رسو
ر - س - و
KÖK- 14 geçiş
- 14 ayet
- 5 sîga
- 6 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Sıra dağlar
Notlarım
Sözlükler(6)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.583 harfباب السين والراء و و ا ي ء معهما
س ر و، س و ر، ر س و، و ر س، س ر ي، س ي ر، ي س ر، س ر أ، س أ ر، أ س ر، ر أ س، أ ر س مستعملات
سرو:
السَّرْوُ: سَخاء في موءة سَرُوَ يسرو، وسرا يسرو، وسَرِيَ يَسْرَى، فهو سَرِيٌّ من قومٍ سَراة، ولم يَجِئْ على فَعَلةٍ غيرها.
والسَّرِيُّ: النّهرُ فوقَ الجدول، ودونَ الجَعفر. والسّريّة: خيل تبلغ أربع مئة أو نحوه.
والسُّرْوَةُ: سَهْمٌ صغير قصير، وجمعه: سِراء قال أبو
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR419 harfر س و
جبل راس وجبال راسبات ورواس.
وأرساها الله تعالى.
ورسا وترسّى: ثبـت.
ورسـت السفينة: انتهت إلى قرار فبقيت لا تسير وأرسوها بالمرساة وهي الأنجر.
ورست قدماه في ومن المجاز: ما أرسى ثبير ما أقام وأصله من إرساء السفينة.
وألقوا مراسيها.
قال زهير: وأين الذين يحضرون جفانه إذا قدمت ألقـوا لهـنّ المراسيـا وقال آخر: إذا قلت أكدى الودق ألقى المراسيا ورسا الفحل بالشول إذا تفرقت
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.681 harf: ( و ( *!رَسَا ) الشَّيءُ *!يَرْسُو ( *!رَسْواً ) ، بالفتْحِ ، ( *!ورُسُوّاً ) كعُلُوَ : ( ثَبَتَ ، *!كأَرْسَى ) *!إرْساءً .
( و ) *!رَسَتِ ( السَّفينَةُ ) *!تَرْسُو *!رَسْواً *!ورُسُوّاً : أَي ( وَقَفَتْ على البَحْرِ ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ اللَّنْجَر ، كما هو نَصّ الصِّحاحِ .
وفي التّهْذِيبِ الأنْجَر وهو الصَّحِيح .
قُلْتُ : واللَّنْجَر مُعَرَّب لَنْكَر ، وهو *!المِرْساةُ ، وقد مَرَّ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.703 harfرَسَا
1 رَسَا ذ , (S, M, Msb, K,) aor. يَرْسُو, (S, Msb,) inf. n. رُسُوٌّ (M, Msb, K) and رَسْوٌ, (K,) It (a thing, S, M, Msb) was, or became, stationary, at rest, fixed, fast, firm, steady, steadfast, or stable; (S, M, Msb, K) as also ↓ ارسى, (M, K,) inf. n. اـِرْسَآءٌ; and ↓ ترسّى. (TA.) الرسو and الرسوخ [i. e. الرُّسُوُّ and الرُّسُوخُ] are nearly the same [in meaning]. (Ham p. 51.) You say,
رَسَا 1 رَسَا ذ , (S, M, Msb, K,) aor. يَرْسُو, (S, Msb,) inf. n. رُسُوٌّ (M, Msb, K) and رَسْوٌ, (K,) It (a thing, S, M, Msb) was, or became, stationary, at rest, fixed, fast, firm, steady, steadfast, or stable; (S, M, Msb, K) as also ↓ ارسى, (M, K,) inf. n. اـِرْسَآءٌ; and ↓ ترسّى. (TA.) الرسو and الرسوخ [i. e. الرُّسُوُّ and الرُّسُوخُ] are nearly the same [in meaning]. (Ham p. 51.) You say, رَسَا الجَبَلُ (assumed tropical:) The mountain was firmly based, or firm in its base, upon the ground. (TA.) And ثَبِيرٌ ↓ مَا أَرْسَى (tropical:) As long as Thebeer [the mountain so called] remains [firm] in its place. (TA.) [Its being said that this is tropical is app. meant to indicate that the verbs above are properly used only in relation to a ship, in senses explained in what follows; which, however, I doubt.] You say also, رَسَتْ قَدَمُهُ, meaning His foot stood firm in war: (M:) or رَسَتْ أَقْدَامُهُمْ فِى الحَرْبِ Their feet stood firm in war. (S, Msb. *) And رَسَتِ السَّفِينَةُ, (S, M, K,) aor. تَرْسُو, inf. n. رُسُوٌّ and رَسْوٌ (S) [and مَرْسًى, as shown below, see 4], The ship [anchored; cast anchor; lay at anchor; or] rested, or became stationary, upon the anchor: (T, S, K:) in [some of] the copies of the K [and of the S], عَلَى البَحْرِ is erroneously put for على الأَنْجَرِ [or على اللَّنْجَرِ]: (TA:) or the meaning is, [in some instances, the ship grounded; i. e.] the lower, or lowest, part of the ship reached the bottom of the water, and she consequently remained stationary. (T, M, TA.) ― -b2- رَسَا الفَحْلُ بِشَوْلِهِ (S, M, K,) (tropical:) The stallion [-camel] leaped, or leaped upon, his شول [or she-camels that had passed seven or eight months since the period of their bringing forth]: (S, TA:) or brayed to his شول, and they became motionless, or still: (M:) or brayed to his شول when they had dispersed themselves from him, and they turned aside to him, and became motionless, or still. (K, TA.) ― -b3- رَسَوْتُ بَيْنَ القَوْمِ, (S, M, * Msb,) inf. n. رَسْوٌ, (S, M,) I effected an agreement, a harmony, a reconciliation, an accommodation, or an adjustment, between the people, or party. (S, M, * Msb.) -A2- رَسَا لَهُ رَسْوًا مِنْ حَدِيثٍ (S, * M, K *) He mentioned to him a part, or portion, of a tradition, or story. (S, M, * K. [See also رَسْوٌ below.]) And رَسَا عَنْهُ حَدِيثًا, (S, M, K,) inf. n. رَسْوٌ, (M,) He related a tradition, or story, as received from him, (S, M, K,) ascribing it to him. (M, K.) And رَسَا الحَدِيثَ فِى نَفْسِهِ He related the tradition, or story, to himself. (TA.) ― -b2- رَسَا الصَّوْمَ, (K,) inf. n. رَسْوٌ, (TA,) He intended, or purposed, fasting. (K.)
راساهُ 3 راساهُ ذ , (T, K,) inf. n. مُرَاسَاةٌ, (TA,) i. q. سَابَحَهُ, (T, K,) i. e. He swam with him. (TK.)
ارسى 4 ارسى ذ , inf. n. اـِرْسَآءٌ: see 1, in two places. -A2- ارساهُ He made it (a thing, M, Msb) to become stationary, at rest, fixed, fast, firm, steady, steadfast, or stable. (M, Msb, K.) And ارسى السَّفِينَةَ, [inf. n. as above and also (as is shown by what follows) مُرْسًى, He anchored the ship;] he made the ship to rest, or become stationary, upon the anchor: (TA:) or the meaning is, [in some instances, he grounded the ship; i. e.] he made the lower, or lowest, part of the ship to reach the bottom of the water, so that she remained stationary. (M, TA.) You say also of a ship, تُرْسَى بَالأَنْجَرِ [She is made fast by means of the anchor]: (M:) and of the anchor, يُرْسِى السَّفِينَةَ It makes fast the ship, so that it does not go on. (T, TA.) For the words of the Kur [xi. 43], بِسْمِ اللّٰهِ مُجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا, (S, M, * K, *) meaning اـِجْرَاؤُهَا وَاـِرْسَاؤُهَا [i. e. In the name of God be the making it to run and the making it to rest], (Aboo-Is-hلk, TA,) from أَجْرَيْتُ and أَرْسَيْتُ, (so in one copy of the S,) or [its being made to run and its being made to rest,] from أُجْرِيَتْ and أُرْسِيْتْ, (so in another copy of the S,) some say مَجْرَاهَا وَمَرْسَاهَا, (S, K,) meaning its running and its resting, (Aboo-Is-hلk, TA,) from جَرَتْ and رَسَتْ, (S, K,) [though] Az says that the readers agree in pronouncing the م of مرساها with damm, but differ as to the م of مجراها, the Koofees pro- nouncing this with fet-h, (TA,) or the latter reading may have the same meaning as the former, (Aboo-Is-hلk, TA,) or the former reading may mean in the time, or the place, of making it to run, and that of making it to rest, and the latter reading may mean in the time, or the place, of its running, and that of its resting, for in each case each noun may be a n. of time or a n. of place or an inf. n.; (Bd, q. v.;) and some read مُجْرِيهَا ↓ وَمُرْسِيهَا, as epithets applied to God, (M, K,) who maketh it to run and who maketh it to rest. (TA.) Accord. to Zj, (M,) يَسْأَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَاهَا, in the Kur [vii. 186 and lxxix. 42], means [They will ask thee respecting the ساعة,] when will be its taking place? [or when will be the time of its being made to take place?]; (M, K; *) by the ساعة being meant the time in which all created beings shall die. (M.)
5 تَرَسَّوَ see 1, first sentence.
رَسْوٌ رَسْوٌ ذ A part, or portion, of a tradition, or story: (Lth, T, K:) [see an ex. near the end of the first paragraph:] accord. to IAar, i. q. رَسٌّ [app. as meaning the first part or portion]. (T.)
رَسْوَةٌ رَسْوَةٌ ذ A [bracelet, or one of a particular kind, called] دَسْتِبنَج; (IAar, T, M, K;) so accord. to Kr: (M, TA: but in a copy of the M written دَسْتَبَنْج:) a certain thing of strung beads; (S, TA;) like the دستينج; which is an arabicized word [from the Pers. دَسْتِينَهْ]: (TA:) a bracelet of beads: (ISK, TA:) or a bracelet of ذَبْل [i. e. turtle-shell, or tortoise-shell]: pl. رَسَوَاتٌ: it has no broken pl. (M, TA. [Golius and Freytag say that its pl. is رِسًى; but on what authority, I know not: the former mentions no authority beside the S and K; and the latter, none but the K.])
رَسِىٌّ رَسِىٌّ ذ Firm, or steadfast, in good and in evil. (Az, Sgh, K.) ― -b2- And The pole that is fixed in the middle of the [tent called] خِبَآء. (Az, Sgh, K.)
رَاس ٍ رَاس ٍ ذ Stationary, at rest, fixed, fast, firm, steady, steadfast, or stable. (Msb.) You say جِبَالٌ رَاسِيَةٌ (Msb) and رَاسِياَتٌ and رَوَاس ٍ (S, Msb) Firm, or steadfast, mountains; (S, Msb;) the sing. of the last said by Akh to be رَاسِيَةٌ. (S.) And قِدْرٌ رَاسِيَةٌ (tropical:) A cooking-pot that will not move from its place, (M, K, TA,) by reason of its greatness, (K, TA,) and that cannot be removed. (M.) قُدُور رَاسِيَات in the Kur [xxxiv. 12] means, accord. to Fr, (tropical:) Cooking-pots that would not be lowered from their place, by reason of their greatness. (TA.)
مَرْسًى مَرْسًى ذ may be used as an inf. n., or a n. of time, or a n. of place. (Bd in xi. 43 [cited above: see 4].) [As a n. of place, it commonly means An anchorage, or a place of anchoring; a port; or a station for ships: pl. مَرَاس ٍ.]
مُرْسًى مُرْسًى ذ may be used as an inf. n., or a n. of time, or a n. of place. (Bd in xi. 43 [cited above: see 4].)
مُرْس ٍ مُرْس ٍ ذ , as an epithet applied to God: see 4, near the end of the paragraph.
مِرْسَاةٌ مِرْسَاةٌ ذ , The anchor of a ship: (S, M, K:) or a large anchor, which, being tied with ropes and let down into the water, holds fast the ship, so that she does not go on: (T, TA:) pl. مَرَاس ٍ. (Har p. 111.) [Hence,] one says, أَلْقَوْا مَرَاسِيَهُمْ, meaning (assumed tropical:) They remained, stayed, dwelt, or abode. (TA.) And أَلْقَتِ السَّحَابَةُ مَرَاسِيَهَا (tropical:) The cloud rained continually; syn. دَامَت: (S, Msb:) or remained steady, raining: (T, TA:) or remained still, or stationary, and rained. (M, K: * in the latter, السَّحَابُ is put in the place of السحابة.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR944 harfرَسَا
رَسَا U ( n. ac. رَسْو 1 , رُسُوّ 27 ),
a. Was, became stationary, motionless; was firm, steady; was grave, sedate, staid.
b. Cast anchor, anchored; lay at anchor.
c. ( n. ac. رَسْو 1 ) [ Bain ], Pacified, reconciled.
d. [ acc. & La ], Related, quoted to.
e. [ 'An ], Quoted, cited, related from.
رَاْسَوَ
رَاْسَوَ III ,
a. Competed with in swimming.
أَرْسَوَ
أَرْسَوَ IV ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR14.101 harfرسو
رَسَا - يَرْسُوْ - رَاسِي - رَوَاسِي - مُرْسَى - أَرْسَى - يُرْسِي
رَسَا - يَرْسُوْ + الكائن أو الشيء أو الأمر: ينتهي إلى موضع مخصوص يقف فيه عن الحركة ويستقر فيه ويثبت
رَسَا - يَرْسُوْ + الكائن أو الشيء: ينتهي إلى مكان مخصوص يقف فيه عن الحركة ويستقر فيه ويثبت
رَسَا - يَرْسُوْ + الأمر: ينتهي إلى زمان أو وقت مخصوص يقف فيه عن الحركة والتبدل
Mücavir kökler73 mücavir (94 toplam)
- ميد
3 ortak ayet · Sallar
- أرض
8 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- نبت
3 ortak ayet · Bitki
- مدد
3 ortak ayet · Kiriş demektir
- لقي
4 ortak ayet · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
- جعل
5 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- زوج
3 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir
- جفن
1 ortak ayet · Cifan çanak demektir
- شمخ
1 ortak ayet · Şamihat şebekeden dönüşmüştür
- نهر
3 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
- سأل
3 ortak ayet · “Sehl” ova demektir
- حجز
1 ortak ayet · Peştamalı bele bağlayan bağ demektir
Geçtiği ayetler(14)
وَهُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ …
Sıra dağlarO’dur yeri düzleyen ve orada dağlar, nehirler var eden, her türlü mahsulden çift çift yetiştiren ve gündüzü geceyle bürüyen. Muhakkak ki bunlarda; düşünen bir kavim için ayetler vardır.
وَالْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَأَلْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْزُونٍ
Sıra dağlarYeri de döşeyip yaydık. Oraya sabit dağlar yerleştirdik. Ve orada her şeyden ölçülü olarak yetiştirdik.
وَأَلْقَى فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَأَنْهَارًا وَسُبُلًا لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
Sıra dağlarYeryüzünde sarsılmayasınız diye sabit dağlar, nehirler ve yollar koymuştur ki onunla, doğru yolu bulasınız.
وَجَعَلْنَا فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِهِمْ وَجَعَلْنَا فِيهَا فِجَاجًا سُبُلًا لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ
Sıra dağlarOnlar sarsılmasın diye yeryüzünde sabit dağlar yerleştirdik. Doğru yoldan gitsinler diye orada geniş yollar açtık.
أَمَّنْ جَعَلَ الْأَرْضَ قَرَارًا وَجَعَلَ خِلَالَهَا أَنْهَارًا وَجَعَلَ لَهَا رَوَاسِيَ وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حَاجِزًا أَئِلَهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
Sıra dağlarYoksa, yeri yaratıklarının oturmasına elverişli kılan ve aralarında ırmaklar akıtan, yeryüzüne sabit dağlar yerleştiren ve iki denizin arasına engel koyan mı? Allah’ın yanında başka bir ilah mı? Hayır, onların çoğu bilmezler.
خَلَقَ السَّمَوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا وَأَلْقَى فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ …
Sıra dağlarGökleri, gördüğünüz gibi direksiz olarak yaratmış, sizi sarsar diye yere ağır baskılar koymuş, orada her türlü canlıyı yaymıştır. Biz, gökten su indirip orada her sınıf bitkiler yetiştirmişizdir.
وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ مِنْ فَوْقِهَا وَبَارَكَ فِيهَا وَقَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ سَوَاءً لِلسَّائِلِينَ
Sıra dağlarO; yeryüzüne sabit dağlar yerleştirdi ve orada bereketler yarattı. Ve onda arayanlar için dört beşit gıdalar takdir etti.
وَالْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَأَلْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ
Sıra dağlarYeryüzünü de döşedik ve ona sabit dağlar koyduk. Orada her türden güzel çiftler yetiştirdik.
وَجَعَلْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ شَامِخَاتٍ وَأَسْقَيْنَاكُمْ مَاءً فُرَاتًا
Sıra dağlarOrada yüksek ve sabit dağlar var edip tatlı sular içirmedik mi size?
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رسو |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ثبت, قرر, وتد, ركز |
| Zıt Kök | جري |
| Çekirdek Özet 1 | Bir cismin hareket halindeyken bir zemine oturup dibe tutunarak sabitlenmesi, demir atması ve sarsılmaz şekilde yerleşmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Kâinat düzeninde çalkantıyı engelleyen dağların sabitlenmesi, geminin karara ermesi ve kıyametin vaktinin tayin edilmiş nihai duruş noktası |
| Çekirdek Özet 3 | Dinamik ve hareketli bir sistemin dağılmasını, çalkalanmasını önleyen dengeleyici ve sabitleyici bir çıpa mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece durağan bir varoluş veya taş kütlesi sanılması; hareket halindeki bir sistemi sükûnete erdiren ve çalkantıyı kesen dinamik sabitleme boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رس | Derine inme, zemin bulma, dipte tutunma ve sarsılmaz bir temel oluşturma. Bu anlam çekirdeği رسخ kökünde ilmin zihne kök salıp yerleşmesinde, رسس kökünde bir şeyin başlangıç ve temel izlerinin derinde bulunmasında ve رسل kökünde bir akışın belirli bir doğrultuda kesintisiz yönlendirilmesinde görülür. | و | İki harfli çekirdeğin taşıdığı derine inip yerleşme anlamını, hareketli bir akışın veya çalkantının nihai bir karargâha ulaşarak durması ve orada çıpa atıp sabit kalması biçiminde genişletir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Hareketin ve ağırlığın başlangıç noktasını, bir gövdenin tepe ve yön merkezini temsil eder. |
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Bir zemine batarak tutunmayı, sarsıntıya karşı mukavemet ve dayanak teşkil etmeyi anlatır. |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Dibe kenetlenmeyi, zemine raptedilip kopmayacak şekilde bağlanmayı ifade eder. |
| رسو | Başın/ağırlığın desteğe yönelip zemine çengellenerek sabitlenmesi | Hareket halindeki bir kütlenin dibe bir çengel gibi tutunarak desteğe kavuşması ve çalkantıyı bitirerek karara varması hareketini oluşturur. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Geminin denizin dibine çıpa (mertek/demir) salarak durması, suyun kararına ulaşıp hareketsiz kalması; dağın yeryüzüne kök salıp oturması ve büyük sabit tencerelerin ocaktan kıpırdamayacak şekilde yere yerleşmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ cömert kişilerin sofrasına oturanları çıpa atan gemilere benzeterek şöyle der: وأين الذين يحضرون جفانه / إذا قدمت ألقوا لهن المراسيا |
| Erken Arapça kullanım | Bulutun bir bölge üzerinde durup yoğun yağmur bırakmasını ifade etmek üzere ألقت السحابة مراسيها denmiştir. Süleyman veya bir diğer şair bu durumu şöyle ifade eder: إذا قلت أكدى البرق ألقى المراسيا |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn; es-Sıhâh; Lisânü'l-Arab; Esâsü'l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesi genelinde kök, akışkan veya hareketli bir ortamda dibe batarak tutunma, sabitleşme ve ağırlık koyarak durdurma matrisi ile ilişkilidir. Arapçadaki رسو biçimi özellikle geminin demir atması ve dağların yerkabuğunu sabitlemesi imgesinde billurlaşmıştır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarda doğrudan aynı morfolojik ses dizilişi sınırlı kalmakla birlikte, benzer fonetik matrise sahip kökler bir şeyin temeline inme, zapt etme veya bir ağırlık vasıtasıyla hareketi frenleme işlevleriyle ortak bir anlamsal arka plana işaret eder. Akatçada geminin yanaşması, demirlemesi veya bir yere bağlanması anlam alanında kullanılan kavramlar ile Arapçadaki مرساة (çıpa) kavramı arasında işlevsel ve kavramsal bir örtüşme bulunur. Arapça bu kökü nâkıs formda koruyarak hem fiziksel dağların sarsıntı önleyici fonksiyonunu hem de su üzerinde yüzen geminin durma anını ve yerini kuşatacak şekilde muhafaza etmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs; Brockelmann; Lisânü'l-Arab; Lane's Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رسو kökünden türeyen رواسي, مرسى, إرساء | Geminin çapa atıp durması ve dağların yeryüzünü sarsıntıdan koruyacak biçimde perçinlenmesi çekirdeğinden gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami dillerinde sabitleme, demir atma ve ağırlıkla durdurma kavram alanı | Akışkan veya oynak bir zemine ağırlık vererek hareketin kesilmesi anlam ekseni korunmuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dillerde dip, temel ve durma ilişkisi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisânü'l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رسو | Anlamlı | Sabitlenmek, demir atmak, durmak | Hareket halindeki bir şeyin dibe oturup durması ve sarsılmaz şekilde yerleşmesi. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| روس | Anlamlı | Çiğnemek, ezmek, baş | Bir şeyi çiğneyip ezmek veya başla ilgili durumlar; sınırlı kullanım. | Kur'an'da geçmez. |
| سرو | Anlamlı | Soyluluk, cömertlik, sıyırmak | İnsanın asil ve cömert olması; bir şeyi üstünden sıyırıp çıkarmak. | Kur'an'da geçmez. |
| سور | Anlamlı | Kuşatmak, yükselmek, sur | Bir yerin etrafını duvarla çevirmek, yukarı sıçramak, duvar ve derece. | Kur'an'da geçer. |
| ورس | Anlamlı | Sarı boya otu | Elbiseleri boyamakta veya kozmetikte kullanılan sarı renkli bir bitki. | Kur'an'da geçmez. |
| وسر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رسو | Merkez | Çalkantı sonrası dibe oturup sabitlenme | Hareketli veya akışkan bir zeminde çıpa atarak sarsıntıyı durdurma nüansı taşır. | Kütlenin ağırlığıyla bir zemine perçinlenip sükûnet bulmasıdır. |
| ثبت | Komşu | Kararlılık ve ayrılmama | رسو kökündeki dibe oturma veya çapa atma şartı olmaksızın, bir hal veya mekânda değişmeden kalmayı ifade eder. | Genel sebat ve yerinde durma halidir. |
| قرر | Komşu | Yerleşme ve sükûnet bulma | Hareketin tamamen bitip serinlik ve dinginlikle bir yuvaya veya karargâha kavuşmasıdır; dış sabitleyici ağırlık şart değildir. | İçsel huzur ve sükûnet zeminidir. |
| وتد | Komşu | Çakılarak sabitleme | Zemine dikey olarak çakılan ve bir örtüyü veya çadırı tutan kazık olmayı vurgular. | Mekanik olarak çakılma eylemidir. |
| ركز | Komşu | Saplama ve dikme | Bir cismin ucunu toprağa veya zemine saplayıp dik konuma getirmektir. | Doğrudan saplanıp dik durma hareketidir. |
| جري | Zıt | Akış ve sürekli hareket | Bir yüzey veya mecra üzerinde durmaksızın kayıp gitme, çalkalanarak yol alma durumudur. | Akıntı ve hareket halidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رسو | Dibe oturup sabitlenmek, demir atmak | Bir kütlenin hareketten sükûnete geçerek çalkantıyı engelleyecek şekilde sabitlenmesi. | Kesin |
| Latince | ancorare, figere | Çıpa atmak, sabitlemek | Gemiyi demirleme ve bir nesneyi sarsılmayacak biçimde bağlama eylemini karşılar; dağların yerküreyi sabitlemesi metaforunu kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | to anchor, to moor, to firmly fix | Demir atmak, çıpalayarak sabitlemek | Oynak veya akışkan bir ortamda çıpa vasıtasıyla dengeye kavuşmayı eksiksiz karşılar; isim formundaki dağlar için firm mountains karşılığı kullanılır. | Güçlü |
| Almanca | ankern, festmachen, verankern | Çıpa atmak, perçinlemek | Bir zemine kenetlenerek hareketin durdurulmasını iyi verir; dağların yerleşikliğinde kök salma boyutunu da içerir. | Güçlü |
| Fransızca | ancrer, amarrer, affermir | Demirlemek, sabitleştirmek | Hareket halindeki taşıtın veya kütlenin rıhtıma ya da dibe bağlanarak durdurulmasını karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَوَاسِيَ / رَاسِيَاتٍ | Yerkabuğunu sarsıntıdan koruyan sabit ve ağır dağlar; ocaktan kıpırdamayan dev kazanlar | Yaratılış ayetlerinde yeryüzünün insanları çalkalamaması için konulan dağlar ve Sebe kıssasında yerleşik kazanlar: Ra'd 13:3, Enbiyâ 21:31, Lokmân 31:10, Murselât 77:27, Sebe 34:13 |
| أَرْسَاهَا | Yeryüzünün dengelenmesi ve dağların sarsılmaz biçimde dikilip yerleştirilmesi | Kozmik inşa ve yeryüzünün yayılıp dağlarla perçinlenmesi bağlamı: Nâziât 79:32 |
| مُرْسَاهَا (Gemi bağlamı) | Geminin seferinin bitip demir atacağı, karaya yanaşıp duracağı yer ve zaman | Nuh’un gemisinin su üzerinde akması ve durması bağlamı: Hûd 11:41 |
| مُرْسَاهَا (Kıyamet bağlamı) | Kıyametin kopacağı, nihai olarak vuku bulup tarihin akışının duracağı belirlenmiş an | Kıyamet saatinin ne zaman demir atıp gerçekleşeceğine dair sorular bağlamı: A'râf 7:187, Nâziât 79:42 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esmâ-i Hüsnâ ve Kıyamet bahsi | Kıyametin vaktinin (مرساها) sadece Allah katında malum olması; dağların yaratılışındaki hikmet ve ilahi kudretin nizam kuruculuğu. | Nihai gerçekleşme vaktinin belirlenmişliği ve kozmik dengenin ilahi tasarrufla kurulması. |
| Fıkıh | Sefer ve gemi hükümleri | Geminin hareket (مجراها) ve demirleme (مرساها) durumunda ibadetlerin (namaz, kıble tayini) ve ticari teslimatın tespiti. | Hukuki statünün seyir halinden durma ve demirleme haline intikali. |
| Tefsir | رواسي terkibi ve jeolojik hikmetler | Dağların yeryüzünün insanlarla birlikte çalkalanmasını önleyen dengeleyici kütleler olması (أَن تَمِيدَ بِكُمْ ifadesinin tefsiri). | Sarsıntıyı ve yalpalamayı kesen köklü ağırlık merkezi anlamı. |
| Hadis | Fitneler ve kalbin sebatı | Zor zamanlarda müminin ayağının yere sağlam basması ve savaş meydanında sebat etmesi (رست قدماه). | Çalkantılı ortamlarda istikameti koruyup sarsılmama tutumu. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve akide nizamı | Sabit itikadi ilkeler | Şüphe ve fitne çalkantılarında zihni ve kalbi sabitleyen manevi çıpa olmak | İtikadi temeller, bireyin ve toplumun nihilizm veya kuşku dalgalarında savrulmasını engelleyen dağlar mesabesindedir. | Güçlü |
| İlmi | Yöntem ve aksiyomlar | Temel kabuller ve kanıtlanmış yasalar | Bilimsel araştırmanın savrulmasını önleyen referans noktası teşkil etmek | Her ilmi disiplin, akıl yürütmenin temelsiz kalmaması için aksiyomatik olarak sabitlenmiş kurallara dayanır. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve anayasa | Temel norm ve anayasal güvenceler | Toplumsal krizlerde devlet gemisinin batmasını veya savrulmasını önlemek | Anayasa ve temel adalet ilkeleri, siyasal çekişmelerin devleti çalkalamasına mani olan toplumsal çıpadır. | Güçlü |
| İktisadi | Reel ekonomi ve üretim | Somut varlıklar ve üretim altyapısı | Spekülatif finans dalgalanmalarına karşı piyasayı dengelemek | Sanal ve spekülatif köpüklerin piyasayı çökertmesini önleyen, reel üretim ve sabit sermaye yatırımlarıdır. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dinamik sistemlerde sönümleme ve ağırlık merkezi dengesi (İzostasi) | Yerkabuğunun magmanın üzerinde batıp çıkarak dengeye ulaşması (izostatik denge) ve salınım yapan bir sarkaçta rezonansı durduran sönümleyici kütle ile tam bir yapısal özdeşlik gösterir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal denge ve toplumsal istikrar mekanizmaları | Sosyal dalgalanmalar, krizler ve kitlesel panikler karşısında toplumun dağılmasını önleyen köklü gelenekler, ahlaki normlar ve emniyet sübapları işleviyle izomorfiktir. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Dağları sadece yeryüzünde durağan ve pasif yükseltiler olarak görmek; رواسي kelimesini yalnızca coğrafi bir terime indirgeyerek hareketle ilişkili dinamik sabitleme boyutunu yitirmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, akış halinde olan bir sürecin (denizde giden gemi, çalkantılı yerküre, akıp giden zaman ve tarih) nihai ve güvenli bir karargâha ulaşarak durmasını, salınımın sönümlenmesini ve sabit bir denge kazanmasını ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yaratılışın dinamik dengesini kavrayamamak; dağların yerkabuğunun hareketliliğine karşı birer denge unsuru kılındığı hakikatini görememek ve kıyametin ansızın bir durağa erişecek olan bir zaman gemisi gibi tasvir edilişindeki edebi-kelami derinliği kaçırmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kâinat tasavvurunda varlıkların mutlak bir hareketsizlik içinde değil, akış ve çalkantı halinde olduğunu; ilahi kudretin bu dinamizmi yok etmeyip onu رواسي ve إرساء mekanizmalarıyla dengede tuttuğunu gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yerkürenin dengesini ve dağların fonksiyonunu anlatan kozmolojik ayetlerde (Ra'd 13:3, Enbiyâ 21:31), Nuh tufanını ve geminin seyrini tasvir eden ayetlerde (Hûd 11:41) ve kıyametin vaktini bildiren eskatolojik ayetlerde (A'râf 7:187, Nâziât 79:42) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeryüzünün tamamen sabit ve statik bir zemin olduğu zannını düzeltir; zeminin aslında çalkalanmaya (ميد) elverişli bir yapıda olduğunu ve dağların bu çalkantıyı engelleyen köklü çıpalar kılındığını fark ettirir. Ayrıca kıyametin soyut bir yok oluş değil, zaman akışının nihai limana demir atması olduğunu zihne yerleştirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir cismin hareket veya çalkantı halindeyken tabana/zemine ağırlık verip çıpa salarak durması, yerleşmesi ve sarsılmaz kılınması.
- Soyut anlamDalgalanan ve istikrarsızlaşmaya açık dinamik bir sürecin, dengeleyici bir merkez ve temel ilke vasıtasıyla karara ve sükûna kavuşturulması.
- Sistematik karşılıkFizikte izostatik denge ve rezonans sönümleyicisi; ontolojide ve eskatolojide akıp giden hadiselerin nihai duruş ve tecelli noktası.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zamanla çalkalanan veya seyreden dinamik kütleyi/hareketi, sabitleyici kökün sağladığı sönümleme ve çıpa atma katsayısını, zemine oturarak sabitlenen sarsılmaz denge durumunu temsil eder. Zaman nihai varış anına () ulaştığında, hareketin türevi sıfıra yaklaşarak sistem çalkantıdan kurtulup tam bir sükûnet ve karara (رسو) erişir.