جسد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-س-د1 sîga, 25 mücavir kök, 4 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كلمكرسحليلقيجسدخورفتنجَسَدًاعجلطعمموسىخرجنوبخلد

KökSîga 1Ayet 4Sure 4Mücavir 25

▶ Ağı aç (3B)

جسد

ج - س - د

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Cesese yere uzanan kütüktür. Sin’ in dal’ a dönüşmesi ile ölü canlı bedeni veya canlı heykeli anlamındadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Cesese yere uzanan kütüktür. Sin’ in dal’ a dönüşmesi ile ölü canlı bedeni veya canlı heykeli anlamındadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.326 harf
باب الجيم والسين والدال معهما ج د س، ج س د، س ج د، س د ج مستعملات جدس: جَديسٌ حيٌّ كانوا يناسبون عاداً، وهم إخوةُ طَسمٍ، وكانت منازلهم اليمامة، قال: بوارُ طَسمٍ بيدي جَديسِ جسد: الجَسَدُ للإنسان، ولا يقال لغير الإنسان جَسَدٌ من خلق الأرض. وكل خلقٍ لا يأكلُ ولا يشرب من نحو الملائكة والجنِّ مما يَعقِل فهو جَسَدٌ. وكان عِجلُ بني إسرائيل جَسَداً لا يأكل ولا يشرب ويصيح، وقوله تعالى: "وما
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR427 harf
الجَسَدُ: البدنُ. تقول منه: تَجَسَّدَ، كما تقول من الجسم: تَجَسَّمَ. والجَسَدُ أيضاً: الزعفران أو نحوهُ من الصِبْغِ، وهو الدمُ أيضاً. قال النابغة: وما هُريقُ على الأَنْصابِ من جَسَدِ والجَسَدُ أيضاً: مصدر قولك جَسِدَ به الدمُ يَجْسَدُ، إذا لَصِقَ به، فهو جاسِدٌ وجَسِدٌ. والمُجْسِدُ: الأحمرُ. ويقال: المُجْسَدُ: ما أُشْبِعَ صَبْغُهُ من الثياب؛ والجمع حَجاسِدُ. والمِجْسَدُ بكسر الميم: ما يلي من
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.385 harf
ج س د جسد ، جدس ، سجد ، سدج ، دسج : مستعملة . جدس : قال الليث : جَدِيسٌ : حَيٌّ من عَرَبِ عادٍ الأولى ، وهم إخْوَةُ طَسْمٍ ، وكانت مَنازِلُهُمْ اليمامَةَ ، وفيهم يَقُولُ رُؤبَةُ : بَوَارُ طَسْمٍ بِيَدَيْ جَدِيسِ وروِي عن مُعَاذِ بنِ جَبَل أنه قال : ( منْ كانَتْ له أرضٌ جادِسَةٌ قد عُرفتْ لهُ في الجاهِلِيَّةِ حَتى أَسْلَمَ فَهِيَ له ) . قال أبو عبيد : الأرضُ الجادِسَةُ : التي لم تُعمَرْ ولم
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.555 harf
(باب الجيم والسين وما يثلثهما) (جسم) الجيم والسين والميم يدلُّ على تجمُّع الشيء. فالجسم كلُّ شخصٍ مُدْرَكٍ. كذا قال ابن دريد(1). والجَسيم: العظيم الجِسم، وكذلك الجُسام. والجُسْمان: الشخص.‏ (جسأ) الجيم والسين والهمزة يدلُّ على صلابةٍ وشدّة. يقال جَسَا الشيءُ، إذا اشتدَّ، وجَسَأ أيضاً بالهمزة. وجَسَأَتْ يدُه إذا صَلُبت.‏ (جسد) الجيم والسين والدال يدلُّ على تجمُّع الشيء أيضاً واشتدادِه. من ذلك
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR512 harf
- الجسد كالجسم لكنه أخص، قال الخليل رحمه الله: لا يقال الجسد لغير الإنسان من خلق الأرض (انظر: العين 6/47) ونحوه، وأيضا فإن الجسد ما له لون، والجسم يقال لما لا يبين له لون، كالماء والهواء. وقوله عز وجل: ﴿وما جعلناهم جسدا لا يأكلون الطعام﴾ [الأنبياء/8]، يشهد لما قال الخليل، وقال: ﴿عجلا جسدا له خوار﴾ [طه/88]، وقال تعالى: ﴿وألقينا على كرسيه جسدا ثم أناب﴾ [ص/34]. وباعتبار اللون قيل للزعفران: جساد،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR185 harf
ج س د دم جاسد وجسيد‏:‏ جامد يابس‏.‏ ودم كلون الجساد وهو الزعفران‏.‏ ولبسـن المجاسـد وهـي الشعر جمع مجسد أو مجسد وعليها مجسد مجسد أي شعار مزعفر‏.‏ ولا تخرجن إلى المساجد في المجاسد‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.892 harf
الجسد: جسم الإِنسان ولا يقال لغيره من الأَجسام المغتذية، ولا يقال لغير الإِنسان جسد من خلق الأَرض. والجَسَد: البدن، تقول منه: تَجَسَّد، كما تقول من الجسم: تجسَّم. ابن سيده: وقد يقال للملائكة والجنّ جسد؛ غيره: وكل خلق لا يأْكل ولا يشرب من نحو الملائكة والجنّ مما يعقل، فهو جسد. وكان عجل بني إِسرائيل جسداً يصيح لا يأْكل ولا يشرب وكذا طبيعة الجنّ؛ قال عز وجل: فأَخرج لهم عجلاً جسداً له خوار؛ جسداً بدل
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR166 harf
* ج س د * * الجَسَدُ * البدن تقول منه * تَجَسَّدَ * كما تقول من الجسم تجسم و * الجَسَدُ * أيضا الزعفران ونحوه من الصبغ وقيل في قوله تعالى ﴿عجلا جسدا﴾ أي أحمر من ذهب
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.495 harf
الجسد، محركة: جسم الإنسان، ولا يقال لغيره من الأجسام المغتذية، ولا يقال لغير الإنسان جسد من خلق الأرض. وكل خلق لا يأكل ولا يشرب من نحو الجن والملائكة مما يعقل فهو جسد. وفي كلام ابن سيده ما يقتضي أن إطلاقه على غير الإنسان من قبيل المجاز. والجسد: الزعفران أو العصفر، كالجساد، ككتاب، قال ابن الأعرابي ويقال للزعفران الريهقان والجادي والجساد. وعن الليث: الجساد: الزعفران ونحوه من الصبغ الأحمر والأصفر
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.640 harf
جَسِدَ 1 جَسِدَ جسد , aor جَسَدَ (S, K,) inf.n. جَسَدٌ. (S, KL,) It (blood) stuck, or adhere, (S K, KL,) بِهِ [to him, or it]: (S, K:) and it (blood) became dry. (KL.) أُجْسِدَ 4 أُجْسِدَ ذ It (a garment) was made to stick, or adhere, to the جَسَد [or body]. (Fr, S.) ― -b2- Also, inf. n. اـِجْسَادٌ, It (a garment) was dyed so that it stood up by reason of [the thickness of ] the dye. (ISK, S.)
Maddenin bağlantısı

جَسِدَ 1 جَسِدَ جسد , aor جَسَدَ (S, K,) inf.n. جَسَدٌ. (S, KL,) It (blood) stuck, or adhere, (S K, KL,) بِهِ [to him, or it]: (S, K:) and it (blood) became dry. (KL.)

أُجْسِدَ 4 أُجْسِدَ ذ It (a garment) was made to stick, or adhere, to the جَسَد [or body]. (Fr, S.) ― -b2- Also, inf. n. اـِجْسَادٌ, It (a garment) was dyed so that it stood up by reason of [the thickness of ] the dye. (ISK, S.) [See مُجْسَدٌ.]

تجسّد 5 تجسّد جسد تجسد from الجَسَدُ is like تجسّم from الجِسْمُ: (S:) [apparently signifying He became, or assumed, a جَسَد, or body; or became corporeal, or incarnate; and thus it is used by late writers, and in the present day: but تجسّم generally signifies he became corpulent: accord. to the TA, تجسّد, said of a man, is like تجسّم: accord, to the KL, the former signifies he became possessed of a body: accord. to the PS, he became corporeal, or corpulent.]

جَسَدٌ جَسَدٌ جسد The body, with the limbs or members, [or whole person,] of a human being, and of a jinnee (or genie), and of an angel: (El-Bلri', L, Msb, K:) it is thus applied only to the body of a rational animal; (El-Bلri', Msb;) to no body that is nourished with food except that of a human being; but to the body of every rational creature that neither eats nor drinks, such as the genii and the angels: (L:) [the genii, however, are commonly believed to eat and drink:] or, accord. to ISd, it seems to be applied to a body other than that of a human being tropically: (TA:) the [golden] calf of the Children of Israel cried, but did not eat nor drink; [wherefore it is termed جسد;] and in the Kur [vii. 146 and xx. 90], جَسَدًا is a substitute for عِجْلًا, or it may be meant for ذَا جَسَدٍ: (L:) [but see another explanation of جسدا, as there used, below:] or جَسَدٌ is syn. with بَدَنٌ [which is generally held to signify the body without the head and arms and legs]: (S, A:) the pl. is أَجْسَادٌ. (Lh, Msb, TA.) Lh mentions the saying, اـِنَّهَا لَحَسَنَةُ الأَجْسَادِ [Verily she is beautiful in respect of body]; as though the sing. of which the pl. is thus used were applied to every separate part. (TA.) -A2- Saffron; (S, Msb, K) as also ↓ جِسَادٌ: (Lth, IAar, ISk, S, A, Msb, K:) or a similar dye: (S:) and ↓ the latter signifies also a similar dye; (Lth, Msb,) red, or intensely yellow: (Lth, TA:) or bastard saffron; syn. عُصْفُرٌ; (Msb;) and so the former word. (L.) ― -b2- Also, (S, L, Msb, K,) and ↓جَسِدٌ (L, K) and ↓ جَاسِدٌ (L, Msb, K) and ↓ جَسِيدٌ (L, K) and ↓ جِسَادٌ, (R,) (assumed tropical:) Blood; (S;) as also ↓ مُجْسَدٌ, as being likened to saffron: (Ham p. 215:) or dry blood: (R, L, Msb, K:) pl. of the first as above. (Ham p. 127.) ― -b3- Some say that عِجْلًا جَسَدًا, in the Kur, [in two verses referred to above,] means A red golden calf. (S.)

جَسِدٌ جَسِدٌ جسد : see جَسَدٌ: -A2- and see also جَاسِدٌ.

جِسَادٌ جِسَادٌ جساد : see جَسَدٌ, in three places.

جَسِيدٌ جَسِيدٌ جسيد : see جَسَدٌ.

جَاسِدٌ جَاسِدٌ جاسد Blood sticking to (بِ) a person; as also ↓. (S.) -A2- See also جَسَدٌ.

جَلْسَدٌ جَلْسَدٌ جلسد (L, K in art. جلسد) and الجَلْسَدُ (S, L, K, TA, in the CK الجَلَّسَدُ) the name of A certain idol, (S, L, K,) which was worshipped in the time of paganism: (L:) the ل is an augmentative letter accord. to J and most of the leading lexicologists; but F disapproves of the mention of the word in this art. (TA.)

مُجْسَدٌ مُجْسَدٌ مجسد Red. (S.) ― -b2- Also, (S, Msb, K,) and sometimes ↓ مِجْسَدٌ, (IF, Msb,) and ↓ مُجَسَّدٌ, (K,) A garment dyed with saffron: (K:) or with bastard saffron: (IAth, TA:) dyed with جِسَاد: (IF, Msb:) or saturated with dye: (S:) or one says, عَلَى فُلَانٍ ثَوْبٌ مُشْبَعٌ مِنَ الصِبْغِ [Upon such a one is a garment saturated with dye]; and عَلَيْهِ ثَوْبٌ مُفْدَمٌ [Upon him is a garment saturated with red dye]; and when it is standing up by reason of [the thickness of] the dye, it is termed مُجْسَدٌ: (ISK, S:) the pl. of this word is مَجَاسِدُ. (S.) ― -b3- See also what next follows: ― -b4- and see جَسَدٌ.

مِجْسَدٌ مِجْسَدٌ مجسد , (S, A, K,) or ↓ مُجْسَدٌ, (A,) the latter is the original form, because it is from أُجْسِدَ, meaning, "it was made to stick, or adhere, to the body,” (Fr, S,) like مِطْرَفٌ and مُطْرَفٌ, and مِصْحَفٌ and مُصْحَفٌ, (Fr, TA,) A garment worn next the body (IAar, S, A, K) by a woman, so that she sweats in it: (TA:) and a garment worn next the body dyed with saffron: (A:) pl. مَجَاسِدُ. (IAar, A.) [Hence,] لَا يَخْرُجَنَّ اـِلَى المَسَاجِدِ فِى المَجَاسِدِ (IAar, A) They (women) shall by no means go forth to the mosques in the shirts that are next the body. (IAar.) ― -b2- See also مُجْسَدٌ.

مُجَسَّدٌ مُجَسَّدٌ مجسد : see مُجْسَدٌ.

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR594 harf
جَسِدَ جَسِدَ A ( n. ac. جَسَد 4 ) a. [ Bi ], Stuck, adhered to. b. Dried, clotted, co-agulated. جَسَّدَ جَسَّدَ II , a. Dyed with saffron. b. Stuck, glued. أَجْسَدَ أَجْسَدَ IV , a. Was stiff, starched ( garment ). تَجَسَّدَ تَجَسَّدَ V , a. Became corporeal, incarnate. b. Was corpulent, fleshy. جَسَد جَسَد 4 , ( pl. جُسُوْد 27 , أَجْسَاْد 38 ), a. Body, flesh. b. Saffron.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.289 harf
جسد جَسِدَ - يَجْسَدُ - جَسَدُ جَسِدَ - يَجْسَدُ + الشيء أو الكائن: يتجسَّد: يصير له " جسد": يصير له بناء مادي محسوس يمكن رؤيته والتفاعل معه جَسَد: على وزن" فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " جَسِدَ - يَجْسَدُ ": البناء المادي للكائن أو الآلة: وهو اصطلاحاً البناء الذي ليس فيها حياة: ليس فيه استجابة ولا إرادة ولا مظاهر الحياة من طعام وغير
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler25 mücavir (36 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خور

    2 ortak ayet · Havr çağlayan demektir

  2. عجل

    2 ortak ayet · Buzağı demektir

  3. كرس

    1 ortak ayet · Onun kürsüsü

  4. موسى

    2 ortak ayet · Musa

  5. حلي

    1 ortak ayet · Hilye takı demektir

  6. سليمان

    1 ortak ayet · Süleyman

  7. نوب

    1 ortak ayet · Nöbet kelimesinden gelmiştir

  8. نسي

    1 ortak ayet · Çadırın kurulduğu yer demektir

  9. طعم

    1 ortak ayet · Yiyecek demektir

  10. فتن

    1 ortak ayet · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir

  11. كلم

    1 ortak ayet · Kelime

  12. خلد

    1 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir

Geçtiği ayetler(4)

  1. وَاتَّخَذَ قَوْمُ مُوسَى مِنْ بَعْدِهِ مِنْ حُلِيِّهِمْ عِجْلًا جَسَدًا لَهُ خُوَارٌ أَلَمْ يَرَوْا أَنَّهُ لَا يُكَلِّمُهُمْ وَلَا يَهْدِيهِمْ سَبِيلًا اتَّخَذُوهُ وَكَانُوا ظَالِمِينَ

    Canlı heykeliMusa’nın kavmi; onun ardından, zinet takımlarından canlıymış gibi böğüren bir buzağı heykeli edindiler. Onun kendileriyle konuşmadığını ve bir yol da göstermediğini görmediler mi ki, tanrı edindiler de zalimlerden oldular?

  2. فَأَخْرَجَ لَهُمْ عِجْلًا جَسَدًا لَهُ خُوَارٌ فَقَالُوا هَذَا إِلَهُكُمْ وَإِلَهُ مُوسَى فَنَسِيَ

    Canlı heykeliDerken o, kendilerine böğüren bir buzağı heykeli çıkarmıştı. Dediler ki: İşte bu, sizin de, Musa’nın da tanrısıdır. Fakat o, unuttu.

  3. وَمَا جَعَلْنَاهُمْ جَسَدًا لَا يَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَمَا كَانُوا خَالِدِينَ

    Cansız bedenBiz onları; yemek yemez bir ceset kılmadık ve onlar, ebedi de değillerdi

  4. وَلَقَدْ فَتَنَّا سُلَيْمَانَ وَأَلْقَيْنَا عَلَى كُرْسِيِّهِ جَسَدًا ثُمَّ أَنَابَ

    Cansız bedenAndolsun ki; Biz, Süleyman’ı denemiştik. Tahtının üstüne bir ceset attık. Sonra eski haline döndü.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجسد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerجسم, بدن, شخص, جثة
Zıt Kökروح
Çekirdek Özet 1Sıvılığını ve akışkanlığını yitirip kuruyarak katılaşan, somut kütle ve renk kazanan nesnel yapı
Çekirdek Özet 2Canlılık fonksiyonlarından veya ruhtan yoksun, biçimsel varlığı bulunan hacimli suret veya beden
Çekirdek Özet 3Şuur, irade ve dirilikten soyutlanmış biçimsel kütle ile hakiki hayata sahip varlık arasındaki mahiyet farkı
Kritik Hata RiskiBiyolojik olarak beslenen canlı insan bedenini ruhsuz kütleyle bir tutmak veya heykelsi cansız tasviri hakiki fail saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جسDokunma, elle yoklama, yoğunlaşma ve somut bir varlığın elle tutulur kütle kazanması; nitekim جسس elle hissetmeyi ve araştırmayı, جسم ise hacim ve cisim kazanmayı ifade ederدKapı ve sınır bildiren harfin eklenmesiyle kütle hareketi katılaşmış, donmuş, belirli sınırlara hapsolarak kuruyup katılaşmış somut bedene veya heykele dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaMaddenin bir araya toplanması, yük ve kütle oluşturması hareketini temsil eder
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaToplanan kütlenin biçimsel bir iskelete kavuşması ve tutunarak sabitlenmesi payını taşır
دKapı; giriş, geçiş, hareket, sınırKütlenin dış sınırını çizerek donması, sınırlı ve belirli bir nesnel kalıba oturması anlamını kurar
جسدBir araya toplanıp tutunan ve sınırlı bir kalıpta donup katılaşan kütleMaddenin akışkanlığını kaybederek sabit, renkli ve hacimli bir dış kabuk veya heykel halinde sabitlenmesini ifade eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamPıhtılaşıp kuruyan kan (دم جاسد) ve cisme sarı/kırmızı renk veren zaferan boyası
Cahiliye şiiri kullanımıŞair et-Tırımmah bir beytinde pıhtılaşıp kurumuş kanı tanımlamak için bu kökü kullanır: منها جاسِدٌ ونَجِيعُ
Erken Arapça kullanımİnsan tenine yapışan iç çamaşırına veya zaferan ile boyanmış kumaşa el-micdes / el-mucsed denmesi; ruhsuz veya beslenmeyen beden tasviri

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde جسد kökü, özellikle Merkezi ve Güney Sami dillerinde somut gövde, katılaşma ve donuklaşma semantik alanında karşılık bulur. İbranice ve Aramice katmanında doğrudan aynı üçlü kök yerine cisimleşme ve katılaşma süreçleri genellikle başka köklerle ifade edilse de, Arapçada kök donuk kütle ve pıhtılaşma üzerinden özelleşmiştir. Kökün biliteral tabanı olan جس çekirdeği, maddesel yoklanabilirlik ve temas edilebilirlik bildirirken; kök Arapça içerisinde özellikle kanın pıhtılaşarak kuruyup katı birikinti haline gelmesi ve bundan türeyerek rengi ve kütlesi olan donuk insan bedeni ya da dökme heykel anlamına evrilmiştir. Klasik dilciler kökün yalnızca insan için veya ruhsuz/akılsız tasvirler (melek, cin veya döküm heykeller) için kullanılmasını bu kütlesel sınırlılıkla temellendirirler.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجس çekirdeğinden türeme; جسس ve جسم ile akrabaKatılaşan kan, boyanan kumaş ve donuk beden anlam ekseninde gelişmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiArapça ve Güney Sami sahasında belirginleşen katı beden ve donuk kütle kavramıKuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan ses denkliği sınırlı olup Arapçada morfolojik olarak özelleşmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dışı güvenilir bir etimolojik köken tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جسدAnlamlıKatılaşmak, donmak, beden veya heykel haline gelmekRuhsuz kütle, canlı heykeli veya insan bedeniHedef kök; Kur'an'da geçer
جدسAnlamlıSert ve çorak toprakBitki bitirmeyen, kurumuş ve sertleşmiş yeryüzü parçasıSertleşme ve kuruma ekseninde hedef kökle ortak çekirdeğe sahiptir; Kur'an'da geçmez
سجدAnlamlıBoyun eğmek, yere kapanmak, tevazu göstermekBedenin alçalması ve saygıyla yere koyulmasıBedenin belirli bir fiziki şekil alması yönüyle ilişkilidir; Kur'an'da geçer
سدجAnlamlıKatışıksız ve sade olmakDesensiz, düz kumaş veya saf ve safdil olma haliBiçimsel yalınlık bildirir; Kur'an'da geçmez
دجسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
دسجAnlamlıDokumak, düzeltmekKumaşı dokumak veya bir nesneyi yavaşça hareket ettirmekTahdhīb al-Lugha tarafından müsta'mel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جسدMerkezMaddesel ve biçimsel gövdeRuh, şuur veya beslenme fonksiyonu gözetilmeksizin yalnızca dış kalıbı ve kütlesi öne çıkan beden veya heykelRuhsuz suret veya biyolojik donanımı dışarıda bırakan biçimsel yapı
جسمKomşuHacim ve fiziki boyutجسد kökünden farklı olarak renksiz ve soyut hacimleri de (su, hava) kapsayan genel cisimMaddenin uzayda kapladığı yer ve büyüklük
بدنKomşuGövde ve fiziki yapıجسد kökünden farklı olarak can taşıyan, zırh giyebilen veya kurban edilebilen etli canlı gövdesiCanlı organizmanın fiziki kütlesi ve dış örtüsü
شخصKomşuAyırt edici siluet ve fertجسد kökünden farklı olarak uzaktan fark edilen fert ve bireysel duruşGözle seçilen belirgin varlık boyutu
جثةKomşuYere serilmiş gövdeجسد kökünden farklı olarak canı çıkmış ve hareketsiz yere serilmiş leş veya ölü bedenYığılıp kalmış cansız gövde
روحZıtCan, dirilik, şuurجسد maddesel ve donuk dış kalıbı ifade ederken, bu kök o kalıba hayat, hareket ve şuur veren görünmez ilahi nefhadırMaddeden münezzeh dirilik ilkesi

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجسدDonuk beden, suret, heykelCanlılık fonksiyonu veya ruhu olmaksızın sadece hacmi ve biçimi bulunan fiziki yapıKesin
LatinceSimulacrum, corpusSuret, kukla, bedenSimulacrum kelimesi kökün içi boş heykelsi yönünü, corpus ise maddesel bedeni karşılarGüçlü
İngilizceEffigy, lifeless body, torsoTasvir, cansız beden, gövdeEffigy özellikle Kur'an'daki buzağı heykeli bağlamını, lifeless body ise ruhtan yoksunluğu tam karşılarGüçlü
AlmancaBildsäule, leblose GestaltSuret, cansız gövdeCanlı olmayan heykelimsi biçimi ve maddi yapıyı anlatırGüçlü
FransızcaEffigie, corps inaniméTasvir heykeli, cansız bedenMaddesel kalıp ve taklit varlık anlamını taşırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جَسَدًاSes çıkaran cansız dökme buzağı heykeliSâmirî'nin İsrailoğulları için altından döktüğü, canı ve şuuru olmayan put bağlamı (A'râf 7:148, Tâhâ 20:88)
جَسَدًاYemek yemeyen, beslenmeyen muhayyel bedenPeygamberlerin melek gibi yeme içmeden müstağni varlıklar değil, canlı beşer olduklarını bildiren bağlam (Enbiyâ 21:8)
جَسَدًاTaht üzerine bırakılan cansız/hareketsiz siluetSüleyman aleyhisselamın imtihanı sırasında tahtına atılan ruhsuz veya kuvvetsiz beden bağlamı (Sâd 38:34)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCismiyet ve antropomorfizm tartışmalarıAllah'ın cisim ve ceset olmaktan tenzihi; melek ve cinlerin latif veya kesif ceset sahibi olup olmadıklarıMaddi sınırları, rengi ve kütlesi olan somut cisim
FıkıhBoy abdesti ve ceset temizliğiCünüplükten temizlenirken suyun bütün cesede ulaştırılması zorunluluğuİnsanın başından ayağına kadar olan dış ten ve fiziki kütlesi
TefsirTâhâ ve Sâd surelerindeki ayetlerSâmirî'nin buzağısının hakiki bir et ve kemik mi yoksa sadece içi boş bir metal döküm mü olduğuCanı, aklı ve iradesi bulunmayan heykelsi suret
HadisBirlik ve dayanışma temsilleriMüminlerin birbirine merhamette tek bir ceset gibi olduğunu bildiren rivayetlerParçaları birbirine bağlı tek bir organik yapı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve şirk zıtlığıCansız put ve heykelsi suretSahte ilahlık iddiasını çürütmeKendi başına beslenemeyen, duyamayan ve canı olmayan döküm heykelin ilah olamayacağını gösterirKesin
İlmiMaddenin halleri ve anatomiDonuk kütle ve organik olmayan kalıpBiyolojik canlı ile kütle ayrımını kurmaŞuur ve metabolizmadan yoksun fiziki kütleyi canlı organizmadan ayırma kriteri sunarGüçlü
SiyasiOtorite ve liderlikİradesiz kukla veya aciz iktidar figürüİktidarın biyolojik ve ahlaki zaafını teşhir etmeSüleyman aleyhisselamın tahtına bırakılan ceset gibi, ruhu ve icraatı olmayan figüratif gücü simgelerGüçlü
İktisadiDeğer üretimi ve madenAltının atıl veya putlaştırılmış dökümüÜretken olmayan servet israfıZiynet eşyalarının dökülerek tapınma nesnesine dönüştürülmesini ve iktisadi atıllığı ifade ederGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerİnert kütle (atalet kütlesi)Kimyasal veya biyolojik reaksiyon vermeyen, yalnızca uzayda hacim kaplayan ve dış kuvvet olmaksızın hareket edemeyen donuk madde yapısıGüçlü
Beşeri bilimlerKukla aktör (simülatif rol)Kurumsal yapıda var görünen ancak karar alma, ahlaki irade ve eylem üretme kudretine sahip olmayan biçimsel figürGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca yaşayan canlı insan bedeni olarak anlamak ve Kur'an'daki heykelsi, cansız ve ruhtan soyutlanmış kullanım karakterini gözden kaçırmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu kelime yaşayan ve beslenen bir bedeni övmek için değil; bilakis ya putlaştırılan ruhsuz bir heykeli ya tahta bırakılan aciz bir silueti ya da beslenmeyen soyut kütle tasarımını reddetmek için kullanılır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataSâmirî'nin buzağısının mucizevi bir canlıya dönüştüğü zannına kapılmak veya peygamberlerin melekî doğaya sahip olması gerektiği iddiasına kapılarak beşeri gerçekliği inkâr etmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an ontolojisinde maddesel biçim ile hakiki canlılık (ruh ve şuur) arasındaki sınırı çizer; dış görünüşün aldatıcılığına karşı mahiyetin boşluğunu gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Putperestliğin iç yüzünü açıklayan kıssalarda (A'râf 7:148, Tâhâ 20:88), peygamberlerin beşeri tabiatını vurgulayan ayetlerde (Enbiyâ 21:8) ve iktidarın imtihan edildiği yerlerde (Sâd 38:34) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Şekilsel varlığı ve sesi olan her nesnenin canlı veya kutsal sayılamayacağını; ruhu, aklı ve ahlaki iradesi olmayan varlıkların sadece birer ceset (donuk kütle) mesabesinde olduğunu ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKuruyup katılaşan ve pıhtılaşan kan, renkli boyayla boyanmış kütle veya madenden dökülmüş cansız heykel kalıbı.
  • Soyut anlamCanlılık fonksiyonları, akıl, şuur ve ruhtan yoksun salt biçimsel ve hacimsel varlık.
  • Sistematik karşılıkHayat ve irade enerjisi sıfır olan, yalnızca geometrik ve maddesel varlığı bulunan donuk kabuk.
  • LaTeX modeliJ=M∖{R,E}
  • LaTeX açıklaması

Modelde J harfi hedef kavram olan cesedi temsil eder. M harfi maddesel ve biçimsel hacmi simgelerken, ters eğik çizgi sembolü fark kümesini ifade eder. Küme parantezi içindeki R sembolü ruh ve şuuru, E sembolü ise canlılık için gereken beslenme ve metabolik enerji faaliyetini gösterir. Dolayısıyla model, cesedin maddesel kütleden ruh ve biyolojik canlılık çıkarıldığında arta kalan donuk yapı olduğunu matematiksel olarak ifade eder.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج