جسد
ج - س - د
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Cesese yere uzanan kütüktür. Sin’ in dal’ a dönüşmesi ile ölü canlı bedeni veya canlı heykeli anlamındadır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Cesese yere uzanan kütüktür. Sin’ in dal’ a dönüşmesi ile ölü canlı bedeni veya canlı heykeli anlamındadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.326 harfباب الجيم والسين والدال معهما
ج د س، ج س د، س ج د، س د ج مستعملات
جدس:
جَديسٌ حيٌّ كانوا يناسبون عاداً، وهم إخوةُ طَسمٍ، وكانت منازلهم اليمامة، قال:
بوارُ طَسمٍ بيدي جَديسِ
جسد:
الجَسَدُ للإنسان، ولا يقال لغير الإنسان جَسَدٌ من خلق الأرض. وكل خلقٍ لا يأكلُ ولا يشرب من نحو الملائكة والجنِّ مما يَعقِل فهو جَسَدٌ.
وكان عِجلُ بني إسرائيل جَسَداً لا يأكل ولا يشرب ويصيح، وقوله تعالى: "وما
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR427 harfالجَسَدُ: البدنُ. تقول منه: تَجَسَّدَ، كما تقول من الجسم: تَجَسَّمَ.
والجَسَدُ أيضاً: الزعفران أو نحوهُ من الصِبْغِ، وهو الدمُ أيضاً. قال النابغة:
وما هُريقُ على الأَنْصابِ من جَسَدِ
والجَسَدُ أيضاً: مصدر قولك جَسِدَ به الدمُ يَجْسَدُ، إذا لَصِقَ به، فهو جاسِدٌ وجَسِدٌ.
والمُجْسِدُ: الأحمرُ. ويقال: المُجْسَدُ: ما أُشْبِعَ صَبْغُهُ من الثياب؛ والجمع حَجاسِدُ.
والمِجْسَدُ بكسر الميم: ما يلي من
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.385 harfج س د
جسد ، جدس ، سجد ، سدج ، دسج : مستعملة .
جدس : قال الليث : جَدِيسٌ : حَيٌّ من عَرَبِ عادٍ الأولى ، وهم إخْوَةُ طَسْمٍ ، وكانت مَنازِلُهُمْ اليمامَةَ ، وفيهم يَقُولُ رُؤبَةُ :
بَوَارُ طَسْمٍ بِيَدَيْ جَدِيسِ
وروِي عن مُعَاذِ بنِ جَبَل أنه قال : ( منْ كانَتْ له أرضٌ جادِسَةٌ قد عُرفتْ لهُ في الجاهِلِيَّةِ حَتى أَسْلَمَ فَهِيَ له ) .
قال أبو عبيد : الأرضُ الجادِسَةُ : التي لم تُعمَرْ ولم
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.555 harf(باب الجيم والسين وما يثلثهما)
(جسم) الجيم والسين والميم يدلُّ على تجمُّع الشيء. فالجسم كلُّ شخصٍ مُدْرَكٍ. كذا قال ابن دريد(1). والجَسيم: العظيم الجِسم، وكذلك الجُسام. والجُسْمان: الشخص.
(جسأ) الجيم والسين والهمزة يدلُّ على صلابةٍ وشدّة. يقال جَسَا الشيءُ، إذا اشتدَّ، وجَسَأ أيضاً بالهمزة. وجَسَأَتْ يدُه إذا صَلُبت.
(جسد) الجيم والسين والدال يدلُّ على تجمُّع الشيء أيضاً واشتدادِه. من ذلك
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR512 harf- الجسد كالجسم لكنه أخص، قال الخليل رحمه الله: لا يقال الجسد لغير الإنسان من خلق الأرض (انظر: العين 6/47) ونحوه، وأيضا فإن الجسد ما له لون، والجسم يقال لما لا يبين له لون، كالماء والهواء.
وقوله عز وجل: ﴿وما جعلناهم جسدا لا يأكلون الطعام﴾ [الأنبياء/8]، يشهد لما قال الخليل، وقال: ﴿عجلا جسدا له خوار﴾ [طه/88]، وقال تعالى: ﴿وألقينا على كرسيه جسدا ثم أناب﴾ [ص/34].
وباعتبار اللون قيل للزعفران: جساد،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR185 harfج س د
دم جاسد وجسيد: جامد يابس.
ودم كلون الجساد وهو الزعفران.
ولبسـن المجاسـد وهـي الشعر جمع مجسد أو مجسد وعليها مجسد مجسد أي شعار مزعفر.
