رحب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ح-ب2 sîga, 29 mücavir kök, 4 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.دبرلجأمَرْحَبًاظننرحبضيققرررَحُبَتْوطنتوبقحمعجبأرض

KökSîga 2Ayet 4Sure 2Mücavir 29

▶ Ağı aç (3B)

رحب

ر - ح - ب

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Rab (Ayn) taşmakta olan dolu kap demektir. Rhb (ha) dolu, ama taşmayacak kadar boşluğu olan kab demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Rab (Ayn) taşmakta olan dolu kap demektir. Rhb (ha) dolu, ama taşmayacak kadar boşluğu olan kab demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.616 harf
باب الحاء والراء والباء معهما ح ر ب، ر ح ب، ر ب ح، ح ب ر، ب ر ح، ب ح ر كلهن مستعملات حرب: الحرب: نقيض السَّلم، تُؤَنَّث، وتصغيرها حُرَيْب رواية عن العرب، ومثلها ذُرَيْع وفُرَيْس وقُرَيْس أنثى، ونُيَيْب يعني الناقة وذُوَيْد وقُدَيْر وخُلَيْق، يقال: مِلْحَفةٌ خُلَيْق، كلُّ ذلك تأنيث يُصَغَّر بغير الهاء. ورجلٌ مِحْرَب: شُجاع. وفلانٌ حَرْبُ فلانٍ أي يُحاربُه. ودار الحرب: بلادُ المشركين الذين لا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR922 harf
الرُحْبُ بالضم: السَعَةُ. تقول منه: فُلانٌ رُحْبُ الصَدْرِ. والرَحْبُ، بالفتح: الواسِعُ؛ تقول منه بلدٌ رَحْبٌ وأرضٌ رَحْبَةٌ، وقد رَحُبَتْ بالضم تَرْحُبُ رُحْباً ورَحابَةً. وقولهم: مرحباً وأهلاً، أي أَتَيْتَ سَعَةٌ وأَتَيْتَ أهلاً فاستأنِسْ ولا تستوحِشْ. وقد رَحَّبَ به ترحيباً، إذا قال له مرحَباً. وقول الشاعر: وكيف تُواصِلُ من أَصْبَحَتْخَلالَتُهُ كَأَبـي مَـرْحَـبِ يعني به الظِلَّ. وقِدْرٌ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok30.510 harf
باب الحاء والراء ممع والبَاء حرب ، حبر ، ربح ، رحب ، بحر ، برح : مستعملات . حرب : قال أبو العباس قال ابن الأعرابي : الحارِبُ : المُشَلح ، يقال حَرَبَه إذا أخَذَ مَالَه ، وأَحْرَبَه دَلَّه على ما يَحْرُبُه ، وحَرَّبَه إذا أطعمه الحَرَب وهو الطَّلْع ، وأَحْرَبَهُ : وجده مَحْرُوباً . وقال اللَّيْثُ : الحرب : نقيضُ السَّلْم ، تؤنث ، وتصغيرها حُرَيْبٌ بغير هاء روايةً عن العرب ومثلها ذُرَيْع وَقُوَيْسٌ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.823 harf
(باب الراء والحاء وما يثلثهما) (رحض) الراء والحاء والضاد أصلٌ يدلُّ على غَسْل الشيء. يقال رحَضْتُ الثَّوبَ، إذا غسَلْتَه. قال: مَهَامِهُ أَشْباهٌ كأنَّ سَرابَها *** مُلاءٌ بأيدي الغاسِلات رحيضُ([1]) ويقال للمغْتَسَل([2]) المِرحاض. فأما عَرَقُ الحمَّى فإِنَّه يسمّى الرُّحَضاء؛ وهو ذاك القياس، كأنّها رحضَتِ الجسمَ، أي غَسَلْتَه. (رحق) الراء والحاء والقاف كلمةٌ واحدة. وهي الرَّحيق: اسمٌ من
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR353 harf
- الرحب: سعة المكان، ومنه: رحبة المسجد، ورحبت الدار: اتسعت، واستعير للواسع الجوف، فقيل: رحب البطن، ولواسع الصدر، كما استعير الضيق لضده، قال تعالى: ﴿ضاقت عليهم الأرض بما رحبت﴾ [التوبة/118]، وفلان رحيب الفناء: لمن كثرت غاشيته. وقولهم: مرحبا وأهلا، أي: وجدت مكانا رحبا. قال تعالى: ﴿لا مرحبا بهم إنهم صالوا النار *** قالوا بل أنتم لا مرحبا بكم﴾ [ص/59 - 60].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR888 harf
ر ح ب مكان رحب ورحيب ورحبت بلادك‏.‏ ومرحباً بك‏.‏ وقال الجعدي‏:‏ ومستـأذن يبتغـي نائـلاً أذنت له ثـم لـم يحجـب فآب بصالح ما يبتغي وقلت له ادخل ففي المرحب ورحّب به ولقيته بالترحيب والترجيب‏.‏ وضاقت عليّ الأرض برحبها وبما رحبت وانظر في الرحـب والسعـة‏.‏ ولفلـان جـوف رحيـب وأكـل رغيـب وأرحـب اللـه جوفـه‏.‏ ويقـال‏:‏ للخيل ارحبي أي تنحي وأوسعي يقال ذلك في المأزق المتضايق‏.‏ وبين دورهم رخبة
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.312 harf
الرُّحْبُ، بالضم: السَّعةُ. رَحُبَ الشيءُ رُحْباً ورَحابةً، فهو رَحْبٌ ورَحِـيبٌ ورُحابٌ، وأَرْحَبَ: اتَّسَعَ. وأَرْحَبْتُ الشيءَ: وسَّعْتُه. قال الـحَجَّاجُ، حِـينَ قَتَلَ ابن القِرِّيَّة: أَرْحِبْ يا غُلامُ جُرْحَه! وقيل للخيل: أَرْحِبْ، وأَرْحِـبي أَي تَوَسَّعِـي وتَباعَدي <ص:414> وتَنَحِّي؛ زجر لها؛ قال الكميت بن معروف: نُعَلِّمُها: هَبِي، وهَلاَ، وأَرْحِبْ، * وفي أَبْياتِنا ولَنا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR419 harf
* ر ح ب * * الرُّحْبُ * بالضم السعة يقال منه فلان رحب الصدر و * الرِّحْبُ * بالفتح الواسع وبابه ظرف و * رُحْباً * أيضا بالضم وقولهم * مَرْحَباً * وأهلا أي أتيت سعة وأتيت أهلا فاستأنس ولا تستوحش و * رَحَّبَ * به * تَرْحِيباً * قال له مرحبا و * الرَّحِيبُ * الواسع ومنه فلان رحيب الصدر و * رَحُبَتِ * الدار من الباب السابق و * أرْحَبَتْ * بمعنى اتسعت و * رَحَبَةُ * المسجد بفتح الحاء ساحته وجمعها *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.139 harf
الرحب، بالضم: ع لهذيل وضبطه الصاغاني بالفتح من غير لام. ورحاب كغراب: ع بحوران نقله الصاغاني أيضا. ورحب الشيء ككرم وسمع الأخير حكاه الصاغاني رحبا بالضم ورحابة ورحبا محركة، نقله الصاغاني فهو رحب ورحيب ورحاب بالضم: اتسع، كأرحب، وأرحبه: وسعه قال الحجاج حين قتل ابن القرية، أرحب يا غلام جرحه. ويقال للخيل: أرحب وأرحبي، وهما زجران للفرس، أي توسعي وتباعدي وتنحي قال الكميت بن معروف:
Maddenin bağlantısı

الرحب، بالضم: ع لهذيل وضبطه الصاغاني بالفتح من غير لام. ورحاب كغراب: ع بحوران نقله الصاغاني أيضا.

ورحب الشيء ككرم وسمع الأخير حكاه الصاغاني رحبا بالضم ورحابة ورحبا محركة، نقله الصاغاني فهو رحب ورحيب ورحاب بالضم: اتسع، كأرحب، وأرحبه: وسعه قال الحجاج حين قتل ابن القرية، أرحب يا غلام جرحه. ويقال للخيل: أرحب وأرحبي، وهما زجران للفرس، أي توسعي وتباعدي وتنحي قال الكميت بن معروف: نعلمها هبي وهلا وأرحب وفي أبياتنا ولضنا افتلينـا وامرأة رحاب وقدر رحاب بالضم أي واسعة وقالوا: رحبت عليك، وطلت، أي رحبت عليك البلاد، وقال أبو إسحاق أي اتسعت وأصابها الطل، وفي حديث ابن زمل على طريق رحب أي واسع. ورجل رحب الصدر، ورحب الصدر، ورحيب الجوف: واسعهما، ومن المجاز: فلان رحيب الصدر أي واسعه، ورحب الذراع أي واسع القوة عند الشدائد، ورحب الذراع والباع ورحيبهما أي سخي. ورحبت الدار وأرحبت بمعنى، أي اتسعت. والرحب بالفتح والرحيب: الشيء الواسع، تقول منه: بلد رحب وأرض رحبة. ومن المجاز قولهم: هذا أمر إن ترحبت موارده فقد تضايقت مصادره. وقولهم في تحية الوارد: أهلا ومرحبا وسهلا قال العسكري: أول من قال مرحبا: سيف بن ذي يزن أي صادفت وفي الصحاح: أتيت سعة وأتيت أهلا، فاستأنس ولا تستوحش وقال شمر: سمعت ابن الأعرابي يقول: مرحبك الله ومسهلك، ومرحبا بك الله ومسهلا بك الله، وتقول العرب: لا مرحبا بك، أي لا رحبت عليك بلادك، قال: وهي من المصادر التي تقع في الدعاء للرجل، وعليه، نحو: سقيا ورعيا، وجدعا وعقرا، يريدون سقاك الله ورعاك الله، وقال الفراء: معناه رحب الله بك مرحبا، كأنه وضع موضع الترحيب، وقال الليث معنى قول العرب مرحبا: انزل في الرحب والسعة وأقم فلك عندنا ذلك، وسئل الخليل عن نصب مرحبا فقال: فيه كمين الفعل، أريد به انزل أو أقم فنصب بفعل مضمر، فلما عرف معناه المراد به أميت الفعل، قال الأزهري: وقال غيره في قولهم: مرحبا: أتيت أو لقيت رحبا وسعة لا ضيقا، وكذلك إذا قال: سهلا أراد نزلت بلدا سهلا لا حزنا غليظا. ورحب به ترحيبا: دعاه إلى الرحب والسعة، ورحب به: قال له مرحبا، وفي الحديث قال لخزيمة ابن حكيم مرحبا أي لقيت رحبا وسعة، وقيل معناه رحب الله بك مرحبا، فجعل المرحب موضع الترحيب. ورحبة المكان كالمسجد والدار بالتحريك وتسكن: ساحته ومتسعه وكان علي رضي الله عنه يقضي بين الناس في رحبة مسجد الكوفة، وهي صحنه، وعن الأزهري: قال الفراء: يقال للصحراء بين أفنية القوم والمسجد رحبة ورحبة، وسميت الرحبة رحبة لسعتها بما رحبت، أي بما اتسعت، يقال منزل رحيب ورحب، وذهب أيضا إلى أنه يقال: بلد رحب وبلاد رحبة، كما يقال: بلد سهل وبلاد سهلة، وقد رحبت ترحب، ورحب يرحب رحبا ورحابة، ورحبت رحبا، قال الأزهري: وأرحبت لغة بذلك المعنى، وقول الله عز وجل ضاقت عليهم الأرض بما رحبت أي على رحبها وسعتها، وأرض رحيبة: واسعة.

والرحبة، بالوجهين، من الوادي: مسيل مائه من جانبيه فيه، جمعه رحاب، وهي مواضع متواطئة يستنقع الماء فيها، وهي أسرع الأرض نباتا، تكون عند منتهى الوادي وفي وسطه، وقد تكون في المكان المشرف يستنقع فيها الماء وما حولها مشرف عليها، ولا تكون الرحاب في الرمل، وتكون في بطون الأرض وفي ظواهرها. والرحبة من الثمام كغراب: مجتمعه ومنبته. والرحبة بالتحريك: موضع العنب، بمنزلة الجرين للتمر، وقال أبو حنيفة: الرحبة والرحبة، والتثقيل أكثر: الأرض الواسعة المنبات المحلال، ج رحاب ورحب ورحبات، محركتين، ويسكنان قال سيبويه: رحبة ورحاب كرقبة ورقاب، وعن ابن الأعرابي: الرحبة: ما اتسع من الأرض، وجمعها: رحب مثل قرية وقرى، قال الأزهري: وهذا يجيء شاذا، في باب الناقص فأما السالم فما سمعت فعلة جمعت على فعل، قال: وابن الأعرابي ثقة لا يقول إلا ما قد سمعه. كذا في لسان العرب. ويحكى عن نصر بن سيار رحبكم الدخول في طاعته أي ابن الكرماني ككرم أي وسعكم فعدى فعل، وهو شاذ لأن فعل ليست متعدية عند النحويين إلا أن أبا علي الفارسي حكى عن هذيل القبيلة المعهودة تعديتها أي إذا كانت قابلة للتعدي بمعناها كقوله: ولم تبصر العين فيها كلابا وقال أثمة الصرف: لم يأت فعل بضم العين متعديا إلا كلمة واحدة رواها الخليل وهي قولهم: رحبتك الدار، وحمله السعد في شرح العزي على الحذف والإيصال، أي رحبت بكم الدار، وقال شيخنا: نقل الجلال السيوطي عن الفارسي: رحب الله جوفه أي وسعه، وفي الصحاح: لم يجئ في الصحيح فعل بضم العين متعديا غير هذا، وأما المعتل فقد اختلفوا فيه قال الكسائي: أصل قلته قولته، وقال سيبويه: لا يجوز ذلك لأنه لا يتعدى، وليس كذلك: طلته، ألا ترى أنك تقول: طويل، وعن الأزهري: قال الليث: هذه كلمة شاذة على فعل مجاوز: وفعل لا يكون مجاوزا أبدا قال الأزهري: ورحبتك لا يجوز عند النحويين، ونصر ليس بحجة. والرحبى كحبلى: أعرض ضلع في الصدر، وإنما يكون الناحز في الرحبيين. والرحبى: سمة تسم بها العرب في جنب البعير، والرحبيان الضلعان اللتان تليان الإبطين في أعلى الأضلاع، أو الرحبى: مرجع المرفقين وهما رحبيان، والرحيباء من الفرس أعلى الكشحين، وهما رحيباوان، عن ابن دريد، أوهى أي الرحبى منبض القلب من الدواب والإنسان، أي مكان نبض قلبه وخفقانه، قاله الأزهري: وقيل: الرحبى ما بين مغرز العنق إلى منقطع الشراسيف، وقيل: هي ما بين ضلعي أصل العنق إلى مرجع الكتف. والرحبة بالضم: ماءة بأجإ أحد جبلي طيىء وبئر في ذي ذروان من أرض مكة زيدت شرفا بوادي جبل شمنصير، يأتي بيانه. والرحبة: ة حذاء القادسية، وواد قرب صنعاء اليمن و: ناحية بين المدينة والشأم قرب وادي القرى و: ع بناحية اللجاة.

وبالفتح: رحبة مالك بن طوق مدينة أحدثها مالك على شاطئ الفرات، ورحبة: ة بدمشق، ورحبة: محلة بها أيضا، ورحبة: محلة بالكوفة تعرف برحبة خنيس ورحبة: ع ببغداد تعرف برحبة يعقوب منسوبة إلى يعقوب بن داوود وزير المهدي، ورحبة: واد يسيل في الثلبوت وقد تقدم في ثلب أنه واد أو أرض، ورحبة: ع بالبادية، ورحبة: ة باليمامة تعرف برحبة الهدار، وصحراء بها أيضا فيها مياه وقرى، والنسبة إليها في الكل رحبي، محركة. وبنو رحبة بن زرعة بن الأصغر ابن سبإ: بطن من حمير إليه نسب حريز بن عثمان المعدود في الطبقة الخامسة من طبقات الحفاظ، قاله شيخنا. ورحابة كقمامة: ع وفي لسان العرب: أطم بالمدينة معروف. والرحاب ككتاب: اسم، ناحية بأذربيجان ودربند، وأكثر أرمينية يشملثها هذا الاسم، نقله الصاغاني. وبنو رحب محركة: بطن من همدان من قبائل اليمن. وأرحب: قبيلة منهم أي همدان، قال الكميت: يقولون لم يورث ولولا تراثه لقد شركت فيه بكيل وأرحب وقرأت في كتاب الأنساب للبلاذري ما نصه: أخبرني محمد بن زياد الأعرابي الراوية عن هشام بن محمد الكلبي قال: من قبائل حضرموت: مرحب وجعشم، وهم الجعاشمة، ووائل وأنسى قال بعضهم: وجدي الأنسوي أخو المعالي وخالي المرحبي أبو لهيعه ويزيد بن قيس، وعمرو بن سلمة، ومالك بن كعب الأرجبيون من عمال سيدنا علي رضي الله عنه أو فحل كذا قاله الأزهري، وقال: ربما تنسب إليه النجائب لأنها من نسله، وقال الليث: أرحب: حي أو مكان وفي المعجم: أنه مخلاف باليمن يسمى بقبيلة كبيرة من همدان، واسم أرحب: مرة بن دعام بن مالك بن معاوية بن صعب بن دومان بن بكيل ابن جشم بن خيران بن نوف بن همدان ومنه النجائب الأرحبيات وفي كفاية المتحفظ : الأرحبية: إبل كريمة منسوبة إلى بني أرحب من بني همدان، وعليه اقتصر الجوهري، ونقله الشريف الغرناطي في شرح مقصورة حازم، وفي المعجم: ارحب: بلد على ساحل البحر بينه وبين ظفار نحو عشرة فراسخ. والرحيب كأمير: الأكول ورجل رحيب الجوف: أكول، نقله السيوطي. ورحائب التخوم، ويوجد في بعض النسخ: النجوم، وهو غلط أي سعة أقطار الأرض. وسموا رحبا، ومرحبا كمعظم ومرحبا كمقعد، وقال الجوهري: أبو مرحب: كنية الظل، وبه فسر قول النابغة الجعدي: وبعض الأخلاء عند البـلا ء والرزء أروغ من ثعلب وكيف تواصل من أصبحت خلالته كأبـي مـرحـب وهو أيضا كنية عرقوب صاحب المواعيد الكاذبة. ومرحب كمقعد: فرس عبد الله ابن عبد الحنفي ومرحب: صنم كان بحضر موت اليمن وذو مرحب: ربيعة بن معد يكرب، كان سادنه أي حافظه. ومرحب اليهودي كمنبر: الذي قتله سيدنا علي رضي الله عنه يوم خيبر. ورحيب مصغرا: موضع في قول كثير: وذكرت عزة إذ تصاقب دارها برحيب فـأرينة فـنـخـال كذا في المعجم.

