جرف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-ر-ف1 sîga, 13 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ظلمرضيجرفهورهديجُرُفٍأسسوقيبنينورقوم

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 13

▶ Ağı aç (3B)

جرف

ج - ر - ف

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Curuf sel suyunun kazdığı yer demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Curuf sel suyunun kazdığı yer demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.756 harf
باب الجيم والرّاء والفاء معهما ج ر ف، ر ج ف، ف ر ج، ف ج ر، ج ف ر مستعملات جرف: الجَرفُ: اجتِرافُكَ الشيء عن وجهِ الأرضِ، حتى يقال: كانت المرأة ذات لِثَةٍ فاجترفها الطَّبيبُ أي استحاها عن الإنسان وقطعها. والطَّعون الجارف نزل بأهل العراق وجَرفهم تَجريفاً فسمِّي جارِفاً. والجارفُ: شؤمٌ أو بَلِيَّةٌ تَجترفُ مالَ القومِ. ورجلٌ مُجَرَّفٌ: جَرَّفَه الدَّهرُ أي اجتاح مالَه فأفقره، قال: .... مِمَّن
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR760 harf
الجَرْفُ: الأخذُ الكثيرُ. وقد جَرَفْتُ الشيءَ أَجْرُفُهُ بالضم جَرْفاً، أي ذهبتُ به كلِّه أو جلِّه. وجَرَفْتُ الطين: كسحتُه. ومنه سمّي المِجْرَفَةُ. والجُرْفُ، مثل عُسْرٍ وعُسُرٍ: ما تَجَرَّفَتْهُ السيول وأكلتْه من الأرض. ومنه قوله تعالى: "على شفا جُرُفٍ هارٍ"، والجمع جِرَفَةٌ. وقد جَرَّفَتْهُ السيولُ تَجْريفاً، وتَجَرَّفَتْهُ. قال الشاعر: فإنْ تكن الحوادثُ جَرَّفَتْني=فلم أُرَ هالِكاً كابْنَيْ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.187 harf
ج ر ف جرف ، جفر ، رجف ، رفج ، فجر ، فرج : مستعملات . جرف : قال اللَّيْثُ : الجَرْفُ ، اجْتِرَافُك الشَّيءَ عن وَجْهِ الأرض ، حتى يقال : كانت الْمرْأَةُ ذات لِثَةٍ فاجْتَرَفَها الطَّبيب ، أي اسْتَحاها عن الأسْنَانِ قَطْعاً . قال : والطَّاعون الجارِفُ نزل بأَهْلِ العِراق ذَرِيعاً ، فَسُمِّيَ جَارِفاً . قال : والجارِفُ شُؤْمٌ أو بَلِيَّةٌ يجتَرِفُ مَالَ الْقَوْم ، ورَجُلٌ مُجَرَّفٌ قد جَرَّفَهُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR14.455 harf
(باب الجيم والراء وما يثلثهما) (جرز) الجيم والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو القطْع. يقال جَرَزْتُ الشيءَ قطعتُه. وسيفٌ جُرَاز أي قَطّاع. وأرضٌ جُرُزٌ لا نَبْت بها. كأنَّه قُطِع عنها. قال الكسائي* والأصمعيّ : أرضٌ مجروزة من الجرز، وهي التي لم يُصِبْها المطر، ويقال هي التي أُكل نباتُها. والجَرُوزُ: الرّجُل الذي إذا أكل لم يترُكْ على المائدةِ شيئاً، وكذلك المرأةُ الجَرُوزُ، والنّاقةُ. قال: * تَرَى
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR186 harf
- قال عز وجل: ﴿على شفا جرف هار﴾ [التوبة/109]، يقال للمكان الذي يأكله السيل فيجرفه - أي: يذهب به -: جرف، وقد جرف الدهر ماله، أي: اجتاحه تشبيها به، ورجل جراف: نكحة، كأنه يجرف في ذلك العمل.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR255 harf
ج ر ف جـرف الشـيء واجترفـه‏:‏ ذهـب بـه كلـه‏.‏ وجرف الطين والزبل عن وجه الأرض‏:‏ سحاه بالمجرفة‏.‏ وتجرفته السيول وسيل جراف‏.‏ ومن المجاز‏:‏ فلان يبني على جرف هار لا يدري ما ليل من نهار‏.‏ وجرف الدهر مالَه وعام، وعام وطاعون جَارِفٌ، وفيه شُؤْمٌ جارفٌ.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.399 harf
الجَرْفُ: اجْتِرافُك الشيءَ عن وجهِ الأَرض حتى يقال: كانت المرأَةُ ذات لثةٍ فاجْتَرَفَها الطبيبُ أَي اسْتَحاها عن الأَسنان قَطْعاً. والجَرْفُ: الأَخْذُ الكثير. جَرَفَ الشيءَ يَجْرُفُه، بالضم، جَرْفاً واجْتَرَفه: أَخذه أَخذاً كثيراً. والمِجْرَفُ والمِجْرَفةُ: ما جُرِفَ به. وجَرَفْت الشيءَ أَجْرُفه، بالضم، جَرْفاً أَي ذَهَبْتُ به كلِّه أَو جُلِّه. وجَرَفْتُ الطّين: كَسَحْتُه، ومنه سُمّي
Maddenin bağlantısı

الجَرْفُ: اجْتِرافُك الشيءَ عن وجهِ الأَرض حتى يقال: كانت المرأَةُ ذات لثةٍ فاجْتَرَفَها الطبيبُ أَي اسْتَحاها عن الأَسنان قَطْعاً. والجَرْفُ: الأَخْذُ الكثير. جَرَفَ الشيءَ يَجْرُفُه، بالضم، جَرْفاً واجْتَرَفه: أَخذه أَخذاً كثيراً. والمِجْرَفُ والمِجْرَفةُ: ما جُرِفَ به. وجَرَفْت الشيءَ أَجْرُفه، بالضم، جَرْفاً أَي ذَهَبْتُ به كلِّه أَو جُلِّه. وجَرَفْتُ الطّين: كَسَحْتُه، ومنه سُمّي المِجْرَفةُ. وبَنانٌ مِجْرَفٌ: كثير الأَخْذ من الطعام؛ أَنشد ابن الأَعرابي: أَعْدَدْت لِلَّقْمِ بَناناً مِجْرَفا، ومِعْدةً تَغْلي، وبَطْناً أَجْوَفا وجَرَفَ السيلُ الوادِيَ يَجْرُفه جرْفاً: جَوّخَه. الجوهري: والجُرْفُ والجُرُفُ مثل عُسْرٍ وعُسُر ما تَجَرَّفَتْه السُّيول وأَكَلَتْه من الأَرض، وقد جَرَّفَتْه السيول تَجْريفاً وتَجَرَّفَتْه؛ قال رجل من طَيِّءٍ:فإنْ تَكُنِ الحَوادِثُ جَرَّفَتْني، فلم أَرَ هالِكاً كابْنَيْ زِيادِ ابن سيده: والجُرُفُ ما أَكلَ السيلُ من أَسْفَل شِقِّ الوادي والنَّهر، والجمع أَجْرافٌ وجُرُوف وجِرَفةٌ، فإن لم يكن من شِقِّه فهو شَطٌّ وشاطئٌ. وسيْلٌ جُرافٌ وجاروفٌ: يَجْرُفُ ما مَرَّ به من كثرته يذهَب بكل شيء، وغَيْثٌ جارفٌ كذلك. وجُرْفُ الوادي ونحوِه من أَسنادِ المسايِل إذا نَخَج الماءُ في أَصْلِه فاحتَفَره فصار كالدَّحْلِ وأَشْرَفَ أَعلاه، فإذا انصدع أَعلاه فهو هارٍ، وقد جَرَف السيل أَسناده. وفي التنزيل العزيز: أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيانَه على شَفا جُرُفٍ هارٍ. وقال أَبو خيرة: الجُرْفُ عُرْضُ الجبل الأَمـْلَسِ. شمر: يقال جُرْفٌ وأَجْراف وجِرَفةٌ وهي الـمَهْواة. ابن الأَعرابي: أَجْرَفَ الرجلُ إذا رَعَّى إبِلَه في الجَرْف، وهو الخِصْبُ والكَلأُ الـمُلْتَفُّ؛ وأَنشد: في حبَّةٍ جَرْف وحَمْض هَيْكل والإبل تَسْمَنُ عليها سِمَناً مُكْتَنِزاً يعني على الحبّة، وهو ما تَناثر من حُبوب البُقول واجتَمع معها ورَق يَبِيسِ البقل فتَسْمَنُ الإبل عليها. وأَجْرَفت الأَرضُ: أَصابَها سيلٌ جُرافٌ. ابن الأَعرابي: الجَرْفُ المالُ الكثير من الصّامِتِ والنّاطقِ. والطاعونُ الجارِفُ الذي نزل بالبصرة كان ذَريعاً فسُمّي جارِفاً جَرَفَ الناسَ كجَرْفِ السيل. الجوهري: الجارِفُ طاعُونٌ كان في زمن ابن الزُّبير وورد ذكره في الحديث طاعون الجارِفِ، وموْتٌ جُرافٌ منه. والجارِفُ: شُؤْمٌ أَو بَلِيَّةٌ تَجْتَرِف مالَ القَوْمِ. الصحاح: والجارِفُ الموتُ العامُّ يَجْرُفُ مالَ القومِ. ورجل جُراف: شَديد النكاح؛ قال جرير: يا شَبُّ ويْلَكَ ما لاقَتْ فَتاتُكُمُ، والمِنْقَرِيُّ جُرافٌ غيرُ عِنِّينِ؟ ورجل جُرافٌ: يأْتي على الطعام كلِّه؛ قال جرير: وُضِعَ الخَنزيرُ فقيل: أَيْنَ مُجاشِعٌ؟ فشَحا جَحافِلَه جُرافٌ هِبْلَعُ ابن سيده: رجل جُرافٌ شَديدُ الأَكل لا يبقي شيئاً، ومُجَرِّفٌ ومُتَجَرِّفٌ: مَهْزُول. وكَبْشٌ مُتَجرِّفٌ: ذهب عامّةُ سِمَنِه. وجُرِفَ النّبات: أُكِلَ عن آخره. وجُرِفَ في مالِه جَرْفةً إذا ذهب منه شيء؛ عن اللحياني، ولم يرد بالجَرْفة ههنا المرة الواحدة إنما عَنى بها ما عُنِيَ بالجَرْفِ. والـمُجَرَّفُ والـمُجارَفُ: الفقير كالـمُحارَفِ؛ عن يعقوب، وعدّه بدلاً وليس بشيء. ورجل مُجَرَّفٌ: قد جَرَّفَه الدهرُ أَي اجْتاح مالَه وأَفْقَرَه. اللحياني: رجل مُجارَفٌ ومُحارفٌ، وهو الذي لا يَكْسِب خيراً. ابن السكيت: الجُرافُ مِكْيالٌ ضَخْم؛ وقوله: بالجُرافِ الأَكْبر، يقال: كان لهم من الهَواني (* قوله والهواني هكذا في الأصل، ولم نجد هذه اللفظة في المعاجم التي بين أيدينا ولعلها محرّفة عن خوابي.) مِكْيالاً ضَخْماً وافياً. الجوهري: ويقال لضَرْب من الكيل جُراف وجِراف؛ قال الراجز:كَيْلَ عِداءٍ بالجِرافِ القَنْقَلِ من صُبْرةٍ، مِثْلِ الكَثِيبِ الأَهْيَلِ قوله عِداء أَي مُوالاةٍ. وسَيْفٌ جُرافٌ: يَجْرُف كل شيء. والجَرْفةُ من (* قوله «والجرفة من إلخ» هي بالفتح وقد تضم كما في القاموس.) سِماتِ الإبل: أَن تُقْطَعَ جلدة من جسد البعير دون أَنفه من غير أَن تبين. وقيل: الجَرْفةُ في الفخذ خاصَّةً أَن تُقْطَعَ جِلدة من فخذه من غير بَيْنونة ثم تُجْمع ومثلها في الأَنف واللِّهْزِمةِ، قال سيبويه: بَنَوْه على فَعْلةٍ اسْتَغْنَوْا بالعمل عن الأَثر، يعني أَنهم لو أَرادوا لفظ الأَثَرِ لقالوا الجُرْفَ أَو الجِراف كالـمُشْطِ والخِباطِ، فافهم. غيره: الجَرْفَ، بالفتح، سِمةٌ من سِماتِ الإبل وهي في الفخذ بمنزلة القرْمة (* قوله «القرمة» بفتح القاف وضمها كما في القاموس.) في الأَنف تُقْطَعُ جلْدةٌ وتجمع في الفخذ كما تجمع على الأنف. وقال أَبو علي في التذكرة: الجُرْفةُ والجَرْفةُ أَن تُجْرَفَ لِهْزِمةُ البعير، وهو أَن يُقْشر جلدُه فيُفْتَلَ ثم يُترك فيَجِفَّ فيكون جاسياً كأَنه بعرة. قال ابن بري: الجُرْفةُ وسْم باللهزمة تحت الأُذن؛ قال مدرك: يُعارِضُ مَجْرُوفاً ثَنَتْه خِزامةٌ، كأَنَّ ابنَ حَشْرٍ تَحْتَ حالِبِه رَأْلُ وطَعْنٌ جَرْفٌ: واسعٌ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: فأُبْنا جَدالى لم يُفَرَّقْ عَديدُنا، وآبُوا بِطَعْنِ في كَواهِلِهِم جَرْفِ والجَرْفُ والجَريفُ: يَبِيسُ الحَماط. وقال أَبو حنيفة: قال أَبو زياد الجَريف يَبيس الأَفاني خاصَّة. والجُرَّافُ: اسم رجل؛ أَنشد سيبويه: أَمِنَ عَملِ الجُرّافِ، أَمـْسِ، وظُلْمِه وعُدْوانهِ أَعْتَبْتُمونا بِراسِمِ؟ أَمِيرَيْ عَداءٍ إنْ حَبَسْنا عليهِما بَهائِمَ مالٍ، أوْدَيا بالبَهائِم نصب أَميري عَداء على الذَّمِّ. وفي حديث أَبي بكر، رضي اللّه عنه: أَنه مَرَّ يَستَعْرِضُ الناسَ بالجُرْف؛ اسم موضع قريب من المدينة وأَصله ما تَجْرُفه السُّيول من الأَوْدِيةِ. والجَرْفُ: أَخذُك الشيء عن وجه الأَرض بالمِجْرفةِ. ابن الأَثير: وفي الحديث ليس لابن آدم إلا بَيْتٌ يُكِنُّه وثوب يُوارِيه. وجِرَفُ الخُبز أَي كِسَرُه، الواحدة جِرْفةٌ، ويروى باللام بدل الراء. ابن الأَعرابي: الجَوْرَقُ الظليم؛ قال أَبو العباس: ومن قاله بالفاء جَوْرَفٌ فقد صحّف. التهذيب: قال بعضهم الجَوْرَفُ الظليم؛ وأَنشد لكعب بن زهير المزني: كأَنَّ رَحْلي، وقد لانَتْ عَريكَتُها، كَسَوْتُه جَوْرَفاً أَغصانه حصفا (* قوله « أغصانه حصفا» كذا بالأصل، والذي في شرح القاموس هنا وفي حرف القاف أيضاً: أقرابه خصفا.) قال الأزهري: هذا تصحيف وصوابه الجَوْرَقُ، بالقاف، وسيأْتي ذكره. التهذيب في ترجمة جرل: مكانٌ جَرِلٌ فيه تَعادٍ واختِلافٌ. وقال غيره من أَعراب قيس: أَرضٌ جَرْفة مختلفة وقِدْحٌ جَرْفٌ، ورجل جَرْفٌ كذلك.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR232 harf
* ج ر ف * * جَرَفَ الطِّينَ * كسحه وبابه نصر ومنه سمي * المِجْرَفَةُ * و * الجُرُْفُ * بضم الرءِ وسكونها ما تجرفته السيول وأكلته من الأرض ومنه قوله تعالى ﴿على شفا جرف هاو﴾ وقد * جَرَّفَتْهُ السُّيُولُ تَجْريفاً * و * تَجَرَّفَتْهُ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.643 harf
جرفه يجرفه جرفا، وجرفة، بفتحهما، والأخيرة على اللحياني: أي ذهب به كله، أو جله، كما في الصحاح، أو جرفه: أخذه أخذا كثيرا . وجرف الطين جرفا كسحه عن وجه الأرض، كجرفه تجريفا، وتجرفه، يقال: جرفته السيول وتجرفته، نقله الجوهري، وأنشد لبعض بني طييء: فإن تكن الحوادث جرفتني فلم أر هالكا كابني زياد والمجرفة، كمكنسة: المكسحة وهو: ما جرف به. والجارف: الموت العام يجترف مال
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.363 harf
جَرَفَهُ 1 جَرَفَهُ جرف جرفه جرفة , (S, Msb, K,) aor. جَرُفَ , (S, Msb,) inf. n. جَرْفٌ (S, Msb, K) and جَرْفَةٌ, (Lh, K,) He took away, carried away, or removed, the whole of it, (S, Msb, K,) or the greater part of it, (S,) or much of it: (S, K:) and [in like manner ↓ جرّفهُ; for its inf. n.] تَجْرِيفٌ signifies the act of carrying away wholly: (KL:) and ↓ اجترفهُ he took the whole of it. (TA in
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR497 harf
جَرَفَ جَرَفَ U ( n. ac. a. 1), Carried off; swept, shovelled, scooped away; raked, hoed. تَجَرَّفَ تَجَرَّفَ V , a. see I . اِنْجَرَفَ اِنْجَرَفَ VII , a. Pass. of I. اِجْتَرَفَ اِجْتَرَفَ VIII , a. see I . جَرْف جَرْف 1 , a. Promiscuous property; odds and ends. جُرْف جُرْف 3 , جُرُف 10 , ( pl. جِرَفَة 7t , جُرُوْف 27 , أَجْرَاْف 38 ), a. Water-worn bank, ridge, ledge. مِجْرَفَة
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.780 harf
جرف جَرَفَ - يَجْرُفُ - جُرُف جَرَفَ - يَجْرُفُ + كائن أو شيء + شيئاً: يقطعه مما حوله ويقلعه ثم يمسكه ويشده إليه تاركاً مكانه حفرة ذات حواف قائمة: يأتي إلى شيء في مكانه فيقتلعه ويجذبه إليه أثناء سيره مبعداً إياه من مكانه، وتاركاً مكانه حواف قائمة هشة سريعة الانهيار جـُرُف: اسم فعل بمعنى مفعول من " جَرَفَ - يَجْرُفُ ": وهو أيضاً اسم مكان
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler13 mücavir (20 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. هور

    1 ortak ayet · Devrik

  2. أسس

    1 ortak ayet · Esas yapının oturduğu yer, temel anlamındadır

  3. شفو

    1 ortak ayet · Kenar

  4. بني

    1 ortak ayet · Yapı demektir

  5. رضي

    1 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  6. جهم

    1 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir

  7. نور

    1 ortak ayet · Ateş demektir

  8. خير

    1 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  9. وقي

    1 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…

  10. هدي

    1 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  11. ظلم

    1 ortak ayet · Zalimler

  12. قوم

    1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

Geçtiği ayetler(1)

  1. … وَرِضْوَانٍ خَيْرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَانْهَارَ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ وَاللَّهُ لَا …

    UçurumBinasını Allah korkusu ve rızası üzerine kuran kimse mi daha hayırlıdır, yoksa binasını bir yar kenarına kurup da onunla birlikte kendisini de cehennem ateşine yuvarlanan kimse mi? Allah, zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجرف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerهدم, كسح, قلع, نقب
Zıt Kökرسخ
Çekirdek Özet 1Selin veya dış bir gücün zemini alttan oyup bütünüyle süpürerek götürmesi, altı oyulmuş dayanıksız kıyı ve yâr
Çekirdek Özet 2Sağlam bir temele dayanmayan, altı oyuk ve her an çökmeye hazır sahte niyet ve yapıların akıbetini tasvir etme
Çekirdek Özet 3Taşıyıcı tabanı aşınmış veya içten boşaltılmış sistemlerin kaçınılmaz çöküş dinamiği
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca statik bir uçurum veya rastgele bir yarık sanıp, suyun veya aşındırıcı etkenin alttan oymasıyla oluşan dinamik alt boşalmasını ve taşıyıcılık kaybını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جرÇekmek, sürüklemek, bir şeyi zemin üzerinden kazıyarak veya iz bırakarak peşinden götürmek; جرح, جرد, جرر, جرز, جرع, جرم, جري köklerinde görüldüğü üzere yüzeyi yırtma, soyma, silip süpürme veya akıtma hareketiفDudaksı harfin kattığı üfleme, yayılma, ayrılma ve yüzeyden koparma etkisiyle, sürükleme hareketini zemini alttan oyup bütünüyle süpürerek boşaltan ve geride askıda kalmış dayanıksız bir eşik bırakan ani veya kökten bir koparışa dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBir kütlenin hareket ederek başka nesneleri önüne katması, taşıması ve sürüklemesi
رİnsan başı; baş, ilk, üstHareketin bir kütlenin tepesinden, yüzeyinden veya ana gövdesinden başlayıp yönelmesi
فAğız; söz, açıklık, kenarAçılan bir gedik, boşluk, oyuntu veya sınır hattındaki kopuş
جرفTaşıyıcı bir kütlenin yüzeyden ve tabandan kazıyarak bir sınırda derin oyuntu ve boşluk açmasıSel veya aşındırıcı bir gücün toprağı altından sürükleyip götürmesiyle kenarda askıda, altı boşalmış bir yarık ve yarık kenarı oluşturması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSel suyunun aktığı vadinin veya nehir yatağının alt kısımlarını oyarak toprağı süpürüp götürmesi, bu oyulma neticesinde su kenarında oluşan altı boş, her an yıkılmaya hazır askıdaki toprak kütlesi ve dik yâr
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairlerinden Tayy kabilesine mensup bir şairin beytinde kök, felaketlerin insanı kökünden sarsıp malını ve imkânını bütünüyle silip süpürmesi anlamında kullanılmıştır: فإنْ تَكُنِ الحَوادِثُ جَرَّفَتْني / فلم أَرَ هالِكاً كابْنَيْ زيادِ
Erken Arapça kullanımErken dönem tıp ve gündelik dilinde diş etinin veya cerahatin hekim tarafından bütünüyle kazınarak alınması için «اجترف الطبيب اللثة» denilmiş; ayrıca Irak ahalisini kökten kırıp geçiren büyük veba salgını her şeyi silip süpürdüğü için «الطاعون الجارف» olarak adlandırılmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça جرف kökü, Sami dillerinde bir şeyi kazımak, küremek, süpürüp götürmek ve kabaca temizlemek anlam alanını temsil eden köklerle sesçil ve anlamsal örtüşme gösterir. İbranicede aynı kök denkliğiyle yer alan gārap̄ (גָּרַף) fiili, suyun akıp sürüklemesi, süpürmesi ve temizlemesi anlamındadır; Nâsirûn veya Hâkimler kitabındaki kadim ezgide Kişon vadisinin düşmanları sürükleyip süpürmesi tasvir edilirken bu fiil kullanılmıştır. Süryanicede grap̄ (ܓܪܦ) biçimi yine süpürmek, akıntıyla sürüklemek ve tortuyu küremek manasına gelir. Kökün Afro-Asyatik katmandaki ortak semantik çekirdeği, akışkan veya süpürücü bir kuvvetin zemin tabakasını kazıyarak bütünüyle alıp götürmesidir. Arapçada bu ilksel eylem hem fiziksel süpürme aletine (micrafe) hem de selin altını oyduğu dayanıksız toprak setlerine (curuf) ad olarak tahsis edilmiş, Kur'an'da da içten oyulmuş çürük yapının metaforu haline gelmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha ve HALOT.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجرف fiili ve جرف / جرف isimleriSelin toprağın altını oyması (cevveha's-seyl), bir şeyi kökünden ve bütünüyle süpürüp almak (ahzün kesîr)Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice gārap̄, Süryanice grap̄Suyun veya akıntının önüne kattığı şeyi süpürüp sürüklemesi, küremek ve kazıyarak temizlemekKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kazıma/sürme çekirdeğiAkışkanın temas ettiği yüzeydeki kütleyi kazıyıp taşıması şeklindeki ortak fiziksel hareketMuhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs ve Gesenius Hebrew Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جرفAnlamlıAlttan oyup süpürmekSelin zemini kazıyıp götürmesi, altı oyulmuş yârHedef köktür, Kur’an’da geçer.
جفرAnlamlıİçi açılmak, genişlemekİçi geniş kuyu, sütten kesilmiş ve gövdesi büyümüş kuzu yavrusuKur’an’da geçmez; içten boşalma ve genişleme bağı vardır.
رجفAnlamlıŞiddetle sarsılmakZeminin veya kalbin şiddetli sarsıntıyla titremesiKur’an’da geçer; dengesini yitiren yapının çöküş anındaki sarsıntısıdır.
رفجAnlamlıGenişlik, rahatlıkHayatın genişlemesi, refah içinde yayılmaKur’an’da geçmez; Klasik sözlüklerde kayıtlıdır.
فجرAnlamlıYarıp fışkırmakSuyun veya ışığın kapalı bir engeli delip taşmasıKur’an’da geçer; suyun bentleri ve sınırları yarmasıyla ilişkilidir.
فرجAnlamlıAçmak, gedik açmakİki şey arasını açıp boşluk bırakmak, sıkıntıdan çıkışKur’an’da geçer; yarılma ve açıklık oluşması bakımından ortak paydalıdır.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جرفMerkezÇöküntü ve aşınmaBir yapının veya zeminin alttan oyulması sebebiyle askıda kalarak çökmesiSuyun veya tahrip edici gücün altı boşaltması ve taşıyıcı zemini süpürmesidir.
هدمKomşuYıkılmaYapının yukarıdan aşağıya veya dışarıdan bir darbeyle yıkılıp devrilmesiجرف kökünde yıkımın asıl sebebi yapının kendisi değil, altındaki zeminin boşalmasıdır.
كسحKomşuSüpürmeYüzeydeki pisliği veya tortuyu süpürüp temizlemeكسح yüzeysel süpürmedir; جرف ise derinden kazıyarak kütleyi bütünüyle alır.
قلعKomşuKökten sökmeBir nesneyi tutunduğu yerden çekip koparmaقلع doğrudan nesneyi hedefler; جرف nesnenin altındaki desteği yok eder.
نقبKomşuDelme ve oymaKatı bir engelde geçit veya delik açmaنقب kontrollü ve noktasal deliktir; جرف ise geniş hacimli aşınma ve süpürülmedir.
رسخZıtKökleşme ve sebatBir yapının veya bilginin zemine sımsıkı oturmasıZemini sağlam, altı oyulmamış ve her türlü sarsıntıya dirençli olma halidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجرفSelin altını oyduğu yârZemini akıntıyla boşaltılmış, askıda ve çürük kıyıKesin
LatincePraeruptum, ripa erosaAşınmış dik yamaçSu erozyonuyla altı boşaltılmış dik uçurumu karşılar, manevi metaforu sonradan kazanır.Güçlü
İngilizceUndermined cliff, washed-out bankAltı oyulmuş yârSuyun temeli oyması (undermining) fikrini tam verir; salt statik uçurumu (cliff) aşar.Kesin
AlmancaUnterspülter Abgrund, AbbruchkanteSuyla alttan oyulmuş yamaçSuyun altı aşındırması (unterspült) özelliğini tam olarak taşır.Kesin
FransızcaBerge ravinée, falaise érodéeAşınmış vadi kenarıSel yarıntısının kıyıda oluşturduğu çöküntü eşiğini ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جُرُفٍTemeli sel tarafından alttan oyulmuş çürük yâr kenarıİkiyüzlülerin (münafıkların) fitne, nifak ve tefrika amacıyla kurdukları Mescid-i Dırâr'ın dayandığı bozuk niyet ve temelsiz yapının cehenneme yuvarlanışını anlatan temsil; Tevbe 9:109

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİman ve nifak mukayesesiAmellerin ve inanç sisteminin sağlam bir ilahi temele (takva) mi yoksa içi boş dünyevi heveslere mi dayandığı meselesiTemelsiz inancın görünüşte bina gibi dursa da ontolojik bir dayanağının bulunmadığı ve kaçınılmaz olarak çökeceği
FıkıhZemin emniyeti ve kamu zararıSel yataklarına, kıyı aşınma bölgelerine ve altı oyulmuş alanlara bina yapmanın yasaklanması ve getirdiği hukuki sorumlulukTaşıyıcı vasfını yitirmiş ve can emniyetini tehdit eden arazilerin mülkiyet ve imar statüsü
TefsirMescid-i Dırâr ve Takva Mescidi kıyasıTevbe 9:109 ayetindeki somut jeolojik benzetmenin sahte din anlayışlarının ruh halini ve akıbetini nasıl resmettiğiDışarıdan bakıldığında sağlam sanılan yapının, zeminindeki içten çürüme sebebiyle ansızın çöküşü
HadisBüyük afetler ve fitne tasvirleriToplumu bir anda önüne katıp götüren, değerleri ve kitleleri silip süpüren felaketlerin cârif nitelemesiyle anılmasıYıkıcı bir akıntının hiçbir engel tanımadan tüm varlığı önüne katıp yok etmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTemellendirme ve niyetİhlas ve takvadan yoksun, sahte kutsallık iddiasıÇöküş dinamiğini gizlemeİçinde vahiy ve adalet zemini bulunmayan ritüel binaları, altı sel suyuyla oyulmuş yâr gibidir; sahibini helake sürükler.Kesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiKanıtsız, dayanaksız ve spekülatif bilgi zeminiZihinsel çöküş üretmeÖncülleri test edilmemiş ve altı rasyonel/nakli temellerle desteklenmemiş teorilerin ilk krizde yıkılmasıdır.Güçlü
SiyasiMeşruiyet ve otoriteHalk rızasından ve adaletten kopuk iktidar kurgusuKaçınılmaz dağılmaTaban desteği ve adalet zemini alttan aşınmış rejimlerin, dışarıdan sağlam görünse de aniden çökmesidir.Güçlü
İktisadiDeğer ve finansKarşılıksız para, köpük varlıklar ve spekülatif sermayeFinansal kriz ve iflasÜretim ve gerçek varlık tabanından kopan, altı boşaltılmış finansal sistemlerin çöküş sürecidir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerZemin mekaniğinde aşınma (erozyon) ve taşıma kapasitesi kaybıAkışkanlar mekaniğinde suyun kayma gerilimi oluşturarak sınır tabakayı oyması ve katı kütlenin altını boşaltarak statik dengeyi bozması olgusuyla birebir örtüşür.Kesin
Beşeri bilimlerKurumsal meşruiyet krizi ve anomiSosyolojide kurumların dayandığı ahlaki ve hukuki mutabakatın içten içe erimesi, görünürdeki nizamın en ufak sarsıntıda dağılması durumudur.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca durağan bir uçurum kenarı (cliff) olarak algılayıp, suyun veya zamanın alttan oyma (sub-erosion) ve içini boşaltma eylemini göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kelime, üzerine inşa edilen yapının sağlamlığına aldanılan fakat altı gizlice oyulmuş, taşıyıcılık niteliği sıfırlanmış ve kendi ağırlığıyla yıkılmaya mahkûm sahte zeminleri betimler.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataTevbe 9:109'daki Mescid-i Dırâr metaforunu basit bir coğrafi konumlandırma zannederek, nifakın ve yapay dindarlığın kendi zeminini nasıl sinsice tahrip ettiğini kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık ve eylemlerin sadece dış görünüşleriyle değil, dayandıkları ontolojik zeminle anlam kazandığını; altı aşınmış niyetlerin bina kuramayacağını en yalın fiziksel temsil ile zihne kazıdığı için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevbe suresindeki münafıkların kurduğu Mescid-i Dırâr ile takva üzerine kurulan mescidin mukayese edildiği, nifakın iç dinamiklerini ve kurumsal yıkılışını anlatan ayet grubunda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bir yapının veya hareketin dışarıdan parlak, düzenli ve heybetli görünmesinin onun bekasını garanti etmediğini; asıl meselenin zemin emniyeti ve taban sağlamlığı olduğunu göstererek şekilci değerlendirmeleri düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSel sularının vadi veya nehir kıyısını alttan kazıyıp süpürmesiyle oluşan, altı boşaltılmış ve her an göçmeye hazır dik yâr kenarı.
  • Soyut anlamZahiren ayakta duran ancak meşruiyet, adalet ve samimiyet gibi taşıyıcı sütunları içten oyulmuş her türlü zihni, ameli ve ictimai yapının kaçınılmaz çöküşü.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin taşıyıcı temel parametrelerinin (T) negatif aşındırıcı etkenler (E) tarafından zamanla (t) sıfıra indirilmesi sonucu dengenin (S) felaketle (C) bozulması süreci.
  • LaTeX modeliS(t)=lim⁡T(t)→0(BT0−∫0tE(τ) dτ)  ⟹  C
  • LaTeX açıklamasıModelde B zemin üzerine kurulan üst yapıyı, T0 başlangıçtaki zemin kalınlığını veya mukavemetini, E(τ) zaman içinde zemini oyan ve süpüren aşındırıcı sel/nifak kuvvetini, T(t) ise kalan taşıyıcı zemini temsil eder. Aşınma integrali başlangıç direncini tüketip taban sıfıra yaklaştığında (lim⁡T(t)→0), sistemin kırılganlığı sonsuza gider ve yapı kaçınılmaz bir çöküşle (C) yıkılır. Bu matematiksel bağıntı, ayetteki altı oyulmuş yârın (curufin hârin) üzerindeki bina ile birlikte ateşe yuvarlanış dinamizmini formüle eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج