جوز

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-و-ز4 sîga, 55 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عكفجالوتجوزجَاوَزَهُجندوَنَتَجَاوَزُبحروَجَاوَزْنَافيأطالوتصنم

KökSîga 4Ayet 5Sure 5Mücavir 55

▶ Ağı aç (3B)

جوز

ج - و - ز

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 4 sîga
  • 12 sözlük

Ceyeze vadinin girilen sırtı, su veya insanın geçtiği geçit yeridir. Ceveze buradan gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ceyeze vadinin girilen sırtı, su veya insanın geçtiği geçit yeridir. Ceveze buradan gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.526 harf
باب الجيم والزاي و و ا ي ء معهما ج ز أ، ج أ ز، أ ج ز، ج ز ي، ج و ز، ز ج و، و ج ز، ز و ج مستعملات جزأ: أجزأني الشيء، مهموز أي: كفاني وتجرأت بكذا، واجنزأت به، أي، اكتفيت به. وهذا الشيء يُجزيءُ عن هذا يُهمزُ ويُلينًّ. وفي لغة: يجزأُ، قال: وأنّ الغدر في الأقوام عارٌ وأنّ المرءَ يَجْزَأُ بالكُراعِ والجّزءُ، مهموز: الاجتزاء أي الاكتفاء والجُزُوءُ أيضاً، تقول: جَزِئَتِ الإبلُ. إذا اكتفت بالرطب عن
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.447 harf
جُزْتُ الموضع أجوزُهُ جَوازاً: سلكته وسرت فيه. وأَجَزْتُهُ: خَلَّفْتُهُ وقطعتُهُ. والاجتيازُ: السلوكُ. ابن السكيت: أَجَزْتُ على اسمِه، إذا جعلته جائزاً. والإجازَةُ: أن تَتمِّم مِصْراعَ غيرك. قال الفرّاء: الإِجازَةُ في قول الخليل: أن تكون القافية طاءً والأخرى دالاً ونحو ذلك، وهو الإكْفاءُ في قول أبي زيد. وجاوَزْتُ الشيءَ إلى غيره وتَجاوَزْتُهُ بمعنىً، أي جُزْتُهُ. وتَجاوَزَ اللهُ عنَّا وعنه، أي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.172 harf
(باب الجيم والواو وما يثلثهما) (جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال: بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه. (جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ
Maddenin bağlantısı

(باب الجيم والواو وما يثلثهما) (جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال: بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه. (جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ الأرضَ جَوْبا، فأنا جائبٌ وجَوّابٌ. قال الجعدي([2]): أتاك أبو ليلى يَجوبُ به الدُّجَى *** دُجَى الليل جَوّابُ الفلاةِ عَثَمْثَمُ([3])ويقال:"هل عِندك جَائِبةُ خبرٍ" أي خبرٌ يجوب البلاد. والجَوْبَةُ كالغائط؛ وهو من الباب؛ لأنه كالخَرْق في الأرض. والجوْب: دِرعٌ تلبسُه المرأة، وهو مَجُوبٌ سمِّي بالمَصدر. والمجِْوَبُ: حديدةٌ يُجابُ بها، أي يُخْصَف. وأصلٌ آخر، وهو مراجَعة الكلام، يقال كلمه فأجابَه جَواباً، وقد تجاوَبا مُجاوَبة. والمجابَةُ: الجواب. ويقولون في مَثَلٍ: "أساءَ سَمْعاً فأساء جابةً". وقال الكميتُ لقُضاعة في تحوُّلهم إلى اليمن: وما مَنْ تَهتِفينَ لـه بِنَصْرٍ *** بِأسْرَعَ جابَةً لكِ مِنْ هَدِيلِ([4])العرب تقول: كان في سفينة نوحٍ عليه السلام فَرْخٌ، فطار فوقع في الماء فغرق، فالطَّير كلها تبكي عليه. وفيه يقول القائل([5]): فقلتُ أتَبكي ذاتُ شَجْو تذكّرتْ *** هَدِيلاً وقد أودى وما كانَ تُبَّعُ([6])(جوت) الجيم والواو والتاء ليس أصلاً؛ لأنه حكايةُ صَوْتٍ، والأصواتُ لا تقاس ولا يقاس عليها. قال: * كما رُعْتَ بالجَوْتِ الظِّماءَ الصَّوادِيا([7]) * قال أبو عبيد: إنما كان الكسائيُّ ينشد هذا البيتَ لأجل النصب، فكان يقول: "كما رُعْتَ بالجَوْتَ" فحَكَى مع الألف واللام. (جوح) الجيم والواو والحاء أصلٌ واحد، وهو الاستئصال. يقال جاحَ الشيءَ يَجُوحُهُ استأصله. ومنه اشتقاق الجائِحة. (جوخ) الجيم والواو والخاء ليس أصلاً هو عندي؛ لأنّ بعضَه معرَّب، وفي بعضِه نَظر. فإنْ كان صحيحاً فهو جنسٌ من الخَرْقِ. يقال جَاخَ السَّيْلُ الوادِيَ يجُوخُه، إذا قلع أجرافَه. قال: * فللصَّخْرِ من جَوْخِ السّيُولِ وجيبُ([8]) * ذكره ابن دريد، وذكر غيره: تجوَّخَتِ البئرُ انهارَت. والمعرّب من ذلك الجَوْخَان، وهو البيدر([9]). (جود) الجيم والواد والدال أصلٌ واحد، وهو التسمُّح بالشيء، وكثْرةُ العَطاء. يقال رجلٌ جَوَادٌ بَيِّن الجُودِ، وقومٌ أجْواد. والجَوْد: المطر الغزير. والجَواد: الفرسُ الذّريع والسّريع، والجمع* جِيادٌ. قال الله تعالى إذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِالعَشِيِّ الصَّافِنَاتُ الجِيَادُ} [ص 31]. والمصدر الجُودَة. فأمّا قولهم: فلانٌ يُجاد إلى كذا، [فـ] كَأنه يُساقُ إليه. (جور) [الجيم والواو والراء] أصلٌ واحد، وهو المَيْل عن الطَّريق. يقال جارَ جَوْراً. ومن الباب طَعَنَه فجَوَّره أي صَرَعه. ويمكن أن يكون هذا من باب الإبدال، كأنَّ الجيم بدلُ الكاف. وأمَّا الغَيْث الجِوَرّ، وهو الغَزير، فشاذ عن الأصل الذي أصَّلناه. ويمكن أن يكون من باب آخَرَ، وهو من الجيم والهمزة والراء؛ فقد ذكر ابن السّكيت أنّهم يقولون هو جُؤَرٌ على وزن فُعَلٍ([10]). فإن كان كذا فهو من الجُؤَار، وهو الصَّوت، كأنه يصوِّت إذا أصاب. وأنشد: * لا تَسْقِهِ صَيِّبَ عَزَّافٍ جُؤَرْ([11]) * (جوز) الجيم والواو والزاء أصلان: أحدهما قطع الشيء، والآخَر وَسَط الشيء. فأمَّا الوَسَط فجَوْز كلِّ شيءٍ وَسَطه. والجَوْزَاء([12]): الشَّاة يبيضُّ وَسَطُها. والجوزاء: نجمٌ؛ قال قوم: سُمِّيت بها لأنها تَعترِض جَوْزَ السماء، أي وَسَطها. وقال قوم: سُمِّيت بذلك للكواكب الثلاثة التي في وَسَطها. والأصل الآخَر جُزْت الموضع سِرْتُ فيه، وأجزته: خَلَّفْتُه وقطعته. وأَجَزْتُه نَفَذْتُه([13]) . قال امرؤ القيس: فلما أجَزْنا ساحةَ الحيِّ وانْتَحى *** بنا بَطْنُ خبْتٍ ذي قِفَافٍ عَقَنْقَلِ([14])وقال أوس بن مَغْرَاءَ: * حتّى يقال أجِيزُوا آلَ صَفْوَانا([15]) * يمدحهم بأنَّهُم يُجيزُون الحاجَّ. والجَوَاز: الماء الذي يُسْقاهُ المالُ من الماشية والحَرْث، يقال منه استجَزْت فلاناً فأجَازَني، إذا أسْقَاكَ ماءً لأرضِكَ أو ماشيتك. قال القطامي: [وقالوا] فُقَيْمٌ قَيِّمُ الماءِ فاستجِزْ *** عُبادةَ إنّ المستَجيزَ على قتْرِ([16]) أي ناحية. (جوس) الجيم والواو والسين أصلٌ واحد، وهو تخلُّل الشيء. يقال: جاسُوا خِلالَ الدِّيار يجُوسون. قال الله تعالى: ﴿فَجَاسُوا خِلاَلَ الدِّيَارِ﴾ [الإسراء 5]. وأما الجُوس فليس أصلاً؛ لأنه إتباع للجُوع؛ يقال: جُوعاً له وجُوساً له. (جوظ) الجيم والواو والظاء أصلٌ واحدٌ لنعتٍ قبيح لا يُمْدَح به. قال قوم: الجَوَّاظ الكثير اللَّحْمِ المختالُ في مِشْيته. يقال: جَاظَ يَجُوظُ جَوَظاناً. قال: * يعلو به ذا العَضَلِ الجَوَّاظا([17]) * ويقال: الجوّاظ الأكولُ، ويقال الفاجر. (جوع) الجيم والواو والعين، كلمةٌ واحدة. فالجوع ضِدّ الشّبَع. ويقال: عام مَجاعةٍ ومَجوعة([18]). (جوف) الجيم والواو