ركد
ر - ك - د
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Rekd Tencerenin devrilmesini önlemek için altına konan taş demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Rekd Tencerenin devrilmesini önlemek için altına konan taş demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.088 harfالكاف والدال والراء معهما
ك د ر، ك ر د، د ك ر، ر ك د، د ر ك مستعملات كدر: الكَدَرُ: نقيض الصفاء. وكَدِرَ عيشه كَدَراً فهو كَدِرٌ أكدرُ. وماء أَكْدَرُ: كَدِرٌ.
والكُدْرَةُ في اللون، والكُدُورةُ في العيش والماء. والكَدَرُ في كل شيء.
والكَدَرةُ: القلاعة الضخمة من مدر الأرض المثارة.
والكُدْرِيةُ من القطا: ضرب منه، فهي كدراء اللون، فإذا نسبوا نعت الكَدْراء، قالوا: كُدْريّة، وللجَوْنيّة: جُونيّة.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR254 harfرَكَدَ الماء رُكوداً: سَكَنَ. وكذلك الريحُ والسَفينَةُ. والشمسُ، إذا قامَ مقائم الظَهيرةِ. وكلُّ ثابتٍ في مكانٍ فهو راكِدٌ. ورَكَدَ الميزان: استَوى. ورَكَدَ القوم: هدءوا. والمَراكِدُ: المواضع التي يَرْكُدُ فيها الإنسانُ وغيره. وجَفْنَةٌ رَكودٌ أي مملوءة.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.654 harfك د ر
كرد ، كدر ، دكر ، درك ، ركد ، ردك : ( مستعملة ) .
كدر : قال الليث : الكَدَرُ : نقيض الصَّفاء ، يقال : عيشٌ أَكُدَرُ كَدِرٌ ، وماءٌ أَكُدَرُ كَدِرٌ .
قال : والكدْرَةُ في اللّون خاصةً ، والكدُورَةُ في العيش والماء .
( الأصمعي ) : يقال : كَدِرَ الماءُ وكَدُرَ ، ولا يقال : كَدَرَ إلا في الصَّبِّ ، يقال كَدَرَ الشيء يَكْدُرُهُ كَدْراً إذا صبَّه .
قال العجاج يصف جيشاً :
فإن أصاب كدراً مدّ الكدر
ك د ر كرد ، كدر ، دكر ، درك ، ركد ، ردك : ( مستعملة ) . كدر : قال الليث : الكَدَرُ : نقيض الصَّفاء ، يقال : عيشٌ أَكُدَرُ كَدِرٌ ، وماءٌ أَكُدَرُ كَدِرٌ . قال : والكدْرَةُ في اللّون خاصةً ، والكدُورَةُ في العيش والماء . ( الأصمعي ) : يقال : كَدِرَ الماءُ وكَدُرَ ، ولا يقال : كَدَرَ إلا في الصَّبِّ ، يقال كَدَرَ الشيء يَكْدُرُهُ كَدْراً إذا صبَّه . قال العجاج يصف جيشاً : فإن أصاب كدراً مدّ الكدر سنابك الخيل يصد عن الأير والكدر جمع الكدرة ، وهي المدرة التي يثيرها السن ، وهي هاهنا ما تثير سنابك الخيل . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : يقال : خذ ما صَفَا ودَعْ ما كَدِرَ وكَدُرَ وكَدَرَ ، ثلاث لغات . ( الليث ) : الكَدَرَة : القُلاَعة الضخمة من مَدَر الأرض المُثارة ، ونحو ذلك قال ابن شميل في كتاب ( الزرع ) . وقال ابن السكيت : القَطَا : ضربان ، فضربٌ جُونِيةٌ ، ضربٌ منها الغَطَاطُ ، فالجونيُّ والكُدْرِيُّ : ما كان أَكدَرَ الظهر أسودَ باطنِ الجناح مُصفرَّ الحَلقِ قصيرَ الرِّجلين في ذَنَبِه ريشتان أطول من سائر الذَّنَبِ . ( أبو عبيد عن الفراء ) : انْكَدَرَ يَعْدُو ، وعَبَّدَ يَعْدُو إذا أسرع بعض الإسراع . وقال الليث : انْكَدَرَ عليهم القوم إذا جاءُوا أرسالاً حتى انصبُّوا عليهم . ( الأصمعي ) : حِمارٌ كُدُرٌّ وهو الغليظ . وأنشد : نجَاءَ كُدُرَ مِنْ حَمِير أَتِيدَةٍ بفائِلهِ والصَّفحتين نُدُوبْ ويقال : أتانٌ كُدُرَّةٌ . وقال أبو عمرو . يقال للرَّجل الحادِر القويِّ المُكتنز : كُدُرٌّ . وأنشد : خُوصٌ يَدَعْنَ العَزَبَ الكُدُرَّا لا يَبْرَحُ المنزلَ إلاَّ جَرَّا ونُطْفة كَدْرَاءُ : حديثة العهد بالسماء . ( أبو عبيد عن الأموي ) : فإن أُخِذ لبنٌ حليبٌ فأُنقِع فيه تمرٌ بَرْنيٌّ فهو كُدَيْرَاءُ . وقال أبو ترابٍ قال شُجاعٌ : غلامٌ قُدُرٌّ وكُدُرٌّ وهو التامُّ دون المُحتَلِم . وقال شَبَابَةُ نحوه وأنشد الرجز الذي قدمتُه . كرد : قال الليث : الكَرْدُ : سَوْقُ العَدُوِّ في الحملة ، وهو يَكْرُدُهُمْ كَرْداً . وقال الأصمعي : كَرَدَهُمْ كَرْداً ، وكَدَشَهُمْ كَدْشاً إذا طردهم . وقال الليث : الكَرْدُ : لُغةٌ في القَرْدَ ، وهو مَجْثَمُ الرأس على العُنق . وأنشد : فطارَ بمشحُوذِ الحديدةِ صارمٍ فطبَّق ما بين الذُّؤَابةِ والكَرْدِ والكُرْدُ : جيلٌ معروفون . وقال الشاعر : لعمركَ ما كُرْدٌ مِنَ ابناء فارسٍ ولكنه كُرْدُ بنُ عمرو بنِ عامرِ فنسبهم إلى اليمن وجعلهم إخوة الأنصار . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكِرْدِيدَةُ : الفِدْرَة من التمر . وأنشد : أفلحَ مَن كانت له كِرْدِيدَهْ يأكلُ منها وهْوَ ثانٍ جِيدَهْ وأنشد أبو الهيثم : قد أَصْلَحَتْ قِدْراً لها بأُطْرَهْ وأبلغَتْ كِردِيْدَةً وقِدْرَه والكُرْدَةُ : المَشَارَةُ من المزارع وتُجمعُ كُرْداً . دكر : قال أحمد بن يحيى أبو العباس : الدِّكَرُ بتشديد الدال جمع دِكْرَةٍ أُدغمت لام المعرفة في الدال فجعلتا دالاً مشددة ، فإذا قلت : ذِكْرٌ بغير الألف ولام التعريف قلت : بالذال ، وقد جمعُوا الدِّكَرَ : الدِّكَرات بالدال أيضاً . وأما قول الله جلّ وعزَّ : ( لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِن ) ( القمر : 17 ) فإن الفراء قال : حدثني الكسائي عن إسرائيل عن أبي إسحاق عن الأسود قال : قلت لعبد الله : ( فهل من مذَّكرٍ ) أو ( مُدَّكر ) ، فقال : أقرأني رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( مُدَّكرٍ ) بالدال . وقال الفراء : ( مُدَّكرٍ ) في الأصل مُذْتَكر على مُفتعل فصيِّرت الذال وتاء الافتعال دالاً مشددة . قال : وبعض بني أسد يقولون : مُذّكر فيقلبون الدال فتصير ذالاً مشددة . وقال الليث : الدِّكْرُ ليس من كلام العرب ، وربيعةُ تَغْلَطُ في الذِّكْرِ فتقول : دِكْرٌ . درك : ( شمر ) : الدَّرْكُ : أسفل كل شيء ذي عمق كالرَّكيَّة ونحوها . قال : وقال أبو عدنان ، يقال : أدْرَكوا ماء الرّكيَّة إِدراكاً ودَرَكاً ، ودَرَكُ الرّكيَّة : قعرُها الذي أُدرِكَ فيه الماء . وقال الليث : الدَّرَكُ : أقصى قَعْرِ الشيء كالبحر ونحوه ، والدّرَكُ : واحدٌ من أدراكِ جهنم من السبع ، والدَّرْكُ : لغة في الدَّرَكِ . ( سلمة عن الفراء ) في قول الله جلّ وعزّ : ( إِنَّ الْمُنَافِقِينَ فِى الدَّرْكِ الاَسْفَلِ مِنَ النَّارِ ) ( النساء : 145 ) يقال : أسفل درَجِ النار . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الدَّرَكُ : الطبقُ من أطباق جهنم . ورُوِي عن ابن مسعود أنه قال : الدَّرَكُ الأسفل : توابيت من حديد تُصَفَّدُ عليهم في أسفل النار . وقال الفراء : الدَّرَكُ ، والدَّرْكُ : لغتان ، وجمعُه : أدْراكَ . وسمعت بعض العرب يقول للحبلِ الذي يعلَّقُ في حلْقةِ الَّتصديرِ فيشدُّ به القَتَبُ : الدَّرَكَ والتَّبْلِغَةَ . ويقال للحبلِ الذي يُشَدُّ به العَرَاقِي ثمَّ يشدُّ الرِّشاءُ فيه ، وهو مَثْنِيٌّ : الدَّرَكُ . وقال أبو عبيد قال الأصمعيّ : الدَّرَكُ : حبلٌ يُوَثِّقُ في طرفِ الحبلِ الكبير ليكونَ هو الذي يلي الماءَ فلا يَعْفَنُ طرفُ الرِّشاءِ . ( قلتُ ) : ودَرَكُ رِشاءِ السانيةِ : الذي يُشَدُّ في قَتَبِ السَّانِيَةِ ثم يشدُّ إليه طرفُ الرِّشاءِ ويَمُدُّهُ بَعِيرُ السانية . وقال الليث : الدَّرَكُ : إِدراكُ الحاجةِ ومطلبِهِ ، يقال : بَكِّرْ ففيه دَرَكٌ . قال : والدَّرَكُ : اللَّحَقُ من التَّبِعَةِ . ومنه ضمانُ الدَّرَكِ في عُهدةِ البيع . قال : والدَّرَكَةُ حَلْقَةُ الوترِ التي تقعُ في الفُرْضَةِ . وقول الله جلّ وعزّ : ( ( صَادِقِينَ قُل لاَّ يَعْلَمُ مَن فِى السَّمَاواتِ والاَرْضِ الْغَيْبَ إِلاَّ اللَّهُ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ ( ) يُبْعَثُونَ بَلِ ادَارَكَ عِلْمُهُمْ فِى الاَخِرَةِ بَلْ هُمْ فِى شَكٍّ مِّنْهَا بَلْ هُم مِّنْهَا عَمُونَ ) ( النمل : 65 ، 66 ) قرأ شيبةُ ونافعٌ ( بَلِ ادَّارَكَ ) وقرأ أبو عمرو ، وهي قراءةُ مجاهدٍ ، وأبي جعفر المدني ( بَلْ أدْرَكَ ) . ورُوِيَ عن ابن عباس أنه قرأ ( بلى أأدرك علمهم ) يستفهمُ ولا يشدِّدُ ، فأما قراءةُ من قرأ ( بَلِ ادَّارَكَ ) فإِن الفرّاء قال معناه : لُغةً تداركَ أي تتابعَ علمهم في الآخرة يُريد بعلم الآخرة : تكونُ أو لا تكونُ ، ولذلك قال : ( الاَخِرَةِ بَلْ هُمْ فِى شَكٍّ مِّنْهَا بَلْ هُم مِّنْهَا ) ( النمل : 66 ) . قال وهي في قراءة أُبيَ ( أمْ تَدَارَكَ ) . والعرب تجعل بلْ مكان أمْ ، وأمْ مكان بل إذا كان في أوَّلِ الكلمةِ استفهام مثل قول الشاعر : فواللَّهِ ما أدري أسَلْمَى تَغَوَّلَتْ أمِ النّوْمُ أَمْ كلٌّ إليَّ حبيبُ معنى أَمْ بَلْ . وقال أبو معاذ النحويُّ من قرأ ( بَلْ أَدْرَكَ ) ومن قرأ ( بَلِ ادّارَكَ ) فمعناهما واحد ، يقول : هم علماءُ في الآخرة كقول الله جلّ وعزّ : ( أَسْمِعْ بِهِمْ وَأَبْصِرْ يَوْمَ يَأْتُونَنَا ) ( مريم : 38 ) . ونحو ذلك . قال السُّدِّي في تفسيره قال اجتمع علمهم يوم القيامة فلم يشكّوا ولم يختلفوا . ورَوَى ابن الفرجِ عن أبي سعيدٍ الضَّرِيرِ أنه قال أما أنا فأقرأ ( بلْ أَدْرَكَ عِلْمُهُمْ في الآخرةِ ) ، ومعناه عنده أنهم علموا في الآخرة أن الذي كانوا يوعدونَ حقٌّ . وأنشد الأخطل : وأَدْرك عِلمي في سُوَاءَةَ أنها تُقيمُ على الأوْتار والمَشْربِ الكَدْرِ أي أحاط علمي أنها كذلك . قال : والقولُ في تفسير أَدْرَكَ وادّارَك ، ومعنى الآية ما قاله السُّدِّي ، وذهب إليه أبو معاذ النحويُّ وأبو سعيد الضريرُ ، والذي ذهب إليه الفرَّاء في معنى تدارك أي تتابع علمهم بالحَدْسِ والظّنِّ في الآخرةِ أنها تكون أو لا تكونُ ليس بالبَيِّن ، إنما معناه أن عِلمهم في الآخرةِ تواطأَ وحَقَّ حين حقّتِ القيامة وحُشِرُوا وبان لهم صدقُ ما وُعِدُوا به حين لا ينفعهم ذلك العلم ثم قال جلّ وعزّ : بل هم في شك من أمر الآخرة بل هم منها عمون أي جاهلون . والشّكُّ في أمر الآخرة : كفرٌ . وقال شمر في قوله : ( بَلْ أَدْرَكَ عِلْمُهُمْ في الآخرةِ ) هذه الكلمةُ فيها أشياءُ ، وذلك أنّا وجَدْنا الفعل اللازم والمتعدِّي فيها في أفعل وتفاعَل وافتعل واحداً ، وذلك أنك تقول : أَدْرَكَ الشيءُ وأدركته ، وتداركَ القومُ وادّارَكُوا وادّرَكُوا إِذا أدْرَكَ بعضهم بعضاً . ويقال : تداركته وادّارَكْتُهُ وادّرَكْتُهُ . وأنشد : . . . مَجُّ النّدَى المُتَدَارِكِ فهذا لازم . وقال زهير : تداركْتُما عبْساً وذُبْيَانَ بعدما تفانَوْا ودَقُّوا بينهم عِطْرَ مَنْشِمِ وهذا واقعٌ . وقال الطِّرِمّاح : فلمّا ادّرَكْنَاهُنّ أَبْدَيْنِ للهوى وهذا مُتَعَدَ . وقال الله في اللازم : ( بَلِ ادّارَكَ عِلمُهم ) ( النمل : 66 ) . وقال شمر : سمعت عبد الصمد يحدِّثُ عن الثّوْرِيِّ في قوله : ( يُبْعَثُونَ بَلِ ادَارَكَ عِلْمُهُمْ فِى الاَخِرَةِ بَلْ هُمْ فِى شَكٍّ مِّنْهَا بَلْ هُم مِّنْهَا عَمُونَ ) ( النمل : 65 ) . وقال مجاهدٌ : أمْ تواطأَ علمهم في الآخرة . ( قلتُ ) : وهذا يُوَاطِىءُ قول السُّدِّيِّ لأنّ معنى تواطأَ : تَحقَّق وتتابع بالحق حين لا ينفعهم ، لا على أَنه تواطأ بالحَدْسِ ، كما توهمه الفرّاء والله أعلم . قال شمر : ورُويِ لنا حرفٌ عن ابن المُظَفَّرِ ، ولم أسمعه لغيره ، ذكَرَ أنهُ يقال : أَدْرَكَ الشيءُ إِذا فَنِيَ ، وإن صحّ فهو في التأويل : فَنِي علمهم في معرفة الآخرة . ( قلت ) : وهذا غير صحيحٍ ولا محفوظٍ عَنِ العرب ، وما علمت أحداً . قال : أدركَ الشيءُ إذا فنيَ ولا يُعَرَّجُ على هذا القول ، ولكن يقال : أَدركَتِ الثِّمارُ إِذا انتهى نضجها . ( قلت ) : وأَما ما روي عن ابن عباس أنه قرأَ ( بلى أأَدْرَك عِلمهمْ في الآخرة ) فإِنه إن صَحَّ اسْتِفهَاٌ م بمعنى الرَّدِّ ومعناهُ ما أَدْرَكَ علمهم في الآخرة ونحو ذلك : روى شُعْبةُ عن أبي حمزة عن ابن عباسٍ في تفسيره . ومنه قول الله جلّ وعَزَّ : ( مُّبِينٍ أَمْ لَهُ الْبَنَاتُ وَلَكُمُ الْبَنُونَ ) ( الطور : 39 ) لفْظُهُ لفظُ الاستفهام ومعناه رَدٌّ وتكذيبٌ . وقول الله سبحانه ) لاَّ تَخَافُ دَرَكاً وَلاَ تَخْشَى ) ( طه : 77 ) أي لا تخاف أن يدركك فرعون ولا تخشاه ، ومن قرأ لا تخف فمعناه لا تخف أن يدركك ولا تخش الغرق ، والدرَك اسم من الإدراك مثل اللحَق . وقال الليث : المتداركُ من القوافي والحروف المتحركةِ : ما اتفقَ مُتحرِّكانِ بعدهما سَاكنٌ مِثلُ ( فَعُو ) وأَشباه ذلك ، والعربُ تقول : غِلمانٌ مَدَاريكُ أَي بالغُونَ ، جمعٌ مُدْركٍ . ردك : أهمله الليث ، وقد جاء فيه شيءٌ مستعملٌ . قال أبو الحسن اللحياني : يقال : خَلْقٌ مَرَوْدَكٌ أَي حَسنٌ ، وجاريةٌ مَرَوْدَكةٌ : حَسْنَاءُ . ( قلت ) : ومَرَوْدكٌ إن جُعلتِ الميمُ فيه أَصلِيّةً فهو بِناءٌ على ( فَعَوْلكٍ ) وإن كانت الميمُ غير أَصلِيَّةٍ فإِني لا أَعرفُ له في كلام العرَبِ نظيراً ، وقد جاءَ مَرْدكٌ في الأسماءِ ، ولا أَدْري أَعَرَبيٌّ هو أَمْ عَجَمِيٌّ . ركد : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أَنه نَهى أَنْ يُبالَ في الماء الرَّاكِدِ ثم يُتوضَّأَ منه ) . قال أبو عبيد وغيره : الرَّاكد هو الدائم السَّاكِنُ الذي لا يجري . يقال : رَكَدَ الماءُ رُكُوداً إذا سكَنَ . ( الليث ) : رَكَدَتِ الرِّيحُ إِذا سَكنَتْ ، فهي رَاكِدَةٌ . قال : ورَكَدَ الميزانُ إِذا استوى . وقال الشاعر : وقَوَّمَ الميزانَ حينَ يَرْكُدُ هذا سَميرِيٌّ وذا مُولّدُ قال : هما درهمان : قال : ورَكدَ القومُ رُكوداً إِذا سَكَنوا وهَدأوا ، وقال الطرماح : لهَا كلَّمَا رِيعَتْ صَدَاةٌ ورَكْدَةٌ بِمُصْدانَ أَعْلى ابنيْ شَمام البَوائن والجَفْنةُ الرَّكودُ : الثقيلةُ المملوءة ، وقال الراجز : المُطْعِمينَ الجفْنَةَ الرَّكُودَا ومَنَعوا الرَّيعانَة الرَّفُودَا يَعني بالرَّيْعانَةِ الرّفُودِ : نَاقَةً فَتِيَّةً ترفدُ أَهلَهَا بكثرةِ لَبنِهَا .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.997 harf(باب الراء والكاف وما يثلثهما)
(ركل) الراء والكاف واللام أصلٌ يدلُّ على جنسٍ من الضرب بالرِّجْل. يقال رَكَلَه ورَفَسه برِجله. ومَرْكَلاَ الفَرَس مِن جنبيه، حيث يركُل الفارسُ برجليه. وتركَّل على الشيء برجله. وتركَّل الحافرُ بمِسْحَاتِه، إذا ضربَها برِجْله لتدخُل في الأرض. قال الأخطل:
رَبَت ورَبا في حَِجْرِها ابنُ مَدينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِه يتركَّل([1]) والكديد: المُرَكَّل([2]).
(ركم)
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR190 harf- ركد الماء والريح، أي: سكن، وكذلك السفينة، قال تعالى: ﴿ومن آياته الجوار في البحر كالأعلام﴾ [الشورى/32]، ﴿إن يشأ يسكن الريح فيظللن رواكد على ظهره﴾ [الشورى/33]، وجفنة ركود: عبارة عن الامتلاء.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR445 harfر ك د
ريح راكدة: ساكنة رياح رواكد.
وماء راكد: لا يجري.
وركدت السفينة.
وللشمس ركود وهو أن تدوم حيال رأسك كأنها لا تريد أن تبرح.
وركد الميزان: استوى.
وركد القوم في مكانهم هدؤوا وهذه مراكدهم ومراكزهم.
ومن المجاز: ركدت ريحهـم إذا زالـت دولتهـم وأخـذ أمرهـم يتراجـع وطفقـت ريحهـم تتراكـد.
وجفنـة ركـود: ثقيلـة.
وتقـول: لبنـي فلـان لقحة رفود وجفنة ركود: تملأ الرفد
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.626 harfركد القوم يَرْكُدون رُكوداً: هدأُوا وسكنوا؛ قال الطرماح: لها، كُلَّما رِيعَتْ، صلاةٌ ورَكْدَةٌ
بِمُصْدانَ، أَعْلى اثْنَيْ شمام البوائن
ورَكَدَ الماءُ والريحُ والسفينةُ والحرُّ والشمسُ إِذا قامَ قائمُ الظهيرة. وكل ثابت في مكان: فهو راكد. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه نهى أَن يُبالَ في الماء الراكد ثم يُتوضأَ منه؛ قال أَبو عبيد: الراكد هو الدائم الساكن الذي لا يجري. يقال: رَكَدَ الماءُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR60 harf* ر ك د * * رَكَدَ * الماء سكن وبابه دخل وكذا الريح والسفينة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.468 harfالركود بالضم السكون، والثبات، وكل ثابت في المكان فهو راكد. وروي عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه نهى أن يبال في الماء الراكد ثم يتوضأ منه. قال أبو عبيد: الراكد هو، الدائم الساكن الذي لا يجري، يقال ركد الماء ركودا، إذا سكن. وركد القوم يركدون ركودا: هدءوا وسكنوا. وركد الماء والريح: سكن. وريح راكدة، ورياح رواكد، وركدت السفينة: أرست. وركدت الشمس، إذا قام قائم الظهيرة، وفي الأساس: دامت حيال رأسك، كأنهأ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR3.057 harfرَكَدَ
1 رَكَدَ ذ , (S, A, Msb,) aor. رَكُدَ , (Msb,) inf. n. رُكُودٌ, (S Msb, K,) It was, or became, still, or motionless; (S, A, Msb, K;) said of water: (S, A, Msb:) and fixed, or stationary. (K.) And in like manner, using the verb in the former sense, one says of the wind: (S, A:) [whence] one says also, رَكُدَتْ رِيحُهُمْ [lit. Their wind became still, or calm] meaning (tropical:) their good
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR184 harfرَكَدَ
رَكَدَ U ( n. ac. رُكُوْد 27 ),
a. Was still, calm, motionless, stationary; stopped; settled.
رَاْكِد
رَاْكِد 21 ,
a. Still, calm, motionless.
رَكُوْد
رَكُوْد 26 ,
a. Full.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR5.515 harfركد
رَكَدَ - يَرْكُدُ - رَاكِد - رَوَاكِد
رَكَدَ - يَرْكُدُ + الكائن: ضد "جرى ": وضد "ركض ": يتوقف عن الحركة ويدخل في حال سكون نسبي قلق
رَاكِد: اسم فاعل صفة مشبهة من " رَكَدَ - يَرْكُدُ "
رَوَاكِد: جمع " رَاكِد"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التوقف عن الحركة بعد الحركة الانتقالية، والهدوء والاستقرار النسبي"، وهي:
قََرَّ - يَقَرُّ، جَمَدَ -
Sîgalar(1)
Mücavir kökler8 mücavir (13 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
إِنْ يَشَأْ يُسْكِنِ الرِّيحَ فَيَظْلَلْنَ رَوَاكِدَ عَلَى ظَهْرِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ
DurgunlarDilerse O; rüzgarı durdurur da denizin yüzünde durakalırlar. Muhakkak ki bunda, sabırlı olan ve çok şükreden kimseler için ayetler vardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ركد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سكن, ثبت, وقف |
| Zıt Kök | جري |
| Çekirdek Özet 1 | Akışın, rüzgârın veya hareketin durup cismin yerinde hareketsiz ve dengede kalması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi kudret karşısında tabiat kuvvetlerinin (rüzgârın kesilmesiyle gemilerin) seyrini yitirip yüzeyde çakılı kalması |
| Çekirdek Özet 3 | Dinamik bir itici gücün çekilmesiyle sistemin atalete uğraması, dengede donup kalması |
| Kritik Hata Riski | Kökü mutlak yok oluş veya ölüm gibi anlamak; hareket imkânı varken dış muharrik kuvvetin kesilmesi sonucu oluşan duraklamayı gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رك | Bir zemin üzerine yük binmesi, baskı, yoğunlaşma, temas ve yerleşme. Bu çekirdek bir nesnenin bir yere oturmasını veya çökelmesini ifade eden ركب, ركز, ركس, ركض, ركع, ركم ve ركن köklerinde ortak bir ağırlık, bükülme ve zemin bulma dinamiği taşır. | د | Kapı ve sınır bildiren harfin eklenmesiyle zemine oturan baskı ve ağırlık, akışın kesilip bir noktada donması, dengede kalarak hareketin bütünüyle durması ve sükûnet bulması yönünde daralmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; öncülük, yönelme, başlangıç, zirve | Hareketi veya akışı başlatan ana yöneliş ve ivme |
| ك | Avuç içi; tutma, baskılama, kavrama, bükme | İlerleyen hareketin kavranıp frenlenmesi, aşağıya doğru baskılanması |
| د | Kapı; duruş, eşik, kapanma, sınır | Geçişin ve akışın eşikte sonlanması, nesnenin sabit bir noktaya kilitlenmesi |
| ركد | Başlayan hareketin kavranarak sınırda durdurulması | Akışkan veya hareketli unsurun itici gücünü kaybederek zemin üzerinde dengelenmesi ve kımıldamaz hale gelmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun akmayı kesip birikintide durması, rüzgârın esmeyip havanın yatışması, terazinin iki kefesinin tam dengelenip dilinin hareketsiz kalması ve tencerenin devrilmesini önleyen sağlam duruş |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Terazinin denge anını tasvir eden erken dönem racaz şahidinde kök, iki kefenin eşitlenip hareketsiz kalması anlamında yer alır: وقوم الميزان حين يركد / هذا سميري وذا مولد |
| Erken Arapça kullanım | İslami/Emevî dönemi şairi et-Tırmâh bir beytinde kökü sakinleşme ve durulma anlamında kullanmıştır: لها كلما ريعت صلاة وركدة / بمصدان أعلى اثني شمام البوائن |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde ركد kökü, temel olarak hareketin yavaşlaması, atalet, dinlenme, çökelme ve yatışma semantik ekseninde yer alır. Güney Sami ve Arapça sahasında kök, özellikle akışkanların (su, rüzgâr) hareketini kaybetmesi, dinmesi ve bir zeminde düz durması yönünde özelleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan r-k-d kökü sıçrama, dans etme gibi zıt yönlü ritmik hareketler için kullanılırken; Arapçada kökün fonetik varyasyonları ve biliteral tabanı (رك) yere oturma, ağırlık koyma ve birikme anlamlarını muhafaza etmiştir. Arapça bu kökte dinamik hareketin tükendiği, terazinin dengeye geldiği, havanın veya suyun akıntısını yitirdiği "nötr denge ve donma" durumunu merkezileştirmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رك biliteral tabanından türeme | Akışın, rüzgârın ve hareketin baskılanıp bir zemine yaslanarak yatışması ve durulması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice râqad ve Süryanice rqad ile biçimsel ortaklık | Diğer Sami kollarında ritmik hareket ve zıplama yönünde seyrederken Arapçada hareketin tükenip dengeye kavuşması şeklinde semantik kutuplaşma gösterir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çökme/durma tabanları | Katılaşma, akışın kesilmesi ve tortulaşma anlamı taşıyan arkaik ses yansımalı unsurlarla muhtemel paralellik | Muhtemel |
Kaynak Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ركد | Anlamlı | Durgunlaşmak, sakinleşmek | Akışın ve rüzgârın kesilmesiyle hareketin durması, terazinin dengelenmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ردك | Anlamlı | Ağırlaşmak, yığılmak | Bir nesnenin veya kadının ağırlığından dolayı hantal ve yavaş hareket etmesi | Ortak ağırlık ve hareketsizlik bağı; Kur'an'da geçmez |
| كرد | Anlamlı | Kovalamak, boynunu vurmak | Birini arkasından sürüp çıkarmak veya sertçe savuşturmak | Karşıt dinamik (harekete zorlama); Kur'an'da geçmez |
| كدر | Anlamlı | Bulanmak, berraklığını yitirmek | Suyun saflığının bozulması, tortunun hareketsizliği bozup karışması | Durgunluğun saflığına zıt durum; Kur'an'da geçer |
| درك | Anlamlı | Yetişmek, kavramak, en alt tabaka | Bir şeyin peşinden ulaşıp sınırına varmak veya derinliğin dibine inmek | Hareketin hedefine ulaşıp durması; Kur'an'da geçer |
| دكر | Anlamlı | Hatırlamak, anmak | ذكر kökünün dal harfine dönüşmüş fonetik varyantı | Kök birleşimi Arapçada özgün müstakil kök değil dönüşümdür; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ركد | Merkez | Durgunluk ve hareketsizlik | İtici dış gücün çekilmesiyle akışın durması ve dengede çakılı kalma | Rüzgârın kesilmesiyle gemilerin su yüzeyinde hareketsiz kalışı |
| سكن | Komşu | Sükûnet ve yerleşme | Çalkantı ve huzursuzluğun ardından gelen içsel veya mekânsal durulma | Hareketsizliğin yanı sıra güven, barınma ve istikrar boyutunu barındırır |
| ثبت | Komşu | Sabitlik ve direnç | Dış etkilere rağmen yerinden oynamama, sarsılmama ve mukavemet gösterme | Gücün etkisiyle sürüklenmemek; rükûd ise itici gücün yokluğuyla durmaktır |
| وقف | Komşu | Durma ve duraklama | İlerleyen bir eylemin iradi veya arızi olarak kesintiye uğraması | Harekete her an yeniden başlama potansiyelini öne çıkaran duruş |
| جري | Zıt | Akış ve hareket | Bir yüzey veya mecrada kesintisiz, hızlı ve yönlü ilerleyiş | Gemilerin veya suyun bir itkiyle sürekli yer değiştirmesi hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ركد | Durgunlaşmak, dengelenmek | Rüzgâr veya akıntının kesilmesiyle nesnenin olduğu yerde hareketsiz kalması | Kesin |
| Latince | Stagnare, quiescere | Durgunlaşmak, akışı kesilmek, dinlenmek | Stagnare suyun akmayıp durmasını karşılar; rükûdun terazi dengesi boyutunu içermez | Güçlü |
| İngilizce | Stagnate, becalm, settle | Durgunlaşmak, rüzgârsız kalmak, çökelmek | Becalm rüzgârın kesilmesiyle geminin durmasını birebir karşılar; settle fiziksel oturmayı verir | Güçlü |
| Almanca | Stagnieren, windstill liegen | Durgunlaşmak, yelkinsiz/rüzgârsız kalmak | Hareketin ve rüzgârın durmasıyla oluşan atalet durumunu karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Stagner, s'immobiliser | Durgunlaşmak, hareketsizleşmek | Akışkanın durması ve yüzeyde donup kalması halini aktarır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَوَاكِدَ | Denizde rüzgârın kesilmesiyle hareketsiz, akıntısız ve çakılı kalan gemiler | İlahi kudretin ve kozmik düzenin tabiat yasaları üzerindeki hâkimiyetini; seyrüseferin Allah'ın rüzgârı yönetmesine bağlı olduğunu bildiren bağlam (Şûrâ 42:33) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Âdetullah ve illiyet teorisi | Gemilerin yüzmesi ve yürümesinde hakiki failin rüzgâr değil, rüzgârı dilediğinde dindiren Allah olduğu ilkesi | Tabiat kanunlarının mutlak zorunluluk değil ilahi iradeye bağlı imkân olduğu fikri |
| Fıkıh | Taharet ve namaz ahkâmı | Durgun suya (el-mâü'r-râkid) necaset düşmesi durumunda suyun temizleyici vasfını yitirmesi; namazda rükünler arası sükûnet (rükûd) | Suyun kendi kendine temizlenme dinamizmini yitirmesi ve bedensel ta‘dîl-i erkân |
| Tefsir | Kevnî ayetlerin tasviri | Dağlar gibi gemilerin rüzgâr dindiğinde su üstünde devasa tabutlar gibi hareketsiz kalmasının ibret boyutu | İnsanın teknolojik gücünün ilahi bir müdahaleyle bir anda acze dönüşmesi |
| Hadis | Su temizliği ve namaz disiplini | Durgun suya bevletmenin nehyedilmesi ve namazda kıyam veya duruşun uzatılması rivayetleri | Akıntısı olmayan durağan sıvıların korunması ve ibadette sükûnun muhafazası |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk bilinci | Acziyetin fark edilmesi | İnsanın gururunu kırma | En güçlü araçların dahi ilahi enerji kesildiğinde atıl kaldığını idrak etme | Kesin |
| İlmi | Fizik ve akışkanlar mekaniği | Kinetik enerjinin sıfırlanması | Denge ve atalet hali | Dış kuvvet bileşkesinin sıfır olmasıyla hareketin durması durumu | Güçlü |
| Siyasi | Devlet otoritesi ve toplum | Siyasi kriz veya durağanlık | Güç kaybı ve fetret | Devleti yürüten dinamik irade ve heyecanın sönmesiyle kurumların işlevsizleşmesi | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ve piyasa | Durgunluk ve resesyon | Sermaye dolaşımının durması | Likidite ve emtia akışının tıkanmasıyla piyasaların atalete girmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünme ve sönümlenme neticesinde sistem hızının sıfırlanması | Bir akışkan içindeki nesneye etki eden itici kuvvetin kesilmesi sonucu sistemin hızının sıfıra inmesi ve potansiyel dengede asılı kalması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik atalet ve ekonomik durgunluk | Toplumsal motivasyon ve iktisadi tedavülün durmasıyla medeniyet mekanizmasının canlılığını kaybedip yerinde sayması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca "pis veya kokuşmuş su" ya da "geminin batması" olarak daraltmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök batışı değil; batmayacak kadar heybetli olduğu halde seyrüsefer gücünü yitirip yüzeyde çaresizce asılı kalmayı ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki tehdidin "gemilerin batırılması" olduğunu zannederek, hareketten menedilmenin getirdiği psikolojik ve lojistik felaketi (açlık, susuzluk, açık denizde mahsur kalma) gözden kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tabiat kuvvetlerinin kendi başına bağımsız birer güç olmadığını, hareketin de sükûnun da Allah'ın doğrudan tasarrufunda bulunduğunu tek bir çarpıcı doğa tablosuyla gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın denizlerdeki hâkimiyetini, rızık arayışını ve teknolojik üstünlüğünü ilahi nimete bağlayan kevnî ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vasıtaların kendi mekanik yapısıyla yürüdüğü ve doğanın otonom işlediği zannını kırarak, en küçük enerji kesintisinde her sistemin rükûda (atalete) mahkûm olacağını hatırlatır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamRüzgârın ve su akıntısının kesilmesiyle denizdeki gemilerin veya nesnelerin hareket kabiliyetini yitirip yüzeyde dengeli fakat hareketsiz biçimde durması.
- Soyut anlamBir sisteme hareket ve canlılık veren harici enerjinin çekilmesi neticesinde sistemin yok olmadan fakat hiçbir işlev üretemeden olduğu yerde atalete uğraması.
- Sistematik karşılıkİster fiziki seyir ister iktisadi dolaşım olsun, yürütücü ruh veya itici kuvvet ortadan kalktığında organizmanın yapısal olarak mevcut kalsa bile donup kalma hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde nesnenin zamana bağlı hızını, rüzgâr veya itki varken sahip olduğu ilk hızı, dış itici kuvvetin kesilmesiyle devreye giren sönümleme katsayısını temsil eder. İtici kuvvet ortadan kalktığında hız sıfıra yaklaşır ve sistem rükûd durumuna ulaşarak hareketini bütünüyle durdurur.