ربو
ر - ب - و
KÖK- 20 geçiş
- 15 ayet
- 13 sîga
- 8 sözlük
Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı kazanmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(8)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı kazanmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.853 harfباب الراء والباء و ا ي ء معهما
ر ب و، ر و ب، ب ر و، و ر ب، ب و ر، و ب ر، ب ر ي، ر ي ب، ر أ ب، ر ب أ، ب ر أ، أ ر ب، ب أ ر، أ ب ر مستعملات
ربو:
ربا الجُرْحُ والأرضُ والمالُ وكلُّ شيء يَرْبو ربواً، إذا زاد.
وربا فلانٌ، أي: أصابه نَفَسٌ في جوفه. ودابّةٌ بها رَبْو.
والرّابِيةُ: ما ارتفع من الأرض.
والرَّبْوة: لغات: أرضٌ مُرْتفعةٌ، والجميعُ: الرُّبَى. ويُقال إنْ الرَّبوة في قوله تعالى: "إلى رَبوةٍ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.160 harfر ب و
ربا المال يربو: زاد.
وأرباه الله تعالى " ويربي الصدقات ".
وأربت الحنطة: أراعت.
وأربى فلـان علـى فلـان فـي السبـاب وأرمـى عليـه: زاد.
وأربـى علـى الخمسيـن وأرمى.
وهذا يربى على ذاك.
وربا الجرح: ورم.
وزبد راب: منتفخ.
وربا الرجل: أصابه الربو.
وربوت في حجره وربيت.
قال: فمن يك سائلاً عني فإني بمكـة منزلـي وبهـا ربيـت وسمعت من يقول: أين ربيت يا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR725 harf* ر ب و * * رَبَا * الشيء زاد وبابه عدا و * االرَّابِيَةُ * ما ارتفع من الأرض وكذا * الرَّبْوَةُ * بضم الراء وفتحها وكسرها و * الرَّبَاوَةُ * أيضا بفتح الراء و * الرَّبْوُ * النفس العالي يقال * رَبَا * من باب عدا إذا أخذه الربو قال الفراء في قوله تعالى ﴿فأخذتهم أخذة رابية﴾ أي زائدة كقولك * أرْبَيْتَ * إذا أخذت أكثر مما أعطيت و * رَبَّاهُ تَرْبِيَةً * و * تَرَبَّاهُ * أي غذاه وهذا لكل ما ينمى
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.117 harf: ( و (*!رَباَ ) الشَّيءُ *!يَرْبُو ( *!رُبُوّاً كعُلُوَ ) ؛ وفي الصِّحاحِ : *!رَبْواً بالفتْحِ ؛ ( *!ورِباءً ) ؛ هو مَضْبُوطٌ في سائِرِ النُّسخِ بالكسْسرِ ، وفي نسخِ المُحْكَم بالفتحِ وصحح عليه ؛ ( زادَ ونَمَا ) وعَلا .
( *!وارْتَبَيْتُه ) ، هكذا في النُّسخِ .
وفي المحْكَم : *!وأَرْبَيْتُه : نَمَّيْتُ ، وهو الصَّوابُ ، ومنه قوْلُه تعالى : ﴿*!ويُرْبي الصَّدَقات﴾ .
قالَ الراغبُ : وفيه
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR13.965 harfرَبَا
1 رَبَا ذ , aor. يَرْبُو, (T, S, M, Msb, K,) inf. n. رَبْوٌ, (so in copies of the S, [in one of my copies of the S not mentioned,]) or رُبُوٌّ and رَبَآءٌ, (M, K, TA,) the latter erroneously written in [some of] the copies of the K رِبَآء, (TA,) It (a thing, T, S, Msb) increased, or augmented. (T, S, M, Msb, K.) Said, in this sense, of property: (Mgh:) or, said of property, It increased by
رَبَا 1 رَبَا ذ , aor. يَرْبُو, (T, S, M, Msb, K,) inf. n. رَبْوٌ, (so in copies of the S, [in one of my copies of the S not mentioned,]) or رُبُوٌّ and رَبَآءٌ, (M, K, TA,) the latter erroneously written in [some of] the copies of the K رِبَآء, (TA,) It (a thing, T, S, Msb) increased, or augmented. (T, S, M, Msb, K.) Said, in this sense, of property: (Mgh:) or, said of property, It increased by usury. (M, TA.) لِيَرْبُوَ فِى أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو ↓ وَمَا آتَيْتُمْ عِنْدَ اللّٰهِ, in the Kur [xxx. 38], (T, Bd,) means And what ye give of forbidden addition in commercial dealing, [i. e. of usury,] (Bd,) or what ye give of anything for the sake of receiving more in return, (Zj, T, Bd,) and this is not forbidden accord. to most of the expositions, though there is no recompense [from God] for him who exceeds what he has received, (Zj, T,) in order that it may increase the possessions of men, (T, * Bd,) it shall not increase with God, (T, Bd,) nor will He bless it: (Bd:) some (namely, the people of El-Hijáz, T, or Náfi' and Yaakoob, Bd) read ↓ لِتُرْبُوا, (T, Bd,) meaning, in order that ye may increase [the property of men], or in order that ye may have forbidden addition [or usury therein]. (Bd.) ― -b2- Also It became high. (Msb, * TA.) ― -b3- رَبَا, aor. as above; and رَبِىَ, aor. يَرْبَى; said of a child, He grew up. (Msb.) You say, رَبَوْتُ فِى بَنِى فُلَانٍ, (S,) or فِى حَجْرِهِ, inf. n. رُبُوٌّ (M, K, TA) and رُبْوٌ, (M, TA,) with damm, (TA,) this latter on the authority of Lh, (M, TA,) accord. to the K رَبْوٌ, with fet-h, but correctly with damm; (TA;) and رَبِيتُ, (S, M, TA,) in the copies of the K erroneously written رَبَيْتُ, (TA,) inf. n. رَبَآءٍ and رُبِىٌّ; (M, K, TA; [the latter, accord. to the CK, رَبِىٌّ, which is a mistranscription;]) I grew up [among the sons of such a one, or in his care and protection]. (S, M, K.) ― -b4- رَبَتِ الأَرْضُ The ground [being rained upon] became large, and swelled. (M, TA.) In the Kur xxii. 5 and xli. 39, for وَرَبَتْ, some read وَرَبَأَتٌ: the former means and [becomes large, and swells; or] increases: the latter means “ and rises. ” (T. [See art. ربأ.]) ― -b5- رَبَا السَّوِيقُ, inf. n. رُبُوٌّ, The سويق [or meal of parched barley] had water poured upon it, and in consequence swelled: (M, TA:) in the copies of the K, رَبَا السَّوِيقَ, expl. as meaning he poured water on the سويق, and it consequently swelled. (TA.) ― -b6- رَبَا said of a horse, (S, K,) aor. يَرْبُو, (TA,) inf. n. رَبْوٌ, (K,) He became swollen, or inflated, from running, or from fear, or fright (S, K.) ― -b7- He was, or became, affected with what is termed رَبْوٌ; (S, M, K;) i. e. he was, or became, out of breath; his breath became interrupted by reason of fatigue or running &c.; or he panted, or breathed shortly or uninterruptedly; syn. اِنْبَهَرَ: (TA:) and so ↓ تربّى; for you say, طَلَبْنَا الصَّيْدَ حَتَّى تَرَبَّيْنَا, i. e. [We pursued the chase until] we became out of breath; &c.; syn. بُهِرْنَا. (M.) ― -b8- See also 4. -A2- رَبَوْتُ الرَّابِيَةَ I ascended, or mounted, upon the hill, or elevated ground. (S, K.)
رَبَّيْتُهُ 2 رَبَّيْتُهُ ذ , (S, M, Mgh, Msb, K,) inf. n. تَرْبِيَةٌ, (S, K,) I reared him, fostered him, or brought him up; (M, Msb;) namely, a child: (Msb:) I fed, or nourished, him, or it; (S, Mgh, K;) namely, a child, (Mgh,) or anything of what grows, or increases, such as a child, and seedproduce, and the like; (S;) as also ↓ تَرَبَّيْتُهُ: (Mgh, K:) the former is said to be originally رَبَبْتُهُ. (Er-Rághib, TA. [See 1 in art. رب, in two places.]) [Thus رَبَّيْتُ signifies I reared, or cultivated, plants or trees.] And ربّى is said of earth, or soil, meaning It fostered plants or herbage. (L in art. رشح, &c.) And يُنَوِّرُ وَلَا يُرَبِّى is said of a tree [as meaning It produces blossoms, but does not mature its produce]. (AHn, M and L in art. مظ.) ― -b2- رَبَّيْتُ الأْتْرُجَّ بِعَسَلٍ (tropical:) [I preserved the citron with honey], and الوَرْدَ بِسُكَّرٍ [the roses with sugar: like رَبَّبْتُهُ]. (TA.) ― -b3- رَبَّيْتُ عَنْ خِنَاقِهِ [in the CK خُناقِه, which I think a mistranscription,] (tropical:) I removed, or eased, [his cord with which he was being strangled; app. meaning, his straitness;] (K;) mentioned by Z. (TA.) [See a similar phrase in art. رخو, conj. 4.]
راباهُ 3 راباهُ ذ , (K in art. مجر, as syn. of مَاجَرَهُ,) inf. n. مُرَابَاةٌ, (TA ibid.,) [He practised usury, or the like, with him: used in this sense in the present day.] ― -b2- And رَابَيْتُهُ, (K,) inf. n. as above, (TA,) I treated him with gentleness, or blandishment; soothed, coaxed, wheedled, or cajoled, him. (K, * TA.)
أَرْبَيْتُهُ 4 أَرْبَيْتُهُ ذ (in [some of] the copies of the K, erroneously, ارتبيته, TA) I increased, or augmented, it. (M, K, TA.) Hence, in the Kur [ii. 277], وَيُرْبِى الصَّدَقَاتِ (M, TA) And He will increase, or augment, alms-deeds; (Jel;) will multiply the recompense thereof, (Bd, Jel,) and bless them. (Bd.) See also an ex. in the first paragraph. -A2- أَرْبَيْتُ I took more than I gave. (S.) ― -b2- [Hence,] اربى, said of a man, signifies [particularly] He engaged in, or entered upon, الرِّبَا [i. e. the practising, or taking, of usury or the like; he practised, or took, usury or the like; as also ↓ رَبَا, aor. رَبْوٌ; for] اـِرْبَآءٌ and رَبْوٌ, as inf. ns., both signify, in Pers., رِبَا خوُرْدَنْ. (KL. [In the TA, رَبَا, said of a man, is expl. by the words حصل فى ربوة: but I think that the right reading must be حَصَّلَ فِى رِبًوا, or مِنْ رِبًوا; and the meaning, He acquired in the practice of usury or the like, or he acquired of usury or the like.]) See, again, an ex. in the first paragraph. ― -b3- اربى عَلَى الخَمْسَينَ, (M, Msb,) وَنَحْوِهَا, (M,) He exceeded [the age of fifty, and the like]. (M, Msb.) ― -b4- [أَرْبَى said of the عَرْفَج, in a copy of the S, in art رقط is a mistranscription for أَدْبَى, with dál.]
