حرض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ر-ض3 sîga, 27 mücavir kök, 3 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عسىحَرِّضِكلفهلكحرضفتأيوسفقتلوَحَرِّضِحَرَضًامأهبأسغلب

KökSîga 3Ayet 3Sure 3Mücavir 27

▶ Ağı aç (3B)

حرض

ح - ر - ض

KÖK
  • 3 geçiş
  • 3 ayet
  • 3 sîga
  • 13 sözlük

Hurd kireç taşı demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hurd kireç taşı demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.606 harf
باب الحاء والضاد والراء معهما ح ض ر، ر ح ض، ح ر ض، ض ر ح، ر ض ح مستعملات حضر: الحَضَرُ: خلافُ البَدْو، والحاضِرة خلاف البادية لأنَّ أهل الحاضرةِ حَضَروا الأمصارَ والديار. والباديةُ يُشبِهُ أنْ يكونَ اشتِقاق اسمه من: بدا يبدو أى بَرَزَ وظَهَرَ، ولكنّه اسمٌ لَزِمَ الموضع خاصَّةً دونَ ما سِواه، والحَضْرَةُ: قرب الشَّيء. تقول: كنت بحَضرةِ الدار، قال: فشَلَّتْ يَداهُ يومَ يحمِـلُ رأسَـه إلى نَهشَل
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR668 harf
رجلٌ حَرَضٌ، أي فاسدٌ مريضٌ يُحْدِثُ في ثيابه، واحدُه وجمعُه سواءٌ. وقال أبو عمرو: الحَرَضُ: الذي أذابه الحزنُ أو العشقُ، وهو في معنى مُحْرَضٍ. وقد حَرِضَ بالكسر. وأَحْرَضَهُ الحُبُّ، أي أفسده. وأنشد للعَرْجيّ: إنِّي امرؤٌ لَجَّ بي حُبٌّ فأحْرَضَني حتَّى بَلِيتُ وحتى شَفَّني السَقَـمُ أي أذابني. والتَحْريضُ على القتال: الحثُّ والإحماءُ عليه. والحُرُضُ والحُرْضُ: الأُشْنانُ. والمِحْرَضَةُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.532 harf
ح ض ر حضر ، حرض ، ضرح ، رحض ، رضح : مستعملة . حضر : قال الليث : الحَضَر : خِلافُ البَدْو ، والحاضرة : خِلافُ البادِيَة ، وأهل الحَضَر ، وأَهْل البدو ، والحاضِرَة : الذين حضروا الأمصار ومساكن الدِّيارِ التي يكون لهم بها قرار . قلت : المَحْضَر عند العرب : المرْجِع إلى أعداد المياه ، والمنْتجَع : المَذْهَب في طلب الكلأ ، وكل مُنْتَجع مَبْدًى ، وجمع المَبْدَى مَبادٍ ، وهو البدو أيضاً ، فالبادية :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR17.928 harf
(باب الحاء والراء وما يثلثهما) (حرز) الحاء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو من الحِفْظ والتَّحفظ يقال حَرَزْتُه([1]) واحترزَ هو، أي تحفَّظَ. وناسٌ يذهبون إلى أنّ هذه الزّاءَ مبدلةٌ مِن سين، وأنَّ الأصل الحَرْس وهو وجهٌ. وفي الكتاب الذي للخليل أنّ الحَرَزَ جَوْز محكوكٌ يُلعَب به، والجمع أحْراز. قلنا: وهذا شيءٌ لا يعرَّج عليه ولا مَعْنَى له. (حرس) الحاء والراء والسين أصلان: أحدهما الحِفْظ والآخر
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR478 harf
- الحرض: ما لا يعتد به ولا خير فيه، ولذلك يقال لما أشرف على الهلاك: حرض، قال عز وجل: ﴿حتى تكون حرضا﴾ [يوسف/85]، وقد أحرضه كذا، قال الشاعر: *إني امرؤ نابني هم فأحرضني* *** (الشطر للعرجي، وعجزه: حتى بليت وحتى شفني السقم وهو في اللسان (حرض) ؛ والأفعال 1/405) والحرضة: من لا يأكل إلا لحم الميسر لنذالته، والتحريض: الحث على الشيء بكثرة التزيين وتسهيل الخطب فيه، كأنه في الأصل إزالة الحرض، نحو: مرضته
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR721 harf
ح ر ض نهك فلان مرضاً حتى أصبح حرضاً وهو المشفي علـى الهلـاك‏.‏ وأحرضـه المـرض ولا تأكـل كذا فإنه يمرضك ويحرضك‏.‏ وحرضه على الأمر وفيه تحريض على الخير وتحضيض‏.‏ وغسل يده بالحرض وهو الأشنان‏.‏ قال زهير‏:‏ كـأن بريقـه برقان سحل جـلا عـن متنه حرض وماء وناولـه المحرضـة وهـي الأشناندانـة‏.‏ وأعـدوا الأباريـق والمحـارض‏.‏ وبالكوفـة الحراضـة مضموم وهي سوق الحرض‏.‏ وصبغ ثوبه بالإحريض وهو العصفر‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.888 harf
التَّحْرِيض: التَّحْضِيض. قال الجوهري: التَّحْرِيضُ على القتال الحَثُّ والإِحْماءُ عليه. قال اللّه تعالى: يا أَيها النبيُّ حَرِّض الكؤمنين على القِتال؛ قال الزجاج: تأْويله حُثَّهم على القتال، قال: وتأْويل التَّحْرِيض في اللغة أَن تحُثَّ الإِنسان حَثّاً يعلم معه أَنه حارِضٌ إِنْ تَخَلَّف عنه، قال: والحارِضُ الذي قد قارب الهلاك. قال ابن سيده: وحَرَّضَه حَضَّه. وقال اللحياني: يقال حارَضَ فلان على
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR378 harf
* ح ر ض * رجل * حَرَضٌ * بفتحتين أي فاسد مريض يحدث في ثيابه قلت قوله في ثيابه قيد انفرد بذكره لا تظهر فيه فائدة زائدة وواحده وجمعه سواء قال أبو عبيدة هو الذي أذابه الحزن والعشق وهو في معنى * مُحْرَضٍ * وقد * حَرِضَ * من باب طرب و * أحْرَضَهُ * الحب أي أفسده و * التَّحْريضُ * على القتال الحث والإحماء عليه و * الحُرُّضُ * بسكون الراء وضمها الأشنان و * المِحْرَضةُ * بالكسر إناؤه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.728 harf
الحرض، محركة: الفساد يكون في البدن، وفي المذهب، وفي العقل قاله ابن عرفة. الحرض: الرجل الفاسد المريض ، يحدث في ثيابه، واحده وجمعه سواء، كما في الصحاح، كالحارضة، والحارض، والحرض، ككتف ، يقال: إنه حارضة قومه، أي فاسدهم. الحرض: الكال المعيي، قيل: هو المشرف على الهلاك، كالحارض . يقال: رجل حرض وحارض، إذا أشرف على الهلاك. قيل: الحارضة والحرض: من لا خير عنده ، وهو مجاز، وروى الأزهري عن
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.865 harf
حَرِضَ 1 حَرِضَ حرض , (S, Msb, K,) aor. حَرَضَ , (Msb, K,) inf. n. حَرَضٌ, (Msb,) His stomach became in a corrupt, or disordered, state: (K:) or he (a man) became in a corrupt, or disordered, state, and sick, or diseased, so as to defile himself in his clothes: [see حَرَضٌ, below:] or he became emaciated (lit. dissolved) by grief, or by excessive love: (S:) or he became at the point of death:
Maddenin bağlantısı

حَرِضَ 1 حَرِضَ حرض , (S, Msb, K,) aor. حَرَضَ , (Msb, K,) inf. n. حَرَضٌ, (Msb,) His stomach became in a corrupt, or disordered, state: (K:) or he (a man) became in a corrupt, or disordered, state, and sick, or diseased, so as to defile himself in his clothes: [see حَرَضٌ, below:] or he became emaciated (lit. dissolved) by grief, or by excessive love: (S:) or he became at the point of death: (Msb:) and he suffered protracted disquietude of mind, and disease; as also حَرُضَ, aor. حَرُضَ : (K:) and حَرَضَ, aor. حَرُضَ and حَرِضَ , inf. n. حُرُوضٌ (K) and حَرْضٌ, (TA,) he became heavily oppressed by disease; or constantly affected thereby so as to be at the point of death: (K:) or this last form of the verb signifies he died, or perished. (TA.) ― -b2- [Hence, app.,] حَرُضَ, and حَرَضَ, aor. حَرُضَ , inf. n. حُرُوضٌ, as in the L; not حَرِضَ, as in the K (assumed tropical:) He was, or became, low, base, mean, or sordid; unable to rise from, or quit, his place; a signification given in the K to حَرِضَ: or low, base, mean, or sordid; possessing no good: (TA:) [but of the correctness of one of the two forms here mentioned on the authority of the L, the author of the TA expresses a bout: app. with respect to the latter of them; for it is said,] حَرُضَ, inf. n. حَرَاضَةٌ and حُرُوضَةٌ and حُرُوضٌ, also signifies he (a man, TA) was, or became, low, base, mean, or sordid, and bad, corrupt, or vicious, and neglected, or forsaken; (K, TA;) as also حَرِضَ. (K: but only the former, حَرُضَ, is given in this sense in the TA.) -A2- حَرَضَ as a trans. v.: see 4, in two places. -A3- حَرِضَ, aor. حَرَضَ , also signifies He picked up from the ground اـِحْرِيض [or safflower]. (O, K.)

حرّضهُ 2 حرّضهُ حرض حرضه حرضة : see 4. -A2- Also, inf. n. تَحْرِيضٌ, He rendered him free from, or rid him of, حَرَض [q. v.]; like as قَذَّيْتُهُ signifies “ I rid him of what is termed قَذًى. ” (TA.) [Thus it bears two contr. significations.] ― -b2- And, [hence, perhaps,] (ISd, A, &c.,) inf. n. as above, (S, ISd, A, &c.,) He excited, incited, urged, or instigated, him, (Zj, S, ISd, K,) and roused him to ardour, (S,) عَلَى القِتَالِ to fight, (Zj, S,) or عَلَى الشَّىْءِ to do the thing, (A, * Msb,) in order that he might be known to be such as is termed حَارِض if he held back from it: (Zj:) so in the Kur [iv. 86 and] viii. 66: (Zj:) or he excited, incited, urged, or instigated, him to apply himself constantly, or perseveringly, to fight: (TA:) [see 3:] and عَلَى الشَّىْءِ ↓ أَحْرَضَهُ, inf. n. اـِحْرَاضٌ, signifies the same as حرّضهُ. (TS.) -A3- حرّض, inf. n. as above, He had a حُرْضَة, i. e., a person entrusted with the office of turning about, or shuffling, the gamingarrows of the players. (TS.) -A4- He employed the portion of his property set apart for traffic in حُرْض [q. v.], (IAar, K,) i. e. أُشْنَان. (TA.) -A5- He dyed a garment, or piece of cloth, with اـِحْرِيض [q. v.]. (IAar, K.)

حارض 3 حارض حارض , (Ibn-'Abbلd,) inf. n. مُحَارَضَةٌ, (Ibn- 'Abbلd, K,) He contended with another in shuffling, or playing with, gaming-arrows. (Ibn- 'Abbلd, K.) [See حُرْضَةٌ.] -A2- حارض عَلَى العَمَلِ, (Lh,) inf. n. as above, (Lh, K,) He applied himself constantly, or perseveringly, to work: (Lh, K:) and على القِتَالِ to fight. (Lh.)

احرضهُ 4 احرضهُ احرضه احرضة أحرضه حرض It (disease, A, TA) pressed heavily upon him; or clave to him constantly: it caused him to be at the point of death; as also ↓ حَرَضَهُ: it corrupted, or disordered, his body, so that he became on the brink of death. (TA: [in which this last signification is said to be tropical: but accord. to the A, it is evidently not so.]) It (food) caused him to be sick, or diseased. (A.) It (love, AO, S) corrupted, or disordered, him. (AO, S, K.) ― -b2- (tropical:) He corrupted, vitiated, marred, or destroyed, it; namely, a thing; as also ↓ حرّضهُ: (A:) and he annulled it; rendered it null, or void. (TA.) You say also, نَفَْسَهُ ↓ حَرَضَ, aor. حَرِضَ , (K,) inf. n. حَرْضٌ, (TA,) (tropical:) He corrupted, or vitiated, or destroyed, himself, or his own soul: (K, * TA:) and احرض نَفْسَهُ (assumed tropical:) he destroyed himself, or his own soul, by telling a lie. (TA.) And سُوْءُ حَمْلِ الفَاقَةِ يُحْرِضُ الحَسَبَ, occurring in a saying of Aktham Ibn-Seyfee, means (assumed tropical:) The ill-bearing of poverty annuls the grounds of pretension to respect. (TA.) -A2- احرضهُ عَلَى الشَّىْءِ: see 2. -A3- احرض (assumed tropical:) He (a man) begat evil offspring. (S, K.)

حَرْضٌ حَرْضٌ حرض : see حَرَضٌ, last sentence: -A2- and see also what here follows.

حُرْضٌ حُرْضٌ حرض , (Mgh,) or ↓ حُرُضٌ, (Msb,) or both, (S, K,) the former mentioned by Sb, but in some of the copies of his book written with fet-h (↓ حَرْضٌ), i. q. شَجَرُ الأُشْنَانِ [The trees, or plants, from which potash is obtained; the kind of plants called kali, or glasswort, &c.]; which are of the kind called نَجِيل: (Az, TA:) Aboo-Ziyلd says that what is termed حُرْض is slender in the extremities (دُقَاقُ الأَطْرَافِ), but its tree is large, being sometimes used for shade, and affords firewood, and it is that with which people wash clothes; and he adds, we have not seen any حُرْض purer or whiter than some which grows in ElYemلmeh, in a valley thereof called جَوُّ الخَضَارِمِ: (TA:) i. q. أُشْنَانٌ [q. v.]; (S, A, Mgh, Msb, K;) with which the hands are washed after food. (TA. [But see حَرَّاضٌ.]) So in the Kur [xii. 85], accord. to one reading, (K,) the reading of El- Hasan El-Basree, (Sgh,) ↓ حَتَّى تَكُونَ حُرُضًا, (Bd,) meaning Until thou be like اشنان in dryness; as explained in the K, except that نُحُولًا is there erroneously put for قُحُولًا: (TA:) but EsSuddee disapproved of this reading. (Sgh.) -A2- Also حُرْضٌ, [and app. حُرُضٌ also,] i. q. جِصٌّ [or Gypsum]. (TA.)

حَرَضٌ حَرَضٌ حرض Corruptness in the body, and in the intellect, (Ibn-'Arafeh, A, K,) and (assumed tropical:) in one's course of conduct, or tenets. (Ibn-'Arafeh, K.) [See 1.] -A2- A man in a corrupt, or disordered, state, and sick, or diseased, (S, K,) so that he defiles himself (يُحْدِثُ [but in some copies of the S this word is omitted]) in his clothes; (S;) as also ↓ حَارِضَةٌ and ↓ حَارِضٌ and ↓ حَرِضٌ; (K;) ↓ which last also signifies a man having his stomach in a corrupt, or disordered, state; and suffering protracted disquietude of mind, and disease: (TA:) also the first, (حَرَضٌ,) weary, or fatigued: (K:) and at the point of death; (Msb, K;) as also ↓ حَاِرضٌ; (K;) which last also signifies one near to dying, or to perishing; and having his body corrupted, or disordered, by disease, so as to be at the point of death, and so ↓ حَرِضٌ; (TA;) and [in like manner] ↓ مُحْرَضٌ signifies dying, or perishing, from disease, being neither living so as to be an object of hope, nor dead so as to be an object of despair: (T, TA:) حَرَضٌ also signifies emaciated (lit. dissolved) by grief, or by excessive love; (AA accord. to the S, or AO accord. to the TA, and K;) as also ↓ مُحْرَضٌ, (S,) or ↓ مُحَرَّضٌ: (K:) and heavily oppressed by disease; or constantly affected thereby so as to be at the point of death: so in the Kur xii. 85: (K:) [in the CK, حَرَضًا is her erroneously put for مَرَضًا:] or it there signifies heavily pressed upon by disease; or affected by constant disease: (AZ:) or extremely aged; or old and weak: (Katلdeh:) and anything withering: (TA:) [the following observation, which is inserted in the S after the first of the significations here given of حَرَضٌ used as an epithet, and in the K after a later signification which is said to be tropical, applies to it, when so used, in all its senses:] it is employed alike as sing. as pl. (Fr, S, K) and masc. (Fr) and fem.; (Fr, K;) being originally an inf. n.: (Fr, Msb:) or, like every inf. n. used as an epithet, it is for ذُو followed by the inf. n., and therefore has no dual nor pl. form: (Zj:) but some of the Arabs use ↓ حَارِضٌ as an epithet applied to a male, and ↓ حَارِضَةٌ as applied to a female; and these have duals and pls.: (Fr:) and sometimes حَرَضٌ has pls.; namely أَحْرَاضٌ; (K;) which is also pl. of حَرِضٌ and of حَارِضٌ; or, accord. to the L, it is allowable as a pl. of حَرِضٌ, in the place of the more common pl. حَرِضُونَ; (TA;) and ↓ حُرْضَانِ; (K;) which is more approved; (TA;) and حَرِضَةٌ. (K: [this last being expressly said in the TA to be thus written, but in the CK it is written حَرَضَة.]) ― -b2- Also, applied to a man, (A,) (tropical:) Possessing no good; (A, K;) like ↓ حَارِضَةٌ, (TA,) which latter is explained by As as signifying a man in whom is no good: (T, TA:) or the former, one whose good is not hoped for, nor his evil feared: (K:) and a bad man: (K:) and low, base, mean, or sordid; unable to rise from, or quit, his place; as also ↓ حَرِيضٌ and ↓ حَرِضٌ and ↓ مُحَرَّضٌ, (K, [this last, in the CK, written مُحَرِّض,]) or ↓ مُحْرَضٌ, (TA,) and ↓ اـِحْرِيضٌ: (K:) or low, base, mean, or sordid; in whom is no good: (TA:) and [in like manner] ↓ حَارِضٌ signifies bad, corrupt, or vitious, and neglected, or forsaken; (K;) and so ↓ مَحْرُوضٌ, (TA,) and ↓ حِرْضَةٌ, of which the pl. is حِرَضٌ; (TA;) ↓ مَحْرُوضٌ also signifying made, or asserted, to be low, base, mean, or sordid; (K, TA;) and so ↓ حَارِضٌ, and ↓ حِرْضَةٌ; and this last signifying also having in him no good: (TA:) and حَرَضٌ likewise signifies one who does not take to himself arms, nor fight: (Lth, K:) its pl. is أَحْرَاضٌ (A, TA) and ↓ حُرْضَانٌ: (TA:) both these pls. signify weak men, who will not fight: (S:) and the former of them is explained as signifying the lowest, basest, or meanest, sort of mankind: and men corrupt in their course of conduct, or tenets: also the latter of them as signifying men who know not the place of their chief: and ↓ حَارِضٌ, of which the fem. is with ة, signifies a stupid man. (TA.) ― -b3- Also, applied to a she-camel, Lean, or emaciated: (K, TA:) and ↓ حُرْضَانٌ, so applied, vile: and perishing, or dying; in which sense it is likewise applied to a male camel. (TA.) ― -b4- Also, applied to language, or speech, (assumed tropical:) Bad; (K;) and so, by poetic license, ↓ حَرْضٌ; or this, accord. to Sgh, is a dial. var.: (L, TA:) and perishing: pl. أَحْرَاضٌ. (TA.)

حَرِضٌ حَرِضٌ حرض : see حَرَضٌ, in three places, near the beginning: ― -b2- and again in the latter half of the paragraph.

حُرُضٌ حُرُضٌ حرض : see حُرْضٌ, in two places.

حُرْضَةٌ حُرْضَةٌ حرض حرضه حرضة The person called أَمِينُ مُقَامِرِينَ; (O, K;) [i. e.] the man who turns round about, or shuffles, the arrows [in the رِبَابَة], or who deals them forth, (الَّذِى يَضْرِبُ بِالقِدَاحِ, S, or يُفِيضُ القِدَاحَ, A,) for the players in the game called المَيْسِر, (S, A,) in order that he may eat of their meat [without having contributed to pay for the slaughtered camel]: (A:) like him who is termed بَرَمٌ, (S, A,) always a low, or mean, person, (S,) an object of dispraise: (A:) called thus because of his lowness, or meanness. (L.) ― -b2- Also One who does not purchase flesh-meat, nor eat it unless he find it in the possession of another person. (A Heyth, Az.)

حِرْضَةٌ حِرْضَةٌ حرض حرضه حرضة : see حَرَضٌ, latter half, in two places.

حُرْضَانٌ حُرْضَانٌ حرضان : see حَرَضٌ, (of which it is a syn. and a pl.,) latter half, in three places.

حَرِيضٌ حَرِيضٌ حريض : see حَرَضٌ, in the latter half of the paragraph.

حَرَّاضٌ حَرَّاضٌ حراض One who burns حُرْض [kali, or glasswort, &c.] for قِلْى [or potash]; (K; [in the CK, لِلْقَلْى is erroneously put for لِلْقِلْىِ;]) one who makes a fire upon حُرْض for the purpose of procuring from it قِلْى; (S;) i. e. for the dyers; and ↓ اـِحْرِيضٌ also signifies one who makes a fire upon أُشْنَان [or حُرْض]: it is said that [plants of the kind called] حَمْض are burned, in their fresh state, and then water is sprinkled upon their ashes, which in consequence are compacted, and become قِلْى [q. v.]. (TA.) ― -b2- Also One who makes a fire upon masses of hard stone for the purpose of preparing thence نُورَة [or quick lime], or جِصّ [which is gypsum]. (S, K.)

حَرَّاضَةٌ حَرَّاضَةٌ حراضه حراضة A place in which أُشْنَان [or حُرْض] is burned [for making potash]. (TA.) ― -b2- Also A place for the preparing, by fire, of [quick lime, (see حَرَّاضٌ,) or] gypsum. (TA.)

حَارِضٌ حَارِضٌ حارض and حَارِضَهٌ: see حَرَضٌ, from near the beginning to near the end.

اـِحْرِيضٌ اـِحْرِيضٌ احريض : see حَرَضٌ, latter half: -A2- and see also حَرَّاضٌ. -A3- Also Safflower; syn. عُصْفُرٌ; (S, A, K;) a general name thereof: or عُصْفُر that is put into cooked flesh-meat: or the grain thereof. (TA.)

مُحْرَضٌ مُحْرَضٌ محرض : see حَرَضٌ, in three places.

مِحْرَضَةٌ مِحْرَضَةٌ محرض محرضه محرضة , with kesr, A vessel for حُرْض; (S, K;) made of wood, or of brass, and the like; (TA;) i. q. أُشْنَانَةٌ: (A:) pl. مَحَارِضٌ. (A, TA.)

مُحَرَّضٌ مُحَرَّضٌ محرض : see حَرَضٌ; for each in two places.

مَحْرُوضٌ مَحْرُوضٌ محروض : see حَرَضٌ; for each in two places.

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR555 harf
حَرَُضَ حَرَُضَ U ( n. ac. حَرْض 1 , حُرُوْض 27 ) حَرِضَ A ( n. ac. حَرَض 4 ) a. Was languishing, sick, disordered. b. Was corrupt, vitiated; was depraved. حَرَّضَ حَرَّضَ II a. [ acc. & 'Ala ], Urged, exhorted to. أَحْرَضَ أَحْرَضَ IV , a. Rendered sick, disordered; corrupted, vitiated. حَرَض حَرَض 4 , a. Corruption. b. see 5 . حَرِض حَرِض 5 , ( pl. حِرَضَة 7t , حُرْضَاْن 35 ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR27.240 harf
حرض حَرَضَ - يَحْرُضُ (حَرِضَ - يَحْرَضُ) - حَرَض - حَرِّضَ - يُحَرِّضُ حَرَضَ - يَحْرُضُ (حَرِضَ - يَحْرَضُ) + الكائن + على أمر أو شيء: يهم ويندفع لتحقيقه والقيام به بشدة: ينفعل بشدة ويستثار ويتهيج طلباً وميلاً نحو فعل الأمر أو الوصول إلى الشيء حَرَض: على وزن "فـَعـَل" اسم فعل من " حَرَضَ - يَحْرُضُ ": الهياج الانفعالي طلباً لتحقيق
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler27 mücavir (35 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. فتأ

    1 ortak ayet · -e devam ediyorsun

  2. قتل

    2 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  3. نكل

    1 ortak ayet · Ayak bağı, bukağı demektir

  4. مأه

    1 ortak ayet · Yüz

  5. كلف

    1 ortak ayet · Yükümlü tutarız

  6. كفف

    1 ortak ayet · Avuç demektir

  7. ألف

    1 ortak ayet · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir

  8. فقه

    1 ortak ayet · Kavrarlar

  9. عشر

    1 ortak ayet · “On” demektir

  10. يوسف

    1 ortak ayet · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir

  11. عسى

    1 ortak ayet · Umulur

  12. غلب

    1 ortak ayet · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir

Geçtiği ayetler(3)

  1. قَالُوا تَاللَّهِ تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّى تَكُونَ حَرَضًا أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهَالِكِينَ

    HurdaDediler ki: Vallahi sen, hala Yusuf’u anıp duruyorsun, sonunda ya kederinden bitkin düşeceksin veya helake uğrayanlardan olacaksın.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحرض
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحضض, حثث, ندب
Zıt Kökثبط
Çekirdek Özet 1İnceltici, tüketici ve eritici etkiyle nesnenin veya bedenin tükenme ve çöküş sınırına gelmesi; temizleyici veya yakıcı alkali otu
Çekirdek Özet 2İnsanı atalet, yıpranma ve çöküş sınırından çekip çıkaracak derecede yoğun ve kararlı biçimde eyleme kışkırtma
Çekirdek Özet 3Çöküş eşiğindeki potansiyeli harekete geçiren dinamik sevk ve yıpratıcı ataleti dağıtma mekanizması
Kritik Hata RiskiKökün salt sıradan bir sözlü teşvik veya sadece fiziksel bir ölüm hali sanılması; çöküşe yol açacak durağanlığı kırma boyutunun gözden kaçması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حرIsı, hararet, sürtünme, keskinlik, yakıcılık ve hareket enerjisi (örneğin حرر, حرق, حرب, حرث, حرص)ضBünyeyi içten içe eriten, tüketen veya kireçleşip ufalanma noktasına getiren bir ezilme, çözülme ve uç sınıra dayanma anlamı eklenmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarÇevrilme, içe kapanma, bir sınıra sıkışma ve kuşatılma durumunu simgeler.
رİnsan başıBilinç, yönelim, hayati merkez ve öncülüğü simgeler.
ضOlta, bitkiSıkışma, baskı altında ezilme, daralma ve kenara itilmeyi simgeler; türetilmiş ses yoğunlaşması taşır.
حرضKuşatılmış başın baskı altında ezilmesiHayati merkezin sınırlayıcı bir kuşatma ve baskı altında kalarak erimesi, tükenme sınırına varması veya bu baskının tersine çevrilerek dışarıya doğru şiddetle püskürtülmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇamaşır ve temizlikte kullanılan, cürufu ve kiri söküp eriten kireçli veya alkali çöl otu (uşnân); bünyeyi içten tüketip eriten ağır hastalık ve çürüme hali.
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sulmâ bir beytinde kılıcın parlaklığını ve temizliğini tasvir ederken kılıç üzerindeki pas ve kiri söken alkali otu ile suyun temizleyiciliğine atıfla bu kökü kullanır: كأن بريقه برقان سحل / جلا عن متنه حرض وماء
Erken Arapça kullanımMuhadram ve erken İslam döneminde savrulup hiçbir işe yaramayan, ne hayrı umulan ne şerrinden korkulan, dermansız ve silahsız düşkün kimseler için kullanılır. Tırımmah bir beytinde savaşa gücü yetmeyen acizleri şu ifadeyle anar: حماة للعزل الأحراض

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, içsel yanma, aşınma, arındırıcı kimyasal etki ve tükeniş ekseninde takip edilebilen bir semantik alana işaret eder. Klasik İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında hararet, yakıcılık veya hırs/tükeniş bildiren paraleller (חרר kök ailesi) ile bağlantılı olarak, bünyenin kireçleşmesi, ufalanması veya için için yanarak maddesini kaybetmesi izleği mevcuttur. Arapçada ض harfinin sağladığı fonetik kapanma ve sürtünme, kökü hem kimyasal olarak arındırıcı/eritici bir bitki türüne (uşnân) hem de insanın keder veya hastalıktan eriyip tükenme sınırına gelmesi anlamına özelleştirmiştir. Türetilmiş form olan tahrid ise, bu helak ve erime sürecini ortadan kaldırmak için kişiyi sınır noktasında sarsıcı bir uyarıyla eyleme yöneltme işlevini üstlenmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBirincil anlam çöküş ve erimedir; ikincil anlam arındırıcı ot ve tahriktirTahrîd kalıbı 'hastalığı gidermek' (selb) mantığıyla ataleti ve tükenişi defetme anlamı kazanmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiYakıcı kuruluk ve ufalanma kökleriyle örtüşürHararet ve aşınma ifade eden Sami kök matrisleriyle yakın semantik akrabalık gösterir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış halkalarda doğrudan ve düzenli fonetik soydaş tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حرضAnlamlıErimek, tükenmek, çöküş sınırına gelmek, kışkırtmakAğır keder veya zafiyetle erime hali; bu erimeyi önlemek için şiddetle sevk etme.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
حضرAnlamlıHazır olmak, gelmek, yerleşik olmakBir yerde bilfiil bulunma, göçebeliğin zıddı olarak yerleşme ve tanıklık.Anlamlı; Kur'an'da geçer; ortak harf ailesi.
رحضAnlamlıYıkamak, arındırmakSu ile kiri söküp temizleme, elbiseyi veya bedeni yıkama hareketi.Anlamlı; Kur'an'da geçmez; temizleme bağı.
رضحAnlamlıKırmak, ezmek, ufalamakSert bir nesneyi taşla vurup ezme, parçalama ve kırma eylemi.Anlamlı; Kur'an'da geçmez; ufalanma ilişkisi.
ضحرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
ضرحAnlamlıAtmak, uzaklaştırmak, yarmakBir şeyi uzağa fırlatıp atmak; mezar kazmak, yırtıp açmak.Anlamlı; Kur'an'da geçmez; fiziksel uzaklaştırma.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حرضMerkezTükeniş sınırından eyleme sevk etmeAtalet ve çöküşü gidermek üzere sarsıcı, hayati bir zorunlulukla harekete geçirmeBireyi erime ve yok oluş eşiğinden çekip savaşa ve direnişe yöneltme
حضضKomşuTeşvik etme, isteklendirmeBir iyiliğe veya göreve yönelik genel ve ritmik hızlandırmaحرض köküne kıyasla çöküş uyarısı veya selb nüansı barındırmaz
حثثKomşuHızlandırma, acele ettirmeHarekette sürat ve ardışıklık talep etmeHareketi başlatmaktan ziyade mevcut hızın artırılmasına odaklanır
ندبKomşuGöreve çağırmaBir vazife için seçerek veya gönüllülük esasıyla davet etmeHayati bir tükeniş tehdidinden ziyade toplumsal görev çağrısıdır
ثبطZıtAlıkoyma, köreltme, gevşetmeBirini kararlılığından vazgeçirip hareketsizliğe ve atalete gömmeحرض kökünün yok etmeye çalıştığı ataleti bizzat üreten eylem

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحرضErimek, tükenişe yaklaşmak; şiddetle sevk etmekHem çöküş sınırını hem de bu çöküşü bertaraf edici uyarıyı ifade ederKesin
LatinceIncitare, exhaurireTahrik etmek; tüketip bitirmekİki ayrı kelime kökün kışkırtma ve tükenme veçhelerini karşılarGüçlü
İngilizceTo instigate, to consume to ruinKışkırtmak; tüketerek çöküşe sürüklemekİnstigate eyleme sevk etmeyi, consume çöküş ve erime halini verirGüçlü
AlmancaAnspornen, aufreibenTeşvik etmek; yıpratıp tüketmekAufreiben bünyenin içten erimesini, anspornen güçlü teşviki karşılarGüçlü
FransızcaInciter, dépérirHarekete geçirmek; eriyip çökmekDépérir tükenme ve gücünü yitirme boyutunu, inciter yönlendirmeyi verirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَرَضًاAğır keder ve hastalıkla eriyip çöküş sınırına gelmeHz. Ya'kub'un hüznünün onu ölüm ve tükeniş eşiğine getirmesi bağlamı (Yûsuf 12:85)
حَرِّضِMüminleri ataletten kurtarıp savaşa şiddetle sevk etmeDüşman baskısına karşı direnç oluşturma ve psikolojik çekingenliği kırma emri (Nisâ 4:84)
حَرِّضِSayısal dezavantaja rağmen inananları direnişe hazırlamaManevi ve stratejik motivasyonla topluluğu topyekûn seferber etme bağlamı (Enfâl 8:65)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİrade, sorumluluk ve kulun fiilleriPeygamberin teşvikinin cebir mi yoksa iradeyi uyandırma mı olduğu meselesiİnsanın ataletten kendi iradesiyle çıkması için dışsal uyarının meşruiyeti
FıkıhCihad hukuku ve emîrin görevleriYöneticinin orduyu psikolojik ve stratejik olarak savaşa hazırlama yükümlülüğüSavaşa hazırlıkta sözlü teşvik ve motivasyonun komutan üzerindeki vücubiyeti
TefsirDilbilimsel selb sîgası analiziTahrîd kelimesinin 'fesadı gidermek' (izâle-i harad) anlamında tefsir edilmesiKişiyi helak olacağı bir ataletten çekip alma kastı
HadisGazve hazırlıkları ve nefirHz. Peygamber'in ashabı zorluk anlarında cesaretlendirmesiKorku ve bezginliği dağıtıcı yüksek moral aşılaması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniBireysel ve toplumsal ataletin kırılmasıTebliğ ve inzarın harekete geçirici boyutuRuhu rehavetten kurtarmaİnanç sisteminde durağanlık helaktir; ibadet ve cihad bu tükenişi engeller.Kesin
İlmiBilgiyi eyleme dönüştürme eşiğiBilimsel motivasyon ve ataleti aşmaZihinsel donukluğu dağıtmaBilginin pratiksiz kalarak zihni tüketmesini önleyen pratik hamle gücü.Güçlü
SiyasiSavunma ve seferberlik yönetimiLiderin toplumu mobilize etme yetkisiKolektif direnci uyandırmaBir tehdit karşısında kamuoyundaki çözülmeyi önleyici liderlik iradesi.Kesin
İktisadiÜretim dinamizmi ve sermaye ataletiKaynakların durağanlıktan kurtarılmasıPotansiyeli üretime sevkKaynakların atıl kalarak aşınmasını (harad) engelleyen yatırım teşviki.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAktivasyon enerjisi ve kimyasal bozunma eşiğiBir sistemin kendiliğinden çürüme ve dağılma entropisine girmesi ile bu engeli aşmak için gereken dış enerji girdisi.Güçlü
Beşeri bilimlerKolektif eylem problemi ve anomiToplumsal yapının moralsizlik sebebiyle erimesi ve bunu aşmak için gereken dönüştürücü liderlik müdahalesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin yalnızca kuru bir 'isteklendirme' veya kuru bir 'kışkırtma' olarak algılanıp, arka planındaki helak ve erime dinamiklerinin yok sayılması.
Kur'an içi daha geniş anlamحرض kökü, insanı helake sürükleyecek içsel bir kederden veya toplumu imhaya götürecek bir korkaklıktan çekip kurtarma eylemidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki teşvik emrinin keyfi bir kışkırtma sanılması; oysa bunun yapılmaması durumunda mutlak bir yok oluşun ve çözülüşün (harad) kaçınılmaz olacağının anlaşılamaması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan psikolojisindeki çöküş ve erime halleri ile toplumsal krizlerdeki direnç mekanizmaları arasındaki derin semantik bağı gösterdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. Ya'kub'un hüznünü tasvir eden kıssa ayetinde ve müminlerin varoluşsal savaşlarda geri çekilmesini yasaklayan ahkâm ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Pasif kederin insanı yok oluş sınırına getirebileceğini gösterir; peygamberi teşvikin bir saldırganlık değil, savunmasız kalarak helak olmayı önleyici bir savunma mekanizması olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAsitli veya kireçli kimyasal maddeyle kirin sökülmesi; bir nesnenin aşınarak, eriyerek ufalanma ve çöküş sınırına gelmesi.
  • Soyut anlamAğır bir keder, korku veya rehavet yüzünden bünyenin erimesi; bu tükenişi bertaraf etmek için gereken yüksek frekanslı harekete geçirici uyarı.
  • Sistematik karşılıkSistemin entropik çöküş eşiğini aşması için dışarıdan zerk edilen negatif entropi ve aktivasyon dinamiği.
  • LaTeX modeliEa=lim⁡Δt→0ΔΦΔt  ⟹  Ψ→Ω
  • LaTeX açıklamasıFormülde Φ tükenişe ve helake sürükleyen içsel baskıyı veya ataleti, ΔΦ/Δt bu baskının zaman içindeki eriticilik hızını temsil eder. Ea, sistemi bu erime sınırından kurtarmak için gereken eşik aşma (teşvik/tahrîd) enerjisidir. Bu enerji sağlandığında birey veya toplum atalet halinden (Ψ), hedeflenen aktif direnç ve varoluş durumuna (Ω) intikal eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح