حرث
ح - ر - ث
KÖK- 14 geçiş
- 11 ayet
- 10 sîga
- 13 sözlük
Hars ekin demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hars ekin demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR378 harfباب الحاء والثاء والراء معهما
ح ر ث يستعمل فقط
حرث:
الاحتِراث من الزَّرْع، ومن كَسْب المال، قال:
ومن يَحْتَرِثْ حَرْثي وحَرْثَك يُهْزَلِ
والإِحْراثُ: هَزُلْ الخَيْل، يقال: أَحْرَثْنا الخيل، وحرثناها لغة.
والمِحراث من الحديد كهَيْئة المِسْحاة تُحَرَّكُ بها النّارُ، ومِحراثُ الحربِ: ما يُهيِّجها، قال رؤبة:
وَلَّوا ومِحْراث الوَغَى عنيفُ
والحَرْث: قَذْفُك الحَبَّ في الأرض.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR332 harfالحَرْثُ: كسب المال وجمعُه. وفي الحديث: "احْرُثُ لدُنياك كأنّك تعيش أبداً". وأبو الحارث: كنية الأسد. والحَرْثُ: الزرع. والحَرَّاُ: الزَرَّاعُ. وقد حَرَثَ واحترث. ويقال احْرُثِ القرآنَ، أي ادْرُسْهُ. وحَرَثْتُ الناقة وأحرثتها، أي سِرْتُ عليها حتَّى هُزِلَتْ. وحَرَثْتُ النار: حَرَّكْتُها. والمِحْراثُ: ما تُحَرِّكُ به نارَ التَنُّور.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.494 harfح ث ر
حرث ، حثر
استعمل من وجوهه : حرث ، حثر .
حرث : قال الليث : الْحَرْثُ : قَذفُكَ الحَبُّ في الأرض لازْدِرَاعٍ ، وقال : الاحتراثُ من كَسْبِ المال ، وقال الشاعرُ يُخَاطبُ ذِئباً .
ومن يَحْتَرِثْ حَرْثِي وحَرْثَكَ يُهْزَلِ
أبو عُبَيد عن أبي عُبَيْدَةَ قال : حَرَثتُ النَّاقَة وأَحْرَثتُها ، إذا سِرت عليها حتى تُهْزَلَ ، ونحوَ ذلك قال اللّيْثُ .
ابنُ بُزُرْج : أرضٌ مَحْرُوثةٌ ومُحْرَثَةٌ : وطِئَهَا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR17.928 harf(باب الحاء والراء وما يثلثهما)
(حرز) الحاء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو من الحِفْظ والتَّحفظ يقال حَرَزْتُه([1]) واحترزَ هو، أي تحفَّظَ. وناسٌ يذهبون إلى أنّ هذه الزّاءَ مبدلةٌ مِن سين، وأنَّ الأصل الحَرْس وهو وجهٌ. وفي الكتاب الذي للخليل أنّ الحَرَزَ جَوْز محكوكٌ يُلعَب به، والجمع أحْراز. قلنا: وهذا شيءٌ لا يعرَّج عليه ولا مَعْنَى له.
(حرس) الحاء والراء والسين أصلان: أحدهما الحِفْظ والآخر
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.728 harf- الحرث: إلقاء البذر في الأرض وتهيؤها للزرع، ويسمى المحروث حرثا، قال الله تعالى: ﴿أن اغدوا على حرثكم إن كنتم صارمين﴾ [القلم/22]، وتصور منه معنى العمارة التي تحصل عنه في قوله تعالى: ﴿من كان يريد حرث الآخرة نزد له في حرثه، ومن كان يريد حرث الدنيا نؤته منها وما له في الآخرة من نصيب﴾ [الشورى/20]، وقد ذكرت في (مكارم الشريعة) كون الدنيا محرثا للناس، وكونهم حراثا فيها وكيفية حرثهم (انظر باب تفاوت أحوال
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR423 harfح ر ث
ومن المجاز: حرثت الخيل الأرض: داستها حتى صارت كالمحروثة.
كما قال: وبلد تحسبه محروثاً لا يجد الداعـي بـه مغيثـاً يعني وطئته الخيل حتى صار كذلك.
وحرث والناقة وأحرثها: هزلها بالسير.
وحرث النار بالمحـراث: حرّكهـا.
وحـرث عنقـه بالسكيـن: قطعهـا.
واحـرث لآخرتك: اعمل لها.
وحرثت القرآن: أطلت دراسته وتدبره.
وكيف حرثك أي امرأتك.
قال: إذا أكل الجراد حروث قوم
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.588 harfالحَرْثُ والحِراثَةُ: العَمل في الأَرض زَرْعاً كان أَو غَرْساً، وقد يكون الحَرْثُ نفسَ الزَّرْع، وبه فَسَّر الزجاجُ قوله تعالى: أَصابت حَرْثَ قوم ظَلَمُوا أَنْفُسَهم فأَهْلَكَتْه. حَرَثَ يَحْرُثُ حَرْثاً. الأَزهري: الحَرْثُ قَذْفُكَ الحَبَّ في الأَرض لازْدِراعٍ، والحَرْثُ: الزَّرْع. والحَرَّاثُ: الزَّرَّاعُ. وقد حَرَث واحـْتَرثَ، مثل زَرَعَ وازْدَرَع. والحَرْثُ: الكَسْبُ، والفعلُ كالفعل، والمصدر
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR507 harf* ح ر ث * * الحَرْثُ * كسب المال وجمعه * أحْراثٌ * وبابه نصر وفي الحديث ﴿اُحرثُ لدنياك كأنك تعيش أبدا﴾ قلت تمام الحديث ﴿واعمل لآخرتك كأنك تموت غدا﴾ كذا نقله الفارابي في الديوان و * الحَرْثُ * أيضا الزرع وبابه نصر وكتب و * الحَرَّاثُ * الزرّاعُ وقد * حَرَثَ * و * احْتَرَثَ * مثل زرع وازدرع ويقال احرث القرآن أي ادرسه وبابه نصر قلت قال الأزهري قال الفرّاء * حَرَثْتُ * القرآن إذا أطلت دراسته
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.001 harfالحرث: الكسب ، كالاحتراث، وفي الحديث أصدق الأسماء الحارث ؛ لأن الحارث هو الكاسب، واحتراث المال كسبه، والإنسان لا يخلو من الكسب طبعا واختيارا. قال الأزهري: والاحتراث: كسب المال، والحرث العمل للدنيا والآخرة، وفي الحديث احرث لدنياك كأنك تعيش أبدا، واعمل لآخرتك كأنك تموت غدا . وفي الأساس: ومن المجاز: احرث لآخرتك، أي اعمل لها. وقد أطال فيه الهروى في الغريبين، والأزهري في التهذيب، ونقله على طوله
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.611 harfحَرَثَ
1 حَرَثَ حرث , aor. حَرُثَ (S, Msb, K) and حَرِثَ , (K,) inf. n. حَرْثٌ, (S, A, Msb, K,) He gained, acquired, or earned, (S, A, K,) wealth; (S;) as also ↓ احترث: (Az, TA:) he collected wealth. (S, A, Msb, K.) ― -b2- He sought, sought after, or sought to gain, sustenance; and laboured diligently; لِعِيَالِهِ for his family; as also ↓ احترث: (TA:) he worked, or laboured, for the goods of the
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR735 harfحَرَثَ
حَرَثَ I , U ( n. ac. حَرْث 1 ),
a. Tilled, cultivated ( ground ).
b. Acquired, gained ( wealth ).
c. Studied.
d. Stirred, poked ( fire ).
حَرَّثَ
حَرَّثَ II ,
a. Tilled, ploughed ( ground ).
b. Stranded, ran aground ( ship ).
اِحْتَرَثَ
اِحْتَرَثَ VIII ,
a. see 1 (b) .
حَرْث
حَرْث 1 , ( pl. حُرُوْث 27 ),
a. Agriculture, husbandry; tillage.
b. Ploughed field, arable land.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok28.576 harfحرث
حَرَثَ - يَحْرُثُ - حَرْث
حَرَثَ - يَحْرُثُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أرضاً: يشتل ويغرس نبتاً ويستنبته فيه: يثيره ويقلبه وينكته بإدخال شيء صلب فيه ثم يدخل ويغرس ويشتل فيه نبتة أوحباً أو زرعاً أو أجنة لاستنباتها
حَرْث - الحرث: على وزن " فـَعـْل: "اسم فعل "حَرَثَ - يَحْرُثُ ": وهو أيضاً ما يكون بفعل " حَرَثَ - يَحْرُثُ ": اسم مكان أو
حرث حَرَثَ - يَحْرُثُ - حَرْث حَرَثَ - يَحْرُثُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أرضاً: يشتل ويغرس نبتاً ويستنبته فيه: يثيره ويقلبه وينكته بإدخال شيء صلب فيه ثم يدخل ويغرس ويشتل فيه نبتة أوحباً أو زرعاً أو أجنة لاستنباتها حَرْث - الحرث: على وزن " فـَعـْل: "اسم فعل "حَرَثَ - يَحْرُثُ ": وهو أيضاً ما يكون بفعل " حَرَثَ - يَحْرُثُ ": اسم مكان أو آلة: مكان الغرس والاستنبات: الكائن أو المكان أو الأرض التي تثار وتقلب ثم يغرس فيها نبت أو حب أو زرع أو أجنة لاستنباتها ﴿نساؤكم حرث لكم فأتوا حرثكم أنى شئتم﴾: نساؤكم مكان الغرس والاستنبات لكم: النساء حرث لأنها قابلة لدخول ذكر الرجل فيها بالمني لانباته في رحمها على شكل جنين واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاستنبات والتكاثر بالتزاوج والنكاح والاجتماع الجنسي والزرع"، وهي: طَمَثَ - يَطْمِثُ، حَرَثَ - يَحْرُثُ، نَكَحَ - يَنْكِحُ، زَرَعَ - يَزْرَعُ، زَنَى - يَزْنِي، لَقِحَت - تَلْقَحُ (لَقِحَ - يَلْقَحُ)
حرث - يحرث ﴿أفرأيتم ما تحرثون (63)﴾ الواقعة حرث - الحرث ﴿وجعلوا لله مما ذرأ من الحرث والأنعام نصيبا فقالوا هذا لله بزعمهم وهذا لشركائنا فما كان لشركائهم فلا يصل إلى الله وما كان لله فهو يصل إلى شركائهم ساء ما يحكمون(136)﴾ الأنعام ﴿وقالوا هذه أنعام وحرث حجر لا يطعمها إلا من نشاء بزعمهم وأنعام حرمت ظهورها وأنعام لا يذكرون اسم الله عليها افتراء عليه سيجزيهم بما كانوا يفترون(138)﴾ الأنعام ﴿زين للناس حب الشهوات من النساء والبنين والقناطير المقنطرة من الذهب والفضة والخيل المسومة والأنعام والحرث ذلك متاع الحياة الدنيا والله عنده حسن المآب(14)﴾ آل عمران ﴿مثل ما ينفقون في هذه الحياة الدنيا كمثل ريح فيها صر أصابت حرث قوم ظلموا أنفسهم فأهلكته وما ظلمهم الله ولكن أنفسهم يظلمون(117)﴾ آل عمران ﴿وإذا تولى سعى في الأرض ليفسد فيها ويهلك الحرث والنسل والله لا يحب الفساد (205)﴾ البقرة ﴿أن اغدوا على حرثكم إن كنتم صارمين (22)﴾ القلم ﴿قال إنه يقول إنها بقرة لا ذلول تثير الأرض ولا تسقي الحرث مسلمة لا شية فيها قالوا الآن جئت بالحق فذبحوها وما كادوا يفعلون(71)﴾ البقرة ﴿نساؤكم حرث لكم فأتوا حرثكم أنى شئتم وقدموا لأنفسكم واتقوا الله واعلموا أنكم ملاقوه وبشر المؤمنين(223)﴾ البقرة ﴿من كان يريد حرث الآخرة نزد له في حرثه ومن كان يريد حرث الدنيا نؤته منها وما له في الآخرة من نصيب(20)﴾ الشورى ﴿وداوود وسليمان إذ يحكمان في الحرث إذ نفشت فيه غنم القوم وكنا لحكمهم شاهدين(78)﴾ الأنبياء مختار الصحاح ● [حرث] ح ر ث: الحَرْثُ كسب المال وجمعه أحْراثٌ وبابه نصر وفي الحديث ﴿اُحرثُ لدنياك كأنك تعيش أبدا﴾ قلت تمام الحديث ﴿واعمل لآخرتك كأنك تموت غدا﴾ كذا نقله الفارابي في الديوان و الحَرْثُ أيضا الزرع وبابه نصر وكتب و الحَرَّاثُ الزرّاعُ وقد حَرَثَ و احْتَرَثَ مثل زرع وازدرع ويقال احرث القرآن أي ادرسه وبابه نصر قلت قال الأزهري قال الفرّاء حَرَثْتُ القرآن إذا أطلت دراسته وتدبره قال الأزهري و الحَرْثُ تفتيش الكتاب وتدبره ومنه قول عبد الله رضي الله عنه اُحرثوا هذا القرآن أي فتشوه الراغب حرث - الحرث: إلقاء البذر في الأرض وتهيؤها للزرع، ويسمى المحروث حرثا، قال الله تعالى: }أن اغدوا على حرثكم إن كنتم صارمين﴿[القلم/22]، وتصور منه معنى العمارة التي تحصل عنه في قوله تعالى:﴾من كان يريد حرث الآخرة نزد له في حرثه، ومن كان يريد حرث الدنيا نؤته منها وما له في الآخرة من نصيب{ [الشورى/20]، وقد ذكرت في (مكارم الشريعة) كون الدنيا محرثا للناس، وكونهم حراثا فيها وكيفية حرثهم (انظر باب تفاوت أحوال المتناولين لأعراض الدنيا وما بعده في كتابه (الذريعة إلى مكارم الشريعة) ص 210 - 211). وروي: (أصدق الأسماء الحارث) (الحديث عن ابن مسعود عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (أحب الأسماء إلى الله ما تعبد له، وأصدق الأسماء همام وحارث) أخرجه الشيرازي في الألقاب والطبراني. قال في فتح الباري: في إسناده ضعف. راجع الفتح الكبير 1/46 وكشف الخفاء 1/51. وعن أبي وهب الجشمي قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (تسموا بأسماء الأنبياء، وأحب الأسماء إلى الله عبد الله وعبد الرحمن، وأصدقها حارث وهمام) أخرجه أبو داود، وانظر: معالم السنن 4/126؛ بالترغيب والترهيب 3/85. ) وذلك لتصور معنى الكسب منه، وروي: (احرث في دنياك لآخرتك) (ورد بمعناه عن النبي صلى الله عليه وسلم فيما رواه أنس عنه قال: (أصلحوا دنياكم واعملوا لآخرتكم كأنكم تموتون غدا) أخرجه في الفردوس، وأخرجه ابن قتيبة من كلام عمرو بن العاص ولم يرفعه. انظر عيون الأخبار 3/244. راجع: الفتح الكبير للسيوطي 1/190؛ وكشف الخفاء 1/412)، وتصور معنى التهيج من حرث الأرض، فقيل: حرثت النار، ولما تهيج به النار محرث، ويقال: احرث القرآن، أي: أكثر تلاوته، وحرث ناقته: إذا استعملها وقال معاوية (انظر غريب الحديث لأبي عبيد 4/295) للأنصار: ما فعلت نواضحكم؟ قالوا: حرثناها يوم بدر. وقال عز وجل: }نساؤكم حرث لكم فأتوا حرثكم أنى شئتم﴿[البقرة/223]، وذلك على سبيل التشبيه، فبالنساء زرع ما فيه بقاء نوع الإنسان، كما أن بالأرض زرع ما به بقاء أشخاصهم وقوله عز وجل:﴾ويهلك الحرث والنسل{ [البقرة/205]، يتناول الحرثين. ملخص اللسان 1. حَرَثَ يَحْرُثُ حَرْثاً. الحَرْثُ والحِراثَةُ: العَمل في الأَرض زَرْعاً كان أَو غَرْساً، 2. والحَرْثُ: التَّفْتِيش. 3. وحَرَثَ إِذا تَفَقَّه وفَتَّشَ. 4. والحَرْثُ: تَفْتِيشُ الكتاب وتَدبُّره؛ 5. احْرُثُوا هذا القرآن أَي فَتِّشُوه وثَوِّروه. 6. وحَرَثْتُ النار: حَرَّكْتها. 7. والمِحْراثُ: خَشبة تُحَرَّك بها النارُ في التَّنُّور. 8. الحَرْثُ قَذْفُكَ الحَبَّ في الأَرض لازْدِراعٍ، 9. أَرض مَحْروثة ومُحْرَثة: وَطِئَها الناسُ حتى أَحْرَثُوها وحَرَثُوها، ووُطِئَتْ حتى أَثاروها، 10. ومِحْراثُ النار: مِسْحَاتُها التي تُحَرَّك بها النار. 11. ومِحْراثُ الحَرْب: ما يُهَيِّجها. 12. وحَرَثَ الأَمْرَ: تَذَكَّره واهْتاجَ له؛ 13. والحَرْثُ: الزَّرْع. 14. والحَرَّاثُ: الزَّرَّاعُ. 15. والحَرْثُ: الكَسْبُ، 16. والحَرْثُ: كَسْبُ المال وجَمْعُه. 17. والمرأَةُ حَرْثُ الرجل أَي يكون وَلَدُه منها، 18. والحَرْثُ: الثَّوابُ والنَّصِيبُ. 19. الحارِثَ هو الكاسِبُ. 20. واحْتَرَثَ المالَ: كَسَبه؛ 21. والاحْتِراثُ كَسْبُ المال؛ 22. والحَرْثُ: العَمَلُ للدنيا والآخرة. 23. احْرُثْ لدُنْياك كأَنك تَعيش أَبداً، واعْمل لآخرتك كأَنك تَموتُ غَداً؛ أَي اعْمَلْ لدُنْياك، 24. حَرَثَ الرجلُ إِذا جَمَع بين أَربع نسوة. 25. وحَرَثَ إِذا اكْتَسَبَ
Sîgalar(10)
Mücavir kökler79 mücavir (98 toplam)
- زعم
2 ortak ayet · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
- وشي
1 ortak ayet · Alaca
- نصب
2 ortak ayet · Dikili taş demektir
- دنو
3 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- نعم
3 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
- نفش
1 ortak ayet · Didmek ve tiftmek demektir
- صرم
1 ortak ayet · Devşirenler
- قنطر
1 ortak ayet · Bir kantar malı
- نسو
2 ortak ayet · Kadınlar
- ثور
1 ortak ayet · Öküz demektir
- نسل
1 ortak ayet · Uçarak varma anlamında tüy, kanar demektir
- هلك
2 ortak ayet · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
Geçtiği ayetler(11)
… هَذِهِ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَثَلِ رِيحٍ فِيهَا صِرٌّ أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَكِنْ …
EkenekBu dünya hayatında onların sarfettikleri şeylerin durumu; kendilerine zulmeden bir kavmin ekinlerine isabet ederek mahveden kavurucu bir rüzgarın durumuna benzer. Allah onlara zulmetmedi, ama onlar; kendilerine zulmediyorlardı.
مَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ
EkenekKim, ahiret ekinini isterse; onun ekinini arttırırız. Kim de dünya ekinini isterse; ona da bundan veririz. Ancak onun ahirette bir nasibi yoktur.
مَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ
EkenekKim, ahiret ekinini isterse; onun ekinini arttırırız. Kim de dünya ekinini isterse; ona da bundan veririz. Ancak onun ahirette bir nasibi yoktur.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حرث |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | زرع, غرس, كسب |
| Zıt Kök | بور |
| Çekirdek Özet 1 | Toprağı yarma, sürme, tohum ekmeye elverişli hale getirme ve tohum atma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın geleceğe dönük bilinçli emek sarf ederek ürün ve karşılık beklediği üretim alanı veya ameli |
| Çekirdek Özet 3 | Çaba ile ürün arasındaki nedensellik bağı; hem dünyevi kazanç hem ahiret karşılığı için yapılan köklü yatırım |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel tarım faaliyeti sayıp insan emeğinin niyet, nesil ve ahiret hasadına uzanan üretken boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حر | Sürtünme, hareketlilik, hararet, yüzeyi açma ve kazıma ortak dinamiğini taşır; حرف, حرق, حرك köklerinde de görüldüğü üzere bir zemini etkileyip onda iz bırakma eylemidir. | ث | Çekirdeğin taşıdığı sürtme ve açma hareketine saçılma, serpilme ve tohumun yarık içine dağılması yönünü ekleyerek eylemi salt aşındırmadan planlı bir ekim ve üretim zeminine dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Bir alanı sınırlandırma, muhafaza altına alma ve dış etkenlerden koruyarak özel bir üretim sahası oluşturma. |
| ر | İnsan başı | Bilinç, başlangıç noktası, yönlendirici irade ve bir hedefe matuf ilk adımı atma. |
| ث | İşaret, sınır (türetme imge: diş / parçalama ve saçılma) | Erken alfabedeki ت imgesinin ses yoğunlaşmasıyla toprağın dişlenip yarılması, aralanması ve tohumun serpilmesi. |
| حرث | Bilinçli bir iradenin korunaklı bir alanı yarıp tohum saçarak geleceğe dönük bir mahsul hazırlığına girişmesi hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Toprağın sürülüp altüst edilmesi, tohum atılacak hale getirilmesi, tohumun toprağa bırakılması; ayrıca binek hayvanını yolculuk ve işle yorup zayıflatma. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Züheyr b. Ebî Sülmâ veya çağdaşlarının beyitlerinde savaşın insanları tüketmesi durumu tarlanın altüst edilmesine benzetilmiş, Lisânü'l-Arab ve el-Ayn'da geçen şahitte bir kurda hitaben söylenen ومن يحترث حرثي وحرثك يهزل mısraında kök, hem maişet arayışı hem de yıpratıcı emek anlamında kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Ateşi demir çubukla karıştırıp alevlendirmeye mahrûs veya mihrâs denilmiş; meşhur rivayette insanın fıtratındaki kesintisiz çaba ve kazanma arzusuna binaen en doğru isimlerin Hâris ve Hemmâm olduğu belirtilmiştir. |
Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Arapça حرث kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen ziraat, toprağı işleme ve kazanç sağlama semantik alanına aittir. Kökün Kuzey-Batı Sami sahasındaki fonetik karşılıklarında tarla sürme eylemi çoğunlukla ḥ-r-ṯ veya ḥ-r-š denkliğiyle temsil edilir. İbranicede חָרַשׁ (ḥāraš) fiili toprağı sürme, yarma ve aynı zamanda zanaatla metali/tahtayı işleme anlamını taşır. Fenike ve Ugarit metinlerinde de ziraat ve sabanla sürme bağlamında paralel formlar kayıtlıdır. Süryanicede ܚܪܰܬ (ḥrat) kökü kazıma, oyma ve çizme anlamıyla yüzeyde yarık açma eylemini korur. Arapçada kök, yalnızca toprağın fiziki olarak yarılmasını değil, aynı zamanda tohum atma (el-ilka), ürün bekleme ve bu süreçten doğan kazancı (el-kesb) kapsayacak biçimde genişlemiş, üretici emekten zihni ve nesli yatırıma kadar uzanan kapsamlı bir soyutlaşma kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Toprağı sürmek, tohum ekmek, kazanmak ve ateşi alevlendirmek | Fiziksel olarak bir zemini deşip altüst etme eyleminden sonuçta fayda umulan bilinçli çalışmaya (kesb) evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ḥāraš, Süryanice ḥrat, Ugaritçe ḥrt | Ortak Sami mirasında toprağı sürme, kazıma, zanaatla yarma anlamları düzenli ses denkliğiyle korunmaktadır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda benzer kazıma/yarma ses yansımaları | Belirgin ve kanıtlanmış doğrudan ödünçleme tespit edilmemiştir; ortak kök ailesi düzeyindedir. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حرث | Anlamlı | Sürmek, ekmek, kazanmak | Toprağı yarıp tohum atma ve emek sarf ederek ürün elde etme. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| حثر | Anlamlı | Tortu, çöp, kırıntı | Bir sıvının dibine çöken posa veya göz pınarında biriken çapak. | Hedef kökle zıt yönde; işlenmiş ürün değil atık/tortu bildirir; Kur'an'da geçmez. |
| رحث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| رثح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ثحر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ثرح | Anlamlı | Dağılmak, gevşemek | Bir şeyin katılığını kaybedip ayrışması veya az su kalması. | Dağılma yönüyle uzak semantik temas; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حرث | Merkez | Emek ve ürün alanı | Toprağı hazırlama, ekme ve bu süreçten hasılat/kazanç bekleme ameliyesi. | İnsanın gayretini ve yatırım yaptığı alanı kuşatır. |
| زرع | Komşu | Bitirme ve yetiştirme | زرع doğrudan tohumun çatlayıp neşvünema bulması ve bitirilmesi sürecidir; faili hakikatte Allah'tır. | حرث insanın fiiline, زرع ise biyolojik oluşa ve ilahi yaratmaya işaret eder. |
| غرس | Komşu | Dikim ve yerleştirme | غرس ağaç ve fidan gibi kalıcı unsurların toprağa sabitlenmesidir. | حرث daha çok tohum serpilen ve mevsimlik sürüm yapılan tarla ziraatini anlatır. |
| كسب | Komşu | İktisap ve emek | كسب her türlü kazanç arayışını içerirken حرث kazancın tohum atma ve bakım evrelerini barındırır. | حرث metaforik olarak geleceğe tohum yatırımı niteliğindeki amelleri vurgular. |
| بور | Zıt | Atıl kalma ve helak | بور ekilmemiş, işlenmemiş, ürün vermeyen ve telef olan zemin ya da emektir. | İşlenmiş ve verimli حرث alanının tam karşıtıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حرث | Toprağı sürme, ekme, kazanç ve ekin | Hem ziraat eylemini hem ürün veren tarlayı hem de manevi kazanç alanını kapsar. | Kesin |
| Latince | aratio, cultura, fructus | Çift sürme, toprağı işleme, ürün | Aratio salt sürme eylemini karşılarken cultura zihni ve nesli boyutu da kısmen içerir; ancak manevi amel boyutu dışarıda kalır. | Güçlü |
| İngilizce | tillage, cultivation, harvest/field | Tarım, ekip biçme, ekin alanı | Tillage fiziksel sürmeyi karşılar; cultivation zihni işlemeyi de kapsar fakat kökün barındırdığı niyet-hasat bağı eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | Ackerbau, Saatfeld, Erwerb | Tarla sürme, ekin tarlası, kazanç | Ackerbau teknik tarımı verirken manevi amellerin tohumlanması anlamını tam yansıtmaz. | Güçlü |
| Fransızca | labourage, culture, champ de semence | Toprağı sürme, tarım, tohum tarlası | Fiziksel eylemi ve alanı iyi ifade eder; ahiret yatırımı nüansını dolaylı metaforla taşır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Masdar / İsim (الْحَرْث / حَرْث) | Tarım arazisi, ekin tarlası, sürülmüş toprak | Toprağın işlenmesi, davarların ekin tarlasına yayılması veya tarımsal servetin korunması bağlamı (Bakara 2:71, Bakara 2:205, Enbiyâ 21:78, Kalem 68:22). |
| İzafetle mecaz (نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ) | Nesil yetiştirme mahalli, aile ocağı | İnsan neslinin devamı için tohumun ekildiği ve himaye edildiği meşru üretken alan (Bakara 2:223). |
| Metaforik / Amel ve Karşılık (حَرْثَ الْآخِرَةِ / حَرْثَ الدُّنْيَا) | Ahiret veya dünya için yapılan niyetli yatırım, amellerin hasılatı | İnsanın niyet ve gayretini yönelttiği nihai kazanç dairesi ve bunun karşılığı (Şûrâ 42:20). |
| Dünyevi servet ve meta (وَالْحَرْثِ) | Dünya hayatının çekici kılındığı ekonomik zenginlik unsurları | İnsana cazip gelen mal, mülk ve üretim araçları arasında tarımsal mülkiyet (Âl-i İmrân 3:14). |
| Temsili benzetme (أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ) | İnkârcıların boşa giden amelleri ve zayi olan infakları | Rüzgâr ve don vurmasıyla yok olan ekin örneği üzerinden sahte iyiliklerin heder oluşu (Âl-i İmrân 3:117). |
| Putperest adetleri / İktisadi tahsis (جَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ) | Müşriklerin ürünlerinden putlara ve Allah'a pay ayırmaları | Ekin ve hayvan paylaştırmasındaki hurafe ve sömürü düzeni (En'âm 6:136, En'âm 6:138). |
| Muzari Fiil (تَحْرُثُونَ) | Toprağı sürme ve tohum saçma eylemi | İnsanın tohumu atıp toprağı işleme fiili ile onu yeşerten ilahi kudret arasındaki fark (Vâkıa 56:63). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesb, fiil teorisi ve tevekkül | Vâkıa 56:63-64 çerçevesinde insanın tohumu atması (hars) ile bitkinin yaratılması (zer') arasındaki illiyet bağı ve kulun kesbi. | İnsan sebepleri yerine getirir; fail-i mutlak ve yaratıcı olan ise yalnızca Allah'tır. |
| Fıkıh | Ziraat ortaklıkları, mülkiyet, aile hukuku | Müzâraa ve mukâsemat akitleri; Bakara 2:223 bağlamında evlilik ilişkisinin meşruiyeti, fıtrata uygunluğu ve sınırları. | Üretkenlik, korunma, meşru zemin ve sorumluluk ilkeleri üzerinde yoğunlaşır. |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlili | Şûrâ 42:20'deki hars kavramının amellerin niyete göre semere vermesi ve ahiret bilinciyle ilişkilendirilmesi. | Dünyanın bir ekim yeri (mezraa), ahiretin ise nihai hasat mevsimi olduğu fikri. |
| Hadis | Amel, rızık ve gayret ahlakı | İnsanın yaratılışı gereği sürekli kazanma ve çaba içinde oluşu; Hâris isminin fıtrata mutabıklığı rivayetleri. | İnsanın amaçsız kalamayacağı, her an bir gaye için emek ürettiği vurgusu. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Amel ve niyet bütünlüğü | Ahiret yatırımı | Sevap ve rıza tohumları ekerek ebedi hasat hazırlığı yapma | Kişi dünyada neyi ekerse ahirette onun karşılığını biçer; niyet tarlayı, amel tohumu belirler. | Kesin |
| İlmi | Sebep-sonuç ve biyolojik süreçler | Ekolojik ve zirai bilgi birikimi | Toprağın işlenmesi, tohumun korunması ve bakım kuralları | Nedensellik kanunlarını keşfedip fıtrata müdahale etmeden ilahi sünnete uyum sağlama. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumun gıda güvenliği ve adalet | Üretim sahalarının ve neslin korunması | Ekin ve neslin ifsad edilmesini önleme, kamu düzenini sağlama | Yöneticinin temel görevi Bakara 2:205'te belirtilen hars ve nesil tahribatına engel olmaktır. | Kesin |
| İktisadi | Tarımsal üretim ve reel ekonomi | Emek-sermaye bileşimiyle değer üretimi | Toprağa emek katarak katma değer ve besin zinciri oluşturma | Rant veya faiz gibi havadan kazanç yerine doğrudan ter ve üretimle elde edilen meşru zenginlik. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Girdinin belirli bir dönüşüm fonksiyonundan geçerek çıktıyı üretmesi (Fonksiyonel Operatör ve İntegrasyon) | Toprak bir dönüşüm ortamıdır; atılan tohum girdi (), zaman ve tabiat kanunları operatör (), hasat edilen ürün ise çıktıdır (). Süreç kesikli değil, zamana yayılan bir birikimdir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Beşeri sermaye yatırımı ve kurumsal sürdürülebilirlik | Bir toplumun geleceğine yaptığı eğitim, hukuk ve nesil yatırımı; bugünkü fedakârlıkların uzun vadede toplumsal refaha ve medeniyete dönüşmesi dinamiği. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca geleneksel sabanla çift sürmeye veya kadın-erkek ilişkisinde indirgemeci biyolojik bir yaklaşıma sıkıştırmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; insanın zaman, emek, niyet ve biyolojik varlığını bir araya getirerek hem dünya maişetini hem nesil emniyetini hem de ebedi akıbetini inşa ettiği çok katmanlı üretim alanıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara 2:223 ayetini kaba bir mülkiyet veya tahakküm ilişkisi sanmak; Şûrâ 42:20'deki derin varoluşsal amel yatırımı ufkunu sıradan bir ahlaki tavsiyeye indirgemek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın amel, emek, niyet ve karşılık dengesini tabiat ayetleriyle nasıl birleştirdiğini gösterir. İnsanın dünyadaki konumunu bir "çiftçi/üretici", hayatı "ekim alanı", ahireti ise "hasat mevsimi" olarak kodlayarak varoluşu amaçlı kılar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İktisadi adalet ve münafık karakterinin yıkıcılığını anlatan ayetlerde (Bakara 2:205), aile ahlakı ve neslin korunmasında (Bakara 2:223), niyetin amellere etkisinde (Şûrâ 42:20) ve yaratılış delillerinde (Vâkıa 56:63-64). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çabasız bir kadercilik anlayışını yıkar; insanın ekmediği tarladan mahsul bekleyemeyeceğini, sebeplere sarılmanın (hars) ilahi iradeyle (zar') çatışmadığını, bilakis onun tecellisine zemin hazırladığını ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamToprağı yarıp tohum ekmek, bakımını üstlenmek ve bu zahmetli ameliyeyle mahsul ve maişet elde etmek.
- Soyut anlamBir hedefe yönelik bilinçli emek sarf etmek, geleceğe tohum niteliğinde ameller bırakmak ve ebedi karşılığı beklemek.
- Sistematik karşılıkİnsanın niyet () ve gayretini () uygun bir zemine () yatırmasıyla başlayan, zaman () ve ilahi kanunların () işlemesiyle hasılata () dönüşen nedensellik bağı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde elde edilen nihai hasılatı ve karşılığı; zamana bağlı olarak harcanan insan emeği ve sürüm ameliyesini; tohumun bırakıldığı zemini (tarla, toplum, aile, dünya); büyüme ve varoluşu sağlayan ilahi fıtrat ve sünnetullah katsayısını; hasada kadar geçen vadeyi; amelin ruhu olan niyeti; ise niyetin niteliğine göre ahiret veya dünya katındaki bereket ve karşılık çarpanını temsil eder. İnsan girdisini sağlar, ise ürünü var eder.