والفاء كلمةٌ واحدة، وهي جَوْفُ الشيء. يقال هذا جَوْفُ الإنسان، وجوفُ كلِّ شيء. وطَعْنَةٌ جائِفَةٌ، إذا وصلت إلى الجَوْفِ. وقِدْرٌ جَوْفاءُ: واسعةُ الجَوْفِ. وجَوْفُ عَيْرٍ: مكانٌ حماهُ رجل اسمه حِمار. وفي المثل: "أخْلَى مِنْ جَوْفِ عَيْر". وأصله رجلٌ كان يحمي وادياً لـه. وقد ذُكر حديثُهُ في كتاب العين. (جول) الجيم والواو واللام أصلٌ واحد، وهو الدَّوَرَان. يقال جالَ يجول [جَوْلاً] وجَوَلاناً، وأجَلْتُه أنا. هذا هو الأصل، ثمّ يشتق منه. فالجُول: ناحية البئر، والبئر لها جوانِبُ يُدَارُ فيها. قال: رَمَانِي بأمْرٍ كنتُ منه ووَالِدِي *** بَرِيَّاً ومِنْ جُولِ الطّوِيّ رماني([19])والمِجْوَلُ: الغَدير([20])، وذك أنّ الماء يَجُول فيه. وربما شُبِّهت الدِّرعُ به لصفاء لونها. والمِجْوَل: التُّرْس والمِجْوَل: قميصٌ يَجوُلُ فيه لابسُه. قال امرؤ القيس: * إذا ما اسبكرَّتْ بَيْنَ دِرْعٍ ومِجْوَلِ([21]) * ويقال لصغار المال جَوَلان، ذلك أنّه يَجُول بين الجِلَّة. وقال الفراء: ما لفُلانٍ جُولٌ، أي ماله رأيٌ. وهذا مشتقٌّ من الذي ذكرناه، لأنَّ صاحب الرأي يُدِيرُ رأيَهُ ويُعْمِلُه. فأمّا الجَوْلانُ فبلدٌ؛ وهو اسمٌ موضوعٌ. قال: فآبَ مُضِلُّوهُ بِعَينٍ جَلِيَّةٍ *** وغُودِرَ بالجَوْلانِ حَزْمٌ ونائِلُ([22]) (جون) الجيم والواو والنون أصلٌ واحد. زعم بعض النحوييِّن أنَّ الجَون معرّب، وأنه اللون الذي يقوله الفُرْس "الكُونَهْ([23])" أي لون* الشيء. قال: فلذلك يقال الجَونُ الأسود والأبيض. وهذا كلامٌ لا معنى لـه. والجَوْن عند أهل اللُّغةِ قاطبةً اسمٌ يقع على الأسود والأبيض، وهو بابٌ من تسمية المتضادَّين بالاسم الواحد، كالنَّاهل، والظّنّ، وسائرِ ما في الباب. والجَوْنَة: الشَّمسُ. فقال قومٌ: سمِّيت لبياضها. ومن ذلك حديث الدِّرع التي عُرضتْ على الحجّاج فكاد لا يراها لصفائها. فقال له بعضُ مَنْ حضره([24]): "إنّ الشّمس جَوْنةٌ"، أي صافيةٌ ذاتُ شعاعٍ باهر. وقال قومٌ: بل سُمِّيت جَوْنةً لأنّها إذا غابَتْ اسوادّت. فأمّا الجُونَة فمعروفة، ولعلَّها أن تكون معرّبة؛ والجمع جُوَن. قال الأعشى: * وكان المِصاعُ بما في الجُوَنْ([25]) * --------------ـــــ ([1]) البيت لزهير في ديوانه 83 والمجمل واللسان (جوى). والنيّ بالكسر: مسهل النيء. ([2]) هو النابغة الجعدي يمدح ابن الزبير، كما في اللسان (عثم). ([3]) عنى بالعثمثم الجمل القوي الشديد. ([4]) البيت في اللسان (هدل). ([5]) هو نصيب، كما في اللسان (هدل). ([6]) أي وقد أودى الهديل ولم يكن تبع قد خلق. ([7]) البيت يروى لشاعرين. أحدهما عويف القوافي، وصدر بيته، كما في الخزانة (3: 86): * دعاهن ردفي فارعوين لصوته * والاخر سحيم عبد بني الحسحاس، وصدر بيته كما في الخزانة: * وأوده ردفي فارعوين لصوته * وأوده بالإبل: صاح بها. وأنشد البيت في اللسان (جوت) بدون نسبة. ([8]) هذا العجز في اللسان (جوخ) بدون نسبة. لكن أنشد بعده: ألثت علينا ديمة بعد وابل *** فللجزع من جوخ السيول قسيب ونسبه إلى حميد بن ثور، أو النمر بن تولب. وانظر الجمهرة (2: 63) وديوان حميد 51. ([9]) في الأصل: "الأندر"، صوابه من المجمل واللسان. وانظر المعرب للجواليقي 110. ([10]) في المجمل: "جور مثل نغر". وفي القاموس: "وجؤر كصرد". وفي اللسان (مادة جور): "جور" مضبوطاً بالقلم بضم الجيم وفتح الواو وتشديد الراء. وليس بشيء. لكنه في (مادة جأر) على الصواب. قال: "وغيث جؤر مثل نغر". ([11]) البيت لجندل بن المثنى، كما في اللسان (جأر). وأنشده في (جور) محرف الضبط. وقبله: * يا رب رب المسلمين بالسور * ([12]) في الأصل: "والجوز تحريف. ([13]) ويقال أيضاً: "أنفذته". وفي اللسان: "أنفذت القوم إذا خرقتهم ومشيت في وسطهم. فإن جزتهم حتى تخلفهم قلت نفذتهم بلا ألف أنفذهم. قال: ويقال فيها بالألف". ([14])من معلقته. ويروى: "ذي حقاف". ([15])في الأصل: "صوفانا" تحريف. وصدر البيت في اللسان (جوز): * ولا يريمون للتعريف موقفهم * ([16]) التكملة في أوله من ديوان القطامي 86 واللسان (جوز). ([17]) انظر ملحقات ديوان العجاج 82، وقد ذكر الناشر أن هذه الملحقات بعضها للعجاج وبعضها لرؤبة، وكذا اللسان (جوظ). ([18]) مجوعة، بفتح فضم، وبفتح فسكون ففتح. ([19]) البيت لابن أحمر، أو للأزرق بن طرفة بن العمرد الفراصي، كما في اللسان (جول). ([20]) لم يذكر هذا المعنى في اللسان والقاموس والجمهرة. وجاء في المجمل. ([21]) من معلقته وصدره: * إلى مثلها يرنو الحليم صبابة * ([22]) البيت للنابغة في ديوانه 62 واللسان (ضلل). ([23]) لفظه في الفارسية "كونه" أو "كونا" بالكاف الفارسية المضمومة. انظر معجم استينجاس 1105، 1106. ([24]) هو أنيس الجرمي، كان فصيحاً. انظر اللسان (جون). ([25]) صدره كما في الديوان 15 واللسان (جون): * إذا هن نازلن أقرانهن *

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR457 harf
- قال تعالى: ﴿فلما جاوزه هو﴾ [البقرة/249]، أي: تجاوز جوزه، وقال: ﴿وجاوزنا ببني إسرائيل البحر﴾ [الأعراف/138]، وجوز الطريق: وسطه، وجاز الشيء كأنه لزم جوز الطريق، وذلك عبارة عما يسوغ، وجوز السماء: وسطها، والجوزاء قيل: سميت بذلك لاعتراضها في جوز السماء، وشاة جوزاء أي: ابيض وسطها، وجزت المكان: ذهبت فيه، وأجزته: أنفذته وخلفته، وقيل: استجزت فلانا فأجازني: إذا استسقيته فسقاك، وذلك استعارة، والمجاز من
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR977 harf
ج و ز قطعوا جوز الفلاة وأجواز الفلا‏.‏ قال‏:‏ باتت تنوش الحوض نوشاً من علا نوشـاً به تقطع أجواز الفلا ومضى جوز الليل وهو الوسط وشاة جوزاء‏:‏ بيضاء الوسط وبها سميت الجوزاء‏.‏ وأنمّ من جوز‏.‏ وأرض مجـازة‏:‏ كثيـرة الجـوز‏.‏ وجـزت المكـان وأجزتـه وجاوزتـه وتجاوزتـه‏.‏ قـال امـرؤ القيس‏:‏ فلما أجزنا ساحة الحيّ وانتحى بنا بطن خبت ذي خفاف عقنقل وأعانك الله على إجازة الصراط‏.‏ وهو مجاز القوم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.225 harf
جُزْتُ الطريقَ وجازَ الموضعَ جَوْزاً وجُؤُوزاً وجَوازاً ومَجازاً وجازَ به وجاوَزه جِوازاً وأَجازه وأَجاز غيرَه وجازَه: سار فيه وسلكه، وأَجازَه: خَلَّفه وقطعه، وأَجازه: أَنْفَذَه؛ قال الراجز: خَلُّوا الطريقَ عن أَبي سَيَّارَه، حتى يُجِيزَ سالماً حِمارَه وقال أَوسُ بن مَغْراءَ: ولا يَرِيمُونَ للتَّعْريف مَوْضِعَهم حتى يُقال: أَجِيزُوا آل صَفْوانا يمدحهم بأَنهم يُجيزُون الحاج، يعني أَنْفِذوهم.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR560 harf
* ج و ز * * جَازَ * الموضع سلكه وسار فيه يجوز * جَوَازاً * و * أجازَهُ * خلّفه وقطعه و * اجْتَازَ * سلك و * جَاوزَ * الشيء إلى غيره * تجاوَزَهُ * بمعنى أي * جَازَهُ * و * تجاوَزَ * الله عنه أي عفا وجّوز له ما صنع تجويزا و * أجَازَ * له أي سوّغ له ذلك و * تَجَوَّزَ * في صلاته أي خفّف وتجوز في كلامه أي تكلم بالمجاز وجعل ذلك الأمر * مَجَازاً * إلى حاجته أي طريقا ومسلكا ويقال اللهم * تَجَوَّزْ * عني
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR16.149 harf
جاز الموضع والطريق جوزا، بالفتح، وجؤوزا، كقعود، وجوازا ومجازا، بفتحهما. وجاز به وجاوزه جوازا، بالكسر: سار فيه وسلكه، أجازه: خلفه وقطعه. كذلك أجاز غيره وجاوزه، هكذا في النسخ، وصوابه وجازه، والمعنى ساره وخلفه، قال الأصمعي: جزت الموضع: سرت فيه، وأجزته: خلفته وقطعته، وأجزته: أنفذته، قال امرؤ القيس: فلما أجزنا ساحة الحي وانتحى بنا بطن خبت ذي قفاف عقنقل وقال الراجز:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok21.461 harf
جَازَ المَوْضِعَ 1 جَازَ المَوْضِعَ ٣ ٤ , (S, K,) or المَكَانَ, (A, Mgh, Msb,) aor. يَجُوزُ, (S, Msb,) inf. n. جَوَازٌ (S, Msb, K) and جَوْزٌ and جُؤُوزٌ and مَجَازٌ, (K,) He went, or passed, in, or along, the place, and left it behind; (Mgh, K;) [whether this be meant for one signification or two, does not appear; but in either case it is evident that one signification is he passed through, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.140 harf
جَاز جَاز ( w ) U ( n. ac. جَوْز 1 , مَجْوَز 17 , جَوَاْز 22 , جُوُوْز 27 ) a. [ acc. or Bi ], Passed through; passed by. b. Was or became allowable, lawful; was current. جَوَّزَ جَوَّزَ II , a. Allowed. b. Rendered lawful; made current. c. Carried out, executed ( plan & c. ). جَاْوَزَ جَاْوَزَ III , a. Passed over; went too far, overstepped due bounds, transgressed; exceeded,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR41.715 harf
جوز جَازَ - يَجُوْزُ - جَاوَزَ - يُجَاوِزُ - تَجَاوَزَ - يَتَجَاوَزُ جَازَ - يَجُوْزُ + كائن أو أمر + مكاناً أو عقبة: يتجاوزها ولا يقف عندها: يعبرها ويتعداها ويقطعها ويخلفها: يمر بموقع أثناء سيره وتحركه، ولكنه لا يتوقف فيه ولا يعوقه، بل يتحرك ليصل إلى موقع جديد هو بعده باتجاه السير جازَ - يَجوْزُ + الأمر أو الحكم الشرعي: يمكن أن يمر من غير
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler55 mücavir (77 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جند

    2 ortak ayet · Ordu demektir

  2. بحر

    2 ortak ayet · Bahr deniz demektir

  3. سري

    2 ortak ayet · Akan deredir

  4. طالوت

    1 ortak ayet · Talut

  5. جالوت

    1 ortak ayet · Câlut

  6. طوق

    1 ortak ayet · Güç

  7. صنم

    1 ortak ayet · Bir şeyin çizilmiş şekli, benzeridir

  8. غرف

    1 ortak ayet · Ğurfe, Çardak denilen yazlık evdir

  9. بنو

    2 ortak ayet · Oğullar

  10. لقي

    2 ortak ayet · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır

  11. عكف

    1 ortak ayet · Örgülü saç demektir

  12. درك

    1 ortak ayet · Ona yetişir

Geçtiği ayetler(5)

Sîga sayfası: وَجَاوَزْنَا
  1. وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلَى قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَهُمْ قَالُوا يَامُوسَى اجْعَلْ لَنَا إِلَهًا كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ

    Ve aştıkİsrailoğullarını denizden geçirdik. Onlar, gönülden putlara tapagelen bir topluluğa rastladılar ve dediler ki: Ey Musa; onların tanrıları olduğu gibi bize de bir tanrı yap. O da dedi ki: Siz gerçekten cahil topluluksunuz.

  2. وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ وَجُنُودُهُ بَغْيًا وَعَدْوًا …

    Engeli aştıkİsrailoğullarına da denizi geçirdik. Firavun ve askerleri haksızlık ve düşmanlıkla ardlarına düştüler. Firavun boğulacağı anda: İsrailoğullarının iman ettiğinden başka tanrı olmadığına inandım. Artık ben de müslümanlardanım, dedi.

Sîga sayfası: وَنَتَجَاوَزُ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجوز
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef)
Bağlamsal Yakın Köklerعبر, مرر, قطع
Zıt Kökحبس
Çekirdek Özet 1Bir şeyin ortasından yarıp geçmek, geçidi veya engeli aşarak öte tarafa varmak
Çekirdek Özet 2Deniz, nehir ve vadi gibi zorlu engelleri aşmak; ahlaki/ilahi boyutta ise cezalandırmadan vazgeçip kusuru bağışlamak
Çekirdek Özet 3Bir sınırın veya eşiğin aşılarak eylemin geçerlilik, intikal ve af alanına taşınması
Kritik Hata RiskiKökün af ve görmezden gelme boyutunu basit bir kayıtsızlık veya unutma sayarak, bilinçli bir eşik aşımı ve tasarruf niteliğini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جوİç boşluk, derinlik, iki taraf arasındaki açıklık ve ara mekân. Nitekim جوب yarıp geçmeyi, جوف nesnenin iç boşluğunu, جود içteki cevherin cömertçe dışa akmasını, جور orta hattan sapıp boşluğa kaymayı, جوع midenin iç boşluğunu gösterir.زZâ harfinin taşıdığı keskinlik, sınırlama ve ayrıştırma niteliği iç boşluk anlamına katılarak; boşluğun, engelin veya nesnenin tam ortasından keskin bir hatla geçip ayrılmayı ve sınırı arkada bırakmayı sağlamıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaİlerlemeyi, mesafe katetmeyi ve gövdeyi bir taraftan diğer tarafa taşımayı başlatır.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki ayrı yakayı veya eşiğin iki tarafını birbirine bağlayan geçiş hattını kurar.
زKesici alet; kesme, ayırma, biçmeEngeli, ortayı veya sınırı kesip geçmeyi, mesafeyi katederek arkada bırakmayı neticelendirir.
جوزTaşınan gövdenin bir geçit üzerinden keskin bir hareketle engeli yarıp öteye geçmesiBir bütünün, engelin ya da vadinin ortasından yürüyüp onu arkada bırakarak karşı sınıra ulaşma eylemidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir arazinin, nehrin veya vadinin tam ortasından yarıp geçmek; hayvan ve ekin için su geçidinden su alıp geçirmek; ceviz gibi sert kabuklu meyvenin tam orta gövdesi.
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays bir beytinde bir yerleşimin meydanını yarıp arkada bıraktıklarını şu mısralarla anlatır: فلما أجزنا ساحة الحي وانتحى / بنا بطن خبت ذي قفاف عقنقل
Erken Arapça kullanımMuhadram şair Evs b. Mağrâ, hacıların Akabe veya Mina geçidinden salimen geçirilmesini överken şu ifadeyi kullanmıştır: حتى يقال أجيزوا آل صفوانا

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde bu kök, temel olarak bir boşluğun, engelin veya hattın kesilerek geçilmesi ve nesnenin iç/orta kısmı semantiği etrafında şekillenir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında sert kabuklu yemiş (ceviz) için ortak Sami adı olarak mevcuttur (İbranice אֱגוֹז / egōz, Süryanice ܓܘܙܐ / gawzā); bu kelimenin kabuğunun iki eşit orta parçaya ayrılması veya sert çekirdeğin iç/orta özü temsil etmesi kökün Arapçadaki «bir şeyin tam ortası» anlamıyla örtüşür. Erken Sami kök yapısında hareket bildiren boyut, bir engelin ortasından girilip yarılması, su geçidinden geçilmesi ve sınırın aşılması şeklinde Arapçada daha canlı ve bağımsız bir fiil kökü olarak gelişmiştir. Diğer Sami dillerinde daha çok isim kökünde (orta, ceviz) donuklaşan kök, Arapçada hem fiziki bir engeli katetme hem de soyut anlamda bir kuralın veya sınırın aşılması/geçerli kılınması yönünde zengin bir morfolojik açılım kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak HALOT, Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir şeyin ortasını katetmek ve geçit bulup ilerlemekKökün somut çekirdeği «nesnenin tam ortası» ve «yolu/suyu geçmek» eksenindedir; buradan mecazen engeli aşma ve kusurları arkada bırakma türemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice egōz ve Süryanice gawzā ile isim düzeyinde ortaklıkSert kabuklu meyve ve orta kısım adlandırmasında ortak kök miras olup fiil formu Arapçada baskınlaşmıştır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiFarsça gōz/gawz (ceviz) ile paralellikBölgesel ticaret ve ziraat dili üzerinden erken dönem kültürel ve dilsel geçişkenlikler mevcuttur.Muhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, David Cohen, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جوزAnlamlıOrtasını yarıp geçmek, aşmakBir engeli, suyu veya vadiyi arkada bırakarak karşıya varmak; kusuru görmezden gelmek.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
جزوAnlamlıBir parça ile yetinmek, iktifa etmekBir şeyin bütünü yerine bir kısmıyla yetinme veya karşılık olma manasıdır.Kur'an'da fiil olarak geçmez.
وجزAnlamlıKısa ve öz olmak, çabucak bitmekSözü veya işi uzatmadan, kestirmeden ve hızlıca tamamlamak.Kur'an'da geçmez.
وزجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada bu diziliş kullanılmamıştır.
زجوAnlamlıYavaşça ve yumuşakça sevk etmekBir şeyi veya bulutu nazikçe öne doğru sürmek, itmek.Hedef kökle akrabadır; Kur'an'da geçer.
زوجAnlamlıİki şeyi birbirine denk kılmak, eşlemekİki ferdin bir araya gelerek bir bütün ve çift oluşturması.Kur'an'da geçer.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جوزMerkezGeçmek, aşmak, katetmekBir engeli veya sınırın tam ortasını yarıp öte yakaya varmak ve arkada bırakmak.Somut engelleri aşmak ve kusurları cezalandırmadan geçmektir.
عبرKomşuKarşıya geçmekBir kıyıdan diğer kıyıya gözyaşı veya su gibi bir açıklığı boydan boya geçmeyi ifade eder.Karşı tarafa intikal esastır; ibret almak da bu geçiştendir.
مررKomşuUğrayıp geçmekBir nesnenin veya zamanın bir noktadan durmaksızın akıp gitmesidir.Süreklilik ve hız ön plandadır; bir engeli aşma şartı yoktur.
قطعKomşuKesip geçmekMesafeyi bölerek, tüketerek ve sonlandırarak ilerlemektir.Nesneyi veya mesafeyi parçalayıp ayırma hissi baskındır.
حبسZıtAlıkoymak, engellemekBir şeyin geçişine izin vermeyip olduğu yerde tutmak ve hapsetmektir.Geçişi ve akışı bütünüyle durdurmayı ifade eder.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجوزEngeli aşmak, geçmek, bağışlamakNesnenin ortasını kesip ilerlemeyi ve cezalandırmadan vazgeçmeyi birleştirir.Kesin
LatinceTransgredi, praeterire, pervadereÖteye geçmek, aşmak, geçip gitmekMekânsal geçişi ve bir sınırı arkada bırakmayı tam karşılar; af nüansını tek başına vermez.Güçlü
İngilizceCross, traverse, pass over, overlookKarşıya geçmek, aşmak, görmezden gelmekMekânsal aşımı traverse ve cross; ahlaki/hukuki hoşgörüyü overlook ve condone karşılar.Kesin
AlmancaÜberschreiten, durchqueren, nachsehenAşmak, boydan boya geçmek, kusura bakmamakDurchqueren fiziksel yararak geçmeyi, nachsehen ise cezadan vazgeçip geçmeyi ifade eder.Güçlü
FransızcaFranchir, traverser, passer outreAşmak, içinden geçmek, aldırmayıp geçmekFranchir zorlu bir engeli arkada bırakmayı çok net verir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جَاوَزَ / جَاوَزْنَاDeniz veya nehir gibi büyük su engelini salimen yarıp karşıya geçmekİsrailoğullarının denizi geçmesi bağlamında A'râf 7:138 ve Yûnus 10:90; Tâlût ordusunun nehri geçmesi bağlamında Bakara 2:249.
جَاوَزَاYolculukta belirlenen buluşma sınırını/noktasını arkada bırakıp ilerlemekHz. Mûsâ ile genç arkadaşının iki denizin birleştiği yeri aşıp yollarına devam etmeleri bağlamında Kehf 18:62.
نَتَجَاوَزُKusurları ve günahları cezalandırmayıp görmezden gelmek, affetmekSalih kulların iyiliklerinin kabul edilip kötülüklerinin bağışlanması vaadinde Ahkâf 46:16.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi af ve günahların bağışlanmasıBüyük günah işleyen kimsenin azaptan muaf tutulması ve ilahi lütuf ile cezalandırılmadan geçilmesi.Tevhîd ve adalet ilkeleri ışığında ilahi affın keyfîlik değil fazl ve merhamet eşiği olarak tanımlanması.
FıkıhCevaz, sıhhat ve akitlerin geçerliliğiBir fiilin, akdin veya ibadetin şer'an yasak engeline takılmaksızın yürürlüğe girmesi ve geçerli sayılması.Yasaklık sınırını aşarak hukuki alanda icra kabiliyeti ve caizlik kazanması.
TefsirMecaz nazariyesi ve belağatKelimenin asıl vazedildiği sözlük alanından bir alaka ve karine ile başka bir anlama intikal etmesi.Anlam sınırının aşılarak zihinsel bir geçişle yeni bir anlama taşınması.
HadisSırat köprüsünü geçmek ve borçluyu bağışlamakKıyamet günü müminlerin Sırat üzerinden selametle geçmesi (icaze) ve dünyada darda kalan borçluyu affedenin Allah tarafından affedilmesi.Tehlikeli geçidi emniyetle aşmak ve beşeri kusurları bağışlayarak ilahi müsamaha eşiğine ulaşmak.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevbe ve mağfiretİlahi af ve müsamahaEşiği temizlemekGünahkârın geçmiş kusurlarının silinerek ilahi rıza dairesine selametle geçirilmesi sağlanır.Kesin
İlmiDilbilim ve mantıkMecaz ve semantik intikalAnlamı genişletmekKavramların dar ve katı kalıplardan kurtarılarak yeni bağlamlara esneklikle taşınması temin edilir.Kesin
SiyasiHudut ve diplomasiGeçiş hakkı ve pasaport (cevaz)Hareketi denetlemekBireylerin veya toplulukların siyasi sınırları meşru bir izin belgesiyle aşması düzenlenir.Güçlü
İktisadiTicaret ve borçlar hukukuTedavül, geçerlilik ve ibraAkışı sürdürmekParanın dolaşımda caiz olması ve alacaklının borçluya mühlet vererek borcu düşürmesi sistemin tıkanmasını önler.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel bariyerini aşma ve tünellemeKuantum mekaniğinde veya akışkanlar dinamiğinde bir parçacığın ya da akışın enerji engelini yarıp öte tarafa intikal etmesiyle tam bir yapısal örtüşme gösterir.Güçlü
Beşeri bilimlerEşik aşımı (liminalite) ve hukuki toleransSosyolojide bir bireyin veya grubun krizli bir geçiş evresini tamamlayıp yeni bir toplumsal statüye kavuşması; hukukta kusurların müsamaha ile karşılanıp sistem dışına itilmemesi.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca fıkıhtaki «mübah/serbest» anlamına indirgemek veya Kur'an'daki görmezden gelmeyi (tecavüz) gevşeklik ve sorumsuzluk gibi anlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem azgın suları ve çetin coğrafi engelleri yararak hedefe ulaşmayı hem de ahlaki olgunlukla kusurları arkada bırakıp bağışlamayı içeren dinamik bir sınır aşımı sürecidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlahi affın sebepsiz bir umursamazlık sanılmasına yol açar; oysa Kur'an'da bu kavram, amellerin en güzeliyle tartıldığı bir bağlamda bilinçli bir eşik aşımı olarak takdim edilir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın gerek fiziki dünyadaki krizleri (deniz, ordu, vadi) gerekse ahlaki dünyadaki kusurları aşarak selamete çıkış dinamiğini tek bir kavramsal omurgada topladığı için hayati öneme sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İsrailoğullarının kurtuluşunu anlatan nehir ve deniz geçişi ayetlerinde (A'râf 7:138, Yûnus 10:90, Bakara 2:249) ve ahiret mükâfatı ile ilahi mağfiretin zikredildiği bağlamlarda (Ahkâf 46:16) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Geçişin pasif bir sürüklenme olduğu zannını yıkar; aksine imtihanı kazanmış olmanın ve ilahi desteğin sonucunda gerçekleşen aktif bir engeli arkada bırakma eylemi olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir vadi, yol, nehir veya meyvenin tam ortasını yarıp geçmek, engeli keserek arkada bırakmak ve su geçidinden geçmek.
  • Soyut anlamBir kural, sınır veya kusur karşısında duraksamayıp onu bağışlama, onay veya müsamaha yoluyla aşarak eyleme geçerlilik kazandırmak.
  • Sistematik karşılıkHukukta cevaz ve meşruiyet, dinde mağfiret ve ihsan, siyasette ise geçiş hakkı ve sınır intikali mekanizması.
  • LaTeX modeliT(x)={x↦x′,x≥B0,x<B
  • LaTeX açıklamasıModelde x geçişe konu olan durumu, bireyi veya eylemi; B aşılması gereken engeli, eşiği veya sınır değerini; T intikal ve geçiş operatörünü; x′ ise engeli aşıp öte yakaya veya af/geçerlilik dairesine geçmiş yeni durumu temsil eder. Sınır aşıldığında (x≥B) eylem gerçekleşir ve arkada bırakılır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج