ركد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ك-د1 sîga, 8 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أييشكرصبرركدظللرَوَاكِدَروحسكنشيأ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 8

▶ Ağı aç (3B)

ركد

ر - ك - د

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Rekd Tencerenin devrilmesini önlemek için altına konan taş demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Rekd Tencerenin devrilmesini önlemek için altına konan taş demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.088 harf
الكاف والدال والراء معهما ك د ر، ك ر د، د ك ر، ر ك د، د ر ك مستعملات كدر: الكَدَرُ: نقيض الصفاء. وكَدِرَ عيشه كَدَراً فهو كَدِرٌ أكدرُ. وماء أَكْدَرُ: كَدِرٌ. والكُدْرَةُ في اللون، والكُدُورةُ في العيش والماء. والكَدَرُ في كل شيء. والكَدَرةُ: القلاعة الضخمة من مدر الأرض المثارة. والكُدْرِيةُ من القطا: ضرب منه، فهي كدراء اللون، فإذا نسبوا نعت الكَدْراء، قالوا: كُدْريّة، وللجَوْنيّة: جُونيّة.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR254 harf
رَكَدَ الماء رُكوداً: سَكَنَ. وكذلك الريحُ والسَفينَةُ. والشمسُ، إذا قامَ مقائم الظَهيرةِ. وكلُّ ثابتٍ في مكانٍ فهو راكِدٌ. ورَكَدَ الميزان: استَوى. ورَكَدَ القوم: هدءوا. والمَراكِدُ: المواضع التي يَرْكُدُ فيها الإنسانُ وغيره. وجَفْنَةٌ رَكودٌ أي مملوءة.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.654 harf
ك د ر كرد ، كدر ، دكر ، درك ، ركد ، ردك : ( مستعملة ) . كدر : قال الليث : الكَدَرُ : نقيض الصَّفاء ، يقال : عيشٌ أَكُدَرُ كَدِرٌ ، وماءٌ أَكُدَرُ كَدِرٌ . قال : والكدْرَةُ في اللّون خاصةً ، والكدُورَةُ في العيش والماء . ( الأصمعي ) : يقال : كَدِرَ الماءُ وكَدُرَ ، ولا يقال : كَدَرَ إلا في الصَّبِّ ، يقال كَدَرَ الشيء يَكْدُرُهُ كَدْراً إذا صبَّه . قال العجاج يصف جيشاً : فإن أصاب كدراً مدّ الكدر
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.997 harf
(باب الراء والكاف وما يثلثهما) (ركل) الراء والكاف واللام أصلٌ يدلُّ على جنسٍ من الضرب بالرِّجْل. يقال رَكَلَه ورَفَسه برِجله. ومَرْكَلاَ الفَرَس مِن جنبيه، حيث يركُل الفارسُ برجليه. وتركَّل على الشيء برجله. وتركَّل الحافرُ بمِسْحَاتِه، إذا ضربَها برِجْله لتدخُل في الأرض. قال الأخطل: رَبَت ورَبا في حَِجْرِها ابنُ مَدينةٍ *** يَظَلُّ على مِسحاتِه يتركَّل([1]) والكديد: المُرَكَّل([2]). (ركم)
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR190 harf
- ركد الماء والريح، أي: سكن، وكذلك السفينة، قال تعالى: ﴿ومن آياته الجوار في البحر كالأعلام﴾ [الشورى/32]، ﴿إن يشأ يسكن الريح فيظللن رواكد على ظهره﴾ [الشورى/33]، وجفنة ركود: عبارة عن الامتلاء.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR445 harf
ر ك د ريح راكدة‏:‏ ساكنة رياح رواكد‏.‏ وماء راكد‏:‏ لا يجري‏.‏ وركدت السفينة‏.‏ وللشمس ركود وهو أن تدوم حيال رأسك كأنها لا تريد أن تبرح‏.‏ وركد الميزان‏:‏ استوى‏.‏ وركد القوم في مكانهم هدؤوا وهذه مراكدهم ومراكزهم‏.‏ ومن المجاز‏:‏ ركدت ريحهـم إذا زالـت دولتهـم وأخـذ أمرهـم يتراجـع وطفقـت ريحهـم تتراكـد‏.‏ وجفنـة ركـود‏:‏ ثقيلـة‏.‏ وتقـول‏:‏ لبنـي فلـان لقحة رفود وجفنة ركود‏:‏ تملأ الرفد
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.626 harf
ركد القوم يَرْكُدون رُكوداً: هدأُوا وسكنوا؛ قال الطرماح: لها، كُلَّما رِيعَتْ، صلاةٌ ورَكْدَةٌ بِمُصْدانَ، أَعْلى اثْنَيْ شمام البوائن ورَكَدَ الماءُ والريحُ والسفينةُ والحرُّ والشمسُ إِذا قامَ قائمُ الظهيرة. وكل ثابت في مكان: فهو راكد. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه نهى أَن يُبالَ في الماء الراكد ثم يُتوضأَ منه؛ قال أَبو عبيد: الراكد هو الدائم الساكن الذي لا يجري. يقال: رَكَدَ الماءُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR60 harf
* ر ك د * * رَكَدَ * الماء سكن وبابه دخل وكذا الريح والسفينة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.468 harf
الركود بالضم السكون، والثبات، وكل ثابت في المكان فهو راكد. وروي عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه نهى أن يبال في الماء الراكد ثم يتوضأ منه. قال أبو عبيد: الراكد هو، الدائم الساكن الذي لا يجري، يقال ركد الماء ركودا، إذا سكن. وركد القوم يركدون ركودا: هدءوا وسكنوا. وركد الماء والريح: سكن. وريح راكدة، ورياح رواكد، وركدت السفينة: أرست. وركدت الشمس، إذا قام قائم الظهيرة، وفي الأساس: دامت حيال رأسك، كأنهأ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.057 harf
رَكَدَ 1 رَكَدَ ذ , (S, A, Msb,) aor. رَكُدَ , (Msb,) inf. n. رُكُودٌ, (S Msb, K,) It was, or became, still, or motionless; (S, A, Msb, K;) said of water: (S, A, Msb:) and fixed, or stationary. (K.) And in like manner, using the verb in the former sense, one says of the wind: (S, A:) [whence] one says also, رَكُدَتْ رِيحُهُمْ [lit. Their wind became still, or calm] meaning (tropical:) their good
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR184 harf
رَكَدَ رَكَدَ U ( n. ac. رُكُوْد 27 ), a. Was still, calm, motionless, stationary; stopped; settled. رَاْكِد رَاْكِد 21 , a. Still, calm, motionless. رَكُوْد رَكُوْد 26 , a. Full.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR5.515 harf
ركد رَكَدَ - يَرْكُدُ - رَاكِد - رَوَاكِد رَكَدَ - يَرْكُدُ + الكائن: ضد "جرى ": وضد "ركض ": يتوقف عن الحركة ويدخل في حال سكون نسبي قلق رَاكِد: اسم فاعل صفة مشبهة من " رَكَدَ - يَرْكُدُ " رَوَاكِد: جمع " رَاكِد" واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التوقف عن الحركة بعد الحركة الانتقالية، والهدوء والاستقرار النسبي"، وهي: قََرَّ - يَقَرُّ، جَمَدَ -
Maddenin bağlantısı

ركد رَكَدَ - يَرْكُدُ - رَاكِد - رَوَاكِد رَكَدَ - يَرْكُدُ + الكائن: ضد "جرى ": وضد "ركض ": يتوقف عن الحركة ويدخل في حال سكون نسبي قلق رَاكِد: اسم فاعل صفة مشبهة من " رَكَدَ - يَرْكُدُ " رَوَاكِد: جمع " رَاكِد" واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التوقف عن الحركة بعد الحركة الانتقالية، والهدوء والاستقرار النسبي"، وهي: قََرَّ - يَقَرُّ، جَمَدَ - يَجْمُدُ، رَسَا - يَرْسُوْ، رَكَدَ - يَرْكُدُ، سَكَنَ - يَسْكُنُ (اللازم)، سَبَتَ - يَسْبِتُ راكد - رواكد ﴿إن يشأ يسكن الريح فيظللن رواكد على ظهره إن في ذلك لآيات لكل صبار شكور(33)﴾ الشورى مختار الصحاح ● [ركد] ر ك د: رَكَدَ الماء سكن وبابه دخل وكذا الريح والسفينة معجم الفرائد القرآنية: ر ك د "رَوَاكِدَ" في قوله تعالى " إِنْ يَشَأْ يُسْكِنِ الرِّيحَ فَيَظْلَلْنَ رَوَاكِدَ عَـلَى ظَهْرِه" (33) الشورى . الرُّكود : السكون، وركدت الريح أي سكنت . الراغب ركد - ركد الماء والريح، أي: سكن، وكذلك السفينة، قال تعالى: }ومن آياته الجوار في البحر كالأعلام﴿[الشورى/32]،﴾إن يشأ يسكن الريح فيظللن رواكد على ظهره{ [الشورى/33]، وجفنة ركود: عبارة عن الامتلاء. ملخص اللسان 1. ركد القوم يَرْكُدون رُكوداً: هدأُوا وسكنوا؛ 2. ورَكَدَ الماءُ والريحُ والسفينةُ والحرُّ والشمسُ إِذا قامَ قائمُ الظهيرة. وكل ثابت في مكان: فهو راكد. 3. نهى أَن يُبالَ في الماء الراكد ثم يُتوضأَ منه؛ قال أَبو عبيد: الراكد هو الدائم الساكن الذي لا يجري 4. الصلاة: في ركوعها وسجودها ورُكودها؛ هو السكون الذي يفصل بين حركاتها كالقيام والطمأْنينة بعد الركوع والقَعْدة بين السجدتين وفي التشهد؛ 5. وركَد الميزان إِذا استوى لسان العرب ● - ركد: ركد القوم يَرْكُدون رُكوداً: هدأُوا وسكنوا؛ قال الطرماح: لها، كُلَّما رِيعَتْ، صلاةٌ ورَكْدَةٌ بِمُصْدانَ، أَعْلى اثْنَيْ شمام البوائن ورَكَدَ الماءُ والريحُ والسفينةُ والحرُّ والشمسُ إِذا قامَ قائمُ الظهيرة. وكل ثابت في مكان: فهو راكد. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه نهى أَن يُبالَ في الماء الراكد ثم يُتوضأَ منه؛ قال أَبو عبيد: الراكد هو الدائم الساكن الذي لا يجري. يقال: رَكَدَ الماءُ رُكُوداً إِذا سكن؛ ومنه حديث الصلاة: في ركوعها وسجودها ورُكودها؛ هو السكون الذي يفصل بين حركاتها كالقيام والطمأْنينة بعد الركوع والقَعْدة بين السجدتين وفي التشهد؛ ومنه حديث سعد ابن أَبي وقاص: أَركُدُ بهم في الأُولَيَيْن وأَحْذِفُ في الأَخيرَتَيْن أَي أَسكن وأُطيل القيام في الركعتين الأُولَيين من الصلاة الرباعية، وأُخفِّف في الأَخيرتين. ورَكَدت الريح إِذا سكنت فهي راكدة. وركَد الميزان إِذا استوى؛ وأَنشد: وقوّم الميزان حين يَرْكُد، هذا سميريٌّ، وهذا مولد قال: هما درهمان. ورَكَد العَصير من العنب: سَكَن غَلَيانه. وكل ما ثبت في شيء، فقد رَكَد. والرواكِدُ: الأَثافي، مشتق من ذلك لثباتها. ورَكَدت البكرة: ثبتت ودارت، وهو ضد؛ أَنشد ابن الأَعرابي: كما رَكَدَتْ حَوَّاءُ، أُعْطِيَ حُكْمَه بها القَيْنُ من عُودٍ، تَعَلَّلَ جاذبه ثم فسره فقال: ركدت؛ وتكون بمعنى وقفت، يعني بَكْرة من عود. والقين: العامل. والمَراكِدُ: المواضع التي يَرْكُدُ فيها الإِنسان وغيره. والمراكد: مَغامِض الأَرض؛ قال أُسامة بن حبيب الهذلي يصف حماراً طردته الخيل فَلَجأَ إِلى الجبال في شعابها وهو يرى السماء طرائق: أَرَتْهُ من الجَرْباء في كلِّ موطن طِباباً، فَمثْواهُ، النهارَ، المراكِدُ وجفنة رَكُود: ثقيلة مملوءة؛ وأَنشد: المُطْعِمِينَ الجَفْنَةَ الرَّكُودا، ومَنعُوا الرَّيْعانَة الرَّفودا يعني بالرَّيْعانة الرَّفود: ناقة فَتِيَّة تُرِفدُ أَهلها بكثرة لبنها. مقاييس اللغة: (ركد) الراء والكاف والدال أصلٌ يدلُّ على سُكون. يقال ركَدَ الماءُ: سكَنَ. وركَدتِ الرِّيحُ. وركَد الميزان: استَوَى. وركد القومُ رُكوداً: سكنُوا وهدَؤوا. وجَفنَةٌ رَكود: مملوءة. فأمّا قولُهم تراكَدَ الجوارِي، إذا قعدَتْ إحداهُنّ على قدميها ثم نَزَتْ قاعدةً إِلى صاحبتها، فهذا إن صحَّ فهو شاذٌّ عن الأصل. القاموس المحيط: الرُّكودُ السُّكونُ، والثَّباتُ. وكقَبولٍ الناقةُ يَدومُ لَبَنُها ولا يَنْقَطِعُ، والجَفْنَةُ المَلْأى. ورَكَدَ المِيزانُ اسْتَوَى. تاج العروس: ر - ك - د الرُّكُودُ بالضم السُّكُونُ والثَّبَاتُ وكلّ ثابتٍ في المكان فهو رَاكِدٌ . ورُوِيَ عن النبي صلى الله عليه وسلم أَنه نَهَى أَن يُبَالَ في المَاءِ الرَّاكِدِ ثم يُتَوضَّأَ منه . قال أَبو عُبَيْد : الرًّاكِد هو الدائمُ الساكنُ الذي لا يَجْرِي يقال رَكَدَ الماءُ رُكوداً إذا سَكَنَ . ورَكَدَ القَوْمُ يَرْكُدون رُكُوداً : هَدَءُوا وسَكَنُوا . ورَكَدَ الماءُ والرِّيح : سَكَنَ . وريحٌ راكدةٌ ورِيَاح رَوَاكِدُ ورَكَدَت السفينة : أرْسَتْ . ورَكَدت الشَّمْسُ إذا قامَ قائِمُ الظهيرة وفي الأساس : دامتْ حِيالَ رَأْسكَ كأَنَّهَأ لا تَبْرَحُ وهذه مَرَاكدُهم ومَرَاكِزُهم وهي المواضع التي يَرْكُد فيها الإِنسانُ وغيرُه ومن المجاز : ناقَةٌ مَلُودٌ رَكُودٌ كَقَبُول وهي النّاقَةُ يَدُومُ لَبَنُها ولا يَنقَطعُ كما في الأَساس والتكملة . ومن المجاز أَيضاً : الرَّكُودُ هي الجَفْنَةُ المَلأَى الثقيلةُ قال : " المُطْعمِينَ الجَفْنَةَ الرَّكُودَا " ومَنَعُوا الرَّيْعانَةَ الرَّفُودَا يَعنِي بالرَّيعانةِ الرَّفُودِ : ناقَةً فَتِيَّةً يُرْفَد أَهْلُهَا بكثرةِ لَبنها . وَرَكَدَ المِيزَانُ إذا اسْتَوَى وأَنشدوا : " وقوم المِيزان حين يَركُدُ " هذا سميريٌّ وهذا مولدُ قال : هما دِرْهَمانِ ومما يستدرك عليه : ركد العصيرُ من العِنَبِ : سكن غَلَيَانُه . والرَّواكِدُ الأُثافِيّ سُمِّيَت لثَباتِها . ورَكَدَت البَكْرَةُ : ثَبَتَتْ وَدَارَتْ وهو ضِدٌّ . أَنشد ابن الأَعرابيّ : كمَا رَكَدَتْ حَوَّاءُ أُعْطِيَ حُكْمَهُ ... بها القَيْنُ من عُودٍ تَعَلَّلَ جاذِبُهْ ثم فَسَّرَه فقال : رَكَدَت دَارَتْ ويكون بمعنَى : وَقَقَت يَعنِي بالحواءِ بَكْرَةً صُنِعتْ من عُودٍ أَحْوَى والقَيْن : العامِل والمَرَاكِدُ : مَغَامِضُ الأَرضِ قال أُسامةُ بنُ حَبيب الهُذَلِيُّ يَصِف حِمَاراً طَرَدتْه الخَيْلُ فلَجَأَ إلى الجِبَال في شِعَابِهَا وهو يَرَى السَّمَاءَ طَرَائِقَ : أَرَتْهُ مِن الجَرْبَاءِ في كُلِّ مَوْطِن ... طِبَاباً فَمثْواهُ النَّهارَ المَرَاكِدُ ومن المجاز : رَكَدَتْ رِيحُهم أَي زالَتْ دَوْلَتُهم وأَخَذَ أَمرُهم يَتراجَع وطَفِقَت رِيحُهم تَتَرَاكَدُ كما في الأَساس

Sîgalar(1)

Mücavir kökler8 mücavir (13 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ظلل

    1 ortak ayet · Gölge demektir

  2. روح

    1 ortak ayet · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır

  3. ظهر

    1 ortak ayet · Arka demektir

  4. سكن

    1 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir

  5. شكر

    1 ortak ayet · Sütle dolu memedir

  6. صبر

    1 ortak ayet · Granit taş demektir

  7. شيأ

    1 ortak ayet · Şey

  8. أيي

    1 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. إِنْ يَشَأْ يُسْكِنِ الرِّيحَ فَيَظْلَلْنَ رَوَاكِدَ عَلَى ظَهْرِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ

    DurgunlarDilerse O; rüzgarı durdurur da denizin yüzünde durakalırlar. Muhakkak ki bunda, sabırlı olan ve çok şükreden kimseler için ayetler vardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökركد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسكن, ثبت, وقف
Zıt Kökجري
Çekirdek Özet 1Akışın, rüzgârın veya hareketin durup cismin yerinde hareketsiz ve dengede kalması
Çekirdek Özet 2İlahi kudret karşısında tabiat kuvvetlerinin (rüzgârın kesilmesiyle gemilerin) seyrini yitirip yüzeyde çakılı kalması
Çekirdek Özet 3Dinamik bir itici gücün çekilmesiyle sistemin atalete uğraması, dengede donup kalması
Kritik Hata RiskiKökü mutlak yok oluş veya ölüm gibi anlamak; hareket imkânı varken dış muharrik kuvvetin kesilmesi sonucu oluşan duraklamayı gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ركBir zemin üzerine yük binmesi, baskı, yoğunlaşma, temas ve yerleşme. Bu çekirdek bir nesnenin bir yere oturmasını veya çökelmesini ifade eden ركب, ركز, ركس, ركض, ركع, ركم ve ركن köklerinde ortak bir ağırlık, bükülme ve zemin bulma dinamiği taşır.دKapı ve sınır bildiren harfin eklenmesiyle zemine oturan baskı ve ağırlık, akışın kesilip bir noktada donması, dengede kalarak hareketin bütünüyle durması ve sükûnet bulması yönünde daralmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; öncülük, yönelme, başlangıç, zirveHareketi veya akışı başlatan ana yöneliş ve ivme
كAvuç içi; tutma, baskılama, kavrama, bükmeİlerleyen hareketin kavranıp frenlenmesi, aşağıya doğru baskılanması
دKapı; duruş, eşik, kapanma, sınırGeçişin ve akışın eşikte sonlanması, nesnenin sabit bir noktaya kilitlenmesi
ركدBaşlayan hareketin kavranarak sınırda durdurulmasıAkışkan veya hareketli unsurun itici gücünü kaybederek zemin üzerinde dengelenmesi ve kımıldamaz hale gelmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun akmayı kesip birikintide durması, rüzgârın esmeyip havanın yatışması, terazinin iki kefesinin tam dengelenip dilinin hareketsiz kalması ve tencerenin devrilmesini önleyen sağlam duruş
Cahiliye şiiri kullanımıTerazinin denge anını tasvir eden erken dönem racaz şahidinde kök, iki kefenin eşitlenip hareketsiz kalması anlamında yer alır: وقوم الميزان حين يركد / هذا سميري وذا مولد
Erken Arapça kullanımİslami/Emevî dönemi şairi et-Tırmâh bir beytinde kökü sakinleşme ve durulma anlamında kullanmıştır: لها كلما ريعت صلاة وركدة / بمصدان أعلى اثني شمام البوائن

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ركد kökü, temel olarak hareketin yavaşlaması, atalet, dinlenme, çökelme ve yatışma semantik ekseninde yer alır. Güney Sami ve Arapça sahasında kök, özellikle akışkanların (su, rüzgâr) hareketini kaybetmesi, dinmesi ve bir zeminde düz durması yönünde özelleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan r-k-d kökü sıçrama, dans etme gibi zıt yönlü ritmik hareketler için kullanılırken; Arapçada kökün fonetik varyasyonları ve biliteral tabanı (رك) yere oturma, ağırlık koyma ve birikme anlamlarını muhafaza etmiştir. Arapça bu kökte dinamik hareketin tükendiği, terazinin dengeye geldiği, havanın veya suyun akıntısını yitirdiği "nötr denge ve donma" durumunu merkezileştirmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönرك biliteral tabanından türemeAkışın, rüzgârın ve hareketin baskılanıp bir zemine yaslanarak yatışması ve durulmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice râqad ve Süryanice rqad ile biçimsel ortaklıkDiğer Sami kollarında ritmik hareket ve zıplama yönünde seyrederken Arapçada hareketin tükenip dengeye kavuşması şeklinde semantik kutuplaşma gösterirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çökme/durma tabanlarıKatılaşma, akışın kesilmesi ve tortulaşma anlamı taşıyan arkaik ses yansımalı unsurlarla muhtemel paralellikMuhtemel

Kaynak Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ركدAnlamlıDurgunlaşmak, sakinleşmekAkışın ve rüzgârın kesilmesiyle hareketin durması, terazinin dengelenmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
ردكAnlamlıAğırlaşmak, yığılmakBir nesnenin veya kadının ağırlığından dolayı hantal ve yavaş hareket etmesiOrtak ağırlık ve hareketsizlik bağı; Kur'an'da geçmez
كردAnlamlıKovalamak, boynunu vurmakBirini arkasından sürüp çıkarmak veya sertçe savuşturmakKarşıt dinamik (harekete zorlama); Kur'an'da geçmez
كدرAnlamlıBulanmak, berraklığını yitirmekSuyun saflığının bozulması, tortunun hareketsizliği bozup karışmasıDurgunluğun saflığına zıt durum; Kur'an'da geçer
دركAnlamlıYetişmek, kavramak, en alt tabakaBir şeyin peşinden ulaşıp sınırına varmak veya derinliğin dibine inmekHareketin hedefine ulaşıp durması; Kur'an'da geçer
دكرAnlamlıHatırlamak, anmakذكر kökünün dal harfine dönüşmüş fonetik varyantıKök birleşimi Arapçada özgün müstakil kök değil dönüşümdür; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ركدMerkezDurgunluk ve hareketsizlikİtici dış gücün çekilmesiyle akışın durması ve dengede çakılı kalmaRüzgârın kesilmesiyle gemilerin su yüzeyinde hareketsiz kalışı
سكنKomşuSükûnet ve yerleşmeÇalkantı ve huzursuzluğun ardından gelen içsel veya mekânsal durulmaHareketsizliğin yanı sıra güven, barınma ve istikrar boyutunu barındırır
ثبتKomşuSabitlik ve dirençDış etkilere rağmen yerinden oynamama, sarsılmama ve mukavemet göstermeGücün etkisiyle sürüklenmemek; rükûd ise itici gücün yokluğuyla durmaktır
وقفKomşuDurma ve duraklamaİlerleyen bir eylemin iradi veya arızi olarak kesintiye uğramasıHarekete her an yeniden başlama potansiyelini öne çıkaran duruş
جريZıtAkış ve hareketBir yüzey veya mecrada kesintisiz, hızlı ve yönlü ilerleyişGemilerin veya suyun bir itkiyle sürekli yer değiştirmesi hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaركدDurgunlaşmak, dengelenmekRüzgâr veya akıntının kesilmesiyle nesnenin olduğu yerde hareketsiz kalmasıKesin
LatinceStagnare, quiescereDurgunlaşmak, akışı kesilmek, dinlenmekStagnare suyun akmayıp durmasını karşılar; rükûdun terazi dengesi boyutunu içermezGüçlü
İngilizceStagnate, becalm, settleDurgunlaşmak, rüzgârsız kalmak, çökelmekBecalm rüzgârın kesilmesiyle geminin durmasını birebir karşılar; settle fiziksel oturmayı verirGüçlü
AlmancaStagnieren, windstill liegenDurgunlaşmak, yelkinsiz/rüzgârsız kalmakHareketin ve rüzgârın durmasıyla oluşan atalet durumunu karşılarGüçlü
FransızcaStagner, s'immobiliserDurgunlaşmak, hareketsizleşmekAkışkanın durması ve yüzeyde donup kalması halini aktarırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رَوَاكِدَDenizde rüzgârın kesilmesiyle hareketsiz, akıntısız ve çakılı kalan gemilerİlahi kudretin ve kozmik düzenin tabiat yasaları üzerindeki hâkimiyetini; seyrüseferin Allah'ın rüzgârı yönetmesine bağlı olduğunu bildiren bağlam (Şûrâ 42:33)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamÂdetullah ve illiyet teorisiGemilerin yüzmesi ve yürümesinde hakiki failin rüzgâr değil, rüzgârı dilediğinde dindiren Allah olduğu ilkesiTabiat kanunlarının mutlak zorunluluk değil ilahi iradeye bağlı imkân olduğu fikri
FıkıhTaharet ve namaz ahkâmıDurgun suya (el-mâü'r-râkid) necaset düşmesi durumunda suyun temizleyici vasfını yitirmesi; namazda rükünler arası sükûnet (rükûd)Suyun kendi kendine temizlenme dinamizmini yitirmesi ve bedensel ta‘dîl-i erkân
TefsirKevnî ayetlerin tasviriDağlar gibi gemilerin rüzgâr dindiğinde su üstünde devasa tabutlar gibi hareketsiz kalmasının ibret boyutuİnsanın teknolojik gücünün ilahi bir müdahaleyle bir anda acze dönüşmesi
HadisSu temizliği ve namaz disipliniDurgun suya bevletmenin nehyedilmesi ve namazda kıyam veya duruşun uzatılması rivayetleriAkıntısı olmayan durağan sıvıların korunması ve ibadette sükûnun muhafazası

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kulluk bilinciAcziyetin fark edilmesiİnsanın gururunu kırmaEn güçlü araçların dahi ilahi enerji kesildiğinde atıl kaldığını idrak etmeKesin
İlmiFizik ve akışkanlar mekaniğiKinetik enerjinin sıfırlanmasıDenge ve atalet haliDış kuvvet bileşkesinin sıfır olmasıyla hareketin durması durumuGüçlü
SiyasiDevlet otoritesi ve toplumSiyasi kriz veya durağanlıkGüç kaybı ve fetretDevleti yürüten dinamik irade ve heyecanın sönmesiyle kurumların işlevsizleşmesiGüçlü
İktisadiTicaret ve piyasaDurgunluk ve resesyonSermaye dolaşımının durmasıLikidite ve emtia akışının tıkanmasıyla piyasaların atalete girmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürtünme ve sönümlenme neticesinde sistem hızının sıfırlanmasıBir akışkan içindeki nesneye etki eden itici kuvvetin kesilmesi sonucu sistemin hızının sıfıra inmesi ve potansiyel dengede asılı kalmasıKesin
Beşeri bilimlerSosyolojik atalet ve ekonomik durgunlukToplumsal motivasyon ve iktisadi tedavülün durmasıyla medeniyet mekanizmasının canlılığını kaybedip yerinde saymasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca "pis veya kokuşmuş su" ya da "geminin batması" olarak daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök batışı değil; batmayacak kadar heybetli olduğu halde seyrüsefer gücünü yitirip yüzeyde çaresizce asılı kalmayı ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetteki tehdidin "gemilerin batırılması" olduğunu zannederek, hareketten menedilmenin getirdiği psikolojik ve lojistik felaketi (açlık, susuzluk, açık denizde mahsur kalma) gözden kaçırmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Tabiat kuvvetlerinin kendi başına bağımsız birer güç olmadığını, hareketin de sükûnun da Allah'ın doğrudan tasarrufunda bulunduğunu tek bir çarpıcı doğa tablosuyla gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın denizlerdeki hâkimiyetini, rızık arayışını ve teknolojik üstünlüğünü ilahi nimete bağlayan kevnî ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Vasıtaların kendi mekanik yapısıyla yürüdüğü ve doğanın otonom işlediği zannını kırarak, en küçük enerji kesintisinde her sistemin rükûda (atalete) mahkûm olacağını hatırlatır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamRüzgârın ve su akıntısının kesilmesiyle denizdeki gemilerin veya nesnelerin hareket kabiliyetini yitirip yüzeyde dengeli fakat hareketsiz biçimde durması.
  • Soyut anlamBir sisteme hareket ve canlılık veren harici enerjinin çekilmesi neticesinde sistemin yok olmadan fakat hiçbir işlev üretemeden olduğu yerde atalete uğraması.
  • Sistematik karşılıkİster fiziki seyir ister iktisadi dolaşım olsun, yürütücü ruh veya itici kuvvet ortadan kalktığında organizmanın yapısal olarak mevcut kalsa bile donup kalma hali.
  • LaTeX modeliv(t)=v0e−γt  ⟹  lim⁡t→∞v(t)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde v(t) nesnenin zamana bağlı hızını, v0 rüzgâr veya itki varken sahip olduğu ilk hızı, γ dış itici kuvvetin kesilmesiyle devreye giren sönümleme katsayısını temsil eder. İtici kuvvet ortadan kalktığında hız sıfıra yaklaşır ve sistem rükûd durumuna ulaşarak hareketini bütünüyle durdurur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر