رهط
ر - ه - ط
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
Köstebeğin kazdığı toprağı biriktirdiği yuvasıdır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Köstebeğin kazdığı toprağı biriktirdiği yuvasıdır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.184 harfباب الهاء والطاء والرّاء معهما
ه ط ر،ه ر ط، ط ه ر، ر ه ط مستعملات ط ر ه، ر طه مهملان هطر: هَطَرَة يَهْطِرُه هَطْراً، كما يُهْبَجُ الكلبُ بالخَشَبة.
هرط: نَعْجةٌ هِرْطةٌ، أي، مَهزولةٌ، ولا يُنْتَفَعُ بلحمِها غُثُوثةً.
وفلانٌ يَهْرِطُ في كلامِه، إذا سَفْسَفَ وخَلَّطَ.
والهَرْطُ لغة في الهَرْت. وهو المَزْق، ويقال: بل الهَرْطُ في الشِّدقين، والهَرْطُ في الأشياء، المَزْقُ العَنِيف.
طهر: الطُّهْرُ:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR729 harfرَهْطُ الرجلِ: قومُه وقبيلتُه. يقال هم رَهْطٌ دِنْيَةٌ. والرَهْطُ: ما دون العَشرة من الرجال، لا تكون فيهم امرأة. قال الله تعالى: "وكانَ في المَدينَةِ تسعةُ رِهْطٍ" فجمع، وليس لهم واحد من لفظهم مثل ذَوْدٍ. والجمع أَرْهُطٌ وأَرْهاطٌ وأَراهِطٌ، كأنّه جَمْعُ أَرْهُطٍ، وأَراهيطُ. والرَهْطُ: جلدٌ قدرُ ما بين السُرَّة إلى الركبة. تلبسه الحائض. قال الشاعر:
متى ما أَشَأْ غيرَ زَهْوِ المُلـوكِ أَجْعَلْكَ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.569 harfه ط ر
طهر ، هطر ، هرط ، رهط : مستعملات .
هطر : قال الليث : يقال : هَطَرَه يَهْطِرَه هَطْراً كما يُهْبَجُ الكلب بالخَشبة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ قال : الهَطْرة تذلُّل الفقيرِ للغنيّ إذا سأله .
هرط : قال الليث : نعجَة هِرْطَةٌ ، وهي المهزولةُ لا يُنتفعُ بلحمها غُثُوثة .
ثعلب ، عن سلمة ، عن الفرَّاء قال : الهِرْطة : النعجة المهزولة ، ولحمها : الهِرْط بالكسر .
قال : وقال ابن الأعرابي : لحمها
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.084 harf(باب الراءِ والهاءِ وما يثلثهما)
(رهو) الراء والهاء والحرف المعتل أصلان، يدلُّ أحدُهما على دَعَةٍ وخَفْضٍ وسكون، والآخرُ على مكانٍ قد ينخفض ويرتفع.
فالأوّل الرَّهْو: البحر الساكن. ويقولون: عيشٌ راهٍ، أي ساكن. ويقولون: أَرْهِ على نفسك، أي ارفُقْ بها. قال ابن الأعرابيِّ: رَها في السَّير يرهُو، إذا رفَق. ومن الباب الفرس المِرْهاءُ([1]) في السَّير، وهو مِثل المِرْخاء. ويكون ذلك سرعةً في سكونٍ من
(باب الراءِ والهاءِ وما يثلثهما) (رهو) الراء والهاء والحرف المعتل أصلان، يدلُّ أحدُهما على دَعَةٍ وخَفْضٍ وسكون، والآخرُ على مكانٍ قد ينخفض ويرتفع. فالأوّل الرَّهْو: البحر الساكن. ويقولون: عيشٌ راهٍ، أي ساكن. ويقولون: أَرْهِ على نفسك، أي ارفُقْ بها. قال ابن الأعرابيِّ: رَها في السَّير يرهُو، إذا رفَق. ومن الباب الفرس المِرْهاءُ([1]) في السَّير، وهو مِثل المِرْخاء. ويكون ذلك سرعةً في سكونٍ من غير قلق. وأما المكان الذي ذكرناه فالرَّهْو: المنخفِض من الأرض، ويقال المرتفِع. واحتج قائل القول الثاني بهذا البيت: * يظلُّ النِّساء المرضِعاتُ برهْوَةٍ([2]) * قال: وذلك أنَّهنّ خوائفُ فيطلُبْن المواضعَ المرتفِعة. وبِقول الآخَر: فجلّى كما جلَّى على رأْسِ رهوةٍ *** من الطَّير أقْنَى ينفُضُ الطَّلَّ أزرقُ([3]) وحكى الخَليل: الرَّهْوة: مستنقَعْ الماء، فأمّا حديث رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم، حين سُئل عن غَطَفان فقال: "رَهْوَةٌ تَنْبُِعُ ماءً"، فإنه أراد الجبلَ العالي. ضرب ذلك لهم مثلاً([4]). وقد جاءَ عنه صلى الله عليه وآله وسلم أنّه قال: "أكَمَةٌ خَشْناء تنفِي النَّاسَ عنها". قال القُتَيبيّ: الرَّهوة تكون المرتفِعَ من الأرض، وتكون المنخفضَ. قال: وهو حرفٌ من الأضداد. فأمّا الرَّهاء فهي المَفازة المستوية قَلَّما تخلو من سَراب. ومما شذّ عن البابين الرَّهْو: ضربٌ من الطّير. والرَّهو: نعت سَوءٍ للمرأة. وجاءت الخيل رهْواً، أي متتابعة. (رهأ) الراء والهاء والهمزة لا تكون إلاّ بدَخيل([5])، وهي الرَّهْيأَة، وذلك يدلُّ على قلَّة اعتدالٍ في الشيء. فالرَّهْيأة: أن يكون أحد عِدْلي الحِمل أثْقَل من الآخَر. رَهْيَأْتَ حِمْلك؛ ورهيَأْتَ أمرك، إذا لم تقوِّمْه. والرَّهيأة: العجْز والتّوانِي. ويقال ترهْيأَ في أمرِه، إذا همَّ به ثُمَّ أمسَكَ عنه. ومنه الرَّهيأة: أنْ تَغرورِقَ العينانِ. وتَرَهْيَأت السّحابةُ، إِذا تمخَّضَتْ للمطر. (رهب) الراء والهاء والباء أصلان: أحدهما يدلُّ على خوفٍ، والآخَر على دِقّة وخِفَّة. فالأوَّل الرَّهْبة: تقول رهِبْت الشيءَ رُهْباً ورَهَباً ورَهْبَة. والترهُّب: التعبُّد. ومن الباب الإِرهاب، وهو قَدْع الإِبل من الحوض وذِيادُها. والأصل الآخر: الرَّهْب: الناقة المهزولة. والرِّهاب: الرِّقاق من النِّصال؛ واحدها رَهْبٌ. والرَّهاب: عظمٌ في الصَّدر مشرفٌ على البَطن مثلُ اللِّسان. (رهج) الراء والهاء والجيم أُصَيلٌ يدلُّ على إِثارة غبارٍ وشبهِه. فالرَّهَج: الغُبار. (رهد) الراء والهاء والدال أُصَيلٌ يدل على نَعْمةٍ، وهي الرَّهادة. ويقال هي رَهيدة([6])، أي رَخْصة. فأمَّا ابن دريد فقد ذكر ما يقارب هذا القياس، قال: يقال* رَهَدْتُ الشّيءَ رَهْداً، إذا سحَقْتَه سَحْقاً شديداً([7]). قال: والرَّهيدة: بُرٌّ يُدقُّ ويصَبُّ عليه اللَّبَن. (رهز) الراء والهاء والزاء كلمة تدلُّ على الرّهْز، وهو التحرُّك. (رهس) الراء والهاء والسين أصلان: أحدهما الامتلاء والكثرة، والآخَر الوطء. فالأول قولهم: ارتهَسَ الوادي: امتلأ. وارتهَسَ الجرادُ: ركِب بعضُه بعضاً. والأصل الآخر: الرَّهْس: الوطء. ومنه الرجُل الرَّهْوَس([8]): الأكول. (رهش) الراء والهاء والشين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وتحرُّك. فالارتهاش: أن تصطدم يدُ الدابة في مَشْيِه فتعقِر رواهِشَه، وهي عصَب باطن الذِّراع. قال الخليل: والارتهاش ضربٌ من الطَّعْن في عَرْض. قال: أبا خالدٍ لولا انتظارِيَ نصرَكُمْ *** أخذْتُ سِناني فارتهشْتُ به عَرْضا([9]) قال: وارتهاشُه: تحريك يدَيه. ومن الباب رجل رُهْشُوشٌ: حَيٌّ([10]) كريم كأَنه يهتزّ ويرتاح للكرم والخير. ومن الباب المرتَهِشة، وهي القوس التي إذا رُمِيَ عنها اهتزَّتْ فضرب وترُها أبْهَرَها. والرَّهيس: التي يُصيب وترُها طائفَها. ومن الباب ناقةٌ رُهشوشٌ: غزيرة. (رهص) الراء والهاء والصاد أصلٌ يدلُّ على ضَغْط وعصر وثَباتٍ. فالرَّهْص، فيما رواه الخليل: شِدّة العَصْر. والرَّهَص: أن يُصيب حجرٌ حافراً أو مَنْسِماً فيدوَى باطِنُه. يقال رَهَصه الحجر يرهَصُه، من الرَّهصَة. ودابَّةٌ رهيص: مرهوصة. والرَّواهص من الحجارة: التي ترهَصُ الدوابَّ إذا وطِئَتْها، واحدتها راهصة. قال الأعشى: فعَضَّ حَديد الأرْضِ إن كنتَ ساخطاً *** بفيك وأحجارَ الكُلابِ الرَّوَاهصا([11]) وكان "الأسد الرَّهيص" من فُرْسان العرب([12]). والمَرْهَص: موضع الرَّهْصة. وقال: * على جبالٍ ترهَص المَرَاهصا([13]) * والرِّهْص: أَسفلُ عِرْقٍ في الحائط. ويَرْهَصُ([14]) الحائط بما يقيمه. والمَرَاهص: المراتب، يقال مَرهَصةٌ ومراهص، كقولك مرتَبة ومراتب. ويقال: كيف مرهَصَةُ فلانٍ عند الملك، أي منزلتُه. قال: رمى بِكَ في أُخراهُم تَركُكَ العُلَى *** وفُضِّلَ أقوامٌ عليك مَرَاهِصا([15]) (رهط) الراء والهاء والطاء أصلٌ يدلُّ على تجمُّعٍ في النّاسِ وغيرِهم. فالرَّهط: العِصابة من ثلاثةٍ إلى عَشرة. قال الخليل: ما دون السَّبعة إلى الثلاثةِ نفرٌ. وتخفيف الرَّهط أحسن من تثقيله([16]). قال والترهيط: دَهْوَرةُ اللُّقْمَةِ وجَمْعُها([17]). قال: * يا أيُّها الآكلُ ذو التَّرهِيط([18]) * والرَّاهطاء: جُحْرٌ من جِحْرة اليَربوع بين النّافقاء والقاصعاء، يَخْبَأُ فيه أولادَه. وقال: والرِّهاط: أديمٌ يُقطَع كقَدْر ما بين الحُجْزة إلى الرُّكْبة، ثم يُشقَّق كأمثال الشُّرُك، تلبَسه الجارية. قال: بِضربٍ تَسْقُطُ الهاماتُ منه *** وطعنٍ مثلِ تعْطيط الرِّهاطِ([19]) والواحد رَهْطٌ([20]). وَقال: متى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو *** كِ أجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضِ([21]) قال الخليل: والرِّهاط واحدٌ، والجمع أرهطة. قال: ويجوز في العشيرة أن تقول هؤلاء رَهْطك وأرْهُطُك، كلُّ ذلك جميعٌ، وهم رجال عشيرتك. وقال: يا بُؤْسَ للحربِ التي *** وضعَتْ أراهِط فاستراحُوا([22])أي أراحتْهم من الدُّنيا بالقَتْل. ويقال لِراهِطاء اليَربوع رُهَطَةٌ أيضاً. (رهق) الراء والهاء والقاف أصلان متقاربان: فأحدهما غِشيان الشّيءِ الشيءَ، والآخر العَجلة والتأخير([23]). فأمَّا الأوّل فقولُهم: رَهِقَه الأمرُ: غَشِيَه. والرَّهُوق من النُّوق: الجوادُ الوَسَاعُ التي تَرْهَقُك إِذا مددتَها، أي تغشاك لسَعَة خَطْوها. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿وَلاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلاَ ذِلَّةٌ﴾ [يونس 26]. والمرَاهِق: الغلام الذي دَانَى الحُلُم. ورجلٌ مُرَهَّق: تنزل به* الضِّيفَانُ. وأرهق القومُ الصّلاةَ: أخَّروها حتى يدنُوَ وقتُ الصّلاةِ الأُخرى. والرَّهَق: العَجَلة والظُّلم. قال الله تعالى: ﴿فَلاَ يَخَافُ بَخْساً وَلاَ رَهَقاً([24])﴾[الجن 13]. والرَّهَق: عجلةٌ في كذب وعَيب. قال: * سليم جنب الرّهَقا([25]) * (رهك) الراء والهاء والكاف أصل يدل على استرخاء. فالرَّهْوَك([26]): السَّمين من الجِداء والظِّباء([27]). والتَّرَهْوُك: التحرُّك في رَخاوة. ويقولون: رهَكْت الشَّيءَ، إذا سَحَقْتَه. (رهل) الراء والهاء واللام كلمةٌ تدلُّ على استرخاء. فالرَّهَل: الاسترخاء من سِمَن. يقال فرسٌ رهِلُ الصَّدْر. أنشدنا أبو الحسن القَطَّان، قال أنشدنا علي بن عبد العزيز، عن أبي عبيدٍ، عن الفرّاء: فتىً قُدَّ قَدَّ السّيفِ لا متآزِفٌ *** ولا رَهِلٌ لَبَّاتُهُ وبَآدِلُه([28]) (رهم) الراء والهاء والميم يدلُّ على خِصْبٍ ونَدىً. فالرِّهْمَة: المَطْرة الصَّغيرةُ القَطْر؛ والجمعُ رِهَمٌ ورِهام. وروضة مَرْهُومَةٌ. وأَرْهَمَتِ السّماء: أتت بالرِّهام. ونزلنا بفلانٍ فكُنّا في أرهَمِ جانِبَيه، أي أخصبهما. (رهن) الراء والهاء والنون أصلٌ يدل على ثباتِ شيءٍ يُمسَك بحقٍّ أو غيره. من ذلك الرَّهْن: الشيءُ يُرْهَن. تقول رهَنْت الشيءَ رهْناً؛ ولا يقال أرهَنْتُ. والشيء الرَّاهن: الثابت الدائم. ورَهَن لك الشيءُ: أقام. وأرهنْتُه لك: أقمتُه. وقال أبو زيد: أرْهَنْتُ في السِّلعة إرهاناً: غالَيْتُ فيها. وَهو من الغَلاء خاصَّة. قال: * عِيدِيَّةً أُرْهِنَتْ فيها الدَّنانيرُ([29]) * وعبارة أبي عُبيدٍ في هذا عبارة شاذّة. لكنّ ابن السكّيت وغيره قالوا: أُرْهِنَتْ أُسْلِفَتْ. وهذا هو الصَّحيح. قالوا كلُّهُم: أرهَنْتُ ولَدي إرهاناً: أخْطَرْتُهُمْ([30]). فأمّا تسميتهم المهزُولَ من الناس [و] الإبلِ راهناً، فهو من الباب؛ لأنَّهم جعلوه كأنّه من هُزاله يثبُت مكانَه لا يتحرَّك. قال: إمَّا تَرَيْ جِسْمِيَ خَلاًّ قد رَهَنْ *** هَزْلاً وما مجدُ الرِّجال في السِّمَنْ([31]) يقال منه رَهَنَ رُهوناً. --------------------------------------------------------------- ([1]) بدلها في القاموس: "المرهاة". واقتصر في اللسان على "مره" من أرهى. ([2]) البيت في اللسان (رهو) بدون نسبة. وهو لبشر بن أبي خازم، من قصيدة في المفضليات. 2: 129-133). وعجزه: * تفزع من خوف الجبان قلوبها * ([3]) البيت لذي الرمة في ديوانه 400 واللسان (رها، قنا). ورواية الديوان واللسان: "نظرت كما جلى". ([4]) وفسر "رهوة" في الحديث أيضاً بأنه جبل معين. ([5]) كذا. ولعل في الكلام بعده سقطا. ([6]) في الأصل: "رهدة"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس. ([7]) بعده في الجمهرة (2: 259): "زعموا مثل الرهك سواء". ([8]) الرهوس، كجرول. ذكر في القاموس ولم يذكر في اللسان. ([9]) البيت في المخصص (6: 67) واللسان (رهش). ([10]) في الأصل: "حتى"، صوابه في اللسان ([11]) ديوان الأعشى 110 واللسان (رهص). ([12]) اسمه جبار بن عمرو بن عميرة، شاعر جاهلي. انظر الاشتقاق 231. ([13]) في الأصل: "الرواهصا". ([14]) في المجمل واللسان: "ورهصت". ([15]) البيت للأعشى في ديوانه 109 واللسان (رهص). ([16]) أي من أن يقال "رهط" بفتح الهاء. ([17]) الدهورة: التكبير. وفي الأصل: "هورة اللقمة"، صوابه من اللسان. ([18]) البيت في اللسان (رهط). ([19]) أنشده في اللسان (رهط، عطط). ونسبه في الموضع الأخير إلى المتنخل الهذلي. وقصيدة المتنخل في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين ص 89 ونسخة الشنقيطي من الهذليين 48. وروايته فيهما: * بضرب في الجماجم ذي فروغ * ([20]) في الأصل: "رهطة"، صوابه من اللسان والقاموس. ([21]) البيت لأبي المثلم الهذلي، كما في اللسان (رهط). وقصيدته في شرح السكري للهذليين 51. ([22]) البيت أول أبيات لسعد بن مالك بن ضبيعة. انظر الحماسة (1: 192). ([23]) في الأصل: "في التأخير". ([24]) من الآية 13 في سورة الجن. ([25]) لم أهتد إلى مرجع لتحقيق هذا. ([26]) ذكرت في القاموس ولم تذكر في اللسان. ([27]) بعد هذا الكلمة في الأصل: "والترهوك السمين"، وهي عبارة مقحمة أخذت مما بعدها وما قبلها. ([28]) البيت للعجير السلولي، أو زينب أخت يزيد بن الطثرية، كما في اللسان (أزف، بأدل، رهل). ([29]) صدره كما في اللسان (رهن): * يطوي ابن سلمى بها من راكب بعدا * أو: *ظلت تجوب بها البلدان ناجية * ([30]) أي جعلت لهم خطراً يستبقون إليه. ([31]) البيتان في اللسان (رهن)، وقد سبق أولهما في (خل 156) من هذا الجزء. ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR523 harf- الرهط: العصابة دون العشرة، وقيل: يقال إلى الأربعين، قال: ﴿تسعة رهط يفسدون﴾ [النمل/48]، وقال: ﴿ولولا رهطك لرجمناك﴾ [هود/91]، ﴿يا قوم أرهطي﴾ [هود/92]. والرهطاء (يقال: الرهطة، والرهطاء، والراهطاء) : جحر من جحر اليربوع، ويقال لها رهطة، وقول الشاعر:
*أجعلك رهطا على حيض*
(البيت:
*متى ما أشأ غير زهو الملو ** ك أجعلك رهطا على حيض*
وهو لأبي المثلم الهذلي، في شرح ديوان الهذليين 1/306؛ واللسان (زها) ؛
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR328 harfر ه ط
هؤلاء رهطك وهم من الثلاثة إلى العشرة.
قال الوليد بن عقبة أخو عثمان رضي الله تعالى عنه حين قتل وبويع عليّ كرم الله تعالى وجهه وأمر بقبض ما في الدار من السلاح وغيره: بني هاشـم إنّـا ومـا كـان بيننـا كصدع الصّفا لا يرأب الدهر شاعبه ثلاثـة رهط قاتلان وسالب سواء علينا قاتلاهُ وسالِبُه
القاتلان محمّد بن أبي بكر والمصريّ.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.942 harfرَهْطُ الرجلِ: قومُه وقبيلته. يقال: هم رَهْطه دِنْية.
والرَّهْطُ: عدد يجمع من ثلاثة إِلى عشرة، وبعض يقول من سبعة إِلى عشرة، وما دون السبعة إِلى الثلاثة نَفَرٌ، وقيل: الرَّهْطُ ما دون العشرة من الرّجال لا يكون فيهم امرأَة. قال اللّه تعالى: وكان في المدينة تِسْعةُ رَهْط، فجمع ولا واحد له من لفظه مثل ذَوْدٍ، ولذلك إذا نُسِبَ إِليه نسب على لفظه فقيل: رَهْطِيّ، وجمع الرَّهْط أَرْهُطٌ وأَرْهاطٌ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR262 harf* ر ه ط * * رَهْطُ * الرجل قومه وقبيلته و * الرَّهْطُ * ما دون العشرة من الرجال لا يكون فيهم امرأة قال الله تعالى ﴿وكان في المدينة تسعة رهط﴾ فجمع وليس لهم واحد من لفظهم مثل ذود والجمع * أرْهُطٌ * و * أرْهَاطٌ * و * أرَاهِطُ * كأنه جمع * أرْهُطٍ * و * أرَاهِيطَ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.624 harfالرهط، بالفتح ويحرك نقله الصاغاني، وقال الليث: تخفيف الرهط أحسن من تثقيله: قوم الرجل وقبيلته، يقال: هو رهطه دنية، قاله الجوهري. وقيل: الرهط: عدد يجمع من ثلاثة إلى عشرة أو من سبعة إلى عشرة، وقال ابن دريد: وربما جاوز ذلك قليلا، وما دون السبعة إلى الثلاثة: النفر، أو الرهط: ما دون العشرة من الرجال وما فيهم امرأة، نقله الجوهري، وهو قول أبي زيد؛ وقال غيره: إلى الأربعين، ولا تكون فيهم امرأة. وروى
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR4.994 harf1 رَهڤطَ see what next follows.
نَحْنُ ذَوُو ارْتِهَاطٍ
8 نَحْنُ ذَوُو ارْتِهَاطٍ ذ We are collected together, or congregated; as also ↓ نَحْنُ ذَوُو رَهْطٍ: (K, TA:) [the last word in each of these phrases being an inf. n.; unless that in the latter be a mistake for أَرْهُطٍ, (a pl. of رَهْطٌ,) which I find put in the place of رَهْطٍ in a MS. copy of the K:] from Ibn-'Abbلd. (TA.) ― -b2- In a
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR449 harfرَهَطَ
رَهَطَ A ( n. ac. رَهْط 1 ),
a. Ate greedily, gobbled; took a large ( monthful ).
رَهَّطَ
رَهَّطَ II ,
a. see I .
اِرْتَهَطَ
اِرْتَهَطَ VIII ,
a. Assembled, congregated.
رَهْط
رَهْط 1 , ( pl. أَرْهِطَة 15t , أَرْهُط 16 , أَرْهَاْط 38 ),
a. Company, troop, band of men.
b. People, persons.
c. Enemy, foe.
d. ( pl. رِهَاْط 23 ), Leather drawers.
رَهَط
رَهَط 4 ,
a. see 1 (a) ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR17.235 harfرهط
رَهَطَ - يَرْهَطُ - رَهْط
رَهَطَ - يَرْهَطُ + قوم + كائناً: يلزموه ويتجمعون حوله لحمايته ومنع أذى الآخرين عليه: يلزم عدد من الأفراد شخصاً، ويكونوا بين ثلاثة إلى عشرة من المقربين إليه، لقرابة نسب أو منفعة، ليمنعوه ويحرسوه من أعدائه أو من أي خطر
رَهْط: على وزن" فـَعـْل" اسم فعل " رَهَطَ - يَرْهَطُ ": وهو أيضاً ما يكون بفعل " رَهَطَ -
Mücavir kökler22 mücavir (30 toplam)
- عزز
2 ortak ayet · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
- تسع
1 ortak ayet · Suva tas demektir
- شعب
1 ortak ayet · Ağacın dalı demektir
- رجم
1 ortak ayet · Alet olarak kullanılan taştır
- فقه
1 ortak ayet · Kavrarlar
- حوط
1 ortak ayet · Çeper, çit demektir
- وري
1 ortak ayet · Arka
- ضعف
1 ortak ayet · Katlanmış deri demektir
- فسد
1 ortak ayet · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
- ظهر
1 ortak ayet · Arka demektir
- دين
1 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- كثر
1 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir
Geçtiği ayetler(3)
قَالَ يَاقَوْمِ أَرَهْطِي أَعَزُّ عَلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَاتَّخَذْتُمُوهُ وَرَاءَكُمْ ظِهْرِيًّا إِنَّ رَبِّي بِمَا تَعْمَلُونَ مُحِيطٌ
Silahlı birliğim mi?Dedi ki: Ey kavmim; benim taraftarlarım size göre Allah’tan daha mı üstün ki O’na sırt çevirdiniz? Doğrusu Rabbım, sizin yaptıklarınızı kuşatmıştır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رهط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نفر, عصب, عشر, قوم |
| Zıt Kök | فرد |
| Çekirdek Özet 1 | Birbirine kenetlenmiş, korunak oluşturan ve sayısı ona kadar olan dar erkek veya dayanışma topluluğu |
| Çekirdek Özet 2 | Hukuki ve ahlaki sorumluluktan bağımsız biçimde kabile asabiyeti ve fiili koruma sağlayan dar klik veya hizip |
| Çekirdek Özet 3 | Adaleti değil kan bağını ve sayısal nüfuzu önceleyen, hakkın önüne güç dengesini koyan kapalı dayanışma mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca nötr bir akraba zümresi sayarak taşıdığı yıkıcı klik, organize fesat ve kör asabiyet dinamiğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ره | Bir şeyin üzerine kapanma, sıkıştırma, baskı kurma veya ipotek altına alma hareketidir; رهب kökünde korkuyla içe kapanmada, رهق kökünde örtüp bürümede, رهن kökünde rehin olarak tutmada, رهو kökünde ise durulup birikmede görülür | ط | Kuşatıcı ve toparlayıcı baskı hareketini somut bir zümre veya sığınak etrafında bir araya getirme, dışarıya karşı kapalı ve sert bir koruma çemberi oluşturma yönünde özelleştirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Topluluk içindeki öncülüğü, hiyerarşik bağı veya topluluğun öne çıkan erkek fertlerini temsil eder |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Varlığını hissettiren, sesini duyuran ve eylem anında teyakkuzda olan kolektif nefesi ve canlılığı imler |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Dışarıya kapalı, fertleri birbirine bağlayan, koruyucu bir halka veya çember oluşturan zümre yapısını gösterir |
| رهط | Başı çeken fertlerin ortak bir koruma çemberinde birleşerek dayanışma ve savunma amacıyla birbirine kenetlenmesi | Fertlerin birbirini muhafaza etmek ve dışarıya karşı nüfuz kurmak üzere kurduğu dar, korunaklı ve hareketli halkayı ifade eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl sıçanının yavrularını dış tehlikelerden saklamak için açtığı, gizli ve korunaklı yuva bölmesi الرَّاهِطاءُ ile belden dize kadar sarılıp şeritler halinde kesilen deri kuşak veya örtü الرِّهاط |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebu’l-Müsellem el-Hüzelî’ye ait bir beyitte kök, hayızlı kadının kullandığı veya beline sardığı örtüye benzetilerek bir kimseyi korumasız ve değersiz kılma kınaması olarak geçer: مَتَى ما أَشَأْ غيرَ زَهْوِ المُلُو / كِ أجْعَلْكَ رَهْطاً على حُيَّضٍ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Osman’ın şehadetinin ardından Velid b. Ukbe’nin söylediği rivayet edilen şiirde, organize biçimde eyleme geçen dar suç ortaklığını nitelemek üzere üç kişilik grup hakkında kullanılmıştır: ثلاثـة رهط قاتلان وسالب / سواء علينا قاتلاهُ وسالِبُه |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Lisānü’l-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça رهط kökü, Sami dillerinin güney kolunda belirginleşen, dar bir topluluğun ortak savunma veya akrabalık ekseninde birbirine kenetlenmesini ifade eden semantik bir gelişim gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan ses denkliğiyle bu kökün birebir karşılığı olan üçlü bir isim türevi yaygın değildir; bu dillerde benzer fonksiyonlar klan ve asabe belirten başka köklerle karşılanır. Arapçada kökün ilksel somut kullanımı, çöl faunasında çöl sıçanının korunaklı ve gizli sığınağı olan الرَّاهِطاءُ ile bedeni saran deri örtü الرِّهاط kelimelerinde korunmuştur. Buradan hareketle üç ile on kişi arasındaki, kadınların dahil edilmediği, ortak hareket edebilen dar erkek dayanışma zümresine isim olmuştur. Arapçadaki bu gelişme, kökün somut bir koruma zırhı ve dar sığınak imgesinden sosyolojik bir koruma kalkanına doğru özelleştiğini gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, HALOT.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sığınak ve sarıcı örtüden dar asabe birliğine geçiş | Çöl sıçanının sığınağı ve sarıcı deri örtü anlamından kabile içi en yakın koruyucu erkek birliğine aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde dar dayanışma grubu | Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan kökdeşi bulunmayıp Arapça ve yakın lehçelerde korunmuş özgün bir kabile ıstılahıdır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin diğer kollarında doğrulanmış doğrudan bir morfemik izomorf tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha, Cohen Semitik Kökler Sözlüğü.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رهط | Anlamlı | Dar topluluk, koruyucu zümre | Üç ila on kişiden oluşan erkek dayanışma grubu, çöl sıçanı yuvası | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رطه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| هرط | Anlamlı | Parçalama, yırtma, çiğneme | Etin çiğnenerek liflerine ayrılması veya sözle birinin haysiyetinin parçalanması | Kur'an'da geçmez |
| هطر | Anlamlı | Sert darbe vurma, değnekle dövme | Bir kimseye veya hayvana tahta ya da sopa ile sertçe vurarak sarsma | Kur'an'da geçmez |
| طره | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| طهر | Anlamlı | Arınma, temizlenme, kirden uzaklaşma | Maddi pisliklerden ve manevi kusurlardan berî olma hali | Kur'an'da geçer; zıt fonetik kutup |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رهط | Merkez | Dar asabiyet zümresi | Üç ila on kişiden oluşan, doğrudan koruma sağlayan veya fesat organize eden çekirdek erkek klik | Sayıca az, eylem kabiliyeti yüksek ve kan bağına dayalı koruyucu klik |
| نفر | Komşu | Harekete geçen topluluk | Bir tehlike veya çağrı anında derhal seferber olan, sayıları üç ile yedi arasında kalan grup | Harekete geçme ve dağılma hareketini öne çıkarır; رهط gibi sabit koruma kalkanı ifade etmez |
| عصب | Komşu | Dayanışma grubu | Birbirini sıkıca saran, her koşulda birbirine arka çıkan geniş akraba ve asabe topluluğu | Sayısal sınır taşımaz; ideolojik ve kabilevi taassubu temsil eder |
| عشر | Komşu | Sosyal birliktelik ve akrabalık | Birlikte yaşayan, hayatı ve maişeti paylaşan geniş kabile kolu veya aşiret | Sayısal olarak ona ulaşmayı ve geniş maişet ortaklığını anlatır |
| قوم | Komşu | Genel topluluk | Belirli bir nizam ve önderlik altında bir arada duran büyük halk veya kavim | Bütün bir milleti ve genel toplumsal gövdeyi kapsar |
| فرد | Zıt | Tekillik | Hiçbir koruma zümresine, asabeye veya birliğe dayanmayan tek başına fert | Zümresel korumanın ve kolektif kalkanın tam karşıtı olan yalnızlık hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رهط | Dar koruma zümresi | Üç ila on erkekten oluşan, kalkan vazifesi gören veya ortak eylem icra eden hizip | Kesin |
| Latince | Factio, comitatus | Dar hizip, koruma birliği | İktidar veya savunma için kenetlenen küçük grubu karşılar; kabilevi akrabalık bağını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Clan clique, kin-band, faction | Dar kabile birliği, çete, hizip | Küçük grup dayanışmasını ve organize suç birliğini verir; Arapçadaki kesin sayı sınırını taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Sippe, Bande, Klüngel | Akraba birliği, klik, dar zümre | Kapalı dayanışma ve ortak menfaat grubunu karşılar; çöl sığınağı imgesini içermez | Güçlü |
| Fransızca | Clan, coterie, faction | Dar klik, koruyucu zümre | Birlikte hareket eden az sayıdaki eylem grubunu anlatır; kabile içi kan bağı yönünü kısmen eksik bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَهْطٍ | Şehirde organize fesat çıkaran yıkıcı dar şebeke veya çete | Semûd kavminde Salih peygambere ve topluma karşı gizlice örgütlenen dokuz kişilik yıkıcı fesat zümresi; Neml 27:48 |
| رَهْطُكَ | Bir kimseyi toplumsal linçten ve cezadan fiilen koruyan yakın akraba zümresi | Medyen kavminin Şuayb peygambere karşı hakkı değil onun arkasındaki kabilevi koruma gücünü hesaba kattığı bağlam; Hûd 11:91 |
| أَرَهْطِي | İlahî kudret ve hakikat karşısında kabilevi gücün sorgulandığı akraba kalkanı | Şuayb peygamberin kavmine, Allah’ın kudretini unutup kendisinin kabile birliğinden çekinmelerini kınadığı bağlam; Hûd 11:92 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve ilahî himaye | Peygamberlerin tebliğ sürecinde kabilevi asabiyet kalkanına ihtiyaç duyup duymadıkları ve ilahî korumanın mahiyeti | Kabilevi koruma gücünün Allah’ın kudretine ortak koşulamaz bir acziyet unsuru olması |
| Fıkıh | Diyet ve akile kurumu | Cinayet diyetini üstlenecek akraba halkasının sınırları ve dar asabenin sorumluluk derecesi | Suç ve tazminatta en yakın erkek akraba zümresinin hukuki sorumluluk çemberi |
| Tefsir | Kıssa tahlili ve sosyoloji | Semûd kavmindeki dokuz kişilik çetenin toplum yapısını felç etmesi ve Medyen’in kabile baskısı | Azınlıkta kalan organize oligarşik/asabi bir grubun toplumsal yönlendirme gücü |
| Hadis | Tebliğ ve aşiret daveti | Peygamberin yakın akrabalarını uyarmasını emreden ayetin tatbikinde en yakın hısım halkasının sınırları | Tebliğin ilk muhatabı olan en dar ve en etkili akraba koruma çemberi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve tevekkül | Sahte sığınak | İlahî otoritenin önüne konan dünyevi koruma kalkanı | İnsanların Allah’tan korkmak yerine arkasındaki zümrenin gazabından çekinmesi dini sapmadır | Kesin |
| İlmi | Sosyolojik grup analizi | Çekirdek eylem hücresi | Toplumsal yapıyı dönüştüren veya tahrip eden dar klik | Büyük kitlelerin, organize olmuş üç ila on kişilik kararlı odaklar eliyle yönlendirilebilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Güç dengesi ve oligarşi | Nüfuz ve asabiyet fraksiyonu | Meşruiyeti değil ham gücü dayatan koruma ve baskı mekanizması | İktidarı ve dokunulmazlığı ahlaki hakta değil kabilevi veya zümresel baskıda arama refleksi | Kesin |
| İktisadi | Çıkar ve rant karteli | Kapalı menfaat şebekesi | Kamusal kaynakları tekelinde tutan azınlık dayanışması | Semûd örneğinde olduğu gibi toplumun ortak kaynaklarına fesatla el koyan dar oligarşik çıkar birliği | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Küçük dünya ağı ve yoğun bağlı alt çizge | Sayıca çok az düğümden oluşan ancak aralarındaki kenar yoğunluğu maksimum seviyede olan, dış etkilere kapalı ve yüksek iç iletkenliğe sahip alt küme | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kapalı klik ve organize cürüm hücresi | Toplumun genel kurallarını hiçe sayan, üyelerine tam ve sorgusuz dokunulmazlık sağlayan, sayısı sınırlı organize hücre yapısı | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi herhangi bir akraba topluluğu, aile veya soyut bir kabile zümresi olarak tercüme edip nötrleştirmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem hakkın önüne geçirilen kabilevi bir koruma kalkanını hem de toplumu fesada boğan örgütlü bir fesat şebekesini anlatan eylemsel ve tehlikeli bir güç odağıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Semûd kavmindeki fesadın rastgele ferdî suçlar olduğu zannedilir; Medyen kavminin Şuayb peygambere karşı tavrındaki asabiyet şantajı ve sahte otorite kurgusu anlaşılamaz |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kabile asabiyetine, kan bağına dayalı haksız dokunulmazlığa ve organize azınlık fesadına getirdiği radikal eleştiriyi kavramak için kilit kavramdır |
| Hangi ayet groupsunda belirleyicidir? | Peygamberlerin kavimleriyle yüzleştiği kıssalarda; özellikle Medyen kavminin güç anlayışını sergileyen ayetlerde ve Semûd kavminin organize helak sürecinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Toplumsal sapmaların yalnızca kitlelerin şuursuzluğuyla değil, onları yönlendiren ve koruyan dar organize klikler eliyle üretildiğini gösterir; korumanın kabilede değil Allah'ta olduğunu ilan eder |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamÇöl sıçanının yavrularını sakladığı korunaklı ve gizli sığınak ile bedeni sarıp kuşatan dar deri örtüden türeyerek, birbirini dış tehlikelere karşı koruyan üç ila on kişilik kapalı erkek dayanışma zümresidir.
- Soyut anlamHakikatin, ahlakın ve meşru hukukun yerine kan bağını, fiziki gücü ve sorgusuz iç dayanışmayı koyan kapalı klik ve koruma kalkanıdır.
- Sistematik karşılıkİlahî otoriteye karşı alternatif bir dokunulmazlık iddiası üreten veya kamusal nizamı tahrip eden organize asabiyet ve eylem hücresidir.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde dar koruma ve eylem zümresini (رهط), kabile veya asabe fertleri kümesini temsil eder; zümrenin eleman sayısı aralığındadır. fonksiyonu bu grubun kolektif eylemini gösterir; bu eylem zümre fertlerinin ham gücünün dış adalet ve hakikat normunun () önüne geçirilmesini ifade eder. Eşitliğin son kısmı ise zümrenin dışarıdan gelen adli, ahlaki veya ilahî müdahaleye () karşı kapalı bir diverjans sıfırlığı sergileyerek üyelerine mutlak bir zırh ve kalkan oluşturma çabasını sembolize eder.