دور

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: د-و-ر24 sîga, 107 mücavir kök, 53 ayet, 27 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.صبحهجرأخرالدَّارَدورجثمخرجدَارَدَارُعقبرجفدِيَارِهِمْأله

KökSîga 24Ayet 53Sure 27Mücavir 107

▶ Ağı aç (3B)

دور

د - و - ر

KÖK
  • 55 geçiş
  • 53 ayet
  • 24 sîga
  • 12 sözlük

Dar : Etrafı çevrili yer demektir. Devr etmek mastar olarak devretmek şeklinde kullanılmıştır. Türkçe’deki duvar kelimesi de buradan gelmiştir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dar : Etrafı çevrili yer demektir. Devr etmek mastar olarak devretmek şeklinde kullanılmıştır. Türkçe’deki duvar kelimesi de buradan gelmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR9.717 harf
باب الدال والراء و و ا ي معهما د و ر، د ي ر، د ر ي، د ر أ، ر أ د، ر ي د، أ ر د، ر و د، و ر د، ر د أ، ر د ي مستعملات دور: الدَوّاريُّ: الدهرُ الدَوّار بالناس، قال العجاج: والدهر بالاِنسانِ دَواريُّ ويقال: دارَ دَورةً واحدة، وهي المرَّةُ الواحدة يَدورُها. والدَّور قد يكون مصدراً في الشعر، ويكون لوثاً واحداً من دَوْر العِمامة، ودَوْرُ الحَبْلِ بالشيء، ويكون لوثاً واحداً من والدُوارُ: أن يأخُذَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.588 harf
الدارُ مؤنَّثةٌ. وإنَّما قال الله تعالى: "ولَنِعْمَ دارُ المُتَّقين" فذُكِّر على معنى المَثْوى والموضِعِ كما قال: "نِعْمَ الثَوابُ وحَسُنَتْ مُرْتَفَقا" فأنّثَ على المعنى. والدارَةُ: أَخَصُّ من الدار. قال أميَّةُ بن أبي الصَلت يمدح عبد الله بن جُدْعان: لَهُ داعٍ بِمَكَّةَ مُشْمَعِـلٌّوآخَرُ فَوْقَ دارَتِهِ يُنادي والدارَةُ: التي حَوْلَ القمر، وهي الهالَةُ. ويقال: ما بها دُوريٌّ وما بها
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok25.668 harf
د ر ( وايء ) دور ، دير ، درى ، أدر ، درأ ، ردى ، ورد ، ودر ، ردأ ، رود ، ريد ، رأد : ( مستعملة ) . ( دور دير ) : قال الليث : الدَوَّارِيُّ : الدَّهر الدَّوَّارُ بالإنسان . قال العجاج : والدهرُ بالإنسان دَوّارِيُّ . ويقال : دَارَ دَوْرَةً واحدة ، وهي المرَّة الواحدةُ يَدُورها ، والدَّوْرُ قد يكون مَصدراً في الشعر ، ويكون دَوْراً واحداً من دَوْرِ العمامة . ودَوْرِ الخَيْل وغيره ، عامٌ في الأشياء
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR11.666 harf
(باب الدال والواو وما يثلثهما) (دوي) الدال والواو والحرف المعتل. هذا بابٌ يتقارب أصولُه، ولا يكاد شيءٌ [منه] ينقاس، فلذلك كتبْنا كلماتِه على وُجوهها. فالدَّوِيُّ دَوِيُّ النَّحل، وهو ما يُسمع منه إذا تجمَّع. والدَّواء معروف، تقول داوَيتُه أُداوِيه مُداواة ودِواءً. والدَّواة: التي يُكتَب منها، يقال في الجمع دُويٌّ ودِوِيٌّ([1]). قال الهذَليّ([2]): عَرَفْتَُ الدّيارَ كرَقْم الدُِّوِ *** يِّ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.613 harf
د و ر داروا حوله واستداروا‏.‏ واستـدار القمـر وقمـر مستديـر‏:‏ مستيـر‏.‏ وأداره ودوّره‏.‏ وأدار العمامة على رأسه‏.‏ وانفسخ دور عمامته وأدوارها‏.‏ ودارت به دوائر الزمان وهي صروفه‏.‏ ويتربص بكم الدوائر‏.‏ وسوّى الدائرة بالدّوارة وهي الفرجار‏.‏ والفلك دوّار‏.‏ والدهـر بالنـاس دوّاريٌّ‏:‏ يدور بأحواله المختلفة‏.‏ ودار الفلك في مداره‏.‏ ودير به‏.‏ وأدير أصابه الدوار وهو مدور به ومدار
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR13.602 harf
دَارَ الشيءُ يَدُورُ دَوْراً ودَوَرَاناً ودُؤُوراً واسْتَدَارَ وأَدَرْتُه أَنا ودَوَّرْتُه وأَدَارَه غيره ودَوَّرَ به ودُرْتُ به وأَدَرْت اسْتَدَرْتُ، ودَاوَرَهُ مُدَاوَرَةً ودِوَاراً: دَارَ معه؛ قال أَبو ذؤيب: حتى أُتِيح له يوماً بِمَرْقَبَةٍ ذُو مِرَّةٍ، بِدِوَارِ الصَّيْدِ، وَجَّاسُ عدّى وجاس بالباء لأَنه في معنى قولك عالم به. والدهر دَوَّارُ بالإِنسان ودَوَّارِيُّ أَي دائر به على إِضافة الشيء
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.062 harf
* د و ر * * الدَّارُ * مؤنثة وقوله تعالى ﴿ولنعم دار المتقين﴾ يذكر على معنى المثوى والموضع كما قال ﴿نعم الثواب وحسنت مرتفقا﴾ فأنث على المعنى قلت التأنيث في حسنت ليس على المعنى بل على لفظ الأرائك إن أريد بالمرتفق موضع الارتفاق وهو الاتكاء أو على لفظ الجنات إذا أريد بالمرتفق المنزل وجمع القلة * أدْؤُر * بالهمز وتركه والكثير * دِيَارٌ * كجبل وأجبل وجبال و * دُورٌ * أيضا كأسد وأُسد و * الدَّارَةُ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR26.239 harf
الدار: المحل يجمع البناء والعرصة، أنثى. قال ابن جني: من دار يدور، لكثرة حركات الناس فيها. وفي التهذيب: وكل موضع حل به قوم فهو دارهم. والدنيا دار الفناء، والآخرة دار البقاء، ودار القرار. وفي النهاية: وفي حديث زيارة قبور المؤمنين سلام عليكم دار قوم مؤمنين ، سمي موضع القبور دارا تشبيها بدار الأحياء، لاجتماع الموتى فيها. وفي حديث الشفاعة: فأستأذن على ربي في داره ، أي في حظيرة قدسه، وقيل: في جنته.
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR24.604 harf
دَارَ 1 دَارَ دار داري , aor. يَدُورُ, inf. n. دَوْرٌ and دَوَرَانٌ (S, M, A, Msb, K) and دُؤُورٌ (M) and مَدَارٌ; (Lth, T;) and ↓ استدار; (M, A, Msb, K;) and ↓ ادار; (M;) He, or it, went, moved, or turned, round; circled; revolved; returned to the place from which he, or it, began to move. (TA.) ― -b2- You say, دَارُوا حَوْلَهُ and ↓ استداروا They went round it: (A:) and دار حَوْلَ البَيْتِ and
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.270 harf
دَارَ دَارَ ( w ) U ( n. ac. دَوْر 1 , مَدْوَر 17A , دُوُوْر 27 , دَوَرَاْن 36 ), a. Turned, went round, revolved. b. [ Bi or 'Ala ], Turned or went round, about; encircled, encompassed. c. [ Bi ], Went about with, colported, hawked about; turned round with. d. [ pass. دِيْرَ ] [ 'Ala or Bi ], Was giddy; reeled. دَوَّرَ دَوَّرَ II , a. Turned round, revolved; put in motion, set going
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR69.479 harf
دور دَارَ - يَدُوْرُ - دَائِر - دَائِرَة - دَوائِر - دَارْ - دِيَار - دَيَّار - أَدارَ - يُديْرُ دَارَ - يَدُوْرُ + الكائن: يتحرك بحركة منحنية انعطافية من نقطة بدء فيبتعد عنها ثم يعود إليها مؤثراً فيها، وذلك بشكل متكرر ومعاود دَارَ - يَدُوْرُ + الكائن + حول شيء: يطوف حوله ثم يعود إلى موضع البدء بشكل متكرر ومعاود دَائِر: اسم فاعل صفة مشبهة من
Tamamını oku

Sîgalar(24)

Mücavir kökler107 mücavir (310 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جثم

    5 ortak ayet · Ceseye diz çökmek, ceseme çökmüş olarak hareketsizce durmak…

  2. خرج

    12 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  3. صبح

    6 ortak ayet · Tan demektir

  4. عقب

    7 ortak ayet · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir

  5. أخر

    11 ortak ayet · Uhur ense demektir

  6. دنو

    8 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  7. رجف

    3 ortak ayet · Recef dalgalı deniz demektir

  8. أخذ

    9 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  9. شحح

    2 ortak ayet · Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir

  10. قتل

    6 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  11. هجر

    3 ortak ayet · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir

  12. أله

    27 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(53)

  1. … أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ وَتُخْرِجُونَ فَرِيقًا مِنْكُمْ مِنْ دِيَارِهِمْ تَظَاهَرُونَ عَلَيْهِمْ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَإِنْ يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ …

    Onların yurtlarıSonra sizler; birbirinizi öldüren, aranızdan bir takımını yurtlarından süren, onlara karşı günah ve düşmanlıkla birleşen, onları (yurtlarından) çıkarmak haram kılınmışken esir olarak geldiklerinde fidyeleşmeye kalkan kimselersiniz. Yoksa kitabın bir kısmına inanıp bir kısmını inkar mı ediyorsunuz? Sizden böyle yapanın cezası; dünya hayatında rezil olmaktan başka birşey değildir. Kıyamet gününde ise onlar, azabın en şiddetlisine uğratılırlar. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

  2. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقَالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا …

    Onların yurtlarıBinlerce oldukları halde ölüm korkusuyla yurtlarından çıkanları görmedin mi? Allh onlara; (ölün) dedi. Sonra da onları diriltti. Şüphesiz ki, Allah insanlara karşı lutuf sahibidir. Ama insanların pek çoğu şükretmezler.

  3. … أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ …

    Onların yurtlarıNihayet Rabbları, onlara icabet etti: Birbirinizden meydana gelen sizlerden; gerek erkek olsun gerek dişi olsun, çalışanın işini boşa çıkarmam. Hicret edenlerin, yurtlarından çıkarılanların, benim yolumda işkenceye, hakarete, ziyana uğrayanların, muharebe edenlerin ve öldürülenlerin suçlarını elbette örteceğim, Allah katından mükafat olmak üzere; onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağım. Sevabın en güzeli, Allah katındadır.

  4. وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بَطَرًا وَرِئَاءَ النَّاسِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَاللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ

    Onların yurtlarıHem yurtlarından böbürlenerek ve insanlara gösteriş yaparak çıkan ve Allah yolundan alıkoyanlar gibi olmayın. Allah, onların yaptıklarını çepeçevre kuşatandır.

  5. وَأَخَذَ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ

    Onların yurtlarıZulmedenleri bir çığlık tuttu. Oldukları yerde diz üstü çöküverdiler.

  6. وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا شُعَيْبًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَأَخَذَتِ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ

    Onların yurtlarıEmrimiz gelince; Şuayb’ı ve beraberindeki inananları, katımızdan bir rahmet ile kurtardık. Zulmedenleri de korkunç bir ses yakaladı ve oldukları yerde diz üstü çöküverdiler.

  7. الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ وَلَوْلَا …

    Onların yurtlarıOnlar ki; haksız yere ve sadece: Rabbımız Allah’tır dedikleri için yurtlarından çıkarılmışlardır. Şüphesiz ki Allah; insanların bir kısmını diğerleriyle bertaraf etmeseydi; manastırlar, kiliseler, havralar ve içinde Allah’ın adı çok anılan mescidler yıkılır giderdi. Allah; kendisine yardım edenlere elbette yardım eder. Şüphesiz ki Allah; Kavi’dir, Aziz’dir.

  8. … الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ دِيَارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ مَا ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا وَظَنُّوا أَنَّهُمْ …

    Onların yurtlarıO’dur Ehl-i Kitab’tan küfretmiş olanları ilk sürgünde yurtlarından çıkarmış olan. Halbuki siz, onların çıkacaklarını sanmıştınız. Onlar da kalelerinin kendilerini Allah’tan koruyacağını sanmışlardı. Fakat Allah’ ın azabı onlara hesablamadıkları yerden geldi. Ve kalblerine korku saldı. Kendi elleriyle ve inananların elleriyle evlerini yıkıyorlardı. Ey basiret sahipleri ibret alın.

  9. لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا وَيَنْصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ

    Onların yurtlarıYurtlarından ve mallarından çıkarılmış olan, Allah’tan bir lutuf ve rıza dileyen, Allah’ın dinine ve peygamberine yardım eden fakir muhacirler içindir. İşte bunlar, sadıkların kendileridir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökدور
YapıÜçlü kök (sülâsî mücerred)
Özel DurumEcvef-i vâvî (orta harfi vâv olan illetli kök)
Bağlamsal Yakın Köklerطوف, حول, حوط
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Bir şeyin çevresini sarıp kuşatarak merkez etrafında dairesel hareket yapması, dönmesi ve başladığı noktaya geri dönmesi
Çekirdek Özet 2İnsanın emniyet ve mahremiyetle kuşatıldığı sabit yaşam alanı (dünya ve âhiret yurdu), zamansal dönüşümler ve olayların kuşatıcı döngüsü
Çekirdek Özet 3Sabit bir eksen etrafında kurulan koruyucu dairesellik; varlığın, mülkiyetin, zamanın ve sorumluluğun kesintisiz deveran düzeni
Kritik Hata RiskiKökün türevi olan «dâr» kelimesini yalnızca taş ve topraktan ibaret fiziki bir bina veya konut sanıp, kökün merkezindeki sınırlandırıcı, koruyucu ve döngüsel varoluş alanını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
دوBir eksen veya sınır etrafında sürekli kılınma, yayılma, uzama ve akışkan kuşatma hareketi (aynı çekirdeği paylaşan دول kökünde nöbetleşe el değiştirme ve deveran, دوم kökünde kesintisiz süreklilik ve kalıcılık, دون kökünde ise sınır çekme ve aşağıda tutma anlamı belirgindir).رÇekirdeğe eklenen «r» sesi, akışkan veya sürekli kuşatmayı tam bir dairesel kavise, başlangıç noktasına geri bağlanan kapalı bir döngüye ve kendi üzerine kapanan sabit bir sınıra dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دkapı; giriş, geçiş, hareketBir alana girişi, sınırlanmış bir iç mekânı, dışarı ile içeriyi ayıran eşiği temsil eder.
وçengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki ucu birbirine bağlamayı, hareketi merkeze raptetmeyi ve kopmayan rabıtayı temsil eder.
رinsan başı; baş, ilk, üstYönelimi, hareketi yönlendiren merkezi ve bütünü kuşatan zirveyi temsil eder.
دورKapı ile sınırlanmış alanın bir merkez kazık etrafında birbirine raptedilerek başa dönen kapalı bir daire oluşturmasıKapalı bir eşik oluşturan sınırın merkez etrafında çengel misali bağlanıp dönerek başlangıç noktasıyla birleşmesi, etrafı çevrilmiş güvenli bir yurt ve deveran eden bir döngü meydana getirir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin etrafında dairesel olarak dönmek, çadırı veya duvarı dairesel şekilde çevrelemek, sarığın başa dolanması («devru’l-imâme») ve devenin havuz etrafında dolanması.
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays, Muallaka’sında kadınların dairesel tavaf ettiği put ve etrafındaki dönüş alanını tasvir ederken şöyle der: عَذَارَى دَوَارٍ فِي مُلاَءٍ مُذَيَّلِ
Erken Arapça kullanımel-Accâc, zamanın ve feleğin insanlar etrafında türlü hallerle dönüp durmasını şu mısra ile dile getirir: وَالدَّهْرُ بِالإِنْسَانِ دَوَّارِيُّ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça دور kökü, Kuzeybatı Sami ve Güney Sami dillerinde çok köklü bir geçmişe sahip ortak bir semantik matristir. İbranice dōr (דּוֹר) biçiminde «nesil, çağ, döngüsel insan kuşağı ve dairesel toplanma alanı» anlamına gelirken; dūr (דּוּר) fiili «daire çizmek, dönmek, ikamet etmek ve çember şeklinde yerleşmek» anlamlarını taşır. Süryanicede dār / dūrō (ܕܘܪܐ) kökü «ikamet etmek, yerleşmek, yurt kurmak ve çeperle çevrili köy» kavramlarını karşılar. Akadcada dūru kelimesi doğrudan «şehir suru, çepeçevre koruyucu duvar ve muhasara halkası» anlamına gelir ki bu somut veri kökün ilk fiziksel türevini açıkça ortaya koyar. Kökün en ilksel Afro-Asyatik çekirdeği, «bir alanı dairesel olarak taşla, çitle veya hendekle kuşatarak korunaklı bir iç mekân oluşturmak» ve bu sabite etrafında «zamanın ya da canlının dönmesi» hareketidir. Arapçada kök bir yandan zamanın getirdiği devir ve felaketleri («dâire»), diğer yandan da korunaklı, etrafı çevrilmiş sabit iskân mahallini («dâr») kusursuz bir semantik dengeyle bünyesinde toplamıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir merkez etrafında dolanarak başa dönme ve dairesel sınır çekmeKökten türeyen «dâr» (yurt), duvar veya çadırlarla etrafı çevrilmiş, canın korunduğu mahrem çemberdir; «devr» ise aynı çemberin zamansal harekettir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice dōr / dūr, Süryanice dīrā, Akadca dūruİskân alanı, nesil/devir ve koruyucu şehir suru anlamları bütün Sami kollarında düzenli ses denkliğiyle korunmuştur.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiEski Mısırca d-r (sınır, çevrelemek, duvar örmek)Afro-Asyatik kök katmanında sınır çekme ve koruyucu set örme ortak tasarımına işaret eder.Muhtemel

Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT, CAD.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دورAnlamlıÇevrelemek, dönmek, yurt kurmakHedef köktür; dairesel hareket, devir ve çevrili emniyet alanı.Kur'an'da geçer
دروAnlamlıAlıştırmak, gizlenmek, avı kuşatmakBir şeyi hileyle veya alıştıra alıştıra elde etmek; «dereytü» formuyla bilmek ve farkına varmak.Kur'an'da geçmez
ودرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız bir kök olarak anlamlı kullanım kazanmamıştır.Kur'an'da geçmez
وردAnlamlıSuya ulaşmak, gelmek, hazır bulunmakBir hedefe doğru ilerleyip ona dahil olmak; suya inen kafilenin hareketi.Kur'an'da geçer
ردوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde bu diziliş bağımsız bir kök hüviyeti taşımayıp diğer köklerin dönüşümü sayılmıştır.Kur'an'da geçmez
رودAnlamlıAramak, gidip gelmek, talep etmekBir gaye peşinde ileri geri hareket etmek, otlak veya su aramak; irade kelimesinin aslıdır.Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دورMerkezDönmek, çevrelemek, yurtBir merkez etrafında dairesel kapanma ve bu korunaklı alanın bütünü.Harekette kapalılık, merkeze bağlılık ve sınır çekilmiş mekan ön plandadır.
طوفKomşuDolanmak, tavaf etmek, etrafında akmakBir şeyin çevresinde açık veya akışkan biçimde dönmek, dolaşmak.دور kendi ekseninde ve sınırında kapanmayı vurgularken, طوف hareketin yayılmasını ve seyrini belirtir.
حولKomşuDeğişmek, dönüşmek, bir halden diğerine geçmekBir durumdan başka bir duruma evrilerek dönmek, yılı tamamlamak.دور mekansal/dairesel çizgiye odaklanırken, حول niteliksel başkalaşımı ve değişimi ifade eder.
حوطKomşuKuşatmak, çepeçevre emniyete almakBir şeyin dış çeperini çitle, duvarla koruma altına almak.دور hem dönüş hareketini hem yurdu kapsarken, حوط bütünüyle dış koruma bariyerine odaklanır.
ثبتZıtSabit durmak, kımıldamamak, yerinde kalmakHareketin ve dönüşün tamamen durması, tek bir noktada çakılıp kalmak.دور kökündeki deveran, el değiştirme ve akışkan daireselliğin mutlak zıddıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدورDönmek, çevrelemek, yurt, devirDairesel hareket ile sınırlandırılmış güvenli yaşam alanını birlikte kapsar.Kesin
Latincegyrare, revolvere, domusDönmek, çember çizmek; yurt, konakGyrare dairesel dönüşü, domus ise korunaklı ev alanını verir; tek kelime iki alanı aynı anda karşılamaz.Güçlü
İngilizcerevolve, cycle, abode, domainDönmek, devretmek; yurt, egemenlik alanıCycle ve revolve deveranı, abode ve domain ise dâr anlamını karşılar.Güçlü
Almancadrehen, kreisen, Heimstätte, WohnsitzDönmek, daire çizmek; yurt, meskenDönme eylemi ile yerleşim mekanı ayrı sözcüklerle karşılanabilir.Güçlü
Fransızcatourner, circuler, demeureDönmek, dolaşmak; mesken, yurtCirculer deveranı, demeure kökün kalıcı yurt boyutunu ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
«ed-Dâr» (الدَّار)Âhiret yurdu, ebedî esenlik ve mükafat mekânıÂhiretin gerçek ve nihai sığınak olduğunu bildiren bağlamlar; örnek: el-Bakara 2:94, el-En‘âm 6:32, el-Kasas 28:83.
«Dâru’s-Selâm» (دَارُ السَّلَامِ)Esenlik ve mutlak barış yurdu (Cennet)Allah’ın kullarını davet ettiği güvenli ilahi menzil; örnek: el-En‘âm 6:127, Yûnus 10:25.
«Diyâr» (دِيَار)Dünyadaki vatan, kavmin yerleştiği topraklar ve hanelerSavaş, sürgün, haksız yere vatandan çıkarılma bağlamları; örnek: el-Bakara 2:84, el-Bakara 2:85, el-İsrâ 17:5, el-Mümtehine 60:8.
«Dârihim» (دَارِهِمْ)Helak edilen kavimlerin yerle bir olan yurtlarıİlahi azabın indiği şehir ve yerleşim alanları; örnek: el-A‘râf 7:78, el-A‘râf 7:91, Hûd 11:67, el-Ankebût 29:37.
«Dâire» / «Devâir» (دَائِرَة / الدَّوَائِرَ)Çepeçevre kuşatan bela, felaket ve zamanın getirdiği yıkım döngüsüMünafıkların müminlerin başına gelmesini beklediği musibetler; örnek: el-Mâide 5:52, et-Tevbe 9:98, el-Feth 48:6.
«Tedûru» (تَدُورُ)Gözlerin korku ve dehşetten fırıl fırıl dönmesiSavaş korkusu veya ölüm anındaki dehşet tasviri; örnek: el-Ahzâb 33:19.
«Tüdîrûnehâ» (تُدِيرُونَهَا)Ticari malın elden ele peşin olarak devredilmesiTicarette borçlanma ve peşin alışveriş hukuku; örnek: el-Bakara 2:282.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamDâru’s-Sevâb, Dâru’l-Ukâb, Dâru’l-Adl kavramlarıÂhiretin hakikati, cennet ve cehennemin ebediyeti, imtihan sahası olan dünyanın geçiciliği.İlahi adaletin ve karşılığın tecelli ettiği nihai ve kuşatıcı varlık katmanı.
FıkıhDâru’l-İslâm, Dâru’l-Harb, Dâru’s-Sulh taksimatıHukuki yetki alanı, vatandaşlık, mülkiyet güvenliği, ibadet ve muamelelerin geçerlilik sınırları.Hükümranlığın, güvenliğin ve yasaların cari olduğu egemen coğrafi sınır.
Tefsir«Dâru’s-Selâm» ve helak olan kavimlerin «diyârı»Cennetin afetlerden arınmış mutlak barış yurdu olması ile inkarcıların yurtlarının mezara dönüşmesi.İnsanın sığındığı fiziksel ve ruhsal mekanın ilahi kudret karşısındaki akıbeti.
Hadis«Dûru’l-Ensâr» ve ticaretin deveranıEnsar kabilelerinin hiyerarşisi, kabilenin sınırları ve malın zenginler arasında dönmesi.Kabile/aşiret birimi ile iktisadi ve sosyal dolaşım ağı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve kulluk alanıDâr (Dünya ve Âhiret Yurdu)İmtihan ve varış menziliİnsanın varlığı dairesel bir yolculuktur; Allah’tan çıkıp tekrar O’na ve O’nun kurduğu ebedi yurda döner.Kesin
İlmiFiziksel ve kozmik nizamDeveran ve feleki yörüngeÇevrimsel düzenEvrendeki tüm cisimler kendi ekseninde ve yörüngesinde dönerek (dâire) varlığını ve dengesini korur.Kesin
SiyasiHukuk ve hakimiyet coğrafyasıDâr (Egemenlik ve Barış Sınırı)Hukuki himaye çemberiBir devletin hukuku ancak sınırları belirlenmiş yurt dairesinde icra edilir; vatan bu koruyucu çemberdir.Güçlü
İktisadiTicari mübadele ve mülkiyetTicâreten hâdıraten tüdîrûnehâ (Dolaşım)Malın akışı ve deveranıServetin tek elde birikmeyip toplum içinde sürekli devretmesi (tedâvül/idâre) iktisadi adaleti sağlar.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDairesel yörünge, periyodik döngü ve kapalı devre (Limit Cycle / Conservation of Angular Momentum)Fizikte bir kütlenin merkezi bir çekim kuvveti etrafında kapalı bir yörüngede dönmesi, sistemin enerjisini koruyarak başlangıç durumuna periyodik olarak dönmesidir. دور kökünün bir merkez etrafında dolanarak sabit bir alan üretmesi bu ilkeyle tam bir yapısal eşbiçimlilik gösterir.Kesin
Beşeri bilimlerSosyopolitik egemenlik alanı, vatan sınırı ve kurumsal dönüşüm döngüleri (Jurisdiction / Generational Cycle)Hukuk ve siyaset biliminde devletin egemenliği, sınırları belirlenmiş bir yetki alanı (dâr/jurisdiction) içinde geçerlidir; sosyolojide ise toplumlar İbn Haldun’un işaret ettiği döngüsel medeniyet aşamalarından geçerler.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökten gelen «dâr» kelimesini sadece bireysel mülkiyete konu olan dört duvarlı «konut / apartman dairesi» sınırına indirgemek; «tedûru» ve «devâir» ifadelerini ise sıradan tesadüfi olaylar zinciri saymak.
Kur'an içi daha geniş anlam«Dâr», insanın varoluşsal emniyetini, aidiyetini, şerefini ve hukukunu kuşatan kurumsal vatan, kabile birlikteliği ve en nihayetinde ebedî âhiret menzilidir. Döngü ise tarihin ve adaletin kaçınılmaz işleyiş kanunudur.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur’an’da geçen yurt çıkarma («ihrâcün mined-diyâr») tehdidinin vatan, hürriyet ve kolektif güvenlik ihlali olduğunu kavrayamamak; âhiretin «yegane gerçek yurt» vasfını unutup dünyayı nihai istikrar alanı zannetmek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur’an’ın mekan, zaman ve tarih felsefesini tek bir dinamik kavramda birleştirir. Mekan sabit ve sınırlandırıcı bir güvenlik çemberi («dâr»), zaman ve olaylar ise bu çemberi sınayan döngüsel bir hareket («devâir») olarak kurgulanır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkarcıların kendi yurtlarında helak edilmelerini anlatan kıssalarda (A‘râf, Hûd, Ankebût), vatan savunması ve hicret ayetlerinde (Bakara, Enfâl, Haşr, Mümtehine) ve ticaret hukukunu düzenleyen müdâyene ayetinde (Bakara 2:282).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Güvenliğin ve ikametin tesadüfi bir barınmadan ibaret olmadığını, sınırları ilahi rıza ile çizilmemiş hiçbir yurdun ayakta kalamayacağını gösterir; ayrıca zenginliğin statik biriktirme değil, deveran eden adil bir akış olduğunu hatırlatır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir merkez etrafında dolanarak başa dönen dairesel hareket ve bu hareketin sınırlandırdığı, etrafı çeperle çevrili korunaklı yerleşim alanı.
  • Soyut anlamVarlığın, zamanın, iktisadi değerlerin ve tarihin periyodik bir döngü içinde devretmesi; ilahi adalet ve emniyet çemberi.
  • Sistematik karşılıkHukuki ve ontolojik sınırları belirlenmiş egemenlik mahalli (dâr) ile bu alan içerisindeki ve çevresindeki dinamik akışkanlığın (deveran) kurumsal dengesi.
  • LaTeX modeli∮∂Dv⋅dr=∬D(∇×v)⋅dS≠0
  • LaTeX açıklamasıModelde kapalı bir ∂D eğrisi ile çevrelenmiş emniyetli ve sınırlı iç bölge D (dâr/yurt), bu sınır boyunca icra edilen dairesel deveran çizgi integrali ∮ ile temsil edilmiştir. Yüzeydeki girdap/dönüşüm yoğunluğu ∇×v, merkezin etrafında üretilen korunmuş momenti ve devir hareketini gösterir; sınırın kapalılığı ve sıfırdan farklı oluşu sistemin dağılmayıp bir merkez etrafında korunan dinamik bir dengeye sahip olduğunu ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: د