رحل
ر - ح - ل
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 4 sîga
- 13 sözlük
Rıhle : “Hayvan eğeri” demektir. Yolculuk için kullanılmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Rıhle : “Hayvan eğeri” demektir. Yolculuk için kullanılmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR852 harfباب الحاء والراء واللام معهما
رح ل يستعمل فقط
رحل:
الرّاحِلةُ: المَرْكب من الإبل ذَكَراً كانَ أو أُنْثى. ورَحَلْتُ بعيري أرحَلُه رَحْلاً، وارْتَحَلَ البعير رُحْلْةً أي سارَ فمَضَى. ثم جَرَى في المنطق حتى يقال: ارتَحَلَ القَوْم.
والرَّحيل: اسم الارتِحال للمسير، والمُرْتَحَل: نَقيضُ المَحَلِّ، قال: الأعشى:
إنَّ مَحَلاً وإنَّ مُرْتَحَلاً
يُريد: إنّ ارتحالاً وإنّ حُلولاً.
وقد يكون المُرْتَحَل اسم
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.897 harfالرَحْلُ: مسكن الرجُل وما يستصحبه من الأثاث. والرَحْلُ أيضاً: رَحْلُ البعير، وهو أصغر من القَتَب. والجمع الرِحالُ، وثلاثة أَرْحُلٍ. ومنه قولهم في القذف: يا ابْنَ مُلْقى أَرْحُلِ الرُكْبانِ! والرِحالُ أيضاً: الطنافسُ الحِيرِيَّةُ، ومنه قول الشاعر:
نَشَرَتْ عليه بُرودَها ورِحالها
ومِرْطٌ مُرَحَّلٌ: إزارُ خَزٍّ فيه عَلَمٌ. ورَحَلْتُ البعير أَرْحَلُهُ رَحْلاً، إذا شددتَ على ظهره الرَحْلَ. قال
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.714 harfح ر ل
رحل
استعمل من وجوهه :
رحل : قال الليث : الرَّحْلُ : مَرْكَبٌ للبعير . والرحالةُ نحوُه ، كلُّ ذلك من مَراكِب النساء . قلت : الرَّحْلُ في كلام العرب على وجُوهٍ . قال شمر : قال أبو عُبَيْدَة : الرحْلُ بجميع رَبَضِه وحَقَبِه وحِلْسِه وجميع أَغْرُضِه . قال : ويقولون أيضاً لأعواد الرَّحْلِ بغير أداةٍ رَحْلٌ ، وأنشد :
كأن رَحْلي وأداة رَحْلِي
على حَزَاب كأَتان الضَّحْل
قلت وهذا كما قال أبو عُبَيدة
ح ر ل رحل استعمل من وجوهه : رحل : قال الليث : الرَّحْلُ : مَرْكَبٌ للبعير . والرحالةُ نحوُه ، كلُّ ذلك من مَراكِب النساء . قلت : الرَّحْلُ في كلام العرب على وجُوهٍ . قال شمر : قال أبو عُبَيْدَة : الرحْلُ بجميع رَبَضِه وحَقَبِه وحِلْسِه وجميع أَغْرُضِه . قال : ويقولون أيضاً لأعواد الرَّحْلِ بغير أداةٍ رَحْلٌ ، وأنشد : كأن رَحْلي وأداة رَحْلِي على حَزَاب كأَتان الضَّحْل قلت وهذا كما قال أبو عُبَيدة . وهو من مراكب الرجال دون النساء . وأما الرحَالَةُ فهي أكبر من السَّرْج وتُغَشَّى بالجُلودِ تكون للخَيْل والنَّجائبِ من الإبل ومنه قول الطرِمَّاحِ : قَتَرُوا النجائبَ عِنْدَ ذَ لك بِالرحَالِ وبالرَّحَائِل وقال عنترةُ فجعلها سُرُجاً : إذْ لا أَزَالُ على رِحَالَةِ سَابحٍ نَهْدٍ مَرَاكِلُه نَبِيلِ المحْزَمِ قلت : فقد صح أن الرَّحل والرحالة من مراكب الرجال دون النساء . والرَّحْل في غير هذا منزِلُ الرجل ومسكَنُه وبَيْتُه ، يقال : دخلتُ على الرَّجُل رحْلَه أي منزِلَه وفي حديث يزيدَ بْنِ شَجَرَة : ( أنه خطب الناس في بَعْثٍ كان هو قائِدَهم ، فحثَّهُم على الجهادِ وقال إنكم تَرَوْن مَا أَرَى من بَيْن أَصْفَرَ وأَحمَرَ ، وفي الرحَالِ ما فيها ، فاتقوا الله ولا تخزوا الحُورَ العِينَ ) يقولُ : معكم من زَهْرَةِ الدنيا وزُخْرُفِها ما يُوجِبُ عليكم ذِكْرَ نعمةِ الله عليكم واتقَاءَ سَخَطِه ، وَأَنْ تَصْدُقوا العَدُوَّ القِتَال وتجاهِدُوهُمْ حَقَّ الجِهَادِ ، فاتَّقُوا الله ولا تَرْكَنُوا إلى الدنيا وزُخْرُفِها ، ولا تَوَلَّوْا عن عدوكم إذا الْتَقَيْتُم ولا تُخْزُوا الحورَ العين بِأَنْ لا تُبْلُوا ولا تجْتَهدوا وتفْشَلُوا عن العدو فيُوَلينَ ، يعني الحُورَ العِين عنكم بِخَزَاية واستحْياءٍ لكم . وقد فُسر الخَزَايةُ في موضعها . وقال الليث : رَحْلُ الرَّجُلِ : مسكَنُه . وإنَّه لخَصِيبُ الرَّحْل . وانتهيْنَا إلى رِحَالِنَا : أي إلى مَنَازِلِنا . ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّهُ قال : ( إِذَا ابْتَلَّت النعَالُ فالصلاة في الرحَالِ ) . وقد مرّ تفسيرُه في كتاب العين . ويقال : إن فلاناً يَرْحَلُ فُلاناً بما يكره ، أي يَركَبُه . ويقال : رحَلْتُ البعير أَرْحَلُه رَحْلاً : إذا شَدَدْتَ عليه الرَّحْلَ . ويقال : رحَلْتُ فلاناً بسيْفِي أَرْحَلُه رَحْلاً : إذا علوتُهُ . وقال أبو زيد : أَرْحَلَ الرجلُ البَعِيرَ ، وهو رَجُلٌ مُرْحِلٌ . وذلك إِذا أَخَذَ بعيراً صَعْباً فجعله رَاحِلَةً . وفي الحديث عند اقتراب الساعة ( تخرج نار من قصر عدن تُرَحل الناس ) رواه شعبة قال : ومعنى تُرَحّل أي تَنْزِل معهم إذا نَزَلوا وتَقِيلُ إذا قالوا . جاء به متصلاً بالحديث قال شَمِر : وقيل معنى ترحلهم أي تُنْزلُهم المَرَاحِلَ . قال : والترحِيلُ والإرْحَال بمعنى الإشْخَاصِ والإزعَاجِ يقال : رَحَلَ الرجلُ إذا سار وأَرْحَلْتُه أنا . والمرحلة : المنْزِلُ يُرْتَحَلُ مِنْها . وما بَيْنَ المنْزِلَين مَرْحَلَةٌ . ورجل رَحُولٌ ، وقوم رُحُلٌ : أي يرتحلون كثيراً ، وجمل رَحِيلٌ وناقة رَحيلَةٌ بمعنى النجِيبِ والظهيرِ . وقال أبو عبيد : الرَّحُول من الإبلِ الذي يصلُح لأن يُرْحلَ . وبَعِيرٌ ذو رُحلَةٍ : إذا كان قويًّا على أن يُرْحلَ . والرَّاحُولُ : الرَّحْلُ ، وفي حديث الجعدي : أَنَّ ابنَ الزُّبَيْرِ أَمَرَ لَهُ بِرَاحِلَةٍ رَحيلٍ . قال المبرد : راحِلَةٌ رَحِيلٌ أي قويٌّ على الرحْلَةِ ، كما يُقال : فَحْلٌ فَحِيلٌ : ذو فِحْلَة . وروي عن النّبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( تجدون الناسَ كإبلٍ مائَةٍ ليس فيها راحلةٌ ) قال ابن قُتَيْبَةَ : الرَّاحِلَةُ هي الناقةُ يختارُهَا الرَّجُلُ لمَرْكَبِه ورَحْلِه على النجابَةِ وتَمَامِ الخَلْق وحُسْنِ المَنْظَرِ ، وإذا كانت في جَماعةِ الإبل تبيَّنَتْ وعُرِفَتْ . يقولُ : فالناسُ مُتساوون ، ليس لأَحَدٍ منهم على أَحَد فضلٌ في النَّسَب ، ولكنهم أشْبَاهٌ كإبلٍ مائَةٍ ليست فيها راحِلَةٌ تَتَبَيَّنُ فيها وتَتَمَيَّزُ منها بالتَّمَامِ وحُسْنِ المَنْظَرِ . قلت : غَلِطَ ابنُ قُتيْبَةَ في شيئين : في تفسير هذا الحديث ، أحَدُهما أَنَّهُ جعَل الراحلَةَ النَّاقَةَ ، وليس الجملُ عنده راحلةً . والراحلةُ عند العربِ كلُّ بعيرٍ نجيبٍ جوادٍ سواءٌ كان ذكراً أو أُنْثى ، وليست الناقةُ أَوْلَى باسْمِ الراحلةِ من الجملِ ، تقول العربُ للجمَلِ إذا كان نجيباً : راحلةٌ وجمعه رواحلُ ، ودخول الهاء في الراحلةِ للمبالغة في الصفَةِ ، كما يُقالُ : رَجلٌ داهيةٌ وباقِعَةٌ وعَلاَّمَةٌ . وقيل : إنَّها سُميَتْ راحلَةً لأنها تُرْحَلُ ، كما قال الله ) فَهُوَ فِى عِيشَةٍ ) ( الحاقة : 21 ) أي مَرْضِيَّةٍ ، و ) خُلِقَ خُلِقَ مِن مَّآءٍ دَافِقٍ ) ( الطّارق : 6 ) أي مَدْفُوق . وقيل : سُميَتْ رَاحِلَةً لأنها ذاتُ رَحْل ، وكذلك عيشة راضيةٌ : ذاتُ رضًى . وماء دافِقٌ ذو دَفْق . وأما قوله : إن النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) أراد أن الناس متساوُون في الفضل ليس لأحد منهم فضلٌ على الآخَرِ ولكنهم أشباهٌ كإبل مائةٍ ليس فيها راحلةٌ ، فليس المعنى ما ذَهَبَ إليه . والذي عندي فيه أنَّ الله تبارك وتعالى ذَمَّ الدنيا ورُكُونَ الخلْقِ إليها وحذَّرَ عِبَادَهُ سُوءَ مَغَبَّتِها ، وزهَّدَهُم في اقتنائِها وزُخْرُفِها وضربَ لَهُمْ فيها الأمْثَالَ لِيَعُوها ويَعْتَبِرُوا بها ، فقال : ( الْجَحِيمِ اعْلَمُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ أَنَّمَا الْحَيَواةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِى الاَمْوَالِ وَالاَوْلْادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ ) ( الحَديد : 20 ) الآية . وكان النبي ( صلى الله عليه وسلم ) يحذرُ أصحابَه بما حذَّرَهم الله من ذَمِيم عَوَاقِبِها وينهاهم عن التَّبَقُّرِ فيها ويزهدُهم فيما زهَّدَهُم الله فيه منها ، فَرَغِبَ أكثرُ أصحابه عليه السلام بعده فِيهَا ، وتَشَاحُّوا عليها وتَنَافَسُوا في اقتنائِها حتى كان الزهْدُ في النادِرِ القليلِ منهم ، فقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( تجدون الناس بَعْدِي كإبلٍ مِائَةٍ ليس فيها راحلةٌ ) ولم يُرِدْ بهذا تساوِيَهُم في الشَّر ولكنه أراد أنَّ الكامِلَ في الْخَيْرِ والزَّاهِدَ في الدُّنْيَا مع رَغْبَتِهِ في الآخِرَةِ والعملِ لها قليلٌ ، كما أن الراحلَةَ النجيبةَ نادِرٌ في الإبل الكثيرِ . وسمعت غَيْرَ واحِدٍ من مشايِخِنا يقول : إن زُهَّادَ أصحابِ رسولِ الله ( صلى الله عليه وسلم ) لم يَتَتَامُّوا عشرةً مع وُفُور عددِهم وكثرة خَيْرِهم ، وسبْقِهم الأمَّةَ إلى ما يستَوْجِبُون به كريمَ المآب برحمة الله إيَّاهم وَرِضْوانِه عليهم فكيف مَنْ بَعْدَهم وقد شاهَدُوا التَّنْزِيلَ وعايَنُوا الرَّسُولَ وكانوا مع الرغْبَةِ التي ظَهَرَتْ منهم في الدنيا خَيْرَ هذه الأمة التي وصَفَهَا الله جلَّ وعَزَّ فقال : ( كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ ) ( آل عِمرَان : 110 ) وواجبٌ على مَنْ بَعْدَهمْ الاستغفارُ لهم والترحمُ عليْهِم وأن يسأَلُوا الله أَلاَّ يجعل في قُلُوبهم غِلاًّ لهم ولا يذكُرُوا أحداً بما فيه مَنْقَصَةٌ لهم ، والله يرحمنا وإيّاهم ويتغمَّد زَلَلَنَا بفضْلِهِ ورحمته إنه هو الغفور الرحيم . أبو عبيد عن أبي عمرو : ناقَةٌ رَحِيلَةٌ : شديدَةٌ قويَّةٌ على السير ، وجمل رَحيلٌ مِثْلُه ، وإنَّها لَذَاتُ رُحلَةٍ . وقال الأمَوِيُّ ناقةٌ حِضَارٌ إذا جَمَعَتْ قُوَّةً ورُحْلَةً يعني جَوْدَةَ السير . وقال شَمِر : ارْتَحَلْتُ البعيرَ إذا شدَدْتُ الرَّحْلَ عَلَيْهِ وارْتَحَلْتُه إذا رَكِبْتَهُ بقتب أواعْرَوْرَيْتَهُ وقال الجعدي : وما عَصَيْتُ أميراً غَيْرَ مُتَّهَمٍ عِنْدِي ولكنَّ أَمْرَ المرْءِ مَا ارْتَحَلاَ أي يَرْتَحِلُ الأمر ، يركبه . قال شمر : ولو أنّ رجلاً صَرَع آخر وقعد على ظهره لقلت رأيتُه مُرْتَحِله . ومُرْتَحَلُ البعير : مَوْضِعُ رَحْلِه من ظَهْرِه وهو مَرْحَلُهُ ، قال : وبعيرٌ ذو رُحْلَةٍ وذو رِحلة وبعير مِرْحَلٌ ورَحِيلٌ إذا كان قويّاً . الحرَّاني عن ابن السكيت : قال الفراء : رِحْلَةٌ ورُحْلَةٌ بمعنًى واحدٍ ، قال وقال أبو عمرو الرحْلَةُ : الارْتحال ، والرُّحْلَةُ بالضم : الوجْه الذي تُرِيدُه . تقول : أَنتُمْ رُحْلَتِي . قال وقال أبو زيد نَحْواً منه . ويقال للراحلة التي رِيضَتْ وأُدبت : قد أَرْحَلَتْ إِرْحَالاً وأَمْهَرَتْ إِمْهَاراً إذا جَعَلها الرائِض مَهْريَّة وراحلةً . وفي ( نوادر الأعراب ) : ناقة رَحِيلةٌ ورحيلٌ ومُرْحِلَةٌ ومُسْتَرْحِلَةٌ أي نجيبَةٌ . وبعير مُرْحِلٌ إذا كان سميناً وإن لم يكن نجيباً . وقال الليث : ارتحل القوم ارتحالاً . والرحْلَةُ : اسمُ ارتحالِ القوم للمسير . قال : والمُرْتَحَل نقيضُ المحَل . وأنشد قول الأعشى : إِنَّ مَحَلاًّ وإِنَّ مُرْتَحَلا يريد إن ارتحالاً وإن حلولاً . قال : وقد يكون المُرْتَحَلُ اسْمَ المَوْضِعِ الذي تَحُلُّ فيه . قال : والترحُّلُ : ارتحالٌ في مُهْلَةٍ . والمرحَّلُ : ضَرْبٌ من بُرُودِ اليمن ، وقيل سمي مُرَحَّلاً لما عليه من تَصَاويرِ الرَّحْل وما ضَاهَاهُ . قال : ورَاحِيلُ اسمُ أُم يُوسُفَ ابنِ يعقوبَ . والعرب تكني عن القذف للرجل بقولهم ( يا ابن مُلْقَى أَرْحُلِ الرُّكبان ) ويفسَّرُ قول زهير : ومَنْ لا يَزَلْ يسترْحِلِ الناسَ نَفْسَهُ ولا يُعْفِهَا يَوْماً من الذُّل يَنْدَمِ تفسيرين : أحدُهما أَنَّهُ يَذِلُّ لهم حتى يَرْكَبوه بالأَذَى ويستذِلُّوه ، والثاني : أنه يَسْأَلُهم أن يحملوا عنه كَلَّه وثُقْلَه ومَؤُونَتَه ومن قال هذا القول روى البيت ( ولا يعفها يوماً من الناس يُسْأَمِ ) وقال ذلك كلَّه ابنُ السكيت في كتابه في المعاني . وقال أبو عبيدة في شيات الخيل : إذا كان الفَرَسُ أبيضَ الظهرِ فهو أَرْحَلُ ، وإن كان أبيضَ العَجُزِ فهو آزَرُ . وقال أبو زَيْدٍ في شيات الغنم إن ابْيَصَّ طولُ النَّعْجَةِ غيرَ مَوْضِعِ الرَّاكب منها فهي رَحْلاَءُ ، فإن ابْيَضَّتْ إِحْدَى رِجْلَيْها فَهِي رَجْلاَءُ . وقال الفرزدق : عليهِنَّ رَاحُولاَتُ كُل قطيفة من الخَز أَوْ مِنْ قَيْصَرانَ عِلاَمُها قال : الراحُولاَتُ : المُرَحَّلُ المَوْشِيُّ على فَاعُولات . قال وقَيْصَرَانُ ضربٌ من الثيابِ المَوْشِيَّةُ . ويقال : ارْتَحَل فلانٌ فلاناً : إذا علا ظَهْرَهُ وَركِبَه . ومنه حَدِيثُ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه سَجَدَ فَركبه الحَسَنُ فأَبْطَأَ في سُجُودِهِ ، وقال : إنَّ ابنِي ارْتَحَلَنِي فكرِهْتُ أن أُعْجِله ) .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.823 harf(باب الراء والحاء وما يثلثهما)
(رحض) الراء والحاء والضاد أصلٌ يدلُّ على غَسْل الشيء. يقال رحَضْتُ الثَّوبَ، إذا غسَلْتَه. قال:
مَهَامِهُ أَشْباهٌ كأنَّ سَرابَها *** مُلاءٌ بأيدي الغاسِلات رحيضُ([1]) ويقال للمغْتَسَل([2]) المِرحاض. فأما عَرَقُ الحمَّى فإِنَّه يسمّى الرُّحَضاء؛ وهو ذاك القياس، كأنّها رحضَتِ الجسمَ، أي غَسَلْتَه.
(رحق) الراء والحاء والقاف كلمةٌ واحدة. وهي الرَّحيق: اسمٌ من
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR431 harf- الرحل ما يوضع على البعير للركوب، ثم يعبر به تارة عن البعير، وتارة عما يجلس عليه في المنزل، وجمعه رحال. ﴿وقال لفتيانه اجعلوا بضاعتهم في رحالهم﴾ [يوسف/62]، والرحلة: الارتحال. قال تعالى: ﴿رحلة الشتاء والصيف﴾ [قريش/2]، وأرحلت البعير: وضعت عليه الرحل، وأرحل البعير: سمن، كأنه صار على ظهره رحل لسمنه وسنامه، ورحلته: أظعنته، أي: أزلته عن مكانه. والراحلة: البعير الذي يصلح للارتحال. وراحله: عاونه على
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.228 harfر ح ل
رحل عن البلد: ظعن عنه وارتحل وترحّل ورحّلته أنـا.
وغـدا يـوم الرحيـل والرحلـة ومكـة رحلتي: وجهي الذي أريد أن أرتحل إليه.
وأنتم رحلتي.
وفلان عالم رحلة: يرتحل إليه من الآفاق.
ورحل بعيره.
وشد رحله على راحلته وشدّوا رحالهم وأرحلهـم علـى رواحلهـم وألقى رحالته على ظهره وهي السرج.
قال خداش: ولن أكون كمن ألقى رحالته على الحمار وخلّى صهوة الفرس والماء في رحله: في منزله
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR13.579 harfالرَّحْل : مَرْكَبٌ للبعير والناقة وجمعه أَرْحُلٌ و رحالٌ قال طرفة : جازتِ البيدَ إِلى أَرْحُلنا آخِرَ الليل بيَعْفُورِ خَدِرْ و الرَّحالة : نحوه كل ذلك من مَرَاكب النساء وأَنكر الأَزهري ذلك قال : الرَّحْل في كلام العرب على وجوه . قال شمر : قال أَبو عبيدة الرَّحْل بجميع رَبَضه وحَقَبه . وحِلْسه وجميع أَغْرُضه قال : ويقولون أَيضاً لأَعواد الرَّحْل بغير أَداة رَحْل وأَنشد : كأَنَّ رَحْلي وأَداةَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR480 harf* ر ح ل * * الرَّحْلُ * مسكن الرجل وما يستصحبه من الأثاث و * الرَّحْلُ * أيضا رحل البعير وهو أصغر من القتب والجمع * الرِّحَالُ * وثلاثة * أرْحُل * و * رَحَلَ * البعير شد على ظهره الرحل وبابه قطع و * رَحَلَ * فلان و * ارْتَحَلَ * و * تَرَحَّلَ * بمعنى والاسم * الرَّحِيلُ * و * الرِّحْلَةُ * بالكسر الارتحال يقال دنت رحلتنا و * أرْحَلَهُ * أعطاه راحلة و * الرَّاحِلَةُ * الناقة التي تصلح لأن ترحل
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.915 harfالرحل: مركب للبعير، والناقة، وهو أصغر من القتب، وهو من مراكب الرجال دون النساء، ونقل شمر عن أبي عبيدة: الرحل بجميع ربضه وحقبه وحلسه وجميع أغرضه، قال: ويقولون أيضا لأعواد الرحل بغير أداة: رحل، وأنشد:
كأن رحلي وأداة رحلي
على حزاب كأتان الضحل كالراحول، كما في العباب، واللسان، ج: أرحل، بضم الحاء في القليل، وفي الكثير رحال، بالكسر، قال ابن حلزة: طرق الخيال ولا كليلة مدلج سدكا بأرحلنا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok22.354 harfرَحَلَ البَعِيرَ
1 رَحَلَ البَعِيرَ ذ , aor. رَحَلَ , (S, Mgh, Msb, K,) inf. n. رَحْلٌ, (S, Msb,) [He saddled the camel;] he bound, (S, Mgh, Msb,) or put, (M, K,) the رَحْل upon the camel; (S, Mgh, Msb, K;) as also ↓ ارتحلهُ. (K.) And رَحَلَهُ رَحْلَهُ He bound upon him his apparatus. (TA.) ― -b2- Also, aor. and inf. n. as above, He mounted the camel: (T, TA:) and البَعِيرَ ↓ اِرْتَحَلْتُ I rode
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.614 harfرَحَلَ
رَحَلَ A ( n. ac. رَحْل 1 , رَحِيْل 25 , تَرْحَاْل 62 ),
a. [ 'An ], Started, set off, departed from.
b. Saddled ( camel ).
رَحَّلَ
رَحَّلَ II ,
a. Made to go away, set off, &c; sent off, despatched.
رَاْحَلَ
رَاْحَلَ III ,
a. Helped in setting off.
أَرْحَلَ
أَرْحَلَ IV ,
a. Had many riding-camels.
b. Gave a riding-camel to.
تَرَحَّلَ
تَرَحَّلَ V ,
a. see I (a) .
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.656 harfرحل
رَحَلَ - يَرْحَلُ - رَحْل - رِحَال - رِحْلَة
رَحَلَ - يَرْحَلُ + الكائن + من مكان + إلى مكان: يغادر محل إقامنه إلى محل آخر للإقامة المؤقتة فيه: يسافر منتقلاً من محل إقامته إلى بلد آخر، مع نية الإقامة المؤقتة في أماكن تنقله، وحاملاً أمتعة تمكنه من ذلك أثناء انتقاله
رَحْل: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " رَحَلَ - يَرْحَلُ "اسم
Mücavir kökler21 mücavir (31 toplam)
- شتو
1 ortak ayet · Kış
- صيف
1 ortak ayet · Ve yaz
- جهز
1 ortak ayet · Cihaz yola çıkan kimsenin yol için aldığı gereklerdir
- عير
1 ortak ayet · Kervan
- بضع
1 ortak ayet · Bud parça et demektir
- سرق
1 ortak ayet · Çaldı
- ألف
1 ortak ayet · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
- فتي
1 ortak ayet · Kepçe, kefe demektir
- سقي
1 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur
- جعل
2 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- عرف
1 ortak ayet · Tanınan ile
- أخو
1 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
Geçtiği ayetler(4)
فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ
SemerOnların yüklerini yüklettiğinde su kabını öz kardeşinin yüküne koydurdu. Sonra bir münadi: Ey kafile; siz gerçekten hırsızlarsınız, diye bağırdı.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رحل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سفر, ظعن, نفر, سير |
| Zıt Kök | حلل |
| Çekirdek Özet 1 | Bineğin sırtına semer vurmak, eşyayı toplayıp göç ve sefere hazır hale getirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Yük ve azığın korunduğu kap veya binek heybesi ile organize, döngüsel sefer |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yerleşimden veya halden koparak belirli bir menzile doğru donanımlı intikal |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt 'gezip tozma' veya 'yönsüz hareket' sanılarak semer, yük, iktisadi sefer ve organizasyon bağının koparılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رح | Genişlik, yayılma, kuşatma ve barındırma zeminini ifade eder. Nitekim رحب genişlemeyi ve ferahlığı, رحم koruyup saran döl yatağını ve şefkati, رحق ise duru ve yaygın lezzeti gösterir. | ل | Çoban değneği ve yöneltme imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle, geniş ve yaygın hareket belirli bir amaca, güzergâha ve donanıma bağlanmış; göç ve sefer hazırlığına dönüştürülmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Hareketin başlangıç iradesini, öne düşmeyi ve binek üzerine oturma eylemini temsil eder. |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Eşyayı toplayıp bir arada tutmayı, semerin ve heybenin içine yük bağlayarak muhafaza etmeyi simgeler. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama | Bineği sevk etmeyi, yolculuğu belirli bir menzile doğru yönlendirmeyi ve bağı tamamlamayı ifade eder. |
| رحل | Başlangıç iradesiyle yükü koruma altına alıp belirli bir hedefe doğru sevk etme hareketi | Bineğin sırtına semer bağlayıp eşyayı korunaklı kaba yerleştirerek menzile doğru yola çıkma eyleminin bütünleşik resmidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin sırtına vurulan semer, binek takımı; sefer esnasında eşyanın içine konulduğu kap, çanta veya heybe. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd muallakasında geceleyin binek konaklarına ulaşan deveyi anlatırken kökü semer/konak yeri anlamında kullanır: جازتِ البيدَ إِلى أَرْحُلنا / آخِرَ الليل بيَعْفُورِ خَدِرْ |
| Erken Arapça kullanım | A‘şâ, konaklama ile ayrılış arasındaki karşıtlığı anlatırken kökü mastar/mekân ismi olarak kullanmıştır: إنَّ مَحَلاً وإنَّ مُرْتَحَلاً |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Arapça رحل kökü, binek semeri, göç yükü ve planlı intikal dairesinde Sami dillerinin Güney kolunda özelleşmiş bir semantik çekirdeğe dayanır. Klasik İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında doğrudan r-ḥ-l dizilişi genel olarak dişi koyun/koyun yavrusu anlamındaki rāḥēl biçimiyle temsil edilirken, Kuzeybatı Sami dillerindeki göç ve taşıma eylemleri farklı köklerle karşılanmıştır. Güney Sami sahasında (Arapça ve Güney Arapçası) ise kök, doğrudan binek koşumları, devenin sırtına yerleştirilen ahşap iskelet ve bunun üzerine bağlanan yolculuk heybesi üzerinden bizzat sefer eyleminin adına dönüşmüştür. Somut nesneden (semer ve yük kabı) soyut harekete (sefer, irtihal) doğru gerçekleşen bu semantik genişleme, çöl göçebe ve kervan kültürünün dile yansıyan özgün bir gelişimidir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رَحْل ve رِحْلَة | Somut binek semeri ve heybesinden düzenli, organize yolculuk ve göç eylemine doğru genişleme. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice rāḥēl | Dişi koyun ve sürü hayvanı anlamıyla sınırlı olan ortak zemin, Arapçada binek, yük ve sefer odağına evrilmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda bu kökün sefer ve semer anlamıyla doğrudan güvenilir izomorfu tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رحل | Anlamlı | Semer, yük, göç etmek | Bineğe semer vurup menzile doğru yola çıkmak ve sefer azığını taşımak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| رلح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| حرل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez. |
| حلر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyonlardandır; Kur'an'da geçmez. |
| لرح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyonlardandır; Kur'an'da geçmez. |
| لحر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyonlardandır; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رحل | Merkez | Donanımlı intikal | Eşyayı semere/kaba yükleyerek hazırlıklı ve organize bir hedefe göç etmektir. | Yolculuk, azık ve binek teçhizatı birlikteliğini içerir. |
| سفر | Komşu | Açığa çıkaran yolculuk | Mekân değiştirirken örtüyü kaldırma, açığa çıkarma ve görünür olma boyutu öndedir. | رحل yük ve semer donanımını, سفر yolun açığa çıkarıcılığını öne alır. |
| ظعن | Komşu | Göç ve ayrılış | Çadırı söküp bir yurttan tamamen ayrılma ve konak yerini terk etme hareketidir. | ظعن terk etme anına, رحل taşınan teçhizata ve sefer sürecine odaklanır. |
| نفر | Komşu | Hızlı ve toplu hareket | Bir çağrı veya tehlike sebebiyle hızla harekete geçip sefere fırlamaktır. | رحل hazırlıklı ve planlı intikali, نفر ani ve telaşlı çıkışı bildirir. |
| سير | Komşu | Yolda akış | Mesafenin kat edilmesi ve kesintisiz yürüme eylemidir. | سير intikalin sürekliliğini, رحل semerleme ve göç organizasyonunu anlatır. |
| حلل | Zıt | Konaklama, çözülme | Yükü indirip bağı çözmek, bir menzile yerleşip hareketi sonlandırmaktır. | رحل yükü sarıp kalkmayı, حلل yükü çözüp inmeyi ifade eder. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رحل | Semer, heybe, organize sefer | Binek üzerindeki yük takımını ve donanımlı intikali karşılar. | Kesin |
| Latince | sarcina, expeditio | Yük/torba ve askeri-ticari sefer | sarcina sırtta ve hayvanda taşınan yükü, expeditio hazırlıklı seferi karşılar; ancak göçebe çöl devesi semeri bağlamı eksiktir. | Güçlü |
| İngilizce | pack, saddlebag, expedition, journey | Semer heybesi, kervan seferi | pack ve saddlebag somut yük kabını, expedition donanımlı ve amaçlı seferi karşılar; kökün iki yönünü tek kelimede birleştiremez. | Güçlü |
| Almanca | Saumsattel, Reisetasche, Expedition | Semer, yol heybesi, planlı sefer | Saumsattel yük semerini, Expedition organize intikali ifade eder; Arapçadaki binek-heybe semantik geçişini tam vermez. | Güçlü |
| Fransızca | bât, sacoche, expédition | Semer, heybe, organize yolculuk | bât yük hayvanının semerini, sacoche eşya kabını verir; göçebe seferi ile kervan ticareti nüansını tam kuşatmaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رِحَال (Çoğul isim) | Yolcunun eşya çantası, tahıl yükü kabı, heybe | Hz. Yusuf'un kardeşlerinin erzak yüklerini ve içine geri konulan sermayelerini anlatan bağlam (Yûsuf 12:62). |
| رَحْل (Tekil isim) | Özel eşya kabı, binek heybesi, semer yükü | Hükümdarın su kabının (suvâ‘) arandığı ve hırsızlıkla itham edilen kardeşin eşyası bağlamı (Yûsuf 12:70, 12:75). |
| رِحْلَة (Mastar/İsim) | Periyodik, organize ticari kervan seferi | Kureyş'in kışın Yemen'e, yazın Şam'a yaptığı kurumsal ve döngüsel ticaret seferleri bağlamı (Kureyş 106:2). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Veri bulunamadı | Doğrudan itikadi veya kelami bir terimleşme alanı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
| Fıkıh | İbadet ve Sefer Hükümleri | Yağmur, çamur gibi mazeretlerde cemaate gelmeyip bulunulan yerde namaz kılınması («صلوا في رحالكم») ruhsatı ve yolculuk hükümleri. | İnsanın konakladığı çadır, ev, menzil ve binek yükü alanı olarak daralmıştır. |
| Tefsir | Kıssa ve Sosyo-Ekonomik Tahlil | Yusuf suresindeki «rıhâl»in kervan yükü mü şahsi heybe mi olduğu; Kureyş suresindeki «rıhle»nin ahlaf (güvenlik antlaşmaları) ile korunan iktisadi nizamı ifade etmesi. | Erzak kapları ve periyodik kervan diplomasisi odağında yoğunlaşmıştır. |
| Hadis | Sünnet ve Sefer Donanımı | Yolculuk için elverişli, güçlü ve dayanıklı binek («الراحلة») vasfı; cemaat çağrısının menzillere yönlendirilmesi rivayetleri. | Güçlü binek hayvanı ve sefere mahsus donanım olarak anlam kazanmıştır. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve Şükür | İktisadi nimetin ibadete vesile kılınması | Rızık yollarını açarak ibadet güvenliğini sağlama | Sefer kabiliyeti ve sağlanan güvenlik, Kâbe'nin Rabbine kulluk etme sorumluluğunun gerekçesidir (Kureyş 106:1-4). | Kesin |
| İlmi | Talep ve Rıhle Geleneği | İlim tahsili için seyahat | Bilginin nakli ve ravilerin yerinde tespiti | Hadis ve dil ilminde rıhle, bilginin yerinde tahkik edilmesi ve cem edilmesi için kurumsal yöntem olmuştur. | Güçlü |
| Siyasi | Kervan Diplomasisi | Güvenlik koridorları ve ahlaf nizamı | Kabileler arası serbest geçişi temin etme | Kureyş'in kış ve yaz seferleri, çevre kabilelerle yapılan siyasi ahitler sayesinde sürdürülebilmiştir. | Kesin |
| İktisadi | Ticaret Döngüsü | Uluslararası kervan ticareti ve lojistik | Arz-talep dengesini kıtalar arası intikalle kurma | Çöl şartlarında sermaye ve zahirenin zayi olmadan heybelerde taşınması ve periyodik pazar ağı kurulmasıdır. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Korunumlu paket iletimi (Packet Switching / Logistics vector) | Bilginin veya maddenin dağılmadan, korunaklı bir paket (heybe/semer) içine alınıp kaynaktan hedefe belirli bir rotada aktarılması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Döngüsel göç ve mevsimlik ticaret organizasyonu | Toplulukların coğrafi ve iklimsel zorunluluklarla sermayelerini koruyarak belirli periyotlarda merkez ile çevre arasında yer değiştirmesi. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca 'turistik seyahat', 'yönsüz gezinti' veya alelade bir 'yolculuk' olarak algılanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; binek üzerine bağlanan semer, içine mal ve azık konulan korunaklı kap (heybe) ve iktisadi/siyasi güvenliğe dayalı periyodik nizamı aynı anda içerir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yusuf suresindeki hırsızlık hadisesinde aranan kabın rastgele bir yer değil, emanet ve mülkiyetin korunduğu şahsi erzak heybesi olduğu gözden kaçar; Kureyş suresindeki kervan nizamının getirdiği iktisadi sorumluluk sıradan bir geziye indirgenir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Maddi kültür unsurları olan semer, çuval ve heybenin nasıl bir iktisadi organizasyon ve hukuki sorumluluk taşıyıcısı olduğunu; çöl şartlarında lojistik donanım olmadan nizam kurulamayacağını gösterdiği için kritiktir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Yusuf kıssasında sermayenin iadesi ve su kabının aranması bağlamında eşya hukukunun işlediği ayetlerde (Yûsuf 12:62, 70, 75) ve Kureyş'in ticari nizamının anlatıldığı ayetlerde (Kureyş 106:2) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yolculuğun amaçsız bir mekân değişimi olmadığını, daima bir yük, azık ve donanım (semer/kap) organizasyonu gerektirdiğini gösterir; rızık arayışının kurumsal ve periyodik yapısını açıklar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDevenin sırtına vurulan semer, bu semere bağlanan yük/azık heybesi ve bu donanımla gerçekleştirilen intikal.
- Soyut anlamBir amaca yönelik olarak değerlerin koruma altına alınıp (kap/heybe) belirli bir nizam ve döngü içinde menzile taşınması.
- Sistematik karşılıkİktisadi sermayenin lojistik koruma ile periyodik transferi ve bu intikalin doğurduğu hukuki-siyasi sorumluluk.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde taşınan metaı/değeri, onu saran ve muhafaza eden semer veya heybe kabını temsil eder. Bu ikisinin birleşimi , donanımlı binek veya yük ünitesidir. koruyucu güvenlik ve intikal vektörünü gösterir. Eylem sonucunda sistem, belirli bir menziline periyodik ve organize bir zaman aralığında ulaşarak rıhle döngüsünü tamamlar.