ولا تخرجن إلى المساجد في المجاسد.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.892 harfالجسد: جسم الإِنسان ولا يقال لغيره من الأَجسام المغتذية، ولا يقال لغير الإِنسان جسد من خلق الأَرض. والجَسَد: البدن، تقول منه: تَجَسَّد، كما تقول من الجسم: تجسَّم. ابن سيده: وقد يقال للملائكة والجنّ جسد؛ غيره: وكل خلق لا يأْكل ولا يشرب من نحو الملائكة والجنّ مما يعقل، فهو جسد. وكان عجل بني إِسرائيل جسداً يصيح لا يأْكل ولا يشرب وكذا طبيعة الجنّ؛ قال عز وجل: فأَخرج لهم عجلاً جسداً له خوار؛ جسداً بدل
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR166 harf* ج س د * * الجَسَدُ * البدن تقول منه * تَجَسَّدَ * كما تقول من الجسم تجسم و * الجَسَدُ * أيضا الزعفران ونحوه من الصبغ وقيل في قوله تعالى ﴿عجلا جسدا﴾ أي أحمر من ذهب
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.495 harfالجسد، محركة: جسم الإنسان، ولا يقال لغيره من الأجسام المغتذية، ولا يقال لغير الإنسان جسد من خلق الأرض. وكل خلق لا يأكل ولا يشرب من نحو الجن والملائكة مما يعقل فهو جسد. وفي كلام ابن سيده ما يقتضي أن إطلاقه على غير الإنسان من قبيل المجاز. والجسد: الزعفران أو العصفر، كالجساد، ككتاب، قال ابن الأعرابي ويقال للزعفران الريهقان والجادي والجساد. وعن الليث: الجساد: الزعفران ونحوه من الصبغ الأحمر والأصفر
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR4.640 harfجَسِدَ
1 جَسِدَ جسد , aor جَسَدَ (S, K,) inf.n. جَسَدٌ. (S, KL,) It (blood) stuck, or adhere, (S K, KL,) بِهِ [to him, or it]: (S, K:) and it (blood) became dry. (KL.)
أُجْسِدَ
4 أُجْسِدَ ذ It (a garment) was made to stick, or adhere, to the جَسَد [or body]. (Fr, S.) ― -b2- Also, inf. n. اـِجْسَادٌ, It (a garment) was dyed so that it stood up by reason of [the thickness of ] the dye. (ISK, S.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR594 harfجَسِدَ
جَسِدَ A ( n. ac. جَسَد 4 )
a. [ Bi ], Stuck, adhered to.
b. Dried, clotted, co-agulated.
جَسَّدَ
جَسَّدَ II ,
a. Dyed with saffron.
b. Stuck, glued.
أَجْسَدَ
أَجْسَدَ IV ,
a. Was stiff, starched ( garment ).
تَجَسَّدَ
تَجَسَّدَ V ,
a. Became corporeal, incarnate.
b. Was corpulent, fleshy.
جَسَد
جَسَد 4 , ( pl. جُسُوْد 27 , أَجْسَاْد 38 ),
a. Body, flesh.
b. Saffron.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.289 harfجسد
جَسِدَ - يَجْسَدُ - جَسَدُ
جَسِدَ - يَجْسَدُ + الشيء أو الكائن: يتجسَّد: يصير له " جسد": يصير له بناء مادي محسوس يمكن رؤيته والتفاعل معه
جَسَد: على وزن" فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " جَسِدَ - يَجْسَدُ ": البناء المادي للكائن أو الآلة: وهو اصطلاحاً البناء الذي ليس فيها حياة: ليس فيه استجابة ولا إرادة ولا مظاهر الحياة من طعام وغير
جسد جَسِدَ - يَجْسَدُ - جَسَدُ جَسِدَ - يَجْسَدُ + الشيء أو الكائن: يتجسَّد: يصير له " جسد": يصير له بناء مادي محسوس يمكن رؤيته والتفاعل معه جَسَد: على وزن" فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " جَسِدَ - يَجْسَدُ ": البناء المادي للكائن أو الآلة: وهو اصطلاحاً البناء الذي ليس فيها حياة: ليس فيه استجابة ولا إرادة ولا مظاهر الحياة من طعام وغير ذلك: بناء أقرب لما نسميه بعرفنا: الآلة الأوتوماتيكية جَسَّدَ - يُجَسِّدُ: يجعل له جسداً تَجسَّدَ - يَتَجسَّدُ: يصير له جسد بشكل تلقائي ذاتي واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان البنية المادية لكائن، مع الإشارة لكِبَر أو عِظَم أو سِمَن هذه البنية "، وهي: جَسَدَ - يَجْسُدُ، جَسُمَ - يَجْسُمُ، سَمِنَ - يَسْمَنُ، بَدَنَ - يَبْدُنُ، خَنْزَرَ - يُخَنْزِرُ، نَعَجَ - يَنْعُجُ (نَعِجَ - يَنْعَجُ)
جسد ﴿واتخذ قوم موسى من بعده من حليهم عجلا جسدا له خوار ألم يروا أنه لا يكلمهم ولا يهديهم سبيلا اتخذوه وكانوا ظالمين(148)﴾ الأعراف ﴿فأخرج لهم عجلا جسدا له خوار فقالوا هذا إلهكم وإله موسى فنسي(88)﴾ طه ﴿ولقد فتنا سليمان وألقينا على كرسيه جسدا ثم أناب(34)﴾ ص ﴿وما جعلناهم جسدا لا يأكلون الطعام وما كانوا خالدين(8)﴾ الأنبياء مختار الصحاح ● [جسد] ج س د: الجَسَدُ البدن تقول منه تَجَسَّدَ كما تقول من الجسم تجسم و الجَسَدُ أيضا الزعفران ونحوه من الصبغ وقيل في قوله تعالى ﴿عجلا جسدا﴾ أي أحمر من ذهب الراغب جسد - الجسد كالجسم لكنه أخص، قال الخليل رحمه الله: لا يقال الجسد لغير الإنسان من خلق الأرض (انظر: العين 6/47) ونحوه، وأيضا فإن الجسد ما له لون، والجسم يقال لما لا يبين له لون، كالماء والهواء. وقوله عز وجل: }وما جعلناهم جسدا لا يأكلون الطعام﴿[الأنبياء/8]، يشهد لما قال الخليل، وقال:﴾عجلا جسدا له خوار﴿[طه/88]، وقال تعالى:﴾وألقينا على كرسيه جسدا ثم أناب{ [ص/34]. وباعتبار اللون قيل للزعفران: جساد، وثوب مجسد: مصبوغ بالجساد (انظر: العين 6/48)، والمجسد: الثوب الذي يلي الجسد، والجسد والجاسد والجسد من الدم ما قد يبس. ملخص اللسان 1. قد أُجسِدَ ثَوْبُ فلان إِجساداً فهو مُجْسَد 2. الجسد: جسم الإِنسان ولا يقال لغيره من الأَجسام المغتذية، 3. والجَسَد: البدن، 4. جسد :وهوكل خلق لا يأْكل ولا يشرب من نحو الملائكة والجنّ مما يعقل، 5. عجل بني إِسرائيل جسداً يصيح لا يأْكل ولا يشرب وكذا طبيعة الجنّ؛ 6. الجسد هو الذي لا يعقل ولا يميز 7. الجسد : الجثة. 8. وما جعلناهم جسداً لا يأْكلون الطعام؛ معناه وما جعلناهم ذوي أَجساد إِلاَّ ليأْكلوا الطعام، 9. والجاسد من كل شيءٍ: ما اشتدّ ويبس. 10. والجَسَدُ والجَسِدُ والجاسِدُ والجَسِيد: الدم اليابس، 11. مُجَسَّدٌ إِذا صبغَ بالزعفران. 12. الجِساد الزعفران ونحوه من الصبغ الأَحمر والأَصفر الشديد الصفرة؛ 13. والثوب المُجَسَّد، وهو المشبع عصفراً أَو زعفراناً. 14. والمُجَسَّد: الأَحمر. 15. والمجسد: ما أُشبع صبغه من الثياب، 16. الجسد من الدماء ما قد يبس فهو جامد جاسد؛ 17. الجسد الدم؛ 18. والمِجْسَد: الثوب الذي يلي جسد المرأَة فتعرق فيه. 19. المجاسد ، وهو القميص الذي يلي البدن. 20. المِجْسَدُ والمُجْسَد : أَي أُلزق بالجسد، 21. والجُساد: وجع يأْخذ في البطن يسمى بيجيدق 22. وصوت مُجَسَّد: مرقوم على محسنة ونغم لسان العرب جسد: الجسد: جسم الإِنسان ولا يقال لغيره من الأَجسام المغتذية، ولا يقال لغير الإِنسان جسد من خلق الأَرض. والجَسَد: البدن، تقول منه: تَجَسَّد، كما تقول من الجسم: تجسَّم. ابن سيده: وقد يقال للملائكة والجنّ جسد؛ غيره: وكل خلق لا يأْكل ولا يشرب من نحو الملائكة والجنّ مما يعقل، فهو جسد. وكان عجل بني إِسرائيل جسداً يصيح لا يأْكل ولا يشرب وكذا طبيعة الجنّ؛ قال عز وجل: فأَخرج لهم عجلاً جسداً له خوار؛ جسداً بدل من عجل لأَن العجل هنا هو الجسد، وإِن شئت حملته على الحذف أَي ذا جسد، وقوله: له خُوار، يجوز أَن تكون الهاء راجعة إِلى العجل وأَن تكون راجعة إِلى الجسد، وجمعه أَجساد؛ وقال بعضهم في قوله عجلاً جسداً، قال: أَحمر من ذهب؛ وقال أَبو إِسحق في تفسير الآية: الجسد هو الذي لا يعقل ولا يميز إِنما معنى الجسد معنى الجثة. فقط. وقال في قوله: وما جعلناهم جسداً لا يأْكلون الطعام؛ قال: جسد واحد يُثْنَى على جماعة، قال: ومعناه وما جعلناهم ذوي أَجساد إِلاَّ ليأْكلوا الطعام، وذلك أَنهم قالوا: ما لهذا الرسول يأْكل الطعام؟ فأُعلموا أَن الرسل أَجمعين يأْكلون الطعام وأَنهم يموتون. المبرد وثعلب: العرب إِذا جاءت بين كلامين بجحدين كان الكلام إِخباراً، قالا: ومعنى الآية إِنما جعلناهم جسداً ليأْكلوا الطعام، قالا: ومثله في الكلام ما سمعت منك ولا أَقبل منك، معناه إِنما سمعت منك لأَقبل منك، قالا: وإِن كان الجحد في أَول الكلام كان الكلام مجحوداً جحداً حقيقياً، قالا: وهو كقولك ما زيد بخارج؛ قال الأَزهري: جعل الليث قول الله عز وجل: وما جعلناهم جسداً لا يأْكلون الطعام كالملائكة، قال: وهو غلط ومعناه الإِخبار كما قال النحويون أَي جعلناهم جسداً ليأْكلوا الطعام؛ قال: وهذا يدل على أَن ذوي الأَجساد يأْكلون الطعام، وأَن الملائكة روحانيون لا يأْكلون الطعام وليسوا جسداً، فإِن ذوي الأَجساد يأْكلون الطعام. وحكى اللحياني: إِنها لحسنة الأَجساد، كأَنهم جعلوا كل جزء منها جسداً ثم جمعوه على هذا. والجاسد من كل شيءٍ: ما اشتدّ ويبس. والجَسَدُ والجَسِدُ والجاسِدُ والجَسِيد: الدم اليابس، وقد جَسِدَ؛ ومنه قيل للثوب: مُجَسَّدٌ إِذا صبغَ بالزعفران. ابن الأَعرابي: يقال للزعفران الرَّيْهُقانُ والجاديُّ والجِساد؛ الليث: الجِساد الزعفران ونحوه من الصبغ الأَحمر والأَصفر الشديد الصفرة؛ وأَنشد:جِسادَيْنِ من لَوْنَيْنِ، ورْسٍ وعَنْدَم والثوب المُجَسَّد، وهو المشبع عصفراً أَو زعفراناً. والمُجَسَّد: الأَحمر. ويقال: على فلان ثوب مشبع من الصبغ وعليه ثوب مُفْدَم، فإِذا قام قياماً من الصبغ قيل: قد أُجسِدَ ثَوْبُ فلان إِجساداً فهو مُجْسَد؛ وفي حديث أَبي ذر: إِنَّ امرأَته ليس عليها أَثر المجاسد؛ ابن الأَثير: هو جمع مُجسد، بضم الميم، وهو المصبوغ المشبع بالجَسَد وهو الزعفران والعصفر. والجسد والجساد: الزعفران أَو نحوه من الصبغ. وثوب مُجْسَد ومُجَسَّد: مصبوغ بالزعفران، وقيل: هو الأَحمر. والمجسد: ما أُشبع صبغه من الثياب، والجمع مجاسد؛ وأَما قول مليح الهذلي: كأَنَّ ما فوقَها، مما عُلِينَ به، دِماءُ أَجوافِ بُدْنٍ، لونُها جَسِد أَراد مصبوغاً بالجساد؛ قال ابن سيده: هو عندي على النسب إِذ لا نعرف لجَسِدٍ فعلاً. والمجاسد جمع مجسد، وهو القميص المشبع بالزعفران. الليث: الجسد من الدماء ما قد يبس فهو جامد جاسد؛ وقال الطرماح يصف سهاماً بنصالها:فِراغٌ عَواري اللِّيطِ، تُكْسَى ظُباتُها سَبائبَ، منها جاسِدٌ ونَجِيعُ قوله: فراغ هو جمع فريغ للعريض؛ يصف سهاماً وأَن نصالها عريضة. والليط: القشر، وظباتها: أَطرافها. والسبائب: طرائق الدم. والنجيع: الدم نفسه. والجاسد: اليابس. الجوهري: الجسد الدم؛ قال النابغة: وما هُريقَ على الأَنْصابَ من جَسَد والجسد: مصدر قولك جسِد به الدم يجسَد إِذا لصق به، فهو جاسد وجسِد؛ وأَنشد بيت الطرماح: «منها جاسد ونجيع» وأَنشد لآخر: بساعديه جَسِدٌ مُوَرَّسُ، من الدماء، مائع وَيَبِسُ والمِجْسَد: الثوب الذي يلي جسد المرأَة فتعرق فيه. ابن الأَعرابي: المجاسد جمع المِجسد، بكسر الميم، وهو القميص الذي يلي البدن. الفرّاء: المِجْسَدُ والمُجْسَد واحد، وأَصله الضم لأَنه من أُجسد أَي أُلزق بالجسد، إِلاَّ أَنهم استثقلوا الضم فكسروا الميم، كما قالوا للمُطْرف مِطْرف، والمُصْحف مِصْحف. والجُساد: وجع يأْخذ في البطن يسمى بيجيدق (* لم نجد هذه اللفظة في اللسان، ولعلها فارسية). وصوت مُجَسَّد: مرقوم على محسنة ونغم (* قوله «مرقوم على محسنة ونغم» عبارة القاموس وصوت مجسد كعظم مرقوم على نغمات ومحنة. قال شارحه: هكذا في النسخ، وفي بعضها على محسنة ونغم وهو خطأ). الجوهري: الجَلْسَد، بزيادة اللام، اسم صنم وقد ذكره غيره في الرباعي وسنذكره. مقاييس اللغة: (جسد) الجيم والسين والدال يدلُّ على تجمُّع الشيء أيضاً واشتدادِه. من ذلك جَسَدُ الإنسان. والمِجْسَد: الذي يلي الجَسَد من الثِّياب. والجَسَدُ والجَسِد من الدم: ما يَبِسَ، فهو جَسَِدٌ وجاسد. قال الطرماح: * منها جاسِدٌ ونَجِيعُ(2) * وقال قوم: الجسَد الدّمُ نفسُه، والجَسِد اليابس. ومما شذّ عن الباب الجَسَاد الزَّعفَران. فإذا قلت هذا المِجْسَد بكسر الميم فهو الثوب الذي يَلي الجَسَد. قال: وهذا عند الكوفيِّين. فأمَّا البصريُّون فلا يعرفون إلا مُجْسَداً، وهو المُشبَع صِبْغاً. القاموس المحيط: الجَسَدُ، محركةً جِسْمُ الإِنْسَانِ والجِنِّ والملائِكَةِ، والزَّعْفَرَانُ، كالجِسَادِ، ككِتابٍ، وعِجْلُ بني إسرائيلَ، والدَّمُ اليَابِسُ، كالجَسِدِ والجاسِدِ والجَسِيدِ. وجَسِدَ الدَّمُ به، كفرِحَ لَصِقَ. وثَوْبٌ مُجْسَدٌ ومُجَسَّدٌ مَصْبُوغٌ بالزَعْفَرَانِ، وكمِبْرَدٍ ثوبٌ يلي الجَسَدَ، وكغُرابٍ وَجَعٌ في البَطْنِ. وصَوْتٌ مُجَسَّدٌ، كمُعَظَّمٍ مَرْقُومٌ على نَغمَاتٍ ومِحْنَةٍ. وجَسْدَاء ع بِبَطْنِ جِلِدَّانَ. وذُو المَجَاسِدِ عامِرُ بنُ جُشَمَ أوَّلُ مَنْ صَبَغَ ثِيابَهُ بالزَّعْفَرَانِ، تاج العروس: جسد الجَسَدُ مُحرَّكةً : جِسْمُ الإِنسانِ ولا يقال لغيره من الأَجسام المُغْتَذِيَة ولا يقال لغَير الإِنسان جَسدٌ من خَلْقِ الأَرض . وكلُّ خَلْقٍ لا يأْكُلُ ولا يَشْرَب من نحو الجِنِّ والمَلاَئكَةِ مّما يَعقِل فهو جَسَدٌ . وفي كلام ابن سيده ما يَقتضِي أَنّ إِطلاقَه على غَير الإِنسان من قبيل المَجاز . والجَسَد : الزَّعْفَرَانُ أَو العُصْفُر كالجِسَاد ككِتَابٍ قال ابن الأَعرابيّ ويقال للزَّعفران الرَّيْهُقَانُ والجادِيّ والجِسَادُ . وعن اللَّيْث : الجِسَادُ : الزَّعْفَرَانُ ونحوُه من الصِّبْغ الأَحمَر والأَصفَر الشّديد الصُّفْرة . وأَنشد : " جِسَادَيْنِ من لَوْنَيْن وَرْسٍ وعَنْدَمِ وكان عِجْلُ بني إِسْرَائِيلَ جَسَداً يَصيح لا يَأْكل ولا يَشرب وكذا طَبِيعَةُ الجِنّ . قال عزّ وجلّ " فَأَخْرَجَ لَهُمْ عِجْلاً جَسَداً له خُوَار " جَسَداً بَدَلٌ من عجلاً لأَنّ العِجل ها هنا هو الجَسَد وإِنْ شئت حَملْتَه على الحَذف أَي ذا جَسَدٍ والجمْع أَجسادٌ . والجَسَد : الدَّمُ اليابِسُ وفي البارع : لاَيقال لغْيرِ الحَيوانِ العاقِلِ جَسَدٌ إِلاّ للزَّعْفَرَانِ والدّم إِذا يَبِسَ كالجَسِدِ ككتِفٍ والجَاسِدِ والجَسِيدِ والجِسَادِ ككتاب الأَخير من رَوْض السُّهَيليّ . وقال اللَّيْث : الجَسِدُ من الدّماءِ : ما قد يَبِس فهو جامِدٌ جَاسِد . قال الطِّرِمّاحُ يَصفُ سِهَاماً بنِصالِها : فِرَاغٌ عَوَارِي اللِّيطِ يُكْسَى ظُبَاتُهَا ... سَبَائِبَ منها جاسِدٌ ونَجِيعُ وفي الصّحاح : الجَسَدُ : الدَّمُ قال النّابغة : " وما هُرِيقَ على الأَنصاب من جَسِدَ والجَسَدُ محرّكَةً : مصدر جَسِدَ الدّمُ به كفَرِحَ إِذا لَصِقَ به فهو جاسِدٌ وجَسِدٌ . وثَوبٌ مُجْسَدٌ كَمُكْرَم ومُجَسَّدٌ كمعظّم : مَصْبوغٌ بالزَّعفَرَان أَو العُصْفُر كذا قاله ابنُ الأَثير . وقيل المُجسد : الأَحمرُ . ويقال على فُلان ثوبٌ مُشْبَع من الصِّبْغ وعليه ثَوبٌ مُفْدَمٌ . فإِذا قامَ قِيَاماً من الصِّبْغ قيل : قد أُجْسِدَ ثَوبُ فُلانٍ إِجساداً فهو مُجْسَد . والمِجْسَد كمِبْرَدٍ وأَشهرُ منه كمِنْبَر : ثَوْبٌ يلَي الجَسَدَ أَي جَسَدَ المرأَةِ فتعْرَق فيه . وقال ابن الأَعرابيّ . ولا تخرجْنَ إِلى المَسَاجد في المَجَاسد : هو جمع مُجْسَد وهو القَميص الّذي يَلِي البَدَنَ وقال الفرّاءُ : المُجْسَد والمِجْسَد واحدٌ وأَصلُه الضّمّ لأَنّه من أُجسَدَ أَي أُلزِقَ بالجَسَد إِلاّ أَنّهم استثقَلوا الضّمّ فكسَروا الميمَ كما قالوا للمُطْرَف مِطْرَف والمُصْحَف مِصْحَف والجُسَادُ كغُرابٍ : وَجَعٌ يأْخذُ في البَطْنِ يُسمَّى بيجيدق معرّب بيجيده . وقال الخَليل : يقال صَوْتٌ مُجسَّدٌ كمُعظَّم : مَرْقُومٌ على نَغَمات ومِحْنَة هَكذا في النُّسخ وفي بعضها مَرقومٌ على محسنة ونغم وهو خطأٌ . وجَسَدَاءُ محرَّكَةً ممدوداً : ع ببَطْنِ جِلِذَّان بكسر الجيم والّلام وتشديد الّال المعجمة وفي التكملة : جُسَدَاءَ بضمّ الجيم وفتحها معا مع المدّ : مَوضع . وكشط على قوله ببطن جلذان وكأَنّه لم يَثبت عنده ذلك . وذو المَجَاسِدِ لَقبُ عَامر بن جُشَمَ بنِ حَبِيب لأَنّه أَوّلُ مَن صَبَغَ ثِيابَه بالزَّعْفرانِ فلُقّب به نقله الصاغانيّ . وذِكْرُ الجوهريِّ الجَلْسَدَ هنا غيرُ سَدِيدٍ وقد ذكرَه غيره في الرُّباعيّ وتبعَه المصنّف كما سيأْتي فيما بعد . وإِذَا كانت اللاّم زائدة كما هو رأْي الجوهريّ وأَكثرِ الأَئمّة فلا وَجْهَ للاعتراض وإِيرادِه إِيَّاهَا فيما بعد بقَلمِ الحُمرة كما قاله شيخنا . ومما يستدرك عليه : حكَى اللِّحيانيّ : إِنَّهَا لَحَسنَةُ الأَجسادِ كأَنّهُم جَعلُوا كلّ جُزْءٍ منها جَسَداً ثم جَمعوه على هذا . وتَجسَّدَ الرَّجلُ مثْل تَجسَّمَ والجِسم البَدنُ . ومَجْسَدٌ بالفتح : مَوضعٌ في شٍعْرٍ
Sîgalar(1)
Mücavir kökler25 mücavir (36 toplam)
- خور
2 ortak ayet · Havr çağlayan demektir
- عجل
2 ortak ayet · Buzağı demektir
- كرس
1 ortak ayet · Onun kürsüsü
- موسى
2 ortak ayet · Musa
- حلي
1 ortak ayet · Hilye takı demektir
- سليمان
1 ortak ayet · Süleyman
- نوب
1 ortak ayet · Nöbet kelimesinden gelmiştir
- نسي
1 ortak ayet · Çadırın kurulduğu yer demektir
- طعم
1 ortak ayet · Yiyecek demektir
- فتن
1 ortak ayet · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
- كلم
1 ortak ayet · Kelime
- خلد
1 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
Geçtiği ayetler(4)
وَاتَّخَذَ قَوْمُ مُوسَى مِنْ بَعْدِهِ مِنْ حُلِيِّهِمْ عِجْلًا جَسَدًا لَهُ خُوَارٌ أَلَمْ يَرَوْا أَنَّهُ لَا يُكَلِّمُهُمْ وَلَا يَهْدِيهِمْ سَبِيلًا اتَّخَذُوهُ وَكَانُوا ظَالِمِينَ
Canlı heykeliMusa’nın kavmi; onun ardından, zinet takımlarından canlıymış gibi böğüren bir buzağı heykeli edindiler. Onun kendileriyle konuşmadığını ve bir yol da göstermediğini görmediler mi ki, tanrı edindiler de zalimlerden oldular?
فَأَخْرَجَ لَهُمْ عِجْلًا جَسَدًا لَهُ خُوَارٌ فَقَالُوا هَذَا إِلَهُكُمْ وَإِلَهُ مُوسَى فَنَسِيَ
Canlı heykeliDerken o, kendilerine böğüren bir buzağı heykeli çıkarmıştı. Dediler ki: İşte bu, sizin de, Musa’nın da tanrısıdır. Fakat o, unuttu.
وَمَا جَعَلْنَاهُمْ جَسَدًا لَا يَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَمَا كَانُوا خَالِدِينَ
Cansız bedenBiz onları; yemek yemez bir ceset kılmadık ve onlar, ebedi de değillerdi
وَلَقَدْ فَتَنَّا سُلَيْمَانَ وَأَلْقَيْنَا عَلَى كُرْسِيِّهِ جَسَدًا ثُمَّ أَنَابَ
Cansız bedenAndolsun ki; Biz, Süleyman’ı denemiştik. Tahtının üstüne bir ceset attık. Sonra eski haline döndü.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جسد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جسم, بدن, شخص, جثة |
| Zıt Kök | روح |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvılığını ve akışkanlığını yitirip kuruyarak katılaşan, somut kütle ve renk kazanan nesnel yapı |
| Çekirdek Özet 2 | Canlılık fonksiyonlarından veya ruhtan yoksun, biçimsel varlığı bulunan hacimli suret veya beden |
| Çekirdek Özet 3 | Şuur, irade ve dirilikten soyutlanmış biçimsel kütle ile hakiki hayata sahip varlık arasındaki mahiyet farkı |
| Kritik Hata Riski | Biyolojik olarak beslenen canlı insan bedenini ruhsuz kütleyle bir tutmak veya heykelsi cansız tasviri hakiki fail saymak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جس | Dokunma, elle yoklama, yoğunlaşma ve somut bir varlığın elle tutulur kütle kazanması; nitekim جسس elle hissetmeyi ve araştırmayı, جسم ise hacim ve cisim kazanmayı ifade eder | د | Kapı ve sınır bildiren harfin eklenmesiyle kütle hareketi katılaşmış, donmuş, belirli sınırlara hapsolarak kuruyup katılaşmış somut bedene veya heykele dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Maddenin bir araya toplanması, yük ve kütle oluşturması hareketini temsil eder |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Toplanan kütlenin biçimsel bir iskelete kavuşması ve tutunarak sabitlenmesi payını taşır |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket, sınır | Kütlenin dış sınırını çizerek donması, sınırlı ve belirli bir nesnel kalıba oturması anlamını kurar |
| جسد | Bir araya toplanıp tutunan ve sınırlı bir kalıpta donup katılaşan kütle | Maddenin akışkanlığını kaybederek sabit, renkli ve hacimli bir dış kabuk veya heykel halinde sabitlenmesini ifade eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Pıhtılaşıp kuruyan kan (دم جاسد) ve cisme sarı/kırmızı renk veren zaferan boyası |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair et-Tırımmah bir beytinde pıhtılaşıp kurumuş kanı tanımlamak için bu kökü kullanır: منها جاسِدٌ ونَجِيعُ |
| Erken Arapça kullanım | İnsan tenine yapışan iç çamaşırına veya zaferan ile boyanmış kumaşa el-micdes / el-mucsed denmesi; ruhsuz veya beslenmeyen beden tasviri |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde جسد kökü, özellikle Merkezi ve Güney Sami dillerinde somut gövde, katılaşma ve donuklaşma semantik alanında karşılık bulur. İbranice ve Aramice katmanında doğrudan aynı üçlü kök yerine cisimleşme ve katılaşma süreçleri genellikle başka köklerle ifade edilse de, Arapçada kök donuk kütle ve pıhtılaşma üzerinden özelleşmiştir. Kökün biliteral tabanı olan جس çekirdeği, maddesel yoklanabilirlik ve temas edilebilirlik bildirirken; kök Arapça içerisinde özellikle kanın pıhtılaşarak kuruyup katı birikinti haline gelmesi ve bundan türeyerek rengi ve kütlesi olan donuk insan bedeni ya da dökme heykel anlamına evrilmiştir. Klasik dilciler kökün yalnızca insan için veya ruhsuz/akılsız tasvirler (melek, cin veya döküm heykeller) için kullanılmasını bu kütlesel sınırlılıkla temellendirirler.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جس çekirdeğinden türeme; جسس ve جسم ile akraba | Katılaşan kan, boyanan kumaş ve donuk beden anlam ekseninde gelişmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Arapça ve Güney Sami sahasında belirginleşen katı beden ve donuk kütle kavramı | Kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan ses denkliği sınırlı olup Arapçada morfolojik olarak özelleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı güvenilir bir etimolojik köken tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جسد | Anlamlı | Katılaşmak, donmak, beden veya heykel haline gelmek | Ruhsuz kütle, canlı heykeli veya insan bedeni | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جدس | Anlamlı | Sert ve çorak toprak | Bitki bitirmeyen, kurumuş ve sertleşmiş yeryüzü parçası | Sertleşme ve kuruma ekseninde hedef kökle ortak çekirdeğe sahiptir; Kur'an'da geçmez |
| سجد | Anlamlı | Boyun eğmek, yere kapanmak, tevazu göstermek | Bedenin alçalması ve saygıyla yere koyulması | Bedenin belirli bir fiziki şekil alması yönüyle ilişkilidir; Kur'an'da geçer |
| سدج | Anlamlı | Katışıksız ve sade olmak | Desensiz, düz kumaş veya saf ve safdil olma hali | Biçimsel yalınlık bildirir; Kur'an'da geçmez |
| دجس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| دسج | Anlamlı | Dokumak, düzeltmek | Kumaşı dokumak veya bir nesneyi yavaşça hareket ettirmek | Tahdhīb al-Lugha tarafından müsta'mel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جسد | Merkez | Maddesel ve biçimsel gövde | Ruh, şuur veya beslenme fonksiyonu gözetilmeksizin yalnızca dış kalıbı ve kütlesi öne çıkan beden veya heykel | Ruhsuz suret veya biyolojik donanımı dışarıda bırakan biçimsel yapı |
| جسم | Komşu | Hacim ve fiziki boyut | جسد kökünden farklı olarak renksiz ve soyut hacimleri de (su, hava) kapsayan genel cisim | Maddenin uzayda kapladığı yer ve büyüklük |
| بدن | Komşu | Gövde ve fiziki yapı | جسد kökünden farklı olarak can taşıyan, zırh giyebilen veya kurban edilebilen etli canlı gövdesi | Canlı organizmanın fiziki kütlesi ve dış örtüsü |
| شخص | Komşu | Ayırt edici siluet ve fert | جسد kökünden farklı olarak uzaktan fark edilen fert ve bireysel duruş | Gözle seçilen belirgin varlık boyutu |
| جثة | Komşu | Yere serilmiş gövde | جسد kökünden farklı olarak canı çıkmış ve hareketsiz yere serilmiş leş veya ölü beden | Yığılıp kalmış cansız gövde |
| روح | Zıt | Can, dirilik, şuur | جسد maddesel ve donuk dış kalıbı ifade ederken, bu kök o kalıba hayat, hareket ve şuur veren görünmez ilahi nefhadır | Maddeden münezzeh dirilik ilkesi |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جسد | Donuk beden, suret, heykel | Canlılık fonksiyonu veya ruhu olmaksızın sadece hacmi ve biçimi bulunan fiziki yapı | Kesin |
| Latince | Simulacrum, corpus | Suret, kukla, beden | Simulacrum kelimesi kökün içi boş heykelsi yönünü, corpus ise maddesel bedeni karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Effigy, lifeless body, torso | Tasvir, cansız beden, gövde | Effigy özellikle Kur'an'daki buzağı heykeli bağlamını, lifeless body ise ruhtan yoksunluğu tam karşılar | Güçlü |
| Almanca | Bildsäule, leblose Gestalt | Suret, cansız gövde | Canlı olmayan heykelimsi biçimi ve maddi yapıyı anlatır | Güçlü |
| Fransızca | Effigie, corps inanimé | Tasvir heykeli, cansız beden | Maddesel kalıp ve taklit varlık anlamını taşır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَسَدًا | Ses çıkaran cansız dökme buzağı heykeli | Sâmirî'nin İsrailoğulları için altından döktüğü, canı ve şuuru olmayan put bağlamı (A'râf 7:148, Tâhâ 20:88) |
| جَسَدًا | Yemek yemeyen, beslenmeyen muhayyel beden | Peygamberlerin melek gibi yeme içmeden müstağni varlıklar değil, canlı beşer olduklarını bildiren bağlam (Enbiyâ 21:8) |
| جَسَدًا | Taht üzerine bırakılan cansız/hareketsiz siluet | Süleyman aleyhisselamın imtihanı sırasında tahtına atılan ruhsuz veya kuvvetsiz beden bağlamı (Sâd 38:34) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cismiyet ve antropomorfizm tartışmaları | Allah'ın cisim ve ceset olmaktan tenzihi; melek ve cinlerin latif veya kesif ceset sahibi olup olmadıkları | Maddi sınırları, rengi ve kütlesi olan somut cisim |
| Fıkıh | Boy abdesti ve ceset temizliği | Cünüplükten temizlenirken suyun bütün cesede ulaştırılması zorunluluğu | İnsanın başından ayağına kadar olan dış ten ve fiziki kütlesi |
| Tefsir | Tâhâ ve Sâd surelerindeki ayetler | Sâmirî'nin buzağısının hakiki bir et ve kemik mi yoksa sadece içi boş bir metal döküm mü olduğu | Canı, aklı ve iradesi bulunmayan heykelsi suret |
| Hadis | Birlik ve dayanışma temsilleri | Müminlerin birbirine merhamette tek bir ceset gibi olduğunu bildiren rivayetler | Parçaları birbirine bağlı tek bir organik yapı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve şirk zıtlığı | Cansız put ve heykelsi suret | Sahte ilahlık iddiasını çürütme | Kendi başına beslenemeyen, duyamayan ve canı olmayan döküm heykelin ilah olamayacağını gösterir | Kesin |
| İlmi | Maddenin halleri ve anatomi | Donuk kütle ve organik olmayan kalıp | Biyolojik canlı ile kütle ayrımını kurma | Şuur ve metabolizmadan yoksun fiziki kütleyi canlı organizmadan ayırma kriteri sunar | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve liderlik | İradesiz kukla veya aciz iktidar figürü | İktidarın biyolojik ve ahlaki zaafını teşhir etme | Süleyman aleyhisselamın tahtına bırakılan ceset gibi, ruhu ve icraatı olmayan figüratif gücü simgeler | Güçlü |
| İktisadi | Değer üretimi ve maden | Altının atıl veya putlaştırılmış dökümü | Üretken olmayan servet israfı | Ziynet eşyalarının dökülerek tapınma nesnesine dönüştürülmesini ve iktisadi atıllığı ifade eder | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | İnert kütle (atalet kütlesi) | Kimyasal veya biyolojik reaksiyon vermeyen, yalnızca uzayda hacim kaplayan ve dış kuvvet olmaksızın hareket edemeyen donuk madde yapısı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kukla aktör (simülatif rol) | Kurumsal yapıda var görünen ancak karar alma, ahlaki irade ve eylem üretme kudretine sahip olmayan biçimsel figür | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca yaşayan canlı insan bedeni olarak anlamak ve Kur'an'daki heykelsi, cansız ve ruhtan soyutlanmış kullanım karakterini gözden kaçırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kelime yaşayan ve beslenen bir bedeni övmek için değil; bilakis ya putlaştırılan ruhsuz bir heykeli ya tahta bırakılan aciz bir silueti ya da beslenmeyen soyut kütle tasarımını reddetmek için kullanılır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Sâmirî'nin buzağısının mucizevi bir canlıya dönüştüğü zannına kapılmak veya peygamberlerin melekî doğaya sahip olması gerektiği iddiasına kapılarak beşeri gerçekliği inkâr etmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an ontolojisinde maddesel biçim ile hakiki canlılık (ruh ve şuur) arasındaki sınırı çizer; dış görünüşün aldatıcılığına karşı mahiyetin boşluğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Putperestliğin iç yüzünü açıklayan kıssalarda (A'râf 7:148, Tâhâ 20:88), peygamberlerin beşeri tabiatını vurgulayan ayetlerde (Enbiyâ 21:8) ve iktidarın imtihan edildiği yerlerde (Sâd 38:34) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şekilsel varlığı ve sesi olan her nesnenin canlı veya kutsal sayılamayacağını; ruhu, aklı ve ahlaki iradesi olmayan varlıkların sadece birer ceset (donuk kütle) mesabesinde olduğunu ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKuruyup katılaşan ve pıhtılaşan kan, renkli boyayla boyanmış kütle veya madenden dökülmüş cansız heykel kalıbı.
- Soyut anlamCanlılık fonksiyonları, akıl, şuur ve ruhtan yoksun salt biçimsel ve hacimsel varlık.
- Sistematik karşılıkHayat ve irade enerjisi sıfır olan, yalnızca geometrik ve maddesel varlığı bulunan donuk kabuk.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde harfi hedef kavram olan cesedi temsil eder. harfi maddesel ve biçimsel hacmi simgelerken, ters eğik çizgi sembolü fark kümesini ifade eder. Küme parantezi içindeki sembolü ruh ve şuuru, sembolü ise canlılık için gereken beslenme ve metabolik enerji faaliyetini gösterir. Dolayısıyla model, cesedin maddesel kütleden ruh ve biyolojik canlılık çıkarıldığında arta kalan donuk yapı olduğunu matematiksel olarak ifade eder.