حرث
ح - ر - ث
KÖK- 14 geçiş
- 11 ayet
- 10 sîga
- 13 sözlük
Hars ekin demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hars ekin demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR378 harfباب الحاء والثاء والراء معهما
ح ر ث يستعمل فقط
حرث:
الاحتِراث من الزَّرْع، ومن كَسْب المال، قال:
ومن يَحْتَرِثْ حَرْثي وحَرْثَك يُهْزَلِ
والإِحْراثُ: هَزُلْ الخَيْل، يقال: أَحْرَثْنا الخيل، وحرثناها لغة.
والمِحراث من الحديد كهَيْئة المِسْحاة تُحَرَّكُ بها النّارُ، ومِحراثُ الحربِ: ما يُهيِّجها، قال رؤبة:
وَلَّوا ومِحْراث الوَغَى عنيفُ
والحَرْث: قَذْفُك الحَبَّ في الأرض.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR332 harfالحَرْثُ: كسب المال وجمعُه. وفي الحديث: "احْرُثُ لدُنياك كأنّك تعيش أبداً". وأبو الحارث: كنية الأسد. والحَرْثُ: الزرع. والحَرَّاُ: الزَرَّاعُ. وقد حَرَثَ واحترث. ويقال احْرُثِ القرآنَ، أي ادْرُسْهُ. وحَرَثْتُ الناقة وأحرثتها، أي سِرْتُ عليها حتَّى هُزِلَتْ. وحَرَثْتُ النار: حَرَّكْتُها. والمِحْراثُ: ما تُحَرِّكُ به نارَ التَنُّور.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.494 harfح ث ر
حرث ، حثر
استعمل من وجوهه : حرث ، حثر .
حرث : قال الليث : الْحَرْثُ : قَذفُكَ الحَبُّ في الأرض لازْدِرَاعٍ ، وقال : الاحتراثُ من كَسْبِ المال ، وقال الشاعرُ يُخَاطبُ ذِئباً .
ومن يَحْتَرِثْ حَرْثِي وحَرْثَكَ يُهْزَلِ
أبو عُبَيد عن أبي عُبَيْدَةَ قال : حَرَثتُ النَّاقَة وأَحْرَثتُها ، إذا سِرت عليها حتى تُهْزَلَ ، ونحوَ ذلك قال اللّيْثُ .
ابنُ بُزُرْج : أرضٌ مَحْرُوثةٌ ومُحْرَثَةٌ : وطِئَهَا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR17.928 harf(باب الحاء والراء وما يثلثهما)
(حرز) الحاء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو من الحِفْظ والتَّحفظ يقال حَرَزْتُه([1]) واحترزَ هو، أي تحفَّظَ. وناسٌ يذهبون إلى أنّ هذه الزّاءَ مبدلةٌ مِن سين، وأنَّ الأصل الحَرْس وهو وجهٌ. وفي الكتاب الذي للخليل أنّ الحَرَزَ جَوْز محكوكٌ يُلعَب به، والجمع أحْراز. قلنا: وهذا شيءٌ لا يعرَّج عليه ولا مَعْنَى له.
(حرس) الحاء والراء والسين أصلان: أحدهما الحِفْظ والآخر
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.728 harf- الحرث: إلقاء البذر في الأرض وتهيؤها للزرع، ويسمى المحروث حرثا، قال الله تعالى: ﴿أن اغدوا على حرثكم إن كنتم صارمين﴾ [القلم/22]، وتصور منه معنى العمارة التي تحصل عنه في قوله تعالى: ﴿من كان يريد حرث الآخرة نزد له في حرثه، ومن كان يريد حرث الدنيا نؤته منها وما له في الآخرة من نصيب﴾ [الشورى/20]، وقد ذكرت في (مكارم الشريعة) كون الدنيا محرثا للناس، وكونهم حراثا فيها وكيفية حرثهم (انظر باب تفاوت أحوال
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR423 harfح ر ث
ومن المجاز: حرثت الخيل الأرض: داستها حتى صارت كالمحروثة.
كما قال: وبلد تحسبه محروثاً لا يجد الداعـي بـه مغيثـاً يعني وطئته الخيل حتى صار كذلك.
وحرث والناقة وأحرثها: هزلها بالسير.
وحرث النار بالمحـراث: حرّكهـا.
وحـرث عنقـه بالسكيـن: قطعهـا.
واحـرث لآخرتك: اعمل لها.
وحرثت القرآن: أطلت دراسته وتدبره.
وكيف حرثك أي امرأتك.
قال: إذا أكل الجراد حروث قوم
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.588 harfالحَرْثُ والحِراثَةُ: العَمل في الأَرض زَرْعاً كان أَو غَرْساً، وقد يكون الحَرْثُ نفسَ الزَّرْع، وبه فَسَّر الزجاجُ قوله تعالى: أَصابت حَرْثَ قوم ظَلَمُوا أَنْفُسَهم فأَهْلَكَتْه. حَرَثَ يَحْرُثُ حَرْثاً. الأَزهري: الحَرْثُ قَذْفُكَ الحَبَّ في الأَرض لازْدِراعٍ، والحَرْثُ: الزَّرْع. والحَرَّاثُ: الزَّرَّاعُ. وقد حَرَث واحـْتَرثَ، مثل زَرَعَ وازْدَرَع. والحَرْثُ: الكَسْبُ، والفعلُ كالفعل، والمصدر
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR507 harf* ح ر ث * * الحَرْثُ * كسب المال وجمعه * أحْراثٌ * وبابه نصر وفي الحديث ﴿اُحرثُ لدنياك كأنك تعيش أبدا﴾ قلت تمام الحديث ﴿واعمل لآخرتك كأنك تموت غدا﴾ كذا نقله الفارابي في الديوان و * الحَرْثُ * أيضا الزرع وبابه نصر وكتب و * الحَرَّاثُ * الزرّاعُ وقد * حَرَثَ * و * احْتَرَثَ * مثل زرع وازدرع ويقال احرث القرآن أي ادرسه وبابه نصر قلت قال الأزهري قال الفرّاء * حَرَثْتُ * القرآن إذا أطلت دراسته
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.001 harfالحرث: الكسب ، كالاحتراث، وفي الحديث أصدق الأسماء الحارث ؛ لأن الحارث هو الكاسب، واحتراث المال كسبه، والإنسان لا يخلو من الكسب طبعا واختيارا. قال الأزهري: والاحتراث: كسب المال، والحرث العمل للدنيا والآخرة، وفي الحديث احرث لدنياك كأنك تعيش أبدا، واعمل لآخرتك كأنك تموت غدا . وفي الأساس: ومن المجاز: احرث لآخرتك، أي اعمل لها. وقد أطال فيه الهروى في الغريبين، والأزهري في التهذيب، ونقله على طوله
الحرث: الكسب ، كالاحتراث، وفي الحديث أصدق الأسماء الحارث ؛ لأن الحارث هو الكاسب، واحتراث المال كسبه، والإنسان لا يخلو من الكسب طبعا واختيارا. قال الأزهري: والاحتراث: كسب المال، والحرث العمل للدنيا والآخرة، وفي الحديث احرث لدنياك كأنك تعيش أبدا، واعمل لآخرتك كأنك تموت غدا . وفي الأساس: ومن المجاز: احرث لآخرتك، أي اعمل لها. وقد أطال فيه الهروى في الغريبين، والأزهري في التهذيب، ونقله على طوله ابن منظور في لسانه. الحرث :جمع المال وكسبه. وحرث، إذا اكتسب لعياله واجتهد لهم، يقال: هو يحرث لعياله، ويحترث، أي يكتسب، وفي التنزيل العزيز ومن كان يريد حرث الدنيا أي كسبها. الحرث :الجمع بين أربع نسوة ، عن أبي عمرو، وقد حرث كسمع. الحرث :النكاح بالمبالغة ونص ابن الأعرابي: الجماع الكثير، وقد حرثها إذا جامعها جاهدا مبالغا، وأنشد المبرد: إذا أكل الجراد حروث قوم فحرثي همه أكل الجراد
الحرث :المحجة المكدودة بالحوافر ، لكثرة السير عليها. الحرث :أصل جردان الحمار ، وهو نص عبارة الأزهري في التهذيب، وغير واحد من الأئمة، والجردان، بالضم: قضيب كل ذي حافر، فلا يلتفت إلى قول شيخنا: هو من إغرابه على الناس. من المجاز: الحرث :السير على الظهر حتى يهزل ، قال ابن الأعرابي: حرث الإبل والخيل وأحراثها: إذا سار عليها حتى تهزل، وفي حديث معاوية أنه قال للأنصار: ما فعلت نواضحكم? قالوا: أحرثناها يوم بدر أي أهزلناها، يقال: حرثت الدابة وأحرثتها، أي أهزلتها. الحرث، والحراثة: العمل في الأرض زرعا كان أو غرسا. وقد يكون الحرث نفس الزرع وبه فسر الزجاج قوله تعالى أصابت حرث قوم ظلموا أنفسهم فأهلكته حرث يحرث حرثا، وفي التهذيب: لحرث: قذفك الحب في الأرض للازدراع، والحراث: الزراع، وقد حرث، واحترث، مثل: زرع، وازدرع. من المجاز: الحرث :تحريك النار وإشعالها بالمحراث. من المجاز: الحرث :التفتيش. ظاهر كلامه الإطلاق، يقال: حرث إذا فتش، وفي كلام بعض الأئمة: الحرث: تفتيش الكتاب وتدبره. الحرث :التفقه ، يقال: حرث، إذا تفقه، ويقال: احرث القرآن، أي ادرسه، وهو مجاز، وحرثت القرآن أحرثه، إذا أطلت دراسته وتدبرته، وفي حديث عبد الله احرثوا هذا القرآن أي فتشوه وثوروه، وفي بعض النسخ: النفقة، بالنون، وهو خطأ. الحرث: تهيئة الحراث، كسحاب : اسم لفرضة ، بالضم، تكون في طرف القوس يقع فيها الوتر، وهي الحرثة، بالضم، أيضا والجمع حرث. قال الأزهري: والزندة تحرث ثم تكظر بعد الحرث، فهو حرث ما لم ينفذ، فإذا أنفذ فهو كظر. و فعل الكل مما تقدم يحرث بالكسر ويحرث بالضم، إلا حرث، بمعنى جمع بين أربع نسوة، فقد ضبطه أبو عمرو كسمع، وكذا حرث إذا تفقه وفتش، فقد ضبط الصاغاني إياهما كسمع، فتأمل. وبنو حارثة: قبيلة من الأوس. والحارثيون منهم جماعة كثيرون من الصحابة، وغيرهم. وذو حرث، كزفر: ابن حجر ، بالضم فسكون هو ابن الحارث الرعيني الحميري جاهلي من أهل بيت الملك، نقله الصاغاني. وكزبير: اسم وكأمير: محمد بن أحمد بن حريث البخاري المحدث أبو عبد الله، حدث عنه محمد بن عيسى الطرسوسى. وحرثان بالضم: اسم وهو حرثان ابن قيس بن مرة بن كعب بن غنم بن دودان بن أسد بن خزيمة، منهم عكاشة بن محصن بن حرثان. والحارث: الأسد قال شيخنا: هو علم جنس عليه، وهذا غريب، كأبي الحارث كنيته، وهو الأشهر، وعليه اقتصر الجوهري، وابن منظور، وسيأتي لذلك المزيد في ح ف ص. الحارث :قلة جبل بحوران ، هكذا في النسخ التي بأيدينا، والصواب- على ما في الصحاح وغيره- قلة من قلل الجولان وهو جبل بالشام في قول النابغة الذبياني، يرثى النعمان بن المنذر: بكى حارث الجولان من فقد ربه وحوران منه خائف متضـائل قال ابن منظور: قوله: من فقد ربه، يعني به النعمان، قال ابن بري: وقوله: وحوران منه خائف، كقول جرير: لما أتى خبر الزبير تواضعت سور المدينة والجبال الخشع
الحارث: اسم، قال سيبويه: قال الخليل: إن الذين قالوا الحارث إنما أرادوا أن يجعلوا الرجل هو الشيء بعينه، ولم يجعلوه سمى به، ولكنهم جعلوه كأنه وصف له غلب عليه، قال: ومن قال: حارث- بغير ألف ولام- فهو يجريه مجرى زيد، قال ابن جنى: إنما تعرف الحارث ونحوه من الأوصاف الغالبة بالوضع دون اللام، وإنما أقرت اللام فيها بعد النقل وكونها أعلاما، مراعاة لمذهب الوصف فيها قبل النقل وجمع الأول: الحرث والحراث، وجمع حارث: حرث وحوارث، قال سيبويه: ومن قال حارث، قال في جمعه: حوارث، حيث كان اسما خاصا كزيد. الحارثان : الحارث بن ظالم ابن جذيمة ، بالجيم، هكذا المعروف عند أهل اللغة، ووقع في بعض نسخ الصحاح مضبوطا بالحاء المهملة، وذكره أيضا في فصل ح ذ م، فقال حذيمة بن يربوع، والمعروف عند أهل النسب جذيمة بالجيم، وهو ابن يربوع بن غيظ بن مرة الحارث بن عوف بن أبي حارثة: ابن مرة بن نشبة بن غيظ بن مرة، صاحب الحمالة. والحارثان- في باهلة-: الحارث بن قتيبة، و الحارث بن سهم ابن عمرو ابن ثعلبة بن غنم بن قتيبة. وسموا حارثة، وحويرثا، وحريثا كزبير، وحريثا، كأمير وحرثان بالضم ، وقد تقدم، فهو تكرار وحراثا، ككتان ومحرثا، كمحدث ومحارثا، كمقاتل. محرثا كمحمد ، قال ابن الأعرابي: هو اسم جد صفوان بن أمية بن محرث، صفوان بن أمية بن محرث، وصفوان هذا أحد حكام كنانة. والحرثة- بالضم-: ما بين منتهى الكمرة ومجرى الختان . والحرثة أيضا: المنبت، عن ثعلب. وعن الأزهري: الحرثة عرق في أصل أداف الرجل. والحراث، ككتاب: سهم لم يتم بريه ، وذلك قبل أن يراش. الحراث : سنخ - بالكسر- النصل . وعبارة ابن سيده: الحراث مجرى الوتر في القوس، و ج أحرثة كغطاء وأغطية. في حديث بدر اخرجوا إلى معايشكم وحرائثكم . الحرائث: المكاسب ، من الاحتراث والاكتساب و الواحد حريثة . قال الخطابي: الحرائث هي: الإبل المنضاة ، قال: وأصله في الخيل إذا هزلت، فاستعير للإبل، قال: وإنما يقال في الإبل: أحرفناها، بالفاء، يقال: ناقة حرف، أي هزيلة، ويروى حرائبكم - بالحاء والباء الموحدة- جمع حريبة وهو مال الرجل الذي يقوم بأمره، وقد تقدم، والمعروف بالثاء. حرث كصرد: أرض باليمن وذو حرث أيضا: حميري : وقد تقدم قريبا، فهو تكرار. من المجاز: حرث النار بالمحراث: حركها، المحرث كمنبر والمحراث كمحراب :ما أي خشبة تحرك به النار في التنور، والحرث: إشعال النار، على ما تقدم. ومحراث النار: مسحاتها التي تحرك بها النار. والحارثية: ع، م أي موضع معروف ببغداد بالجانب الغربي منها. منها الإمام المحدث قاضي القضاة سعد الدين أبو محمد مسعود بن أحمد بن مسعود بن زيد بن عباس الحارثي الحنبلي البغدادي قاضي القضاة بمصر، سمع من الأخوين: أبي الفرج عبد اللطيف وعبد العزيز، ابني عبد المنعم الحراني، وابن علاق، وابن عزون، وأبي الطاهر محمد بن مرتضى الحارثي، وغيرهم، حدث عنه السبكي، وذكره في معجم شيوخه، توفي سنة 711 بمصر وهو ابن الحارث ابن مالك بن عبدان ، بالعين المهملة والموحدة، وفي بعض النسخ غيدان، بالغين
المعجمة والتحتية. وقولهم: بلحارث، لبنى الحارث ابن كعب، من شواذ التخفيف ؛ لأن النون واللام قريبا المخرج، فلما لم يمكنهم الإدغام؛ لسكون اللام، حذفوا النون، كما قالوا: مست وظلت وكذلك يفعلون في كل: وفي نسخة: بكل قبيلة تظهر فيها لام المعرفة مثل: بلعنبر وبلهجيم، فأما إذا لم تظهر اللام، فلا يكون ذلك. وأبو الحويرث وهو المعروف ويقال: أبو الحويرثة - وهو قول شعبة- :عبد الرحمن بن معاوية ابن الحويرث الأنصاري الزرقي المدني محدث مشهور بكنيته، صدوق سيىء الحفظ، رمى بالإرجاء، مات سنة ثلاثين، وقيل: بعدها، أخرج له أبو داوود والنسائي. والتحتية. وقولهم: بلحارث، لبنى الحارث ابن كعب، من شواذ التخفيف ؛ لأن النون واللام قريبا المخرج، فلما لم يمكنهم الإدغام؛ لسكون اللام، حذفوا النون، كما قالوا: مست وظلت وكذلك يفعلون في كل: وفي نسخة: بكل قبيلة تظهر فيها لام المعرفة مثل: بلعنبر وبلهجيم، فأما إذا لم تظهر اللام، فلا يكون ذلك. وأبو الحويرث وهو المعروف ويقال: أبو الحويرثة - وهو قول شعبة- :عبد الرحمن بن معاوية ابن الحويرث الأنصاري الزرقي المدني محدث مشهور بكنيته، صدوق سيىء الحفظ، رمى بالإرجاء، مات سنة ثلاثين، وقيل: بعدها، أخرج له أبو داوود والنسائي. ومما يستدرك عليه: كيف حرثك، أي المرأة، وهو مجاز، والمرأة حرث الرجل، أي يكون ولده منها، كأنه يحرث ليزرع، وفي التنزيل العزيز نساؤكم حرث لكم فأتوا حرثكم أني شئتم قال الزجاج: زعم أبو عبيد أنه كناية. والحرث: متاع الدنيا. والحرث: الثواب والنصيب، وفي التنزيل العزيز من كان يريد حرث الآخرة نزد له في حرثه . وحرث الأمر: تذكره واهتاج له، قال رؤبة: والقول منسي إذا لم يحرث والحرثة- بفتح فكسر-: بطن من غافق، منهم أبو محمد لبيب ابن عبد المؤمن ابن لبيب الفرضي، كان من الخوارج. ومحراث الحرب: ما يهيجها. وأبو علي الحسن بن أحمد بن محارث المحارثي، شيخ لأبي سعد الماليني، هكذا ضبطه الحافظ. والحارث الحراب، في ح ر ب. والحراث: الكثير الأكل، عن ابن الأعرابي. وفي التهذيب: أرض محروثة ومحرثة: وطئها الناس حتى أحرثوها وحرثوها، ووطئت حتى أثاروها. وفي الحديث: وعليه خميصة حريثية قال ابن الأثير: هكذا جاء في بعض طرق البخاري ومسلم، قيل: هي منسوبة إلى حريث، رجل من قضاعة، قال: والمعروف جونية، وهو مذكور في موضعه، والله أعلم. وحرث عنفقته بالسكين: قطعها، وهو مجاز، وفي بعض نسخ الأساس: عنقه وعمر بن حبيب بن حماسة بن حويرثة الخطمي: جد أبي جعفر. وبني حريث، كزبير، قرية بمصر.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.611 harfحَرَثَ
1 حَرَثَ حرث , aor. حَرُثَ (S, Msb, K) and حَرِثَ , (K,) inf. n. حَرْثٌ, (S, A, Msb, K,) He gained, acquired, or earned, (S, A, K,) wealth; (S;) as also ↓ احترث: (Az, TA:) he collected wealth. (S, A, Msb, K.) ― -b2- He sought, sought after, or sought to gain, sustenance; and laboured diligently; لِعِيَالِهِ for his family; as also ↓ احترث: (TA:) he worked, or laboured, for the goods of the
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR735 harfحَرَثَ
حَرَثَ I , U ( n. ac. حَرْث 1 ),
a. Tilled, cultivated ( ground ).
b. Acquired, gained ( wealth ).
c. Studied.
d. Stirred, poked ( fire ).
حَرَّثَ
حَرَّثَ II ,
a. Tilled, ploughed ( ground ).
b. Stranded, ran aground ( ship ).
اِحْتَرَثَ
اِحْتَرَثَ VIII ,
a. see 1 (b) .
حَرْث
حَرْث 1 , ( pl. حُرُوْث 27 ),
a. Agriculture, husbandry; tillage.
b. Ploughed field, arable land.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok28.576 harfحرث
حَرَثَ - يَحْرُثُ - حَرْث
حَرَثَ - يَحْرُثُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أرضاً: يشتل ويغرس نبتاً ويستنبته فيه: يثيره ويقلبه وينكته بإدخال شيء صلب فيه ثم يدخل ويغرس ويشتل فيه نبتة أوحباً أو زرعاً أو أجنة لاستنباتها
حَرْث - الحرث: على وزن " فـَعـْل: "اسم فعل "حَرَثَ - يَحْرُثُ ": وهو أيضاً ما يكون بفعل " حَرَثَ - يَحْرُثُ ": اسم مكان أو
Sîgalar(10)
Mücavir kökler79 mücavir (98 toplam)
- زعم
2 ortak ayet · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
- وشي
1 ortak ayet · Alaca
- نصب
2 ortak ayet · Dikili taş demektir
- دنو
3 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- نعم
3 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
- نفش
1 ortak ayet · Didmek ve tiftmek demektir
- صرم
1 ortak ayet · Devşirenler
- قنطر
1 ortak ayet · Bir kantar malı
- نسو
2 ortak ayet · Kadınlar
- ثور
1 ortak ayet · Öküz demektir
- نسل
1 ortak ayet · Uçarak varma anlamında tüy, kanar demektir
- هلك
2 ortak ayet · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
Geçtiği ayetler(11)
… هَذِهِ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَثَلِ رِيحٍ فِيهَا صِرٌّ أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَكِنْ …
EkenekBu dünya hayatında onların sarfettikleri şeylerin durumu; kendilerine zulmeden bir kavmin ekinlerine isabet ederek mahveden kavurucu bir rüzgarın durumuna benzer. Allah onlara zulmetmedi, ama onlar; kendilerine zulmediyorlardı.
مَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ
EkenekKim, ahiret ekinini isterse; onun ekinini arttırırız. Kim de dünya ekinini isterse; ona da bundan veririz. Ancak onun ahirette bir nasibi yoktur.
مَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ
EkenekKim, ahiret ekinini isterse; onun ekinini arttırırız. Kim de dünya ekinini isterse; ona da bundan veririz. Ancak onun ahirette bir nasibi yoktur.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حرث |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | زرع, غرس, كسب |
| Zıt Kök | بور |
| Çekirdek Özet 1 | Toprağı yarma, sürme, tohum ekmeye elverişli hale getirme ve tohum atma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın geleceğe dönük bilinçli emek sarf ederek ürün ve karşılık beklediği üretim alanı veya ameli |
| Çekirdek Özet 3 | Çaba ile ürün arasındaki nedensellik bağı; hem dünyevi kazanç hem ahiret karşılığı için yapılan köklü yatırım |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel tarım faaliyeti sayıp insan emeğinin niyet, nesil ve ahiret hasadına uzanan üretken boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حر | Sürtünme, hareketlilik, hararet, yüzeyi açma ve kazıma ortak dinamiğini taşır; حرف, حرق, حرك köklerinde de görüldüğü üzere bir zemini etkileyip onda iz bırakma eylemidir. | ث | Çekirdeğin taşıdığı sürtme ve açma hareketine saçılma, serpilme ve tohumun yarık içine dağılması yönünü ekleyerek eylemi salt aşındırmadan planlı bir ekim ve üretim zeminine dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Bir alanı sınırlandırma, muhafaza altına alma ve dış etkenlerden koruyarak özel bir üretim sahası oluşturma. |
| ر | İnsan başı | Bilinç, başlangıç noktası, yönlendirici irade ve bir hedefe matuf ilk adımı atma. |
| ث | İşaret, sınır (türetme imge: diş / parçalama ve saçılma) | Erken alfabedeki ت imgesinin ses yoğunlaşmasıyla toprağın dişlenip yarılması, aralanması ve tohumun serpilmesi. |
| حرث | Bilinçli bir iradenin korunaklı bir alanı yarıp tohum saçarak geleceğe dönük bir mahsul hazırlığına girişmesi hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Toprağın sürülüp altüst edilmesi, tohum atılacak hale getirilmesi, tohumun toprağa bırakılması; ayrıca binek hayvanını yolculuk ve işle yorup zayıflatma. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Züheyr b. Ebî Sülmâ veya çağdaşlarının beyitlerinde savaşın insanları tüketmesi durumu tarlanın altüst edilmesine benzetilmiş, Lisânü'l-Arab ve el-Ayn'da geçen şahitte bir kurda hitaben söylenen ومن يحترث حرثي وحرثك يهزل mısraında kök, hem maişet arayışı hem de yıpratıcı emek anlamında kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Ateşi demir çubukla karıştırıp alevlendirmeye mahrûs veya mihrâs denilmiş; meşhur rivayette insanın fıtratındaki kesintisiz çaba ve kazanma arzusuna binaen en doğru isimlerin Hâris ve Hemmâm olduğu belirtilmiştir. |
Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Arapça حرث kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen ziraat, toprağı işleme ve kazanç sağlama semantik alanına aittir. Kökün Kuzey-Batı Sami sahasındaki fonetik karşılıklarında tarla sürme eylemi çoğunlukla ḥ-r-ṯ veya ḥ-r-š denkliğiyle temsil edilir. İbranicede חָרַשׁ (ḥāraš) fiili toprağı sürme, yarma ve aynı zamanda zanaatla metali/tahtayı işleme anlamını taşır. Fenike ve Ugarit metinlerinde de ziraat ve sabanla sürme bağlamında paralel formlar kayıtlıdır. Süryanicede ܚܪܰܬ (ḥrat) kökü kazıma, oyma ve çizme anlamıyla yüzeyde yarık açma eylemini korur. Arapçada kök, yalnızca toprağın fiziki olarak yarılmasını değil, aynı zamanda tohum atma (el-ilka), ürün bekleme ve bu süreçten doğan kazancı (el-kesb) kapsayacak biçimde genişlemiş, üretici emekten zihni ve nesli yatırıma kadar uzanan kapsamlı bir soyutlaşma kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Toprağı sürmek, tohum ekmek, kazanmak ve ateşi alevlendirmek | Fiziksel olarak bir zemini deşip altüst etme eyleminden sonuçta fayda umulan bilinçli çalışmaya (kesb) evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ḥāraš, Süryanice ḥrat, Ugaritçe ḥrt | Ortak Sami mirasında toprağı sürme, kazıma, zanaatla yarma anlamları düzenli ses denkliğiyle korunmaktadır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda benzer kazıma/yarma ses yansımaları | Belirgin ve kanıtlanmış doğrudan ödünçleme tespit edilmemiştir; ortak kök ailesi düzeyindedir. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حرث | Anlamlı | Sürmek, ekmek, kazanmak | Toprağı yarıp tohum atma ve emek sarf ederek ürün elde etme. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| حثر | Anlamlı | Tortu, çöp, kırıntı | Bir sıvının dibine çöken posa veya göz pınarında biriken çapak. | Hedef kökle zıt yönde; işlenmiş ürün değil atık/tortu bildirir; Kur'an'da geçmez. |
| رحث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| رثح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ثحر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ثرح | Anlamlı | Dağılmak, gevşemek | Bir şeyin katılığını kaybedip ayrışması veya az su kalması. | Dağılma yönüyle uzak semantik temas; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حرث | Merkez | Emek ve ürün alanı | Toprağı hazırlama, ekme ve bu süreçten hasılat/kazanç bekleme ameliyesi. | İnsanın gayretini ve yatırım yaptığı alanı kuşatır. |
| زرع | Komşu | Bitirme ve yetiştirme | زرع doğrudan tohumun çatlayıp neşvünema bulması ve bitirilmesi sürecidir; faili hakikatte Allah'tır. | حرث insanın fiiline, زرع ise biyolojik oluşa ve ilahi yaratmaya işaret eder. |
| غرس | Komşu | Dikim ve yerleştirme | غرس ağaç ve fidan gibi kalıcı unsurların toprağa sabitlenmesidir. | حرث daha çok tohum serpilen ve mevsimlik sürüm yapılan tarla ziraatini anlatır. |
| كسب | Komşu | İktisap ve emek | كسب her türlü kazanç arayışını içerirken حرث kazancın tohum atma ve bakım evrelerini barındırır. | حرث metaforik olarak geleceğe tohum yatırımı niteliğindeki amelleri vurgular. |
| بور | Zıt | Atıl kalma ve helak | بور ekilmemiş, işlenmemiş, ürün vermeyen ve telef olan zemin ya da emektir. | İşlenmiş ve verimli حرث alanının tam karşıtıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حرث | Toprağı sürme, ekme, kazanç ve ekin | Hem ziraat eylemini hem ürün veren tarlayı hem de manevi kazanç alanını kapsar. | Kesin |
| Latince | aratio, cultura, fructus | Çift sürme, toprağı işleme, ürün | Aratio salt sürme eylemini karşılarken cultura zihni ve nesli boyutu da kısmen içerir; ancak manevi amel boyutu dışarıda kalır. | Güçlü |
| İngilizce | tillage, cultivation, harvest/field | Tarım, ekip biçme, ekin alanı | Tillage fiziksel sürmeyi karşılar; cultivation zihni işlemeyi de kapsar fakat kökün barındırdığı niyet-hasat bağı eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | Ackerbau, Saatfeld, Erwerb | Tarla sürme, ekin tarlası, kazanç | Ackerbau teknik tarımı verirken manevi amellerin tohumlanması anlamını tam yansıtmaz. | Güçlü |
| Fransızca | labourage, culture, champ de semence | Toprağı sürme, tarım, tohum tarlası | Fiziksel eylemi ve alanı iyi ifade eder; ahiret yatırımı nüansını dolaylı metaforla taşır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Masdar / İsim (الْحَرْث / حَرْث) | Tarım arazisi, ekin tarlası, sürülmüş toprak | Toprağın işlenmesi, davarların ekin tarlasına yayılması veya tarımsal servetin korunması bağlamı (Bakara 2:71, Bakara 2:205, Enbiyâ 21:78, Kalem 68:22). |
| İzafetle mecaz (نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ) | Nesil yetiştirme mahalli, aile ocağı | İnsan neslinin devamı için tohumun ekildiği ve himaye edildiği meşru üretken alan (Bakara 2:223). |
| Metaforik / Amel ve Karşılık (حَرْثَ الْآخِرَةِ / حَرْثَ الدُّنْيَا) | Ahiret veya dünya için yapılan niyetli yatırım, amellerin hasılatı | İnsanın niyet ve gayretini yönelttiği nihai kazanç dairesi ve bunun karşılığı (Şûrâ 42:20). |
| Dünyevi servet ve meta (وَالْحَرْثِ) | Dünya hayatının çekici kılındığı ekonomik zenginlik unsurları | İnsana cazip gelen mal, mülk ve üretim araçları arasında tarımsal mülkiyet (Âl-i İmrân 3:14). |
| Temsili benzetme (أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ) | İnkârcıların boşa giden amelleri ve zayi olan infakları | Rüzgâr ve don vurmasıyla yok olan ekin örneği üzerinden sahte iyiliklerin heder oluşu (Âl-i İmrân 3:117). |
| Putperest adetleri / İktisadi tahsis (جَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ) | Müşriklerin ürünlerinden putlara ve Allah'a pay ayırmaları | Ekin ve hayvan paylaştırmasındaki hurafe ve sömürü düzeni (En'âm 6:136, En'âm 6:138). |
| Muzari Fiil (تَحْرُثُونَ) | Toprağı sürme ve tohum saçma eylemi | İnsanın tohumu atıp toprağı işleme fiili ile onu yeşerten ilahi kudret arasındaki fark (Vâkıa 56:63). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesb, fiil teorisi ve tevekkül | Vâkıa 56:63-64 çerçevesinde insanın tohumu atması (hars) ile bitkinin yaratılması (zer') arasındaki illiyet bağı ve kulun kesbi. | İnsan sebepleri yerine getirir; fail-i mutlak ve yaratıcı olan ise yalnızca Allah'tır. |
| Fıkıh | Ziraat ortaklıkları, mülkiyet, aile hukuku | Müzâraa ve mukâsemat akitleri; Bakara 2:223 bağlamında evlilik ilişkisinin meşruiyeti, fıtrata uygunluğu ve sınırları. | Üretkenlik, korunma, meşru zemin ve sorumluluk ilkeleri üzerinde yoğunlaşır. |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlili | Şûrâ 42:20'deki hars kavramının amellerin niyete göre semere vermesi ve ahiret bilinciyle ilişkilendirilmesi. | Dünyanın bir ekim yeri (mezraa), ahiretin ise nihai hasat mevsimi olduğu fikri. |
| Hadis | Amel, rızık ve gayret ahlakı | İnsanın yaratılışı gereği sürekli kazanma ve çaba içinde oluşu; Hâris isminin fıtrata mutabıklığı rivayetleri. | İnsanın amaçsız kalamayacağı, her an bir gaye için emek ürettiği vurgusu. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Amel ve niyet bütünlüğü | Ahiret yatırımı | Sevap ve rıza tohumları ekerek ebedi hasat hazırlığı yapma | Kişi dünyada neyi ekerse ahirette onun karşılığını biçer; niyet tarlayı, amel tohumu belirler. | Kesin |
| İlmi | Sebep-sonuç ve biyolojik süreçler | Ekolojik ve zirai bilgi birikimi | Toprağın işlenmesi, tohumun korunması ve bakım kuralları | Nedensellik kanunlarını keşfedip fıtrata müdahale etmeden ilahi sünnete uyum sağlama. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumun gıda güvenliği ve adalet | Üretim sahalarının ve neslin korunması | Ekin ve neslin ifsad edilmesini önleme, kamu düzenini sağlama | Yöneticinin temel görevi Bakara 2:205'te belirtilen hars ve nesil tahribatına engel olmaktır. | Kesin |
| İktisadi | Tarımsal üretim ve reel ekonomi | Emek-sermaye bileşimiyle değer üretimi | Toprağa emek katarak katma değer ve besin zinciri oluşturma | Rant veya faiz gibi havadan kazanç yerine doğrudan ter ve üretimle elde edilen meşru zenginlik. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Girdinin belirli bir dönüşüm fonksiyonundan geçerek çıktıyı üretmesi (Fonksiyonel Operatör ve İntegrasyon) | Toprak bir dönüşüm ortamıdır; atılan tohum girdi (), zaman ve tabiat kanunları operatör (), hasat edilen ürün ise çıktıdır (). Süreç kesikli değil, zamana yayılan bir birikimdir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Beşeri sermaye yatırımı ve kurumsal sürdürülebilirlik | Bir toplumun geleceğine yaptığı eğitim, hukuk ve nesil yatırımı; bugünkü fedakârlıkların uzun vadede toplumsal refaha ve medeniyete dönüşmesi dinamiği. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca geleneksel sabanla çift sürmeye veya kadın-erkek ilişkisinde indirgemeci biyolojik bir yaklaşıma sıkıştırmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; insanın zaman, emek, niyet ve biyolojik varlığını bir araya getirerek hem dünya maişetini hem nesil emniyetini hem de ebedi akıbetini inşa ettiği çok katmanlı üretim alanıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara 2:223 ayetini kaba bir mülkiyet veya tahakküm ilişkisi sanmak; Şûrâ 42:20'deki derin varoluşsal amel yatırımı ufkunu sıradan bir ahlaki tavsiyeye indirgemek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın amel, emek, niyet ve karşılık dengesini tabiat ayetleriyle nasıl birleştirdiğini gösterir. İnsanın dünyadaki konumunu bir "çiftçi/üretici", hayatı "ekim alanı", ahireti ise "hasat mevsimi" olarak kodlayarak varoluşu amaçlı kılar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İktisadi adalet ve münafık karakterinin yıkıcılığını anlatan ayetlerde (Bakara 2:205), aile ahlakı ve neslin korunmasında (Bakara 2:223), niyetin amellere etkisinde (Şûrâ 42:20) ve yaratılış delillerinde (Vâkıa 56:63-64). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çabasız bir kadercilik anlayışını yıkar; insanın ekmediği tarladan mahsul bekleyemeyeceğini, sebeplere sarılmanın (hars) ilahi iradeyle (zar') çatışmadığını, bilakis onun tecellisine zemin hazırladığını ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamToprağı yarıp tohum ekmek, bakımını üstlenmek ve bu zahmetli ameliyeyle mahsul ve maişet elde etmek.
- Soyut anlamBir hedefe yönelik bilinçli emek sarf etmek, geleceğe tohum niteliğinde ameller bırakmak ve ebedi karşılığı beklemek.
- Sistematik karşılıkİnsanın niyet () ve gayretini () uygun bir zemine () yatırmasıyla başlayan, zaman () ve ilahi kanunların () işlemesiyle hasılata () dönüşen nedensellik bağı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde elde edilen nihai hasılatı ve karşılığı; zamana bağlı olarak harcanan insan emeği ve sürüm ameliyesini; tohumun bırakıldığı zemini (tarla, toplum, aile, dünya); büyüme ve varoluşu sağlayan ilahi fıtrat ve sünnetullah katsayısını; hasada kadar geçen vadeyi; amelin ruhu olan niyeti; ise niyetin niteliğine göre ahiret veya dünya katındaki bereket ve karşılık çarpanını temsil eder. İnsan girdisini sağlar, ise ürünü var eder.