جوع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-و-ع4 sîga, 28 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.الْجُوعِنقصوَالْجُوعِبلوجوعخوفطعمجُوعٍرغدثمرتَجُوعَعريذوقصنعضرب

KökSîga 4Ayet 5Sure 5Mücavir 28

▶ Ağı aç (3B)

جوع

ج - و - ع

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 4 sîga
  • 12 sözlük

Ceyee suyun toplandığı çukurdur. Hemzenin Ayn’ a dönüşmesiyle boş çukurun adıdır. Boş karın, acıkma anlamındadır. “Cey” suyun eteklerinden akarak toplandığı yerin adıdır. Boşluk demektir. Hemze “ayn”a dönüşmüş ve boş olan insan karnına ad olmuştur.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ceyee suyun toplandığı çukurdur. Hemzenin Ayn’ a dönüşmesiyle boş çukurun adıdır. Boş karın, acıkma anlamındadır. “Cey” suyun eteklerinden akarak toplandığı yerin adıdır. Boşluk demektir. Hemze “ayn”a dönüşmüş ve boş olan insan karnına ad olmuştur.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.934 harf
باب العين والجيم وواي معهما ع ج و، ع و ج، ج و ع، و ج ع، ع ي ج مستعملات عجو: العجوة: تمرٌ بالمدينة، يقال إنّه غرسه النّبيّ صلى الله عليه وآله وسلم. والأمّ تعجو وَلَدَها، أي: تؤخّر رضاعه عن مَواقيته، ويُورِثُ ذلك وَهَناً في جسمِه.. ومنه: المعاجاة، وهو ألا يكون للأمّ لبنٌ يُرْوِي صبيّها فتعاجيه بشيء تعلّله به ساعة. قال الأعشى: مُشْغِفاً قلبُها عليه فما تَعْ جوهُ إلاّ عُفافةٌ وفُواقُ وكذلك إن
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR255 harf
الجوعُ: نقيضُ الشِبَع. وقد جاعَ يَجوعُ جَوْعاً ومَجاعَةً. والجَوْعَةُ: المرَّةُ الواحدة. وقومٌ جِياعٌ وجُوَّعٌ. وعامُ مَجاعَةٍ ومَجْوَعَةٍ بتسكين الجيم. وأَجاعَهُ وجَوَّعَهُ. وتَجَوَّعَ، أي تعمَّد الجُوعَ. ورجلٌ مُسْتَجيعٌ: لا تراه أبداً إلا أنَّه جائِعٌ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.064 harf
باب العين والجيم عجا ، عوج ، جعا ، جوع ، وجع : مستعملات . عجا : قال الليث : يقال الأمّ تعجو ولدَها : تؤخّر رضاعه عن مواقيته ، ويورث ذلك ولدها وَهْناً وقال الأعشى : مُشفِقاً قلبُها عليه فما تع جوه إلا عُفَافَةٌ أو فُواق قال : والمعاجاة : أَلاَّ يكون للأم لبن يُروِي صبيّها ، فتعاجيه بشيء تعلّله به ساعة . وكذلك إن ولي ذلك منه غير أمّه . والاسم منه العُجْوَة ، والفعل العَجْو . واسم ذلك الولد
Maddenin bağlantısı

باب العين والجيم عجا ، عوج ، جعا ، جوع ، وجع : مستعملات . عجا : قال الليث : يقال الأمّ تعجو ولدَها : تؤخّر رضاعه عن مواقيته ، ويورث ذلك ولدها وَهْناً وقال الأعشى : مُشفِقاً قلبُها عليه فما تع جوه إلا عُفَافَةٌ أو فُواق قال : والمعاجاة : أَلاَّ يكون للأم لبن يُروِي صبيّها ، فتعاجيه بشيء تعلّله به ساعة . وكذلك إن ولي ذلك منه غير أمّه . والاسم منه العُجْوَة ، والفعل العَجْو . واسم ذلك الولد العَجِيُّ ، والأنثى عجِيَّة ، والجميع العُجايا . قال : وأمَّا من مُنع اللبن فغُذي بالطعام يقال عُوجِيّ . وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم قال : يقال للبن الذي يعاجي به الصبي اليتيم أي يُغْذي به عُجَاوة ، ويقال لذلك اليتيم الذي يغذي بغير لبن أمه : عَجِيٌّ . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : كنت يتيماً ولم أكن عجِيّاً . وأنشد الليث : إذا شئتَ أبصرتَ من عَقْبهم يتامى يُعاجَون كالأذؤب وقال آخر في وصف أولاد الجراد : إذا ارتحلتْ من منزل خلّفت به عَجايا يُحاثِي بالتراب صغيرُها أبو عبيد : العُجاية والعُجاوة لغتان ، وهما قدر مُضغة من لحم تكون موصولة بعَصَبة تنحدر من ركبة البعير إلى الفِرْسِن . وقال أبو عمرو : العُجاية : عَصَبة في باطن يد الناقة ، وهي من الفَرَس مَضِيغة . وقال ابن شميل : العُجاية من الفَرَس : العَصَبة المستطيلة في الوظيف ومنتهاها إلى الرسغين وفيها يكون الحَطْم ، قال : والرُسْغ : منتهى العُجاية . وقال الليث : العُجاية : عَصَب مركّب فيه فُصوص عظام يكون عند رُسغ الدابّة ، قال : وإذا جاع أحدهم دَقَّها بين فهرين فأكلها وقال كعب : شُمّ العُجَايات يتركن الحصى زِيَمَا قال : وتجمع على العُجَى ، يصف حوافرها بالصلابة . والعَجْوة : تمر . يقال هو مما غرسه النبي ( صلى الله عليه وسلم ) بيده . قلت : العَجْوة التي بالمدينة هي الصَيْحابية . وبها ضروب من العجوة ليس لها عُذُوبة الصيحانية ولا رِيّها ولا امتلاؤها . أبو سعيد : عجا شَدْقَه إذا لواه . وأخبرني المنذري عن أبي الحسن الشيخي عن الرياشي قال : قال أبو زيد : العَجِيّ : السَيء الغِذَاء . وأنشدنا : يسبق فيها الحَمَلَ العجِيّا رَغْلا إذا ما آنس العِشّيا قال الرياشي : وقال الأصمعي : قال لنا خلف الأحمر : سألت أعرابياً عن قولهم عجا شِدْقَهُ فقال : إذا فتحه وأماله . وقال الطِرمّاح يصف صائداً له أولاد لا أمّهات لهم فهم يعاجَون تربية سيّئة : إن يصب صيداً يكن جُلُّه لعجايا قُوتُهم باللِّحام وقال شميل : يقال : لقى فلان ما عَجَاه وما عَظَاه وما أورمه إذا لقي شدَّة وبلاءً . عوج : الحرانيّ عن ابن السكيت : يقال : ما أعِيج من كلامه بشيء أي ما أعْبأ به . قال : وبنو أسَد يقولون : ما أَعُوج بكلامه أي ما ألتفِت إليه أخذوه من عُجت الناقة . ويقال ما عِجْتُ بَخَبرِ فلان ولا أعيج به ، أي لم أستشفِ به ولم أسْتَيْقِنُه ، وشربت شربة من ماء فما عِجْتُ به أي لم أنتفع به . وأخبرني المنذري عن أبي العباس عن ابن الأعرابي أنه أنشده : ولم أر شيئاً بعد ليلى ألَذُّه ولا مشربا أَرْوَى به فأعيجُ أي أنتفع به . وقال ابن الأعرابي : يقال : ما يعيج بقلبي شيء من كلامك ، وقال في موضع آخر : عاج يَعُوج إذا عَطَف . وعاج يعيج إذا انتفع بالكلام وغيره . ويقال : ما عِجْتُ منه بشيء ، قال : والعَيْج : المنفعة . عمرو عن أبيه قال : العِياج : الرجوع إلى ما كنتَ عليه . ويقال ما أَعُوج به عُووجاً . وقال : ما أعيج به عُيُوجاً أي ما أكترث له ولا أباليه . وقال الليث العَوْج : عطف رأس البعير بالزمام أو الحِطام . تقول : عُجْت رأسه أعُوجه عَوْجاً : قال : والمرأة تعوج رأسها إلى ضجيعها . وقال ذو الرمّة يصف جواريَ قد عُجْن إليه رؤوسهنّ يوم ظَعْنهن فقال : حتى إذا عُجْن من أجيادهنّ لنا عَوْج الأخِشَّة أعناق العناجيج أراد بالعناجيج جِيَاد الرِكاب ههنا ، واحدها عُنْجوج ، ويقال لجياد الخيل عناجيج أيضاً . ويقال عُجْته فانعاج أي عطفته فانعطف . وقال غيره : يقال : عاج فلان فرسه إذا عطف رأسه ومنه قول لَبيد : فعاجوا عليه من سواهِمَ ضُمَّرٍ سلمة عن الفراء في قول الله جلّ وعزّ : قال : والعِوَج بكسر العين في الدين ، وفيما كان التعويج فيه يكثر مثل الأرض ومثل قولك : عُجت إليه أَعُوج عِيَاجا وعوَجاً . وأنشد : قفا نسأل منازل آل ليلى متى عِوَج إليها وانثناء قال : وقوله جلّ وعزّ : ( يَوْمَئِذٍ يَتَّبِعُونَ الدَّاعِىَ لاَ عِوَجَ لَهُ ) ( طاه : 108 ) أي يتبعون صوت الداعي للحشر لا عوج له يقول : لا عِوَجَ للمدعوّين عن الداعي ، فجاز أن يقول ( له ) لأن المذهب إلى الداعي وصوته . وهو كما تقول دعوتني دعوة لا عِوَج لك عنها أي لا أعُوج لك ولا عنك . قال : وكل قائم يكون العوج فيه خلقة فهو عَوَجٌ . وأنشد ابن الأعرابي في مثله : في نابه عَوَجٌ يخالف شِدْقه قال والحائط والرُّمْحُ وكل ما كان قائماً يقال فيه : العَوَج . ويقال : شجرتك فيها عَوَج شديد . قلت : وهذا لا يجوز فيه وفي أمثاله إلاَّ العَوَجُ . وقال الأصمعيّ : يقال هذا شيء معوجٌّ وقد اعوجّ اعوجاجاً على افعلّ افعلالاً . ولا تقول معوَّج على مفعَّل إلا لعُود أو شيء رُكِّب فيه : العاج . قلت : وغيره يجيز عوّجت الشيء تعويجاً إذا حنيته ، وهو ضد قوّمته . فأمّا ما انحنى من ذاته فيقال : اعوجّ اعوجاجاً ، ويقال عُجْته فانعاج أي عطفته فانعطف ، ومنه قول رؤبة : وانعاج عُودي كالشظيف الأخشن ويقال عَوِجَ الشيء يَعْوَجُ عَوَجاً فهو أعوج لكلّ ما يُرَى ، والأنثى عوجاء ، والجماعة عُوج ، ويقال لقوائم الدابة : عَوج ، ويستجبّ ذلك فيها . يقال : نخيل عُوج إذا مالت . وقال لبيد يصف عَيْر وأُتُنَهُ وسَوقه إيّاها : إذا اجتمعت وأَحوذ جانبيها وأوردها على عُوج طِوال فقال بعضهم : معناه : أوردها على نخل نابتة على الماء قد مالت ، فاعوجَّت لكثرة حَمْلها ؛ كما قال في صفة النخل : غُلبٌ سواجد لم يدخل بها الحصر وقيل معنى قوله : أوردها على عُوج طوال أي على قوائمها العُوج ، ولذلك قيل للخيل : عُوج ، ويقال ناقة عوجاء إذا عَجِفت فاعوجَّ ظهرها ؛ وامرأة عوجاء إذا كان لها ولد تَعُوج إليه لترضعه ، ومنه قول الشاعر : إذا المُرْغِث العوجاء بات يَعُزُّها على ثديها ذو وَدْعتين لَهُوج والخيل الأعوجيّة منسوبة إلى فحل كان يقال له : أعوج ، يقال : هذا الحِصَان من بنات أعوج . وقال الليث : العاج : أنياب الفِيَلة ، قال ولا يسمى غير الناب عاجاً . وقال شمر : يقال للمَسكِ : عاج . قال وأنشدني ابن الأعرابي : وفي العاج والحِنّاء كفٌّ بنانُها كشحم النَقَا لم يعطها الزند قادح أراد بشحم النقا دوابَّ يقال لها : الحُلَك . ويقال لها : بنات النقا يشبَّه بها بنان الجواري للينها ونَعْمتها . قلت : والدليل على صحة ما قال شمر في العاج أنه المَسكُ ما جاء في حديث مرفوع أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال لثَوبان : ( اشتر لفاطمة سواراً من عاج ) ، لم يُرد بالعاج ما يُخْرط من أنياب الفِيَلة ؛ لأن أنيابها مَيْتَةٌ ، وإنما العاج الذُّبْلُ وهو ظهر السُّلَحْفاة البحرية . وقال ابن شميل المَسَك من الذَّبْل ومن العاج كهنئة السوار تجعله المرأة في يديها فذاك المَسَك . قال : والذَّبْلُ . القرون فإذا كان من عاج فهو مَسَك وعاج ووَقْفٌ ، فإذا كان مِن ذَبْلٍ فهو مَسَكٌ لا غير . وقال الهذلي : فجاءت كخاصي العَيْرِ لم تَحْلَ عاجةً ولا جاجة منها تلوح على وشم فالعاجة : الذَّبلة ، والجاجة : خرزة لا تساوي فَلْساً . وقال الليث : عُوجُ بن عُوق رجل ذُكِرَ من عِظَم خَلْقِه شناعةٌ ، وذُكر أنه ولد في منزل آدم فعاش إلى زمن موسى ، وأنه هلك على عِدَّان موسى ( صلى الله عليه وسلم ) قال الليث : ويقال ناقة عاج إذا كانت مِذعان السير ليّنة الانعطاف ، ومنه قوله : تَقَدَّى بي الموماةَ عاجٌ كأنها قال : ويقال للناقة في الزجر : عَاج بلا تنوين ، وإن شئت جزمت على توهّم الوقوف ، يقال : عجعجت بالناقة إذا قلت لها : عاج عاج . قال : وذُكر أن عوْج بن عُوق كان يكون مع فراعنة مصر ، ويقال : كان صاحب الصخرة التي أراد أن يُطْبقَها على عسكر موسى ج ، وهو الذي قتله موسى صلوات الله عليه . وقال أبو عبيد : يقال للناقة عاجٍ وجاهٍ بالتنوين . وقال أبو الهيثم فيما قرأت بخطّه : وَكلّ صوت يُزجَر به الإبل فإنه يخرج مجزوماً ، إلا أن يقع في قافية فيحوّل إلى الخفض ، تقول في زجر البعير ؛ حَلْ حَوْب ، وفي زجر السبع : هَجْ هَجْ ، وجَهْ جَهْ ، وجاهْ جاهْ ، قال : فإذا حكيت ذلك قلت للبعير : حَوْبَ أو حَوْبِ ، وقلت للناقة : حَلْ حَلْ ، وقلت لها حَلٍ ، وأنشد : أقول للناقة قولي للجمل أقول حَوْبٍ ثم أثنيها بِحَل فخفض حَوْب ونوّنه عند الحاجة إلى تنوينه . وقال آخر : قلت لها حَلٍ فلم تَحَلْحَلِ وقال آخر : وجمل قلت له حاهٍ جاهْ يا ويله من جمل ما أشقاهْ وقال آخر : سفرت فقلت لها هج فتبرقعت وقال شمر : قال زيد بن كُثْوة : من أمثالهم : الأيام عُوج رواجع ، يقال ذلك عند الشماتة ، يقولها المشموت به ، أو تقال عنه ، وقد يقال عند الوعيد والتهدُّد . قلت : عُوج ههنا جمع أعوج ، ويكون جمع عَوْجاء ، كما يقال أصور وصُور ، ويجوز أن يكون جمع عائج ؛ فكأنه قال : عُوُج على فُعُل فخفّفه ، كما قال الأخطل : فهنّ بالبذل لا بُخْلٌ ولا جُود أراد لا بُخُلٌ ولا جُوُدٌ . جوع : قال الليث : الجُوع : اسم للمخمصة ، والفعل جاع يجوع جَوْعاً وجَوْعة ، ويقال : رجل جائع وجَوْعان ، ورجل جائع نائع ، والمَجاعة : عامٌ فيه جوع ، ويقال أجعته وجوّعته فجاع يجوع جوعاً . وقال الشاعر : أجاع الله من أشبعتموه وأشبع مَنْ بجوْركمُ أُجيعا وقال الآخر : كان الْجُنَيْد وهو فينا الزُّمَّلِقْ مجوَّعَ البطن كِلاَبِيَّ الْخُلُقْ وقال أبو زيد : تقول العرب جُعت إلى لقائك وعطِشت إلى لقائك . وقال أبو سعيد : المستجيع الذي يأكل كل ساعة الشيء بعد الشيء ، وفلان جائع القِدْر إذا لم تكن قدره ملأى ، وامرأة جائعة الوِشاح إذا كانت ضامرة البطن ، ويجمع الجائع جياعاً ، ورجل جوعان وامرأة جَوْعى ، ويقال تَوَحَّشْ للدواء وتجَوَّعْ للدواء أي لا تستوفِ الطعام . وجع : قال الليث : الوَجَع : اسم جامع لكل مرض مؤلم ، يقال : رجل وجِع وقوم وَجَاعى ، ونسوة وجاعى وقوم وَجِعون ، وقد وَجِعَ فلانٌ رَأْسَهُ أو بَطْنَه ، وفلان يَوْجَعُ رَأْسَه ، وفيه لغات ، يقال : يَوْجَع ، ويَيْجع ، وياجَع ، ومنهم من يكسر الياء فيقول يِيجَعُ ، وكذلك تقول : أنا أيْجَع وأنتِ تَيْجع . قال : ولغة قبيحة ، منهم من يقول : وجِع يَجِع ، قال : وتقول : أنا أَوْجَع رأسي ، ويَوْجعني رأسي ، وأوجعت فلاناً ضرباً وَجِيعاً ، وتوجّعت لفلان ممَّا نزل به إذا رَثَيت له من مكروه نازل به . وقال غيره : يقال ضرب وجيع أي موجِع ، كما يقال عذاب أليم بمعنى مؤلم ، وقيل : ضرب وجيع : ذو وَجَع ، وأليم : ذو ألم . وقال الليث وغيره : الوجعاء : الدُبُر ممدودة ، وأنشد : أنِفت للمرء إذ نيكت حليلته وإذ يشدّ على وجعائها الثفَرُ أغشى الحروب وسر بالي مضاعفة تغشى البنان وسيفي صارم ذكر وروى سلمة عن الفراء : يقال للرجل : وَجِعْتَ بَطْنَكَ مثل سَفِهْتَ رَأْيَكَ ورَشِدْتَ أمرك . قال : وهذا من المعرفة التي هي كالنكرة : لأن قولك : ( بطنك ) مُفَسِّر ، وكذلك : غَبِنْتَ رأيك ، والأصل فيه : وجع رأسُك ، وألم بطنُك ، وَسَفه رأيُك ونفسُك ، فلما حُوّل الفعل خرج قولك : وجعت بطنك وما أشبهه مفسراً ، قال وجاء هذا نادراً في أحرف معدودة . وقال غيره : إنما نصبوا وجعت بطنك بنزع الخافض منه ، كأنه قال : وَجعت من بطنك ، وَكذلك سفهت في رأيك ، وهذا قول البصريين ، لأن المفسِّرات لا تكون إلا نكرات . وتجمع الوجعاء : الدبر وَجْعاوات . جعا : أهمله الليث . وَروى أبو العباس عن عمرو بن أبي عمرو عن أبيه أنه قال : الْجَعْو : الطين ، قال وَيقال جعّ فلان فلاناً إذا رماه بالجَعْو وَهو الطين . وقال الليث العَيْج : شبه الاكتراث ، وَأنشد : وَما رأيت بها شيئاً أعِيج به إلا الثمام وَإلا مَوقَدِ النار ويقال : عاج به يعيج عيجوجة فهو عائج به . وَروى أبو إسحاق عن هبيرة أنه قال : سمعت علياً يقول نهى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) عن الجِعة . وَفي الحديث ( الجِعَة شراب يصنع من الشعير وَالحنطة حتى يُسكر ) . وَقال أبو عبيد : الجعة من الأشربة وَهو نبيذ الشعير .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.172 harf
(باب الجيم والواو وما يثلثهما) (جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال: بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه. (جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR126 harf
- الجوع: الألم الذي ينال الحيوان من خلو المعدة من الطعام، والمجاعة: عبارة عن زمان الجدب، ويقال: رجل جائع وجوعان: إذا كثر جوعه.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR770 harf
ج و ع أَجاعَـه وجَوّعَـه وتجـوّع للـدواء‏.‏ وفلان مستجيـع‏:‏ لا تـراه الدهـر إلا وهـو جائـع‏.‏ وهـذا عام مجاعة وأصابتهم مجاوع ومخامص‏.‏ قال بعض بني عقيل‏:‏ فإنك ما سليت نفساً شحيحة عن المال في الدنيا بمثل المجـاوع وفلان من موضع كذا على قدر مجاع الشبعان وعلى قدر معطش الريـان أي علـى قـد مـا يجوع الشبعـان سائـراً حتـى يصـل إليـه‏.‏ وفـي الحديـث ‏"‏ حتـى إذا كـان مـن ديـار شبـام علـى قـدر مجـاع
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.741 harf
الجُوع: اسم للمَخْمَصةِ، وهو نَقِيضُ الشِّبَع، والفعل جاعَ يَجُوعُ جَوْعاً وجَوْعةً ومَجاعةً، فهو جائعٌ وجَوْعانُ، والمرأَة جَوْعَى، والجمع جَوْعَى وجِياعٌ وجُوَّعٌ وجُيَّعٌ؛ قال: بادَرْتُ طَبْخَتَها لِرَهْطٍ جُيَّع شَبَّهُوا باب جُيّع بباب عِصِيٍّ فقلبه بعضُهم، وقد أَجاعه وجَوَّعَه؛ قال: كان الجُنَيْد، وهو فينا الزُّمَّلِقْ، مُجَوَّعَ البَطْنِ كِلابيَّ الخُلُقْ وقال: أَجاع اللهُ من أَشْبَعْتُموه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR276 harf
* ج و ع * * الجُوعُ * ضد الشبع تقول * جَاعَ * يجوع * جُوعاً * و * مَجَاعةً * أيضا بالفتح و * الجَوْعةُ * بالفتح المرة الواحدة وقوم * جِياعٌ * و * جُوَّعٌ * بوزن سكر وعام * مَجَاعةٍ * و * مَجْوعَةٍ * بسكون الجيم * وأجَاعَهُ * و * جَوَّعَهُ * بمعنى و * تَجوَّعَ * تعمد * الجُوعَ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.936 harf
الجوع، بالضم: اسم جامع للمخمصة، وهو ضد الشبع. والجوع، بالفتح: المصدر يقال: جاع يجوع جوعا ومجاعة، فهو جائع وجوعان وجيعان خطأ، وهي جائعة وجوعى، من قوم ونسوة جياع، بالكسر، وجوع، كركع، وجيع، على القلب، كما في اللسان، وبهما روي قول الحادرة: ومجيش تغلي المراجل تحته عجلت طبخته لرهط جوع هكذا أنشده ابن الأعرابي، ويروى: جيع. وشاهد الجياع قول القطامي: كأن نسوع
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.662 harf
جَاعَ 1 جَاعَ جاع , (S, Msb, K,) aor. يَجُوعُ, (S,) inf. n. جَوْعٌ, (Msb, K,) or جُوعٌ, (S, so in two copies,) or this is a simple subst., (Msb, TA,) and مَجَاعَةٌ, (S, K,) He was, or became, hungry; or empty in the belly; (TA;) contr. of شَبِعَ. (S, K, TA.) [See also جُوعٌ below.] ― -b2- [Hence,] جَاعَ اـِلَيْهِ, (K,) or جَاعَ اـِلَى لِقَائِهِ, (M, TA,) (tropical:) He desired, (M, K, *) and
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR9.003 harf
جوع جَاعَ - يَجُوعُ - جًوْع جَاعَ - يَجُوْعُ + الكائن: يشعر في نفسه بميل وحاجة لأكل الطعام، قد يترافق بألم خفيف يشتد بزيادة الحاجة لأكل الطعام جًوْع: على وزن: فـُعـْل" اسم فعل " جَاعَ - يَجُوْعُ ": وهو أيضاً ما يكون بفعل " جَاعَ - يَجُوْعُ ": الشعور في النفس بالميل والحاجة لأكل الطعام واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالرغبة والميل
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler28 mücavir (37 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خوف

    3 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…

  2. رغد

    1 ortak ayet · Muhallebi demektir

  3. سمن

    1 ortak ayet · Yağ

  4. عري

    1 ortak ayet · Alanda

  5. نقص

    1 ortak ayet · “Nukade” çözülmüş ip demektir

  6. طمأن

    1 ortak ayet · Huzur bulan

  7. صنع

    1 ortak ayet · İmal ederler

  8. لبس

    1 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…

  9. ثمر

    1 ortak ayet · Meyve demektir

  10. طعم

    1 ortak ayet · Yiyecek demektir

  11. مكن

    1 ortak ayet · Kevn tepe demektir

  12. ضرب

    1 ortak ayet · Örnek verdi

Geçtiği ayetler(5)

  1. لَا يُسْمِنُ وَلَا يُغْنِي مِنْ جُوعٍ

    AçlıkO, ne semirtir, ne de açlığı giderir.

  2. الَّذِي أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ وَآمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ

    AçlıkKi o, kendilerini açlıktan kurtarmış ve korkudan emin kılmıştır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجوع
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef)
Bağlamsal Yakın Köklerخمص, سغب, طوى, مسك
Zıt Kökشبع
Çekirdek Özet 1Midenin besinden boşalması ve bedenin temel gıda ihtiyacından doğan acı verici boşluk hali
Çekirdek Özet 2İnsanın varlıksal acziyetini, imtihan veya ceza unsuru olan mahrumiyeti ve güvenliğin tamamlayıcısı olan temel beslenme rızkını bildirme
Çekirdek Özet 3Yaşamın sürdürülebilmesi için zorunlu olan biyolojik ve iktisadi asgari tabanın kaybı veya temini
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir iştah veya geçici yemek arzusu sanmak; Kur'an'daki varoluşsal yoksunluk, kıtlık ve imtihan boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جوİç boşluk, çukurluk, iki sınır arasında kalan ferah veya derin açıklık; جوف (iç boşluk), جوب (ortasını yarıp delmek), جور (ortadan sapmak, haddi aşmak), جوز (ortasından geçmek) köklerinde görülen oyukluk ve iç hacim niteliğiعİç hacim ve derin boşluk anlamına bedensel ihtiyaç, çekilme, sancı ve dışa dönük açlık hissi eklenerek boşluğun iç organa ve biyolojik yoksunluğa özgülenmesi

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaİç hacmin, bedeni taşıyan ve besini içinde toplayan merkezin ifadesi
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaBedensel dokuyu birbirine bağlayan ve süreklilik talep eden eklenme bağı
عGöz; görme, bilme, kaynakİhtiyacın açığa çıkması, bedenin iç merkezindeki boşluğun dışa yansıyan bir arayış ve algı odağına dönüşmesi
جوعİç taşıyıcı merkezin bağlayıcı gıdadan yoksun kalarak dışarıya yönelen derin bir ihtiyaç boşluğu oluşturmasıMidenin boşalarak bedenin biyolojik bütünlüğünü tehdit eden ve giderilmesi zorunlu olan somut yoksunluk hali

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamMidenin yiyecekten tamamen boşalması neticesinde canlının hissettiği somut acı ve genel kıtlık hali (مَخْمَصَة)
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde açlık, çöl ortamındaki kıtlık yılları ve yetersiz beslenmenin bedendeki zayıflığıyla tasvir edilir; kişinin karın boşluğu ve huysuzluğu kınanırken şöyle denmiştir: يُدْعَى الجُنَيْدَ وهو فينا الزُّمَّلِقْ / مُجَوَّعُ البطنِ كلابيُّ الخُلُق
Erken Arapça kullanımKuraklık ve kıtlık geçen senelere genel olarak مجاعة denilmiş, tıbbi anlamda boş mideyle ilaç almaya ise تَجَوُّعُ لِلدَّوَاءِ tabiri kullanılmıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça جوع kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle bedensel açlık ve derin gıda yoksunluğu semantik matrisini temsil eder. Kuzeybatı Sami dillerinde genel açlık kavramı için çoğunlukla רעב (İbranice rāʿēḇ / rāʿāḇ; Süryanice rhab / kafrâ) kökleri öne çıksa da, Güney Sami (Arapça ve Güney Arap dilleri) sahasında جوع kökü, iç organın boşalması ve besinsizlik sancısı anlamında özelleşmiştir. Akraba Afro-Asyatik katmanlarda iç boşluk ve iç çukur bildiren köklerle (جوف ve türevleri) fonetik ve semantik kesişim gösterir; bedenin derinliğindeki boşalmanın dışsal bir mahrumiyete dönüşmesi sürecini yansıtır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجوع kökünden fiil ve isim türetimleriMidenin boşluğu (جَوْف), doymanın (شِبَع) zıddı olan yoksunluk ve kıtlık (مَجَاعَة) kavramında sabitleşmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arapça ortak leksikal tabanıKuzeybatı Sami sahasındaki genel köklerin yanında Güney kolunda bedensel boşluk ve gıda yoksunluğuna özgülenmiş müstakil bir köktürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik iç hacim ve boşluk kökleriBoşluk, çukur ve oyukluk bildiren ikili tabanlarla bağlantılı anlam kaymasıMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جوعAnlamlıAçlık, besinsizlikMidenin boş kalması ve bedenin gıda ihtiyacı duymasıHedef kök; Kur'an'da geçer
جعوAnlamlıBir şeyi biriktirip yuvarlamaÇamuru veya pisliği toplayıp yuvarlama, katılaştırmaKur'an'da geçmez; müsta'meldir
وجعAnlamlıAğrı, acı, sancıBedende hissedilen her türlü sızlatıcı ve acı verici rahatsızlıkKur'an'da geçmez; açlığın doğurduğu bedensel acıyla ilişkili
وعجAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişe müstakil anlam tayin edilmemiştirKur'an'da geçmez; mühmel
عجوAnlamlıKötü besleme, geciktirmeÇocuğu sütle tam besleyememe, kuru gıdayla bırakmaKur'an'da geçmez; eksik beslenme yönüyle bağlantılı
عوجAnlamlıEğrilik, çarpıklıkDoğru ve düz olan yoldan veya çizgiden sapma haliKur'an'da geçer; zıt kutupta sapma hareketi

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جوعMerkezAçlık ve yoksunlukBedenin besinden boşalmasıyla oluşan temel ve derin biyolojik yoksunluk acısıBesinsizliğin doğrudan bedende meydana getirdiği acı verici boşluk hali
خمصKomşuKarın çökmesiAçlıktan dolayı karnın içe doğru çekilmesi ve yapışmasıAçlığın bedensel ve anatomik görünümüne, dıştan zayıflığına odaklanır
سغبKomşuZahmetli açlıkAçlıkla birlikte yorgunluk ve meşakkatin de bir arada bulunduğu bitkinlikKuraklık ve kıtlık günlerinde açlığın takatsiz bırakıcı boyutudur
طوىKomşuKarın bükülmesiYiyecek bulamadığı için açlığına sabredip karnını katlayarak durmaAçlığa katlanma ve bedeni iradi veya gayriiradi bükme nüansı taşır
مسكKomşuTutma, alıkoymaİhtiyacın karşılanmasını engelleyecek şekilde rızkın kısılmasıAçlığı doğuran harici mahrumiyet sebebini ifade eder
شبعZıtDoygunlukMidenin besinle dolması ve bedenin gıda talebinin bütünüyle kesilmesiBiyolojik tatmin, açlığın giderildiği tam denge hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجوعAçlık, besinsizlik haliMidenin boşalarak bedende derin biyolojik ihtiyaç ve acı uyandırmasıKesin
LatinceFamesAçlık, kıtlıkHem bireysel açlığı hem de toplumsal açlık felaketini ve kıtlığı kapsarKesin
İngilizceHunger, starvation, famineAçlık, besin yoksunluğu, kıtlıkHunger genel fizyolojik açlığı karşılarken, starvation ölümcül açlığı, famine ise toplumsal kıtlığı karşılarKesin
AlmancaHunger, HungersnotAçlık, kıtlıkHunger bireysel biyolojik açlığı, Hungersnot ise kıtlık halini karşılarKesin
FransızcaFaim, famineAçlık, kıtlıkFaim içgüdüsel ve bedensel açlığı, famine ise toplumsal besin yokluğunu karşılarKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İmtihan ve eksiltme unsuru olan açlıkHayati bir sarsıntı ve sabır vesilesi olarak açlıkMüminlerin can, mal ve mahsuller yanında maruz kaldığı varoluşsal sınanma bağlamı (Bakara 2:155)
Cennet nimetinin karşıtı ve fıtri ihtiyaçİnsanın temel yaratılış gereksinimi ve yoksunluktan korunma haliCennette bedensel olarak acıkmama ve çıplak kalmama güvencesi bağlamı (Tâhâ 20:118)
Toplumsal nankörlüğün dünyevi cezasıGüven ve refahın ardından gelen umumi kıtlık ve felaketNimetlere nankörlük eden kentin açlık ve korku elbisesiyle bürünmesi bağlamı (Nahl 16:112)
Cehennemdeki azap türü ve faydasız gıdaBeslemeyen ve doyurmayan azap maddesiCehennem ehlinin yiyeceğinin açlığı gidermediğini bildiren bağlam (Gâşiye 88:7)
Güvenlikle eşleşen ilahi ikram ve temel rızıkToplumsal barışın ve medeniyetin maddi esasıKureyş'in açlıktan doyurulması ve korkudan emin kılınması bağlamı (Kureyş 106:4)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRızık, kaza, kader ve şer problemiAçlıktan ölmenin rızkın tükenmesi mi yoksa sebebin kesilmesi mi olduğu, ilahi imtihan ve adalet ilkeleriRızkın ilahi takdiri ve canlının varoluşsal acziyeti
FıkıhZaruret hali, oruç, nafaka ve süt akrabalığıAçlığın haramı helal kılacak zaruret sınırına (مَخْمَصَة) ulaşması ve süt emmenin yalnızca açlığı gideren bebeklik çağında hüküm doğurmasıHayati tehlike eşiği ve bedeni besleme zorunluluğu
TefsirAçlık ile korku (الْخَوْف) arasındaki ikili ilişkiToplumsal düzenin iki temel direği olan ekonomik güvenlik (doyma) ile asayiş güvenliğinin karşılaştırılmasıToplumsal felaketin ve nimetin iki kutbu
HadisZühd, riyazet, oruç ve aşırı açlıktan sığınmaHz. Peygamber'in açlığı bir zühd vasıtası görmekle birlikte yatak arkadaşı olan sürekli açlıktan Allah'a sığınmasıAşırı ve helak edici açlığın yıkıcı bir bela sayılması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık-yokluk imtihanı ve yaratılmışlık acziFıtri muhtaçlık göstergesiİnsana kul olduğunu ve mutlak zengin olmadığını hatırlatmaİnsan açlık hissiyle bağımsız ve kendine yeten bir varlık olmadığını idrak ederKesin
İlmiFizyolojik metabolizma ve enerji dengesiKatabolik yıkım ve besin alarmıYaşamsal sistemin korunması için organizmayı eyleme sevk etmeOrganik yapının tükenen enerji depolarını tamamlama çağrısıdırGüçlü
SiyasiKamu güvenliği ve toplumsal barışAnarşi ve çöküş tetikleyicisiYönetimin meşruiyetini ve kamusal istikrarı test etmeAçlık korku ile birleştiğinde toplumsal düzen çözülür, otorite meşruiyetini yitirirKesin
İktisadiTemel mal arzı ve gıda güvenliğiTalep eşiğinin en dip ve zorunlu sınırıİktisadi üretimin ve adil bölüşümün asgari gerekçesini kurmaPazarın ve üretimin ilk amacı insanı açlıktan kurtaracak temel gıda tabanını üretmektirKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel kuyu / Negatif enerji dengesiSistemin kararlı durumunu sürdürebilmesi için dışarıdan kütle veya enerji girişi talep eden rezerv boşalmasıGüçlü
Beşeri bilimlerMaslow ihtiyaçlar piramidinin tabanı / Asgari geçim sınırıYüksek toplumsal, ahlaki ve hukuki faaliyetlerin inşa edilebilmesi için önce giderilmesi gereken birincil yoksunlukKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiAçlığı sadece bireysel bir perhiz, diyet veya basit bir iştah açılması olarak görmek; kökün toplumsal kıtlık, siyasi çöküş ve ilahi ikaz boyutunu ıskalamak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da açlık, korku (الْخَوْف) ile birlikte medeniyetlerin helak veya ihya edilmesinde rol oynayan makro bir güvenlik ve varoluş parametresidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAçlık geçen ayetleri sadece bireysel ahlak veya sabır çerçevesine sıkıştırıp, devletin ve toplumun asgari gıda güvenliğini sağlama yükümlülüğünü göz ardı etmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan tasavvurunda biyolojik ve maddi ihtiyaçların inkar edilmediğini, aksine ibadet ve ubudiyetin sıhhatli bir maddi taban (doyma ve güvenlik) üzerine oturtulduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İmtihan ayetlerinde (Bakara 2:155), nimet ve nankörlük kıssalarında (Nahl 16:112), Kureyş'in kurumsal güvencesinde (Kureyş 106:4) ve ahiret tasvirlerinde (Gâşiye 88:7, Tâhâ 20:118).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Maneviyatı ve dini hayatı maddi ihtiyaçlardan tamamen soyutlayan ve açlığı mutlak bir erdem sanan aşırı çileci anlayışları düzeltir; açlıktan kurtulmayı ilahi bir lütuf ve şükür sebebi olarak konumlandırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamMidenin yiyecekten tamamen boşalarak canlının iç organında acı ve sarsıntı doğuran fizyolojik açlık ve besinsizlik hali.
  • Soyut anlamCanlının bağımsız ve kendine yeten bir varlık olmadığını açıkça ortaya koyan, varoluşsal yoksunluk, kıtlık ve imtihan hali.
  • Sistematik karşılıkİktisadi ve siyasi düzenin temeli olan gıda güvenliği asgari sınırı; toplumsal refah ile helakin belirlendiği temel yaşam parametresi.
  • LaTeX modeliJ(t)=Θ(E0−E(t))⋅(E0−E(t))
  • LaTeX açıklamasıModelde E(t) canlının veya sistemin t anındaki mevcut besin ve enerji düzeyini, E0 varlığını sürdürebilmesi için zorunlu olan asgari doygunluk ve denge eşiğini, Θ birim basamak fonksiyonunu temsil eder. E(t)≥E0 olduğunda sistem doygundur ve açlık fonksiyonu J(t)=0 değerini alır; E(t)<E0 olduğunda ise aradaki negatif fark oranında doğrusal olarak artan bir açlık ve yoksunluk şiddeti J(t)>0 meydana gelir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج