جوع
ج - و - ع
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 4 sîga
- 12 sözlük
Ceyee suyun toplandığı çukurdur. Hemzenin Ayn’ a dönüşmesiyle boş çukurun adıdır. Boş karın, acıkma anlamındadır. “Cey” suyun eteklerinden akarak toplandığı yerin adıdır. Boşluk demektir. Hemze “ayn”a dönüşmüş ve boş olan insan karnına ad olmuştur.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ceyee suyun toplandığı çukurdur. Hemzenin Ayn’ a dönüşmesiyle boş çukurun adıdır. Boş karın, acıkma anlamındadır. “Cey” suyun eteklerinden akarak toplandığı yerin adıdır. Boşluk demektir. Hemze “ayn”a dönüşmüş ve boş olan insan karnına ad olmuştur.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.934 harfباب العين والجيم وواي معهما
ع ج و، ع و ج، ج و ع، و ج ع، ع ي ج مستعملات
عجو:
العجوة: تمرٌ بالمدينة، يقال إنّه غرسه النّبيّ صلى الله عليه وآله وسلم.
والأمّ تعجو وَلَدَها، أي: تؤخّر رضاعه عن مَواقيته، ويُورِثُ ذلك وَهَناً في جسمِه.. ومنه: المعاجاة، وهو ألا يكون للأمّ لبنٌ يُرْوِي صبيّها فتعاجيه بشيء تعلّله به ساعة. قال الأعشى:
مُشْغِفاً قلبُها عليه فما تَعْ جوهُ إلاّ عُفافةٌ وفُواقُ
وكذلك إن
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR255 harfالجوعُ: نقيضُ الشِبَع. وقد جاعَ يَجوعُ جَوْعاً ومَجاعَةً. والجَوْعَةُ: المرَّةُ الواحدة. وقومٌ جِياعٌ وجُوَّعٌ. وعامُ مَجاعَةٍ ومَجْوَعَةٍ بتسكين الجيم. وأَجاعَهُ وجَوَّعَهُ. وتَجَوَّعَ، أي تعمَّد الجُوعَ. ورجلٌ مُسْتَجيعٌ: لا تراه أبداً إلا أنَّه جائِعٌ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.064 harfباب العين والجيم
عجا ، عوج ، جعا ، جوع ، وجع : مستعملات .
عجا : قال الليث : يقال الأمّ تعجو ولدَها : تؤخّر رضاعه عن مواقيته ، ويورث ذلك ولدها وَهْناً وقال الأعشى :
مُشفِقاً قلبُها عليه فما تع
جوه إلا عُفَافَةٌ أو فُواق
قال : والمعاجاة : أَلاَّ يكون للأم لبن يُروِي صبيّها ، فتعاجيه بشيء تعلّله به ساعة . وكذلك إن ولي ذلك منه غير أمّه . والاسم منه العُجْوَة ، والفعل العَجْو . واسم ذلك الولد
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.172 harf(باب الجيم والواو وما يثلثهما)
(جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال:
بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه.
(جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ
(باب الجيم والواو وما يثلثهما) (جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال: بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه. (جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ الأرضَ جَوْبا، فأنا جائبٌ وجَوّابٌ. قال الجعدي([2]): أتاك أبو ليلى يَجوبُ به الدُّجَى *** دُجَى الليل جَوّابُ الفلاةِ عَثَمْثَمُ([3])ويقال:"هل عِندك جَائِبةُ خبرٍ" أي خبرٌ يجوب البلاد. والجَوْبَةُ كالغائط؛ وهو من الباب؛ لأنه كالخَرْق في الأرض. والجوْب: دِرعٌ تلبسُه المرأة، وهو مَجُوبٌ سمِّي بالمَصدر. والمجِْوَبُ: حديدةٌ يُجابُ بها، أي يُخْصَف. وأصلٌ آخر، وهو مراجَعة الكلام، يقال كلمه فأجابَه جَواباً، وقد تجاوَبا مُجاوَبة. والمجابَةُ: الجواب. ويقولون في مَثَلٍ: "أساءَ سَمْعاً فأساء جابةً". وقال الكميتُ لقُضاعة في تحوُّلهم إلى اليمن: وما مَنْ تَهتِفينَ لـه بِنَصْرٍ *** بِأسْرَعَ جابَةً لكِ مِنْ هَدِيلِ([4])العرب تقول: كان في سفينة نوحٍ عليه السلام فَرْخٌ، فطار فوقع في الماء فغرق، فالطَّير كلها تبكي عليه. وفيه يقول القائل([5]): فقلتُ أتَبكي ذاتُ شَجْو تذكّرتْ *** هَدِيلاً وقد أودى وما كانَ تُبَّعُ([6])(جوت) الجيم والواو والتاء ليس أصلاً؛ لأنه حكايةُ صَوْتٍ، والأصواتُ لا تقاس ولا يقاس عليها. قال: * كما رُعْتَ بالجَوْتِ الظِّماءَ الصَّوادِيا([7]) * قال أبو عبيد: إنما كان الكسائيُّ ينشد هذا البيتَ لأجل النصب، فكان يقول: "كما رُعْتَ بالجَوْتَ" فحَكَى مع الألف واللام. (جوح) الجيم والواو والحاء أصلٌ واحد، وهو الاستئصال. يقال جاحَ الشيءَ يَجُوحُهُ استأصله. ومنه اشتقاق الجائِحة. (جوخ) الجيم والواو والخاء ليس أصلاً هو عندي؛ لأنّ بعضَه معرَّب، وفي بعضِه نَظر. فإنْ كان صحيحاً فهو جنسٌ من الخَرْقِ. يقال جَاخَ السَّيْلُ الوادِيَ يجُوخُه، إذا قلع أجرافَه. قال: * فللصَّخْرِ من جَوْخِ السّيُولِ وجيبُ([8]) * ذكره ابن دريد، وذكر غيره: تجوَّخَتِ البئرُ انهارَت. والمعرّب من ذلك الجَوْخَان، وهو البيدر([9]). (جود) الجيم والواد والدال أصلٌ واحد، وهو التسمُّح بالشيء، وكثْرةُ العَطاء. يقال رجلٌ جَوَادٌ بَيِّن الجُودِ، وقومٌ أجْواد. والجَوْد: المطر الغزير. والجَواد: الفرسُ الذّريع والسّريع، والجمع* جِيادٌ. قال الله تعالى إذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِالعَشِيِّ الصَّافِنَاتُ الجِيَادُ} [ص 31]. والمصدر الجُودَة. فأمّا قولهم: فلانٌ يُجاد إلى كذا، [فـ] كَأنه يُساقُ إليه. (جور) [الجيم والواو والراء] أصلٌ واحد، وهو المَيْل عن الطَّريق. يقال جارَ جَوْراً. ومن الباب طَعَنَه فجَوَّره أي صَرَعه. ويمكن أن يكون هذا من باب الإبدال، كأنَّ الجيم بدلُ الكاف. وأمَّا الغَيْث الجِوَرّ، وهو الغَزير، فشاذ عن الأصل الذي أصَّلناه. ويمكن أن يكون من باب آخَرَ، وهو من الجيم والهمزة والراء؛ فقد ذكر ابن السّكيت أنّهم يقولون هو جُؤَرٌ على وزن فُعَلٍ([10]). فإن كان كذا فهو من الجُؤَار، وهو الصَّوت، كأنه يصوِّت إذا أصاب. وأنشد: * لا تَسْقِهِ صَيِّبَ عَزَّافٍ جُؤَرْ([11]) * (جوز) الجيم والواو والزاء أصلان: أحدهما قطع الشيء، والآخَر وَسَط الشيء. فأمَّا الوَسَط فجَوْز كلِّ شيءٍ وَسَطه. والجَوْزَاء([12]): الشَّاة يبيضُّ وَسَطُها. والجوزاء: نجمٌ؛ قال قوم: سُمِّيت بها لأنها تَعترِض جَوْزَ السماء، أي وَسَطها. وقال قوم: سُمِّيت بذلك للكواكب الثلاثة التي في وَسَطها. والأصل الآخَر جُزْت الموضع سِرْتُ فيه، وأجزته: خَلَّفْتُه وقطعته. وأَجَزْتُه نَفَذْتُه([13]) . قال امرؤ القيس: فلما أجَزْنا ساحةَ الحيِّ وانْتَحى *** بنا بَطْنُ خبْتٍ ذي قِفَافٍ عَقَنْقَلِ([14])وقال أوس بن مَغْرَاءَ: * حتّى يقال أجِيزُوا آلَ صَفْوَانا([15]) * يمدحهم بأنَّهُم يُجيزُون الحاجَّ. والجَوَاز: الماء الذي يُسْقاهُ المالُ من الماشية والحَرْث، يقال منه استجَزْت فلاناً فأجَازَني، إذا أسْقَاكَ ماءً لأرضِكَ أو ماشيتك. قال القطامي: [وقالوا] فُقَيْمٌ قَيِّمُ الماءِ فاستجِزْ *** عُبادةَ إنّ المستَجيزَ على قتْرِ([16]) أي ناحية. (جوس) الجيم والواو والسين أصلٌ واحد، وهو تخلُّل الشيء. يقال: جاسُوا خِلالَ الدِّيار يجُوسون. قال الله تعالى: ﴿فَجَاسُوا خِلاَلَ الدِّيَارِ﴾ [الإسراء 5]. وأما الجُوس فليس أصلاً؛ لأنه إتباع للجُوع؛ يقال: جُوعاً له وجُوساً له. (جوظ) الجيم والواو والظاء أصلٌ واحدٌ لنعتٍ قبيح لا يُمْدَح به. قال قوم: الجَوَّاظ الكثير اللَّحْمِ المختالُ في مِشْيته. يقال: جَاظَ يَجُوظُ جَوَظاناً. قال: * يعلو به ذا العَضَلِ الجَوَّاظا([17]) * ويقال: الجوّاظ الأكولُ، ويقال الفاجر. (جوع) الجيم والواو والعين، كلمةٌ واحدة. فالجوع ضِدّ الشّبَع. ويقال: عام مَجاعةٍ ومَجوعة([18]). (جوف) الجيم والواو والفاء كلمةٌ واحدة، وهي جَوْفُ الشيء. يقال هذا جَوْفُ الإنسان، وجوفُ كلِّ شيء. وطَعْنَةٌ جائِفَةٌ، إذا وصلت إلى الجَوْفِ. وقِدْرٌ جَوْفاءُ: واسعةُ الجَوْفِ. وجَوْفُ عَيْرٍ: مكانٌ حماهُ رجل اسمه حِمار. وفي المثل: "أخْلَى مِنْ جَوْفِ عَيْر". وأصله رجلٌ كان يحمي وادياً لـه. وقد ذُكر حديثُهُ في كتاب العين. (جول) الجيم والواو واللام أصلٌ واحد، وهو الدَّوَرَان. يقال جالَ يجول [جَوْلاً] وجَوَلاناً، وأجَلْتُه أنا. هذا هو الأصل، ثمّ يشتق منه. فالجُول: ناحية البئر، والبئر لها جوانِبُ يُدَارُ فيها. قال: رَمَانِي بأمْرٍ كنتُ منه ووَالِدِي *** بَرِيَّاً ومِنْ جُولِ الطّوِيّ رماني([19])والمِجْوَلُ: الغَدير([20])، وذك أنّ الماء يَجُول فيه. وربما شُبِّهت الدِّرعُ به لصفاء لونها. والمِجْوَل: التُّرْس والمِجْوَل: قميصٌ يَجوُلُ فيه لابسُه. قال امرؤ القيس: * إذا ما اسبكرَّتْ بَيْنَ دِرْعٍ ومِجْوَلِ([21]) * ويقال لصغار المال جَوَلان، ذلك أنّه يَجُول بين الجِلَّة. وقال الفراء: ما لفُلانٍ جُولٌ، أي ماله رأيٌ. وهذا مشتقٌّ من الذي ذكرناه، لأنَّ صاحب الرأي يُدِيرُ رأيَهُ ويُعْمِلُه. فأمّا الجَوْلانُ فبلدٌ؛ وهو اسمٌ موضوعٌ. قال: فآبَ مُضِلُّوهُ بِعَينٍ جَلِيَّةٍ *** وغُودِرَ بالجَوْلانِ حَزْمٌ ونائِلُ([22]) (جون) الجيم والواو والنون أصلٌ واحد. زعم بعض النحوييِّن أنَّ الجَون معرّب، وأنه اللون الذي يقوله الفُرْس "الكُونَهْ([23])" أي لون* الشيء. قال: فلذلك يقال الجَونُ الأسود والأبيض. وهذا كلامٌ لا معنى لـه. والجَوْن عند أهل اللُّغةِ قاطبةً اسمٌ يقع على الأسود والأبيض، وهو بابٌ من تسمية المتضادَّين بالاسم الواحد، كالنَّاهل، والظّنّ، وسائرِ ما في الباب. والجَوْنَة: الشَّمسُ. فقال قومٌ: سمِّيت لبياضها. ومن ذلك حديث الدِّرع التي عُرضتْ على الحجّاج فكاد لا يراها لصفائها. فقال له بعضُ مَنْ حضره([24]): "إنّ الشّمس جَوْنةٌ"، أي صافيةٌ ذاتُ شعاعٍ باهر. وقال قومٌ: بل سُمِّيت جَوْنةً لأنّها إذا غابَتْ اسوادّت. فأمّا الجُونَة فمعروفة، ولعلَّها أن تكون معرّبة؛ والجمع جُوَن. قال الأعشى: * وكان المِصاعُ بما في الجُوَنْ([25]) * --------------ـــــ ([1]) البيت لزهير في ديوانه 83 والمجمل واللسان (جوى). والنيّ بالكسر: مسهل النيء. ([2]) هو النابغة الجعدي يمدح ابن الزبير، كما في اللسان (عثم). ([3]) عنى بالعثمثم الجمل القوي الشديد. ([4]) البيت في اللسان (هدل). ([5]) هو نصيب، كما في اللسان (هدل). ([6]) أي وقد أودى الهديل ولم يكن تبع قد خلق. ([7]) البيت يروى لشاعرين. أحدهما عويف القوافي، وصدر بيته، كما في الخزانة (3: 86): * دعاهن ردفي فارعوين لصوته * والاخر سحيم عبد بني الحسحاس، وصدر بيته كما في الخزانة: * وأوده ردفي فارعوين لصوته * وأوده بالإبل: صاح بها. وأنشد البيت في اللسان (جوت) بدون نسبة. ([8]) هذا العجز في اللسان (جوخ) بدون نسبة. لكن أنشد بعده: ألثت علينا ديمة بعد وابل *** فللجزع من جوخ السيول قسيب ونسبه إلى حميد بن ثور، أو النمر بن تولب. وانظر الجمهرة (2: 63) وديوان حميد 51. ([9]) في الأصل: "الأندر"، صوابه من المجمل واللسان. وانظر المعرب للجواليقي 110. ([10]) في المجمل: "جور مثل نغر". وفي القاموس: "وجؤر كصرد". وفي اللسان (مادة جور): "جور" مضبوطاً بالقلم بضم الجيم وفتح الواو وتشديد الراء. وليس بشيء. لكنه في (مادة جأر) على الصواب. قال: "وغيث جؤر مثل نغر". ([11]) البيت لجندل بن المثنى، كما في اللسان (جأر). وأنشده في (جور) محرف الضبط. وقبله: * يا رب رب المسلمين بالسور * ([12]) في الأصل: "والجوز تحريف. ([13]) ويقال أيضاً: "أنفذته". وفي اللسان: "أنفذت القوم إذا خرقتهم ومشيت في وسطهم. فإن جزتهم حتى تخلفهم قلت نفذتهم بلا ألف أنفذهم. قال: ويقال فيها بالألف". ([14])من معلقته. ويروى: "ذي حقاف". ([15])في الأصل: "صوفانا" تحريف. وصدر البيت في اللسان (جوز): * ولا يريمون للتعريف موقفهم * ([16]) التكملة في أوله من ديوان القطامي 86 واللسان (جوز). ([17]) انظر ملحقات ديوان العجاج 82، وقد ذكر الناشر أن هذه الملحقات بعضها للعجاج وبعضها لرؤبة، وكذا اللسان (جوظ). ([18]) مجوعة، بفتح فضم، وبفتح فسكون ففتح. ([19]) البيت لابن أحمر، أو للأزرق بن طرفة بن العمرد الفراصي، كما في اللسان (جول). ([20]) لم يذكر هذا المعنى في اللسان والقاموس والجمهرة. وجاء في المجمل. ([21]) من معلقته وصدره: * إلى مثلها يرنو الحليم صبابة * ([22]) البيت للنابغة في ديوانه 62 واللسان (ضلل). ([23]) لفظه في الفارسية "كونه" أو "كونا" بالكاف الفارسية المضمومة. انظر معجم استينجاس 1105، 1106. ([24]) هو أنيس الجرمي، كان فصيحاً. انظر اللسان (جون). ([25]) صدره كما في الديوان 15 واللسان (جون): * إذا هن نازلن أقرانهن *
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR126 harf- الجوع: الألم الذي ينال الحيوان من خلو المعدة من الطعام، والمجاعة: عبارة عن زمان الجدب، ويقال: رجل جائع وجوعان: إذا كثر جوعه.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR770 harfج و ع
أَجاعَـه وجَوّعَـه وتجـوّع للـدواء.
وفلان مستجيـع: لا تـراه الدهـر إلا وهـو جائـع.
وهـذا عام مجاعة وأصابتهم مجاوع ومخامص.
قال بعض بني عقيل: فإنك ما سليت نفساً شحيحة عن المال في الدنيا بمثل المجـاوع وفلان من موضع كذا على قدر مجاع الشبعان وعلى قدر معطش الريـان أي علـى قـد مـا يجوع الشبعـان سائـراً حتـى يصـل إليـه.
وفـي الحديـث " حتـى إذا كـان مـن ديـار شبـام علـى قـدر مجـاع
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.741 harfالجُوع: اسم للمَخْمَصةِ، وهو نَقِيضُ الشِّبَع، والفعل جاعَ يَجُوعُ جَوْعاً وجَوْعةً ومَجاعةً، فهو جائعٌ وجَوْعانُ، والمرأَة جَوْعَى، والجمع جَوْعَى وجِياعٌ وجُوَّعٌ وجُيَّعٌ؛ قال:
بادَرْتُ طَبْخَتَها لِرَهْطٍ جُيَّع
شَبَّهُوا باب جُيّع بباب عِصِيٍّ فقلبه بعضُهم، وقد أَجاعه وجَوَّعَه؛ قال:
كان الجُنَيْد، وهو فينا الزُّمَّلِقْ،
مُجَوَّعَ البَطْنِ كِلابيَّ الخُلُقْ
وقال:
أَجاع اللهُ من أَشْبَعْتُموه
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR276 harf* ج و ع * * الجُوعُ * ضد الشبع تقول * جَاعَ * يجوع * جُوعاً * و * مَجَاعةً * أيضا بالفتح و * الجَوْعةُ * بالفتح المرة الواحدة وقوم * جِياعٌ * و * جُوَّعٌ * بوزن سكر وعام * مَجَاعةٍ * و * مَجْوعَةٍ * بسكون الجيم * وأجَاعَهُ * و * جَوَّعَهُ * بمعنى و * تَجوَّعَ * تعمد * الجُوعَ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.936 harfالجوع، بالضم: اسم جامع للمخمصة، وهو ضد الشبع.
والجوع، بالفتح: المصدر يقال: جاع يجوع جوعا ومجاعة، فهو جائع وجوعان وجيعان خطأ، وهي جائعة وجوعى، من قوم ونسوة جياع، بالكسر، وجوع، كركع، وجيع، على القلب، كما في اللسان، وبهما روي قول الحادرة:
ومجيش تغلي المراجل تحته عجلت طبخته لرهط جوع هكذا أنشده ابن الأعرابي، ويروى: جيع. وشاهد الجياع قول القطامي:
كأن نسوع
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.662 harfجَاعَ
1 جَاعَ جاع , (S, Msb, K,) aor. يَجُوعُ, (S,) inf. n. جَوْعٌ, (Msb, K,) or جُوعٌ, (S, so in two copies,) or this is a simple subst., (Msb, TA,) and مَجَاعَةٌ, (S, K,) He was, or became, hungry; or empty in the belly; (TA;) contr. of شَبِعَ. (S, K, TA.) [See also جُوعٌ below.] ― -b2- [Hence,] جَاعَ اـِلَيْهِ, (K,) or جَاعَ اـِلَى لِقَائِهِ, (M, TA,) (tropical:) He desired, (M, K, *) and
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR9.003 harfجوع
جَاعَ - يَجُوعُ - جًوْع
جَاعَ - يَجُوْعُ + الكائن: يشعر في نفسه بميل وحاجة لأكل الطعام، قد يترافق بألم خفيف يشتد بزيادة الحاجة لأكل الطعام
جًوْع: على وزن: فـُعـْل" اسم فعل " جَاعَ - يَجُوْعُ ": وهو أيضاً ما يكون بفعل " جَاعَ - يَجُوْعُ ": الشعور في النفس بالميل والحاجة لأكل الطعام
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالرغبة والميل
Mücavir kökler28 mücavir (37 toplam)
- خوف
3 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
- رغد
1 ortak ayet · Muhallebi demektir
- سمن
1 ortak ayet · Yağ
- عري
1 ortak ayet · Alanda
- نقص
1 ortak ayet · “Nukade” çözülmüş ip demektir
- طمأن
1 ortak ayet · Huzur bulan
- صنع
1 ortak ayet · İmal ederler
- لبس
1 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
- ثمر
1 ortak ayet · Meyve demektir
- طعم
1 ortak ayet · Yiyecek demektir
- مكن
1 ortak ayet · Kevn tepe demektir
- ضرب
1 ortak ayet · Örnek verdi
Geçtiği ayetler(5)
لَا يُسْمِنُ وَلَا يُغْنِي مِنْ جُوعٍ
AçlıkO, ne semirtir, ne de açlığı giderir.
الَّذِي أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ وَآمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ
AçlıkKi o, kendilerini açlıktan kurtarmış ve korkudan emin kılmıştır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جوع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خمص, سغب, طوى, مسك |
| Zıt Kök | شبع |
| Çekirdek Özet 1 | Midenin besinden boşalması ve bedenin temel gıda ihtiyacından doğan acı verici boşluk hali |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın varlıksal acziyetini, imtihan veya ceza unsuru olan mahrumiyeti ve güvenliğin tamamlayıcısı olan temel beslenme rızkını bildirme |
| Çekirdek Özet 3 | Yaşamın sürdürülebilmesi için zorunlu olan biyolojik ve iktisadi asgari tabanın kaybı veya temini |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir iştah veya geçici yemek arzusu sanmak; Kur'an'daki varoluşsal yoksunluk, kıtlık ve imtihan boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جو | İç boşluk, çukurluk, iki sınır arasında kalan ferah veya derin açıklık; جوف (iç boşluk), جوب (ortasını yarıp delmek), جور (ortadan sapmak, haddi aşmak), جوز (ortasından geçmek) köklerinde görülen oyukluk ve iç hacim niteliği | ع | İç hacim ve derin boşluk anlamına bedensel ihtiyaç, çekilme, sancı ve dışa dönük açlık hissi eklenerek boşluğun iç organa ve biyolojik yoksunluğa özgülenmesi |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | İç hacmin, bedeni taşıyan ve besini içinde toplayan merkezin ifadesi |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Bedensel dokuyu birbirine bağlayan ve süreklilik talep eden eklenme bağı |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | İhtiyacın açığa çıkması, bedenin iç merkezindeki boşluğun dışa yansıyan bir arayış ve algı odağına dönüşmesi |
| جوع | İç taşıyıcı merkezin bağlayıcı gıdadan yoksun kalarak dışarıya yönelen derin bir ihtiyaç boşluğu oluşturması | Midenin boşalarak bedenin biyolojik bütünlüğünü tehdit eden ve giderilmesi zorunlu olan somut yoksunluk hali |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Midenin yiyecekten tamamen boşalması neticesinde canlının hissettiği somut acı ve genel kıtlık hali (مَخْمَصَة) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde açlık, çöl ortamındaki kıtlık yılları ve yetersiz beslenmenin bedendeki zayıflığıyla tasvir edilir; kişinin karın boşluğu ve huysuzluğu kınanırken şöyle denmiştir: يُدْعَى الجُنَيْدَ وهو فينا الزُّمَّلِقْ / مُجَوَّعُ البطنِ كلابيُّ الخُلُق |
| Erken Arapça kullanım | Kuraklık ve kıtlık geçen senelere genel olarak مجاعة denilmiş, tıbbi anlamda boş mideyle ilaç almaya ise تَجَوُّعُ لِلدَّوَاءِ tabiri kullanılmıştır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça جوع kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle bedensel açlık ve derin gıda yoksunluğu semantik matrisini temsil eder. Kuzeybatı Sami dillerinde genel açlık kavramı için çoğunlukla רעב (İbranice rāʿēḇ / rāʿāḇ; Süryanice rhab / kafrâ) kökleri öne çıksa da, Güney Sami (Arapça ve Güney Arap dilleri) sahasında جوع kökü, iç organın boşalması ve besinsizlik sancısı anlamında özelleşmiştir. Akraba Afro-Asyatik katmanlarda iç boşluk ve iç çukur bildiren köklerle (جوف ve türevleri) fonetik ve semantik kesişim gösterir; bedenin derinliğindeki boşalmanın dışsal bir mahrumiyete dönüşmesi sürecini yansıtır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جوع kökünden fiil ve isim türetimleri | Midenin boşluğu (جَوْف), doymanın (شِبَع) zıddı olan yoksunluk ve kıtlık (مَجَاعَة) kavramında sabitleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça ortak leksikal tabanı | Kuzeybatı Sami sahasındaki genel köklerin yanında Güney kolunda bedensel boşluk ve gıda yoksunluğuna özgülenmiş müstakil bir köktür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik iç hacim ve boşluk kökleri | Boşluk, çukur ve oyukluk bildiren ikili tabanlarla bağlantılı anlam kayması | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جوع | Anlamlı | Açlık, besinsizlik | Midenin boş kalması ve bedenin gıda ihtiyacı duyması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| جعو | Anlamlı | Bir şeyi biriktirip yuvarlama | Çamuru veya pisliği toplayıp yuvarlama, katılaştırma | Kur'an'da geçmez; müsta'meldir |
| وجع | Anlamlı | Ağrı, acı, sancı | Bedende hissedilen her türlü sızlatıcı ve acı verici rahatsızlık | Kur'an'da geçmez; açlığın doğurduğu bedensel acıyla ilişkili |
| وعج | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişe müstakil anlam tayin edilmemiştir | Kur'an'da geçmez; mühmel |
| عجو | Anlamlı | Kötü besleme, geciktirme | Çocuğu sütle tam besleyememe, kuru gıdayla bırakma | Kur'an'da geçmez; eksik beslenme yönüyle bağlantılı |
| عوج | Anlamlı | Eğrilik, çarpıklık | Doğru ve düz olan yoldan veya çizgiden sapma hali | Kur'an'da geçer; zıt kutupta sapma hareketi |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جوع | Merkez | Açlık ve yoksunluk | Bedenin besinden boşalmasıyla oluşan temel ve derin biyolojik yoksunluk acısı | Besinsizliğin doğrudan bedende meydana getirdiği acı verici boşluk hali |
| خمص | Komşu | Karın çökmesi | Açlıktan dolayı karnın içe doğru çekilmesi ve yapışması | Açlığın bedensel ve anatomik görünümüne, dıştan zayıflığına odaklanır |
| سغب | Komşu | Zahmetli açlık | Açlıkla birlikte yorgunluk ve meşakkatin de bir arada bulunduğu bitkinlik | Kuraklık ve kıtlık günlerinde açlığın takatsiz bırakıcı boyutudur |
| طوى | Komşu | Karın bükülmesi | Yiyecek bulamadığı için açlığına sabredip karnını katlayarak durma | Açlığa katlanma ve bedeni iradi veya gayriiradi bükme nüansı taşır |
| مسك | Komşu | Tutma, alıkoyma | İhtiyacın karşılanmasını engelleyecek şekilde rızkın kısılması | Açlığı doğuran harici mahrumiyet sebebini ifade eder |
| شبع | Zıt | Doygunluk | Midenin besinle dolması ve bedenin gıda talebinin bütünüyle kesilmesi | Biyolojik tatmin, açlığın giderildiği tam denge hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جوع | Açlık, besinsizlik hali | Midenin boşalarak bedende derin biyolojik ihtiyaç ve acı uyandırması | Kesin |
| Latince | Fames | Açlık, kıtlık | Hem bireysel açlığı hem de toplumsal açlık felaketini ve kıtlığı kapsar | Kesin |
| İngilizce | Hunger, starvation, famine | Açlık, besin yoksunluğu, kıtlık | Hunger genel fizyolojik açlığı karşılarken, starvation ölümcül açlığı, famine ise toplumsal kıtlığı karşılar | Kesin |
| Almanca | Hunger, Hungersnot | Açlık, kıtlık | Hunger bireysel biyolojik açlığı, Hungersnot ise kıtlık halini karşılar | Kesin |
| Fransızca | Faim, famine | Açlık, kıtlık | Faim içgüdüsel ve bedensel açlığı, famine ise toplumsal besin yokluğunu karşılar | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İmtihan ve eksiltme unsuru olan açlık | Hayati bir sarsıntı ve sabır vesilesi olarak açlık | Müminlerin can, mal ve mahsuller yanında maruz kaldığı varoluşsal sınanma bağlamı (Bakara 2:155) |
| Cennet nimetinin karşıtı ve fıtri ihtiyaç | İnsanın temel yaratılış gereksinimi ve yoksunluktan korunma hali | Cennette bedensel olarak acıkmama ve çıplak kalmama güvencesi bağlamı (Tâhâ 20:118) |
| Toplumsal nankörlüğün dünyevi cezası | Güven ve refahın ardından gelen umumi kıtlık ve felaket | Nimetlere nankörlük eden kentin açlık ve korku elbisesiyle bürünmesi bağlamı (Nahl 16:112) |
| Cehennemdeki azap türü ve faydasız gıda | Beslemeyen ve doyurmayan azap maddesi | Cehennem ehlinin yiyeceğinin açlığı gidermediğini bildiren bağlam (Gâşiye 88:7) |
| Güvenlikle eşleşen ilahi ikram ve temel rızık | Toplumsal barışın ve medeniyetin maddi esası | Kureyş'in açlıktan doyurulması ve korkudan emin kılınması bağlamı (Kureyş 106:4) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rızık, kaza, kader ve şer problemi | Açlıktan ölmenin rızkın tükenmesi mi yoksa sebebin kesilmesi mi olduğu, ilahi imtihan ve adalet ilkeleri | Rızkın ilahi takdiri ve canlının varoluşsal acziyeti |
| Fıkıh | Zaruret hali, oruç, nafaka ve süt akrabalığı | Açlığın haramı helal kılacak zaruret sınırına (مَخْمَصَة) ulaşması ve süt emmenin yalnızca açlığı gideren bebeklik çağında hüküm doğurması | Hayati tehlike eşiği ve bedeni besleme zorunluluğu |
| Tefsir | Açlık ile korku (الْخَوْف) arasındaki ikili ilişki | Toplumsal düzenin iki temel direği olan ekonomik güvenlik (doyma) ile asayiş güvenliğinin karşılaştırılması | Toplumsal felaketin ve nimetin iki kutbu |
| Hadis | Zühd, riyazet, oruç ve aşırı açlıktan sığınma | Hz. Peygamber'in açlığı bir zühd vasıtası görmekle birlikte yatak arkadaşı olan sürekli açlıktan Allah'a sığınması | Aşırı ve helak edici açlığın yıkıcı bir bela sayılması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-yokluk imtihanı ve yaratılmışlık aczi | Fıtri muhtaçlık göstergesi | İnsana kul olduğunu ve mutlak zengin olmadığını hatırlatma | İnsan açlık hissiyle bağımsız ve kendine yeten bir varlık olmadığını idrak eder | Kesin |
| İlmi | Fizyolojik metabolizma ve enerji dengesi | Katabolik yıkım ve besin alarmı | Yaşamsal sistemin korunması için organizmayı eyleme sevk etme | Organik yapının tükenen enerji depolarını tamamlama çağrısıdır | Güçlü |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve toplumsal barış | Anarşi ve çöküş tetikleyicisi | Yönetimin meşruiyetini ve kamusal istikrarı test etme | Açlık korku ile birleştiğinde toplumsal düzen çözülür, otorite meşruiyetini yitirir | Kesin |
| İktisadi | Temel mal arzı ve gıda güvenliği | Talep eşiğinin en dip ve zorunlu sınırı | İktisadi üretimin ve adil bölüşümün asgari gerekçesini kurma | Pazarın ve üretimin ilk amacı insanı açlıktan kurtaracak temel gıda tabanını üretmektir | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyu / Negatif enerji dengesi | Sistemin kararlı durumunu sürdürebilmesi için dışarıdan kütle veya enerji girişi talep eden rezerv boşalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Maslow ihtiyaçlar piramidinin tabanı / Asgari geçim sınırı | Yüksek toplumsal, ahlaki ve hukuki faaliyetlerin inşa edilebilmesi için önce giderilmesi gereken birincil yoksunluk | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Açlığı sadece bireysel bir perhiz, diyet veya basit bir iştah açılması olarak görmek; kökün toplumsal kıtlık, siyasi çöküş ve ilahi ikaz boyutunu ıskalamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da açlık, korku (الْخَوْف) ile birlikte medeniyetlerin helak veya ihya edilmesinde rol oynayan makro bir güvenlik ve varoluş parametresidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Açlık geçen ayetleri sadece bireysel ahlak veya sabır çerçevesine sıkıştırıp, devletin ve toplumun asgari gıda güvenliğini sağlama yükümlülüğünü göz ardı etmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan tasavvurunda biyolojik ve maddi ihtiyaçların inkar edilmediğini, aksine ibadet ve ubudiyetin sıhhatli bir maddi taban (doyma ve güvenlik) üzerine oturtulduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İmtihan ayetlerinde (Bakara 2:155), nimet ve nankörlük kıssalarında (Nahl 16:112), Kureyş'in kurumsal güvencesinde (Kureyş 106:4) ve ahiret tasvirlerinde (Gâşiye 88:7, Tâhâ 20:118). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Maneviyatı ve dini hayatı maddi ihtiyaçlardan tamamen soyutlayan ve açlığı mutlak bir erdem sanan aşırı çileci anlayışları düzeltir; açlıktan kurtulmayı ilahi bir lütuf ve şükür sebebi olarak konumlandırır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamMidenin yiyecekten tamamen boşalarak canlının iç organında acı ve sarsıntı doğuran fizyolojik açlık ve besinsizlik hali.
- Soyut anlamCanlının bağımsız ve kendine yeten bir varlık olmadığını açıkça ortaya koyan, varoluşsal yoksunluk, kıtlık ve imtihan hali.
- Sistematik karşılıkİktisadi ve siyasi düzenin temeli olan gıda güvenliği asgari sınırı; toplumsal refah ile helakin belirlendiği temel yaşam parametresi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde canlının veya sistemin anındaki mevcut besin ve enerji düzeyini, varlığını sürdürebilmesi için zorunlu olan asgari doygunluk ve denge eşiğini, birim basamak fonksiyonunu temsil eder. olduğunda sistem doygundur ve açlık fonksiyonu değerini alır; olduğunda ise aradaki negatif fark oranında doğrusal olarak artan bir açlık ve yoksunluk şiddeti meydana gelir.