ورحبى، كحبلى: موضع آخر، وهذه عن الصاغاني.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR13.380 harf
رَحُبَ 1 رَحُبَ ذ , (Msb, K,) said of a place, (Msb,) or of a thing, (TA,) and رَحُبَتْ, said of a land, (أَرْض, S,) or of a country, (بِلَاد, A, TA,) aor. رَحُبَ , inf. n. رُحْبٌ (S, A, * Msb, K) and رَحَابَةٌ; (S, K;) and رَحِبَ, (Msb, K,) and رَحِبَتْ, (TA,) aor. رَحَبَ , (Msb, K,) inf. n. رَحَبٌ; (Msb, TA;) and ↓ ارحب, (Msb, K,) and ارحبت; (TA;) It was, or became, ample, spacious, wide, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.053 harf
رَحِبَ رَحِبَ A ( n. ac. رَحَب 4 ) رَحُبَ U ( n. ac. رُحْب 3 , رَحَاْبَة 22t ) a. Was wide, spacious, roomy, commodious. رَحَّبَ رَحَّبَ II , a. Enlarged, widened; made spacious. b. [ Bi ], Welcomed. أَرْحَبَ أَرْحَبَ IV , a. see I & II ( a ). c. Made room, made way, gave place. تَرَحَّبَ تَرَحَّبَ V a. [ Bi ], Welcomed. رَحْب رَحْب 1 , a. Wide, spacious, ample; roomy, commodious.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR18.767 harf
رحب رَحُبَ - يَرْحُبُ - مَرْحَب - مَرْحَباً - مَرْحَباً بِكُم رَحُبَ - يَرْحُبُ + المكان + بـِ شيء أو كائن أو أكثر: يزيد وسع المكان عما يلزم لاستيعاب شيء أو كائن أو مجموعة أشياء أو كائنات مَرْحَب: على وزن " مـَفـْعـَل" اسم فعل مصدر ميمي من " رَحُبَ - يَرْحُبُ ": الزيادة في الوسع عن الحاجة: وهو كذلك اسم مكان منه: المكان الرحب: المكان الزائد
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler29 mücavir (49 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ضيق

    2 ortak ayet · Dar geçit, boğaz demektir

  2. وطن

    1 ortak ayet · Yurtlar

  3. حنن

    1 ortak ayet · Hanne yavrulu deve demektir

  4. قحم

    1 ortak ayet · Zayıf ve ince at demektir

  5. لجأ

    1 ortak ayet · Sığınak

  6. فوج

    1 ortak ayet · Fevc Deve sürüsü su başına getirildiklerinde birden su…

  7. عجب

    1 ortak ayet · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir

  8. صلي

    1 ortak ayet · Ona yaslanırlar

  9. ثلث

    1 ortak ayet · Sülle çokluk demektir

  10. قرر

    1 ortak ayet · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür

  11. دبر

    1 ortak ayet · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir

  12. أرض

    2 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

Geçtiği ayetler(4)

  1. … فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئًا وَضَاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ

    Geniş olduAndolsun ki; Allah, size birçok yerlerde ve Huneyn gününde yardım etmiştir. Hani, çokluğunuz sizi böbürlendirmişti de size bir faydası olmamıştı. Yeryüzü genişliğine rağmen size dar gelmişti. Sonra gerisin geri dönüp gitmiştiniz.

  2. … الَّذِينَ خُلِّفُوا حَتَّى إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنْفُسُهُمْ وَظَنُّوا أَنْ لَا مَلْجَأَ مِنَ …

    Geniş olduGeri bırakılan üç kişiye de yeryüzü bütün genişliğine rağmen dar gelmiş ve nefisleri kendilerini sıkıştırmıştı da, Allah’tan başka sığınacak hiç bir şey olmadığını anlamışlardı. Sonra onları da eski hallerine dönsünler diye tevbeye muvaffak kıldı. Muhakkak ki Allah; Tevvab, Rahim olandır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرحب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerوسع, فسح, بسط
Zıt Kökضيق
Çekirdek Özet 1Bir mekânın, göğsün veya kabın içine gireni sıkıştırmayacak, rahat hareket imkânı tanıyacak ölçüde geniş ve ferah olması
Çekirdek Özet 2Yeryüzünün nesnel genişliğine rağmen psikolojik ve manevi sıkışma ile cehennem ehline yönelik ilahi ve ahlaki kabulün (hoş geldin/ferahlık) reddedilmesi
Çekirdek Özet 3Varlığın veya muhatabın dışlanmadan, baskı altına alınmadan kendi doğallığıyla yer bulabileceği varoluşsal ve ahlaki bir kabul alanının inşası
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca fiziksel yüzey genişliği veya sıradan bir selamlama kalıbı sanılarak; varlığın psikolojik boyutu, sığınma güvenliği ve ahlaki kucaklama niteliğinin göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رحAçılma, serbest kalma, akışkan bir yayılma ve koruyucu bir kuşatma ile genişleme; aynı çekirdeği taşıyan رحق (süzülmüş, engeli kalkmış saf akış), رحل (bağları çözüp sefere ve açıklığa çıkma) ve رحم (kuşatıcı, besleyici ve koruyucu sığınak) köklerinde bu açılma ve kuşatma ortak bir hareket karakteri gösterirبİçeride tutma, barındırma ve sınır belirleme işlevi gören harfin eklenmesiyle soyut yayılma; içine nesne, insan veya mana alan korunaklı, sınırları ferah bir kap, mekân veya göğüs genişliğine رحب dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; öncülük, bilinç, tepe ve yönelimHarekete yön veren merkezî iradeyi, algının ve niyetin yöneldiği başlangıç noktasını imler
حÇit, duvar; çevirme, sınır çekme ve korumaKuşatıcı bir alan açmayı, dış tehlikelere set çekerek içeride güvenli ve korunaklı bir sınır var etmeyi temsil eder
بEv, çadır; iç, barınma ve sığınakİçine girilen, yerleşilen, muhafaza edilen ve sığınılan iç mekânı somutlaştırır
رحبBaş korunaklı bir iç alana girip sınırların genişliğiyle emniyet ve ferahlık bulurBir varlığın korunaklı bir alana girdiğinde sınırların onu boğmaması, aksine başını ve varlığını rahatça barındıracak genişlikte emniyet sunması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDarlık ve sıkışıklığın karşıtı olarak bir arazinin, avlunun, vadinin veya göğsün ferah ve geniş olması; devenin göğüs kafesindeki en geniş kaburga kemiği الرُّحْبَى ve atlara sıkışık saftan açılarak ayrılmaları için verilen أَرْحِبِي komutu
Cahiliye şiiri kullanımıSüvari atlarına muharebe anında safları açıp manevra alanı oluşturmaları için bu kökten türetilen nida ile seslenildiği kaydedilir: نُعَلِّمُها هَبِي وَهَلَا وَأَرْحِبْ / وَفِي أَبْيَاتِنَا وَلَنَا افْتُلِينَا
Erken Arapça kullanımNasr b. Seyyâr'ın bir şeye sığışma ve kabul etme anlamında kullandığı Arapça ibare kaynaklarda şaz bir kullanım olarak zikredilir: أَرَحُبَكُمُ الدُّخُولُ فِي طَاعَةِ الكِرْمَانِيّ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin ortak leksikal katmanında yer alan kök, proto-semitik düzeyde uzamsal ferahlık, açıklık ve enlemesine genişleme anlam matrisini kesintisiz korumuştur. İbranice רָחַב (raḥav) fiili geniş olmak, açılmak anlamına gelirken, türevi olan רְחוֹב (rəḥov) sözcüğü kamusal açık alan, meydan ve geniş cadde karşılığında kullanılır. Aramice ve Süryanice רְחַב / ܪܚܰܒ (rḥav) kökü de benzer şekilde genişlik ve ferahlık bildirmekte; Doğu Sami kolunda Akadca rêbu/râbu formları yerleşim alanının yayılması ve büyümesi bağlamında paralellikler taşımaktadır. Arapçada رحب kökü, bu somut uzamsal genişliği korumakla kalmamış, bedevi kültürün en temel ahlaki kurumu olan misafirperverlik ve sığınma hakkı üzerinden "seni sıkıştırmayan, rahat ettiren geniş bir yere geldin" anlamında bir ağırlama ve esenlik formülüne dönüştürerek semantik bir sıçrama gerçekleştirmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönMekân genişliğinden iç huzura ve ağırlama ahlakına geçişFiziksel vadi ve sahra ferahlığından göğüs genişliğine ve oradan gelen kimseye alan açma ifadesi olan مَرْحَبًا sözüne tekâmül etmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice רָחַב (raḥav), Süryanice ܪܚܰܒ (rḥav) denkliğiBatı ve Kuzeybatı Sami dillerinde cadde, geniş alan ve ferahlık bildiren köklerle ses ve anlam denkliği tamdırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik alanda yerleşim ve açıklık bildiren ortak köklerGüney Sami ve bazı Doğu dillerinde açık arazi ve toplanma meydanı anlamını taşıyan unsurlarla morfolojik uyum gösterirGüçlü

Kaynak Gesenius' Hebrew and Chaldee Lexicon, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رحبAnlamlıGeniş ve ferah olmakMekânın, kabın veya göğsün içine gireni sıkıntıya sokmayacak ölçüde genişlemesiHedef kök; Kur'an'da geçer
ربحAnlamlıArtmak, nema bulmakTicarette veya amelde başlangıçtaki sermayenin üzerine çıkan kazanç ve fazlalıkGenişlemenin iktisadi ve artı değer boyutudur; Kur'an'da geçer
حربAnlamlıÇatışmak, soymak, öfkelenmekBarışın getirdiği genişliği ve güvenliği yok eden şiddetli mücadele ve varlığını almaرحب kökündeki sığınma ve genişliğin zıddı bir daraltmadır; Kur'an'da geçer
حبرAnlamlıGüzelleştirmek, iz bırakmak, sevindirmekYüzde sevinç ve ferahlık eseri bırakmak; sözü ve nesneyi estetik biçimde süslemekİç genişliğin dışa yansıyan sevinç izidir; Kur'an'da geçer
برحAnlamlıYerinden ayrılmak, zeval bulmakBulunulan yerden çıkıp gitmek, gizlilikten açık alana fırlamak veya bir halin sona ermesiMekânsal sınırlardan kurtulup dışarı açılma bağı vardır; Kur'an'da geçer
بحرAnlamlıYarılmak, alabildiğine genişlemekSu kütlesinin büyüklüğü, arazinin genişliği ve ilmin sınırsız derinliğiEn üst düzeyde fiziksel ve kavramsal genişlemeyi ifade eder; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رحبMerkezKuşatıcı ve kabul edici genişlikİçine girene rahat hareket alanı sunan, baskı ve darlık hissettirmeyen ferahlıkMekânın nesnelliği ile giren öznenin rahatlığı arasındaki ahlaki ve psikolojik uyum
وسعKomşuHacimsel ve potansiyel genişlikBir şeyin başka bir şeyi bütünüyle içine alabilme gücü ve kapasite sınırıKapasiteye ve ihata etme gücüne odaklanır; رحب ise ferahlık hissine ve ağırlamaya bakar
فسحKomşuAralanarak yer açmaSıkışık bir mecliste veya alanda başkasına yer vermek üzere açılmaMevcut darlığı gidermek için bilinçli olarak aralanmayı ifade eder
بسطKomşuYayma ve sermeBir şeyin bükümünü veya katını açarak düz bir satıh haline getirmeİki boyutlu yüzey genişlemesine odaklanır, içe alma ve barındırma şartı taşımaz
ضيقZıtDarlık ve sıkışıklıkMekânın, imkânın veya göğsün hareket kabiliyetini yok edecek ölçüde daralmasıFiziksel ve ruhsal olarak varlığı kıskaca alıp bunaltan durumdur

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرحبGeniş ve ferah olmak, kabul alanı açmakBir mekânın veya göğsün içine giren varlığı sıkıştırmadan rahatça barındırmasıKesin
LatinceAmplus, spatiosusGeniş, ferah, bol hacimliFiziksel açıklığı ve büyüklüğü karşılar; ancak Arapçadaki ahlaki selamlama boyutunu içermezGüçlü
İngilizceSpaciousness, welcoming expanseFerahlık, geniş alan, hüsnükabul"Spacious" nesnel hacmi verirken "welcoming" boyutu kökün ahlaki ağırlama tarafını tamamlarGüçlü
AlmancaGeräumigkeit, WeiteHacim genişliği, enginlikMekânın ferahlığını ve rahat hareket imkânını karşılar; psikolojik iç genişliği kısmen dışarıda bırakırGüçlü
FransızcaEspace vaste, accueil largeGeniş mekân, engin karşılamaHem fiziksel yer genişliğini hem de muhataba tanınan kabul alanını dengeli biçimde verirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رَحُبَتْBütün genişliğine rağmen arazinin dar gelmesiMaddi imkânların, ordunun sayıca çokluğunun veya yeryüzünün fiziki büyüklüğünün; suçluluk, korku veya tecrit anında insan ruhunu ferahlatmaya yetmediği psikolojik darlık bağlamı (Tevbe 9:25, Tevbe 9:118)
مَرْحَبًاEmniyet, kabul ve ferahlık dileğiBir yere girene sunulan hüsnükabul, esenlik ve sığınma vaadi; ahirette suç ortaklarının birbirine bu kabulü layık görmeyip lanet okuduğu inkâr ve azap bağlamı (Sâd 38:59, Sâd 38:60)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi rahmet ve tövbenin kabulüKulun günah veya yalnızlık sebebiyle bütün varlık dairesinde sıkışması ve yalnız Allah'ın mağfiretiyle ruhsal genişliğe kavuşmasıİnsanın varoluşsal darlığını aşabilecek yegâne sığınağın ilahi af ve rahmet sahası olması
FıkıhKamusal alan ve mülkiyet sınırlarıEvlerin veya mescitlerin önündeki ortak açık alanlar, avlular ve meydanlar فِنَاء ve رَحْبَة kavramlarıyla düzenlenirKamusal geçişi ve toplumsal kullanımı engellemeyecek serbest mekân hakkı
TefsirPsikolojik durum ile fiziksel çevre tezatıTevbe Suresi'ndeki Tebük seferinden geri kalan üç kişinin ve Huneyn'deki müminlerin halini anlatan ayetlerde mekân ile ruh arasındaki zıtlık tefsir edilirDış dünyanın sonsuz genişliğinin iç dünyadaki suçluluk veya panik anında yok hükmüne gelmesi
HadisMuhatabı ağırlama ve cemiyete kabulHz. Peygamber'in heyetleri ve müminleri karşılarken kullandığı selamlama nebevi edep olarak yerleşmiştir: مَرْحَبًا بِالْوَفْدِMisafire ve zayıfa güven verme, cemiyet içinde ona emniyetli bir hayat alanı açma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTövbe ve günah psikolojisiSığınma alanıVarlık darlığından kurtarmaKulun hatasından sonra dünyanın daralması ve yalnızca ilahi kabulle ruhun genişlemesiKesin
İlmiFikir hürriyeti ve ilmi metodolojiZihni tolerans ve genişlikFarklı görüşlere alan açmaKatı dogmatizm yerine araştırmacının delilleri rahatça tartışabileceği ferah bir zemin kurmaGüçlü
SiyasiToplumsal meşruiyet ve mülteci hukukuGüvenli sığınma sahasıHimaye etme ve yer vermeDışlanan veya tehdit altındaki tebaaya baskı görmeyeceği emniyetli bir kabul alanı sunmaGüçlü
İktisadiPiyasa düzeni ve tekel karşıtlığıRekabet ve dolaşım ferahlığıPazarın sıkışmasını engellemeSermayenin ve emtianın tek elde daralmayıp tüm aktörlerin rahatça hareket edeceği pazar sahasıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHacim kapasitesi ve serbestlik derecesiBir sistem içindeki parçacıkların birbirine çarpmadan veya baskıya maruz kalmadan hareket edebildiği faz uzayı ve termodinamik serbest hacimGüçlü
Beşeri bilimlerSosyal kabul alanı ve psikolojik ferahlıkBireyin ait olduğu grupta dışlanma veya yargılanma kaygısı taşımadan kimliğini sürdürebildiği güvenli ve kuşatıcı kamusal alanGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün türevi olan ifadenin yalnızca bugünkü sıradan "merhaba" selamlaşmasına veya kuru bir arazi genişliğine indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamYeryüzünün fiziki genişliği ile insan vicdanının sıkışması arasındaki ontolojik gerilim ve ahirette hakiki sığınağın bulunamayışı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataTevbe 9:118 ayetindeki tabir sadece coğrafi bir tasvir sanılır; insanın varoluşsal yalnızlığı, manevi tövbe dinamiği ve ruhi darlığın metafizik boyutu anlaşılamaz

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan psikolojisini fiziksel çevreyle kurduğu derin diyalektik üzerinden anlattığını gösterir; maddi çokluk ve genişliğin manevi huzur temin edemeyeceğini doğrudan bu kökle ortaya koyar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkâr ortaklarının ahiretteki yüzleşmelerini tasvir eden cehennem sahnelerinde ve müminlerin iç dünyalarındaki arınma süreçlerini aktaran kıssalarda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Genişliğin ve darlığın salt coğrafi veya iktisadi boyutlardan ibaret olduğu yanılgısını yıkar; içsel barış ve ilahi bağ olmaksızın bütün kâinatın insan için bir hapishaneye dönüşebileceğini öğretir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir arazinin, kabın veya göğüs kafesinin içine gireni daraltmayacak, ona rahat hareket imkânı sağlayacak şekilde ferah ve engelsiz olması.
  • Soyut anlamVarlığın, fikrin veya muhatabın dışlanma ve baskı hissi yaşamadan yer bulabildiği, hüsnükabul ve iç huzuru temin eden kuşatıcı serbestlik alanı.
  • Sistematik karşılıkSisteme dâhil olan her yeni unsurun, mevcut yapıyı kilitlemeden veya kendisi ezilmeden varlığını koruyabilmesini sağlayan esneklik ve kabul kapasitesi.
  • LaTeX modeliR(S,x)=lim⁡V(S)→∞(V(S)D(x))⋅Φ(x,S)
  • LaTeX açıklamasıFormülde S içinde bulunulan mekân veya sistemi, V(S) bu sistemin nesnel hacmini ve genişliğini, x sisteme giren bireyi, D(x) bireyin hissettiği manevi veya psikolojik darlık katsayısını temsil eder. Φ(x,S) ise sistem ile birey arasındaki ahlaki ve ontolojik kabul fonksiyonudur. Yeryüzünün fiziki hacmi sonsuza gitse bile (V(S)→∞), bireyin iç darlığı (D(x)) var olduğunda ve kabul fonksiyonu sıfıra indiğinde (Φ=0, yani "lâ merhaban"), net ferahlık ve kabul alanı (R) çöker ve sistem daralır. Bu durum Kur'an'ın fiziksel genişlik ile ruhsal darlık arasındaki diyalektiğini modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر