boşaltılmış, askıda ve çürük kıyı | Kesin |
| Latince | Praeruptum, ripa erosa | Aşınmış dik yamaç | Su erozyonuyla altı boşaltılmış dik uçurumu karşılar, manevi metaforu sonradan kazanır. | Güçlü |
| İngilizce | Undermined cliff, washed-out bank | Altı oyulmuş yâr | Suyun temeli oyması (undermining) fikrini tam verir; salt statik uçurumu (cliff) aşar. | Kesin |
| Almanca | Unterspülter Abgrund, Abbruchkante | Suyla alttan oyulmuş yamaç | Suyun altı aşındırması (unterspült) özelliğini tam olarak taşır. | Kesin |
| Fransızca | Berge ravinée, falaise érodée | Aşınmış vadi kenarı | Sel yarıntısının kıyıda oluşturduğu çöküntü eşiğini ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جُرُفٍ | Temeli sel tarafından alttan oyulmuş çürük yâr kenarı | İkiyüzlülerin (münafıkların) fitne, nifak ve tefrika amacıyla kurdukları Mescid-i Dırâr'ın dayandığı bozuk niyet ve temelsiz yapının cehenneme yuvarlanışını anlatan temsil; Tevbe 9:109 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman ve nifak mukayesesi | Amellerin ve inanç sisteminin sağlam bir ilahi temele (takva) mi yoksa içi boş dünyevi heveslere mi dayandığı meselesi | Temelsiz inancın görünüşte bina gibi dursa da ontolojik bir dayanağının bulunmadığı ve kaçınılmaz olarak çökeceği |
| Fıkıh | Zemin emniyeti ve kamu zararı | Sel yataklarına, kıyı aşınma bölgelerine ve altı oyulmuş alanlara bina yapmanın yasaklanması ve getirdiği hukuki sorumluluk | Taşıyıcı vasfını yitirmiş ve can emniyetini tehdit eden arazilerin mülkiyet ve imar statüsü |
| Tefsir | Mescid-i Dırâr ve Takva Mescidi kıyası | Tevbe 9:109 ayetindeki somut jeolojik benzetmenin sahte din anlayışlarının ruh halini ve akıbetini nasıl resmettiği | Dışarıdan bakıldığında sağlam sanılan yapının, zeminindeki içten çürüme sebebiyle ansızın çöküşü |
| Hadis | Büyük afetler ve fitne tasvirleri | Toplumu bir anda önüne katıp götüren, değerleri ve kitleleri silip süpüren felaketlerin cârif nitelemesiyle anılması | Yıkıcı bir akıntının hiçbir engel tanımadan tüm varlığı önüne katıp yok etmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Temellendirme ve niyet | İhlas ve takvadan yoksun, sahte kutsallık iddiası | Çöküş dinamiğini gizleme | İçinde vahiy ve adalet zemini bulunmayan ritüel binaları, altı sel suyuyla oyulmuş yâr gibidir; sahibini helake sürükler. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Kanıtsız, dayanaksız ve spekülatif bilgi zemini | Zihinsel çöküş üretme | Öncülleri test edilmemiş ve altı rasyonel/nakli temellerle desteklenmemiş teorilerin ilk krizde yıkılmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve otorite | Halk rızasından ve adaletten kopuk iktidar kurgusu | Kaçınılmaz dağılma | Taban desteği ve adalet zemini alttan aşınmış rejimlerin, dışarıdan sağlam görünse de aniden çökmesidir. | Güçlü |
| İktisadi | Değer ve finans | Karşılıksız para, köpük varlıklar ve spekülatif sermaye | Finansal kriz ve iflas | Üretim ve gerçek varlık tabanından kopan, altı boşaltılmış finansal sistemlerin çöküş sürecidir. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Zemin mekaniğinde aşınma (erozyon) ve taşıma kapasitesi kaybı | Akışkanlar mekaniğinde suyun kayma gerilimi oluşturarak sınır tabakayı oyması ve katı kütlenin altını boşaltarak statik dengeyi bozması olgusuyla birebir örtüşür. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal meşruiyet krizi ve anomi | Sosyolojide kurumların dayandığı ahlaki ve hukuki mutabakatın içten içe erimesi, görünürdeki nizamın en ufak sarsıntıda dağılması durumudur. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca durağan bir uçurum kenarı (cliff) olarak algılayıp, suyun veya zamanın alttan oyma (sub-erosion) ve içini boşaltma eylemini göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kelime, üzerine inşa edilen yapının sağlamlığına aldanılan fakat altı gizlice oyulmuş, taşıyıcılık niteliği sıfırlanmış ve kendi ağırlığıyla yıkılmaya mahkûm sahte zeminleri betimler. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tevbe 9:109'daki Mescid-i Dırâr metaforunu basit bir coğrafi konumlandırma zannederek, nifakın ve yapay dindarlığın kendi zeminini nasıl sinsice tahrip ettiğini kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık ve eylemlerin sadece dış görünüşleriyle değil, dayandıkları ontolojik zeminle anlam kazandığını; altı aşınmış niyetlerin bina kuramayacağını en yalın fiziksel temsil ile zihne kazıdığı için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevbe suresindeki münafıkların kurduğu Mescid-i Dırâr ile takva üzerine kurulan mescidin mukayese edildiği, nifakın iç dinamiklerini ve kurumsal yıkılışını anlatan ayet grubunda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bir yapının veya hareketin dışarıdan parlak, düzenli ve heybetli görünmesinin onun bekasını garanti etmediğini; asıl meselenin zemin emniyeti ve taban sağlamlığı olduğunu göstererek şekilci değerlendirmeleri düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSel sularının vadi veya nehir kıyısını alttan kazıyıp süpürmesiyle oluşan, altı boşaltılmış ve her an göçmeye hazır dik yâr kenarı.
- Soyut anlamZahiren ayakta duran ancak meşruiyet, adalet ve samimiyet gibi taşıyıcı sütunları içten oyulmuş her türlü zihni, ameli ve ictimai yapının kaçınılmaz çöküşü.
- Sistematik karşılıkBir sistemin taşıyıcı temel parametrelerinin () negatif aşındırıcı etkenler () tarafından zamanla () sıfıra indirilmesi sonucu dengenin () felaketle () bozulması süreci.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zemin üzerine kurulan üst yapıyı, başlangıçtaki zemin kalınlığını veya mukavemetini, zaman içinde zemini oyan ve süpüren aşındırıcı sel/nifak kuvvetini, ise kalan taşıyıcı zemini temsil eder. Aşınma integrali başlangıç direncini tüketip taban sıfıra yaklaştığında (), sistemin kırılganlığı sonsuza gider ve yapı kaçınılmaz bir çöküşle () yıkılır. Bu matematiksel bağıntı, ayetteki altı oyulmuş yârın (curufin hârin) üzerindeki bina ile birlikte ateşe yuvarlanış dinamizmini formüle eder.