تربّى 5 تربّى ذ , said of a child, (Mgh, Msb,) He was, or became, fed, or nourished; (Mgh;) or reared, fostered, or brought up. (Msb.) -A2- See also 1, near the end of the paragraph. -A3- تَرَبَّيْتُهُ: see 2.
رَبْوٌ رَبْوٌ ذ : see رُبْوَةٌ. ― -b2- Also A company (IAar, T, K, TA) of men: (IAar, T, TA:) pl. أَرْبَآءُ: (IAar, T, K, TA:) and ↓ رِبْوَةٌ likewise signifies a company; or, as some say, ten thousand; as also رُبَّةٌ; (M, TA;) or the former of these two words, (i. e. ربوة,) accord. to the A, signifies a great company of men, such as ten thousand. (TA.) It is said in the K that ↓ رِبْوَةٌ signifies Ten thousand dirhems; as also ↓ رُبَةٌ: but in this assertion are errors; for the former of these two words signifies as explained in the foregoing sentence; and the latter of them is with teshdeed, belonging to art. رب, and signifies a company [or great company] of men. (TA.) -A2- Also, (T, S, M, K, TA,) and ↓ رَبْوَةٌ, (M, TA,) The state of being out of breath; interruption of the breath by reason of fatigue or running &c.: or a panting, or breathing shortly or uninterruptedly: syn. بُهْرٌ, (T, M, TA,) and اِنْبِهَارٌ: (TA:) or a loud (lit. high) breathing: (S:) and a state of inflation of the جَوْف [or chest]. (M, TA.) [The former word is now often used as signifying Asthma.]
رِبًا رِبًا ذ , (T, M, Msb, K,) or ↓ رِبًوا, (S, Mgh,) [for it is often thus written, and generally thus in the copies of the Kur-án,] with the short ا accord. to the pronunciation best known, (Msb,) [which implies that it is also pronounced ↓ رِبَآءٌ,] An excess, and an addition: (Msb:) an addition over and above the principal sum [that is lent or expended]: but in the law it signifies an addition obtained in a particular manner: (Er-Rághib, TA:) [i. e. usury, and the like; meaning both unlawful, and lawful, interest or profit; and the practice of taking such interest or profit:] it is in lending, (Zj, T,) or in buying and selling, (S,) and in giving: and is of two kinds; unlawful, and lawful: the unlawful is any loan for which one receives more than the loan, or by means of which one draws a profit; [and the gain made by such means:] and the lawful is a gift by which a man invites more than it to be given to him, or a gift that he gives in order that more than it may be given to him; [and the addition that he so obtains:] (Zj, T:) [it generally means] an addition that is obtained by selling food [&c.] for food [&c.], or ready money for ready money, to be paid at an appointed period; or by exchanging either of such things for more of the same kind: (Bd in ii. 276:) or the taking of an addition in lending and in selling: (PS:) [it is said to be] i. q. عِينَةٌ: (M, K:) [but although رِبًا and عِينَةٌ are both applicable sometimes in the same case, neither of them can be properly said to be generally explanatory of the other, or syn. therewith: رِبَا النَّسِيْئَةِ is a term specially employed to signify profit obtained in the case of a delay of payment: and رِبَا الفَضْلِ to signify profit obtained by the superior value of a thing received over that of a thing given:] the dual of رِبًا (M, Msb, K) or رِبًوا (S) is رِبَوَانِ and رِبَيَانِ; (S, M, Msb, K;) the former being agreeable with the original; (M, Msb;) the ى in the latter being because of the imáleh occasioned by the preceding kesreh. (M.) See an ex. near the beginning of the first paragraph of this art. ↓ رُبْيَةٌ, thus pronounced by the Arabs, but by the relaters of a trad., in which it occurs, ↓ رُبِّيَّةٌ, (Fr, T, S, Mgh,) or, as some say, ↓ رُبَيَّةٌ, as though this were the dim. of رُبْيَةٌ, (Mgh,) is a dial. var. of رِبًوا [or رِبًا]; and by rule should be رُبْوَةٌ: (Fr, T, S, Mgh:) or, accord. to Z, رُبّيَّةٌ may be of the measure فُعُّولَةٌ from الرِّبَا. (TA.) [See also رَمَآءٌ, in art. رمى.]
رُبَةٌ رُبَةٌ ذ : see رَبْوٌ.
رَبْوَةٌ رَبْوَةٌ ذ : see the next paragraph: -A2- and see also رَبْوٌ.
رُبْوَةٌ رُبْوَةٌ ذ and ↓ رَبْوَةٌ and ↓ رِبْوَةٌ; (T, S, M, Msb, K;) the first of which is preferred, (T,) or most common; (Msb;) and the second, of the dial. of Temeem; (T, Msb;) and ↓ رَبْوٌ (M, K) and ↓ رَبَاوَةٌ (T, S, M, K) and ↓ رِبَاوَةٌ (M, K) and ↓ رُبَاوَةٌ (IJ, K) and ↓ رَابِيَةٌ (T, S, M, Msb, K) and ↓ رَبَآءَةٌ; (M, K;) A hill; i. e. an elevation of ground, or elevated ground: (T, S, M, K:) or an elevated place: so called because it is high: (Msb, TA:) the pl. of رُبْوَةٌ is رُبًى (T, Msb) and رُبِىٌّ: (T:) and the pl. of ↓ رَابِيَةٌ is رَوَابٍ; (T, Msb;) which ISh explains as meaning elevated sands, like the دَكْدَاكَة [q. v.], but higher and softer than the latter; the latter being more compact and rugged; the رابية, he says, has in it depression and elevation; it produces the best and the most numerous of the herbs, or leguminous plants, that are found in the sands; and men alight upon it. (T.)
رِبْوَةٌ رِبْوَةٌ ذ : see the next preceding paragraph: ― -b2- and see رَبْوٌ, in two places.
رُبْيَةٌ رُبْيَةٌ ذ and رُبَيَّةٌ and رُبِّيَّةٌ: see رِبًا, last sentence: -A2- and see also art. ربى.
رِبًوا رِبًوا ذ : see رِبًا. [The و is silent, like the ا.]
رَبْوَآءُ رَبْوَآءُ ذ : see رَابٍ.
رِبَوِىٌّ رِبَوِىٌّ ذ Of, or relating to, what is termed رِبًا or رِبًوا [i. e. usury and the like]: (Mgh, Msb:) رَبَوِىٌّ is said by Mtr to be wrong. (Msb.)
رَبَآءٌ رَبَآءٌ ذ Excess, excellence, or superiority; syn. طَوْلٌ: (IDrd, S, K:) so in the saying, لِفُلَانٍ عَلَى فُلَانٍ رَبَآءٌ [Such a one possesses excess, or excellence, or superiority, over such a one]. (IDrd, S.) ― -b2- And An obligation, a favour, or a benefit; syn. مِنَّةٌ. (K.)
رِبَآءٌ رِبَآءٌ ذ : see رِبًا.
رَبَآءَةٌ رَبَآءَةٌ ذ : see رُبْوَةٌ.
رَبَاوَةٌ رَبَاوَةٌ ذ and رُبَاوَةٌ and رِبَاوَةٌ: see رُبْوَةٌ.
رَابٍ [ رَابٍ ذ Increasing, or augmenting: &c. ― -b2- Hence,] فَأَخَذَهُمْ أَخْذَةً رَابِيَةً, in the Kur [lxix. 10], And He punished them with a punishment exceeding other punishments; (Fr, * S, * M, * K, * Jel;) a vehement punishment. (K.) -A2- اِمْرَأَةٌ رَابِيَةٌ A woman affected with what is termed رَبْوٌ; [i. e., out of breath; &c.; (see 1, near the end of the paragraph;)] (T, TA;) as also ↓ رَبْوَآءُ. (TA.)
رَابِيَةٌ رَابِيَةٌ ذ [as a subst.]: see رُبْوَةٌ, in two places.
أَرْبَى أَرْبَى ذ in the Kur xvi. 94 means More numerous, (Bd, Jel,) and more abundant in wealth. (Bd.)
أُرْبِيَّةٌ أُرْبِيَّةٌ ذ , originally أُرْبُوَّةٌ, (S,) or of the measure فُعْلِيَّةٌ, (M,) The root of the thigh: (Ks, T, S, K:) or the part between the upper portion of the thigh and the lower portion of the بَطْن [or belly]: (ISh, T, K:) or the part between the upper portion of the thigh and the lower portion of the بَظْر [q. v.]: or, accord. to Lh, the root of the thigh, next the بَظْر: (M:) or, as in the A, a portion of flesh, in the root of the thigh, that becomes knotted in consequence of pain: (TA:) there are two parts, together called أُرْبِيَّتَانِ. (S, TA.) ― -b2- Also (tropical:) A man's household, and the sons of the paternal uncle of a man; (T, M, K, TA;) not including any others: (T, M:) or the nearer members of the household of a man. (A, TA.) One says, جَآءَ فُلَانٌ فِى أُرْبِيَّتِهِ, and فِى أُرْبِيَّةٍ مِنْ قَوْمِهِ, (T,) or فِى أُرْبِيَّةِ قَوْمِهِ, (S,) (tropical:) Such a one came among his household, and the sons of his paternal uncle: (T, TA:) or among the people of his house consisting of the sons of his paternal uncles; not of any others. (S.)
اـِرْبِيَانٌ اـِرْبِيَانٌ ذ : see art. ربى.
مُرْبٍ مُرْبٍ ذ One who practises رِبًا [i. e. usury or the like]. (M, K.) ― -b2- أَر ْضٌ مُرْبِيَةٌ (assumed tropical:) Good land. (M.)
مَرْبَاةٌ مَرْبَاةٌ ذ for مَرْبَأَةٌ: see the latter, in art. ربأ.
مُرَبًّى مُرَبًّى ذ [Reared, fostered, brought up, fed, or nourished: see 2. ― -b2- And] Made [or preserved] with رُبّ [or inspissated juice, &c. (see 2, last sentence but one)]: you say زَنْجَبِيلٌ مُرَبًّى [Ginger so preserved]; as also مُرَبَّبٌ: (S, K:) and ↓ مُرَبَّيَاتٌ signifies Preserves, or confections, made with رُبّ; like مُرَبَّبَاتٌ. (S in art. رب.)
مُرَبَّيَاتٌ مُرَبَّيَاتٌ ذ : see what next precedes.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.276 harfرَبَا
رَبَا U ( n. ac. رَبْو 1 رَبَآء [ 22A ] , رُبُوّ 27 ),
a. Increased; grew, grew up; rose, swelled ( torrent ).
b. Mounted, ascended, climbed ( hill ).
c. ( n. ac. رَبْو 1 ), Suffered from asthma, panted, puffed; was blown ( horse ).
رَبَّوَ
رَبَّوَ II ,
a. Reared, brought up, fostered, tended; trained, educated.
رَاْبَوَ
رَاْبَوَ III ,
a. Lent money on interest, practised usury.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok24.216 harfربو
رَبَا - يَرْبُوْ - رِبا - رَابِي - رَابِيَة - أَرْبَى - رَبِيْب - رَبيْبَة - رَبَائِب - رَبْوَة - أَرْبَى - يُرْبِي - رَبَّى - يُرَبِّي
رَبَا - يَرْبُوْ + الكائن أو الشيء: زاد ونما وعظم وانتفخ وارتفع وكبر: تزيد أبعاده ومقاديره عن وضع البدء بشكل مستمر أكثر فأكثر
رِبَا - الربا: على وزن " فـِعـْل" اسم فعل من " رَبَا - يَرْبُوْ ": الزيادة
Sîgalar(13)
- الرِّبَاFaiz(الْفِعَلَ)×7
- وَرَبَتْVe yükseldi(وَفَعَلَتْ)×2
- أَرْبَىDaha yüksek(أَفْعَلَ)×1
- بِرَبْوَةٍTepe(بِفَعْلَةٍ)×1
- رَابِيًاYükselen(فَاعِلًا)×1
- رَابِيَةًYükselen(فَاعِلَةً)×1
- رَبَّيَانِيİkisi beni büyüttü(فَعَّلَانِي)×1
- رَبْوَةٍTepe(فَعْلَةٍ)×1
- رِبًاFaiz(فِعَلٍ)×1
- لِيَرْبُوَYükselmesi için(لِيَفْعُلَ)×1
Mücavir kökler129 mücavir (160 toplam)
- هزز
2 ortak ayet · Kımıldadı
- أكل
4 ortak ayet · Ekel pas demektir
- ضعف
3 ortak ayet · Katlanmış deri demektir
- موه
3 ortak ayet · Su
- خبط
1 ortak ayet · Habet ağaçtan yere dökülmüş yaprak demektir
- زبد
1 ortak ayet · Zebed köpük demektir
- طلل
1 ortak ayet · Öyleyse çisenti
- غزل
1 ortak ayet · Onun ipliği
- همد
1 ortak ayet · Kuru
- مول
3 ortak ayet · Onların malları
- عمر
2 ortak ayet · “U’mare” katlı bina demektir
- جفو
1 ortak ayet · CeFeE filizlerin eritilmesinde çıkan köpük, cüruf demektir
Geçtiği ayetler(15)
الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ …
FaizFaiz yiyenler ancak, şeytan çarpan kimsenin kalktığı gibi kalkarlar. Bu, onların: Zaten alış-veriş faiz gibidir, demelerinden dolayıdır. Halbuki Allah, alış-verişi helal, faizi haram kılmıştır. Kime Rabbından bir öğüt gelir de faizcilikten vazgeçerse, geçmiş olanlar kendisine ve hakkındaki hüküm Allah’a aittir. Kim de dönerse, onlar cehennem yaranıdırlar, orada temelli kalacaklardır.
… مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ …
FaizFaiz yiyenler ancak, şeytan çarpan kimsenin kalktığı gibi kalkarlar. Bu, onların: Zaten alış-veriş faiz gibidir, demelerinden dolayıdır. Halbuki Allah, alış-verişi helal, faizi haram kılmıştır. Kime Rabbından bir öğüt gelir de faizcilikten vazgeçerse, geçmiş olanlar kendisine ve hakkındaki hüküm Allah’a aittir. Kim de dönerse, onlar cehennem yaranıdırlar, orada temelli kalacaklardır.
… إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَى فَلَهُ مَا …
FaizFaiz yiyenler ancak, şeytan çarpan kimsenin kalktığı gibi kalkarlar. Bu, onların: Zaten alış-veriş faiz gibidir, demelerinden dolayıdır. Halbuki Allah, alış-verişi helal, faizi haram kılmıştır. Kime Rabbından bir öğüt gelir de faizcilikten vazgeçerse, geçmiş olanlar kendisine ve hakkındaki hüküm Allah’a aittir. Kim de dönerse, onlar cehennem yaranıdırlar, orada temelli kalacaklardır.
يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ
FaizAllah faizi mahveder, sadakaları artırır. Ve Allah hiçbir günahkar kafiri sevmez.
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
FaizEy iman edenler; Allah’tan korkun. Eğer mü’minlerden iseniz, faizden kalanı bırakın.
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
FaizEy iman edenler; kat kat faiz yemeyin. Allah’tan korkunki felah bulasınız.
وَأَخْذِهِمُ الرِّبَا وَقَدْ نُهُوا عَنْهُ وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا
FaizKendilerine yasaklanan faizi almaları ve haksız yere insanların mallarını yemelerinden ötürü. Onların küfür içinde olanlarına elem verici bir azab hazırladık.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ربو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ربب, نمو, زيد |
| Zıt Kök | نقص |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvı, hava veya madde ile dolup kabarma, şişme, zeminden yukarı yükselme |
| Çekirdek Özet 2 | Canlılığın kabarması, tepeleşme, çocuğun büyütülmesi ve emeksiz sermaye şişkinliği |
| Çekirdek Özet 3 | Organik ve bereketli gelişme ile asalak ve yapay hacim artışı arasındaki yapısal ayrım |
| Kritik Hata Riski | Ribâyı sadece teknik bir faiz yüzdesine indirgeyip emeğe dayanmayan her türlü asalak sermaye büyümesini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رب | Bir şeyi koruma, tutma, toplama, derece derece kemale erdirme ve biriktirerek yoğunlaştırma. Bu çekirdek ربب kökünde sahiplik, terbiye ve pekiştirme; ربح kökünde kâr ve fazlalık; ربص kökünde gözetleyip bekleme; ربط kökünde sımsıkı bağlama; ربع kökünde ise mekana yerleşip dörde tamamlama anlamlarını kurar. | و | Vâv harfinin hareketiyle çekirdekteki içe dönük toplanma ve pekişme yönü dışa ve yukarıya doğru genleşmiş; fiziksel olarak şişme, kabarma, tepe yapma ve boyutsal olarak artma anlamı belirginleşmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Zirveyi, yukarı yönelişi, üstte belirmeyi ve bir yapının en tepe noktasını temsil eder. |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | İç mekanı, kabı, gövdeyi, bir varlığın kendi iç hacmini ve barındırma kapasitesini temsil eder. |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Dışarıdan yapılan eklemeyi, bitiştirmeyi, art arda gelerek birbirine tutunup büyüme hareketini temsil eder. |
| ربو | Bir gövdenin veya iç alanın (ب) dıştan gelen ekleme ve birikimlerle (و) dolması sonucunda yukarıya, tepeye ve baş hizasına (ر) doğru şişip yükselmesi hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yaranın iltihap toplayarak şişmesi, toprağın su alarak kabarıp yükselmesi, ciğerlerin sıkışmasıyla nefes darlığından göğsün inip kalkması ve arazide su tutmayan yüksek tepe. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi bu kökü bir mekanda büyüme ve boy verme anlamında kullanmıştır: فمن يك سائلاً عني فإني / بمكة منزلي وبها ربيت |
| Erken Arapça kullanım | Cahiliye döneminde borcun vadesi geldiğinde ödenememesi üzerine alacağın katlanarak artırılması ve sütün yüzeyinde kaymağın yoğunlaşarak üste çıkması durumları bu kökle ifade edilmiştir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde ربو kökü, asıl kök olan *r-b-y / *r-b-w üzerinden büyüme, çoğalma, ululuk ve genişleme bildiren köklü bir anlamsal mirasa dayanır. İbranicede ravah (רבה) kelimesi çoğalmak, sayıca veya hacimce artmak ve büyümek anlamına gelirken; Süryanicede rba (ܪܒܐ) kökü doğrudan büyümek, yetişmek, faiz getirmek ve yükselmek fiillerini karşılar. Akadcada rabû kökü büyük olmak, boyut veya makamca genişlemek anlamında yaygın bir kullanıma sahiptir. Arapçada bu ortak Sami çekirdeği hem somut fiziki kabarma ve yer şekli (rabve, cerahun râbin) hem canlıların bakılıp büyütülmesi (terbiye) hem de borç ilişkilerinde karşılıksız hacim artışı (er-ribâ) sahalarında semantik olarak ayrışmış ve derinleşmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رَبَا — يَرْبُو | Sıvı, hava veya organik unsurlarla bir nesnenin kabarması, şişerek dışarıya ve yukarıya doğru hacim kazanması. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רבה (ravah), Süryanice ܪܒܐ (rba), Akadca rabû | Ortak Sami kökünde çokluk, büyüklük, yetişme ve borç üzerinden karşılıksız artış anlamları tam bir ses denkliğiyle mevcuttur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır hiyerogliflerinde rpy (gençleşmek, büyümek) köküyle muhtemel Afro-Asyatik bağ | Belirgin semantik paralellik görülmekle birlikte Afro-Asyatik düzeydeki geçiş yolları sınırlı veri barındırır. | Muhtemel |
Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ربو | Anlamlı | Artmak, kabarmak, yükselmek | Maddenin veya miktarın kendi sınırlarını aşarak yukarı ve dışa doğru şişmesi. | Hedef köktür. |
| روب | Anlamlı | Mayalanmak, yoğunlaşmak | Sütün kaymak bağlaması, mayalanıp koyulaşması ve aklın karışması. | Ortak çekirdekteki kıvam alma ve toplanma haliyle ilişkilidir; Kur'an'da geçmez. |
| برو | Anlamlı | Yontmak, şekil vermek | Ağaç veya kalemi yontarak açmak, eksiltmek suretiyle ortaya çıkarmak. | Hacmi azaltarak form kazandırma yönüyle hedef kökle zıt hareket taşır; Kur'an'da geçmez. |
| بور | Anlamlı | Atıl kalmak, helak olmak | Toprağın ekilmeyip çorak kalması, ticaretin kesada uğraması ve tükeniş. | Artış ve canlanmanın tersine üretim dışı kalmayı gösterir; Kur'an'da geçer. |
| ورب | Anlamlı | Saklanmak, eğrilmek | İki nesne arasındaki gizli gedik, eklem boşluğu ve ilişkideki hile. | Doğrusal büyüme yerine aralık ve sapmayı ifade eder; Kur'an'da geçmez. |
| وبر | Anlamlı | Yün, tüy | Deve ve tavşan gibi hayvanların bedenini örten ince ve sık tüy tabakası. | Birikerek yüzeyi kaplayan organik kabarıklıkla örtüşür; Kur'an'da geçer. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ربو | Merkez | Kabararak artma | Bir nesnenin veya miktarın kendi içinden ya da dışarıdan eklenerek şişmesi ve yukarı doğru tepeleşmesi. | Hem organik gelişimi hem de yapay ve haksız şişkinliği kapsayan artış türüdür. |
| ربب | Komşu | Islah ederek büyütme | Bir varlığı aşama aşama, koruyup gözeterek kemale ve olgunluğa erdirme süreci. | Hacimsel büyümeden ziyade niteliksel terbiye, sahiplik ve yönetim ağırlıklıdır. |
| نمو | Komşu | Doğal ve organik büyüme | Canlı bir bünyenin beslenerek iç dinamikleriyle boy atması ve çoğalması. | Sadece canlı ve organik varlıkların doğal gelişimi için kullanılır; yapay şişmeyi içermez. |
| زيد | Komşu | Niceliksel fazlalaşma | Bir miktarın üzerine başka bir birimin eklenmesiyle oluşan salt sayısal veya hacimsel çokluk. | Kabarma veya yükselme hareketi taşımak zorunda değildir; her türlü fazlalığı belirtir. |
| نقص | Zıt | Eksilme ve aşınma | Bir bütünün parçalarının kaybolması, değer veya hacimce aşağı inmesi. | ربو kökünün taşıdığı şişme ve yükselme hareketinin doğrudan karşıtıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ربو | Kabarmak, şişmek, faiz | Maddi veya manevi bir yapının kendi olağan sınırlarını aşarak hacim kazanması. | Kesin |
| Latince | crescere, usura, tumor | Büyümek, tefecilik artışı, şişlik | Büyüme ve tefecilik yönleri karşılanırken, kökün toprağın kabarması boyutu ayrışır. | Güçlü |
| İngilizce | swell, grow, usury, hillock | Şişmek, büyümek, tefecilik, tepecik | Farklı kelimeler kökün tekil anlam yüzlerini karşılar ancak organik ile asalak büyüme birliğini tek kökte veremez. | Güçlü |
| Almanca | anschwellen, wachsen, Wucher | Şişmek, boy atmak, haksız kazanç | Şişme ve asalak kazanç boyutlarını tam verir fakat yer şekli anlamını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | enfler, croître, usure | Şişmek, büyümek, faiz/aşırı artış | Hacimsel kabarma ve finansal şişmeyi karşılar; pedagojik yetiştirme boyutunu içermez. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Dictionnaire Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الرِّبَا / رِبًا | Emeksiz ve asalak finansal şişme (faiz) | Borç ilişkisinde karşılıksız ve sömürüye dayalı mal artışı; Bakara 2:275, Âl-i İmrân 3:130, Rûm 30:39. |
| وَرَبَتْ | Toprağın canlanarak kabarması | Ölü toprağın su alarak gözeneklerinin şişmesi ve bitki fışkırtması; Hac 22:5, Fussilet 41:39. |
| رَابِيًا | Yüzeye çıkan kabarık köpük | Sel suyunun veya eritilen madenin üzerinde biriken işe yaramaz atık tortu; Ra'd 13:17. |
| بِرَبْوَةٍ / رَبْوَةٍ | Yüksek, havadar ve verimli tepe | Su baskınından emin, ürün vermeye elverişli yüksek zemin; Bakara 2:265, Mü'minûn 23:50. |
| رَبَّيَانِي / نُرَبِّكَ | Çocuğu himaye edip büyütmek | Zayıf bir yavrunun emek verilerek yedirilip içirilmesi ve geliştirilmesi; İsrâ 17:24, Şuarâ 26:18. |
| أَرْبَى | Sayıca ve güççe daha üstün olmak | Bir topluluğun diğerine göre nüfus, müttefik ve servetçe daha kabarık olması; Nahl 16:92. |
| رَابِيَةً | Şiddeti giderek katlanan azap | İsyanda haddi aşan topluluğa verilen, dozajı sürekli yükselen helak edici ceza; Hâkka 69:10. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve diriliş | Toprağın su ile kabarmasının (ve-rebet) öldükten sonra dirilmeye (ba's) delil kılınması ve Allah'ın sadakaları nemalandırması (yurbî). | Yoktan var etme değil, sönmüş ve atıl olanın canlanıp hacim kazanması. |
| Fıkıh | Muamelat ve akit teorisi | Fazlalık (ribâ el-fadl) ve vade (ribâ en-nesîe) yoluyla karşılıksız ve emeksiz elde edilen her türlü malî şişmenin haramlığı. | Malın mübadele anında veya vadesinde reel bir karşılığı olmaksızın yapay olarak artması. |
| Tefsir | Semantik ve kavramsal tahlil | Ribâ ile sadaka arasındaki zıtlığın; birinin bereketi tüketen bir şişme, diğerinin ise Allah katında hakiki arınma ve büyüme olduğunun tespiti. | Gerçek büyüme ile aldatıcı şişkinliğin ahlaki ve ontolojik olarak ayrıştırılması. |
| Hadis | Ticari ahlak ve toplumsal nizam | Faiz yiyenlerin, yedirenlerin ve buna şahitlik edenlerin lanetlenmesi; altın ve gümüş gibi temel değişim araçlarında fazlalığın yasaklanması. | Değişim araçlarının bizzat kendisinin bir ticaret malına dönüştürülüp üretimsiz büyütülmesinin engellenmesi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlak ve amel muhasebesi | Bereket ve arınma | Sadakanın ilahi rıza ile büyümesi | Allah katında kabul gören infak hakiki artışı sağlarken, haram kazanç zahiren artsa da bereketsizleşir. | Kesin |
| İlmi | Doğa bilimleri ve biyoloji | Hacimsel genleşme | Hücresel ve biyolojik kabarma | Su alan organik dokunun şişerek içindeki potansiyeli dışarı vurması ve tohumun patlaması. | Güçlü |
| Siyasi | Uluslararası ilişkiler ve ittifaklar | Sayısal üstünlük | Nüfus ve güç baskısı | Bir topluluğun diğerine karşı sayısal ve lojistik kabarıklığını haksız baskı aracına dönüştürmesi (Nahl 16:92). | Güçlü |
| İktisadi | Finans ve sermaye dolaşımı | Asalak sermaye | Karşılıksız değer şişirmesi | Üretim, risk ve emek olmaksızın borç üzerinden paranın parayı doğurması suretiyle oluşan finansal balon. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Üstel büyüme ve ozmotik şişme | Bir sistemin iç basıncının dışarıdan gelen akışla kritik eşiği aşması veya bir büyüklüğün kendi değeriyle orantılı olarak geometrik biçimde katlanması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Spekülatif balon ve kurumsal kriz | İktisadi değerin reel üretimden koparak beklenti ve borçlanma üzerinden sanal biçimde şişmesi ve nihayetinde patlaması. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | ربو kökünün türevi olan ribâyı yalnızca bankacılık sistemindeki faiz yüzdesine indirgemek; tepe, kabarma ve çocuk yetiştirme boyutlarını bütünden koparmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, organik ve meşru bir büyüme (toprağın kabarması, çocuğun bakımı) ile asalak, kontrolsüz ve emeksiz bir şişkinlik (faiz, sel köpüğü) arasındaki dinamik farkı kurar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Emek ve risk içermeyen diğer modern sömürü ve finansal balon mekanizmalarının meşru zannedilmesi; büyüme ile şişkinliğin aynı şey sayılması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın iktisadi nizamının temel taşı olan ribâ yasağını fiziksel bir kabarma ve asalak şişme tabiatıyla açıklar; ilahi bereket ile yıkıcı sermaye tekelleşmesi arasındaki sınırları çizer. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Faiz yasaklarını bildiren ahkam ayetlerinde, öldükten sonra dirilişi tabiatın uyanışıyla tasvir eden kozmolojik ayetlerde ve hak-batıl mücadelesini su üzerindeki kabarık köpükle anlatan misallerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ticaret ile faizin aynı türden kazanç artışları olduğu yönündeki müşrik mantığını çürütür; toprağın ve sadakanın hakiki gelişimini, faizin ise sistemi çökerten sanal bir ur olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir gövdenin içten ya da dıştan gelen bir etkiyle gaz, su veya tortu toplayarak hacimce kabarması, şişmesi ve yer seviyesinden yukarı doğru tepeleşmesi.
- Soyut anlamBir değerin, nüfusun veya cezanın aşamalı olarak katlanması; reel dayanağı olan sağlıklı büyüme ile temelsiz ve asalak fazlalık arasındaki zıt kutuplu ayrışma.
- Sistematik karşılıkFiziksel düzlemde ozmotik kabarma ve yükselti; ahlaki düzlemde terbiye ve infak bereketi; iktisadi düzlemde ise üretim dışı karşılıksız hacim şişkinliği.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormül bir hacmin veya değerin pozitif değişimini () ve bu büyümenin zamana bağlı türevini () ifade eder. Buradaki büyüme katsayısı (), sistemin tabiatına göre ikiye ayrılır: organik, meşru ve bereketli büyümeyi (toprağın kabarması, sadakanın nemalanması, çocuğun gelişimi) temsil ederken; asalak, karşılıksız ve patlamaya mahkum yapay şişmeyi (faiz, köpük, kibrin nüfus üstünlüğü kurması) temsil eder.