رهق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ه-ق8 sîga, 44 mücavir kök, 10 ayet, 7 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بخسرَهَقًاوجهوَتَرْهَقُهُمْتُرْهِقْنِيعوذرهقعسرذللسَأُرْهِقُهُيَرْهَقُقترتَرْهَقُهَاغشوزيدصحبغلم

KökSîga 8Ayet 10Sure 7Mücavir 44

▶ Ağı aç (3B)

رهق

ر - ه - ق

KÖK
  • 10 geçiş
  • 10 ayet
  • 8 sîga
  • 13 sözlük

Bira gibi hafif sarımtırak içkidir. Hafif sarhoşluk, düşüncesizlik anlamlarında kullanılmıştır. Sarıktır. Sarmak anlamında yokuşa çıkarken virajlar dolanarak çıkıldığı için sarma anlamı kazanmıştır. Yapışkan maddenin bez yüzeyine yapışması anlamına da gelmektedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bira gibi hafif sarımtırak içkidir. Hafif sarhoşluk, düşüncesizlik anlamlarında kullanılmıştır. Sarıktır. Sarmak anlamında yokuşa çıkarken virajlar dolanarak çıkıldığı için sarma anlamı kazanmıştır. Yapışkan maddenin bez yüzeyine yapışması anlamına da gelmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.953 harf
باب الهاء والقاف والراء معهما هر ق، ق ه ر، ر ه ق، ق ره هرق: هراقتِ السَّحابةُ ماءها تُهَريقُ فهي مُهَرِيقةٌ، والماءُ مُهَراقٌ. الهاءُ مفتوحةٌ في كلّه، لأنْها بدلٌ من همزة أراق، وهَرَقْتُ مثل أَرَقْتُ. ومن قال: أهراقَ فقد أخطأ في القياس. ويقال: مطرٌ مُهَرَ وْرِقٌ، ودمعٌ مُهَرَ وْرِقٌ. ويُقال للغضبان: هَرِقْ على جَمْرِك، أي: آصبُبْ على غَضَبِك ما تُطْفِئُهُ به. قال رؤبة: هَرِقْ على جَمْرِك أو
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.792 harf
رَهِقَهُ بالكسر يَرْهَقُهُ رَهَقاً، أي غشيه، من قوله تعالى: "ولا يَرْهَقُ وُجوهَهُمْ قَتَرٌ ولا ذِلَّةٌ". وفي الحديث: "إذا صلّى أحدُكم إلى الشيء، فَلْيُرْهَقْهُ" أي فَلْيَغْشَهُ ولا يبعُدْ منه. ويقال: أَرْهَقَهُ طغياناً، أي أغشاه إيَّاه. ويقال: أَرْهَقَني فلانٌ إثماً حتَّى رَهِقْتُهُ، أي حمَّلني إثماً حتّى حملته له. قال أبو زيد: أَرْهَقَهُ عُسراً، أي كلّفه إياه. يقال: لا تُرْهِقْني لا أَرْهَقَكَ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.923 harf
باب الهاء والقاف والراء هرق ، هقر ، قهر ، قره ، رهق : مستعملات . قهر : قال الليث : القَهْرُ : الغلبة والأخذ من فوق ، واللَّهُ القَاهِر القَهّار ، قَهَر خَلْقَه بقدرته وسلطانه ، فصرَّفهم على ما أراد طوعاً أو كرهاً . ويقال أُخِذ القومُ قَهْراً : إذا أُخِذوا دون رضاهم على سبيل الغلبة . ابن السّكيت : قال الطائيّ : القَهِيرَةُ : محْضٌ يُلْقَى فيه الرَّضْفُ فإذا غَلَى ذُرَّ عليه الدقيق وَسِيطَ به ثم
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.083 harf
(باب الراءِ والهاءِ وما يثلثهما) (رهو) الراء والهاء والحرف المعتل أصلان، يدلُّ أحدُهما على دَعَةٍ وخَفْضٍ وسكون، والآخرُ على مكانٍ قد ينخفض ويرتفع. فالأوّل الرَّهْو: البحر الساكن. ويقولون: عيشٌ راهٍ، أي ساكن. ويقولون: أَرْهِ على نفسك، أي ارفُقْ بها. قال ابن الأعرابيِّ: رَها في السَّير يرهُو، إذا رفَق. ومن الباب الفرس المِرْهاءُ([1]) في السَّير، وهو مِثل المِرْخاء. ويكون ذلك سرعةً في سكونٍ من
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR195 harf
- رهقه الأمر: غشيه بقهر، يقال: رهقته وارهقته، نحو ردفته وأردفته، وبعثته وابتعثته قال: ﴿وترهقهم ذلة﴾ [يونس/27]، وقال: ﴿سأرهقه صعودا﴾ [المدثر/17]، ومنه: أرهقت الصلاة: إذا أخرتها حتى غشي وقت الأخرى.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR606 harf
ر ه ق رهقـه‏:‏ دنـا منـه‏.‏ ‏"‏ وإذا صلّـى أحدكـم إلـى شيء فليرهقه ‏"‏‏.‏ ورهقت الكلاب الصيد‏.‏ وأرهقناهـم الخيـل‏.‏ وصبـيّ مراهق‏:‏ مدان للحلم‏.‏ ورجل مرهق‏:‏ مضياف يرهقه الضيوف كثيراً ومرهق النار‏.‏ قال زهير‏:‏ ومرهق النيران يحمد في ال - لأواء غير ملعّن القدر وقال ابن هرمة‏:‏ خير الرجال المرهقون كما خيـر تلاع البلاد أكلؤها ومن المجاز‏:‏ رهقه الدين ورهقته الصلاة وأرهقوا الصلاة‏:‏ أخروها
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.004 harf
الرَّهَقُ: الكذب؛ وأَنشد: حَلَفَتْ يَمِيناً غير ما رَهَقٍ باللهِ، ربِّ محمدٍ وبِلالِ أَبو عمرو: الرَّهَقُ الخِفّةُ والعَرْبَدةُ؛ وأَنشد في وصف كَرْمةٍ وشرابها: لها حَلِيبٌ كأنَّ المِسْكَ خالَطَه، يَغْشى النَّدامى عليه الجُودُ والرَّهَقُ، أَراد عَصِيرَ العنب. والرَّهَقُ: جهل في الإِنسان وخِفَّة في عقله؛ تقول: به رَهَق. ورجل مُرَهَّقٌ: موصوف بذلك ولا فِعل له. والمُرَهَّقُ: الفاسِد. والمُرَهَّقُ:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR573 harf
* ر ه ق * * رَهِقَهُ * غشيه وبابه طرب ومنه قوله تعالى ﴿ولا يرهق وجوههم قتر ولا ذلة﴾ وفي الحديث ﴿إذا صلى أحدكم إلى الشيء فليرهقه﴾ أي فليغْشَهُ ولا يبعد عنه ويقال * أرْهَقَهُ * طغيانا أي أغشاه إياه وأرهقه إثما حتى رهقه أي حمله إثما حتى حمله وأرهقه عسرا كلفه إياه يقال لا ترهقني لا أرهقك الله أي لا تعسرني لا أعسرك الله و * رَاهَقَ * الغلام فهو * مُرَاهِقٌ * أي قارب الاحتلام وقوله تعالى { فلا يخاف
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.244 harf
رهقه، كفرح: غشيه ولحقه يرهقه رهقا، ومنه قول الله تعالى: ولا يرهق وجوههم قتر ولا ذلة وفي الحديث: إذا صلى أحدكم إلى شيء فليرهقه أي: فليغشه. أو رهقه رهقا: إذا دنا منه، ويقال: رهق شخوص فلان، أي: دنا وأزف، وطلبت فلانا حتى رهقته، أي: حتى دنوت منه سواء أخذه أو لم يأخذه. واختلف في قوله تعالى: فزادوهم رهقا قيل: الرهق، محركة هو السفه. وقيل: هو النوك والخفة والعربدة وركوب الشر عن أبي عمرو، وأنشد في
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.695 harf
رَهِقَهُ 1 رَهِقَهُ ذ , (JK, S, Mgh, Msb, K,) aor. رَهَقَ , (S, Msb, K,) inf. n. رَهَقٌ, (S, Mgh, Msb,) He, or it, came upon, properly as a thing that covered, him, or it; or came to him, or it; syn. غَشِيَهُ: (S, K:) and (K) reached, or overtook, him, or it: (ElFلrلbee, Msb, K:) or it signifies, (K,) or signifies also, (S,) he drew near to, or approached, (S, Mgh, Msb, K,) whether he took, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR484 harf
رَهِقَ رَهِقَ A ( n. ac. رَهَق 4 ), a. Was foolish. stupid. b. Was bad, wicked, evil; was false, deceitful. c. Was tyrannical. d. Drew near to; overtook; came upon. e. Made haste, hurried. رَهَّقَ رَهَّقَ II , a. Accused of bad conduct. رَاْهَقَ رَاْهَقَ III , a. Was near virility ( boy ). أَرْهَقَ أَرْهَقَ IV , a. Imposed upon; tyrannized over. رَهَق رَهَق 4 , a. Bad conduct.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR21.792 harf
رهق رَهِقَ - يَرْهَقُ - رَهَق - أَرْهَقَ - يُرْهِقُ رَهِقَ - يَرْهَقُ + شيء أو أمر + كائناً: يشكل عليه حملاً وعبءاَ لا يطيقه: يعمل هذا الشيء وكأنه حمل إضافي زائد عن طاقته، وعلى الكائن أن يحمله، فيؤدي إلى تعب الكائن ومعاناته من ألم نفسي وجسدي رَهَق: على وزن " فـَعـَل": اسم فعل بمعنى مفعول من " رَهِقَ - يَرْهَقُ ": التحميل بعبء زائد مجهد:
Tamamını oku

Sîgalar(8)

Mücavir kökler44 mücavir (63 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ذلل

    4 ortak ayet · Zeyl etek denektir

  2. قتر

    2 ortak ayet · Moloz demektir

  3. خشع

    2 ortak ayet · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…

  4. زيد

    2 ortak ayet · Zade : Azık demektir

  5. وجه

    2 ortak ayet · Yüz demektir

  6. خلد

    2 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir

  7. صحب

    2 ortak ayet · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…

  8. بخس

    1 ortak ayet · Çalgın ekin, cılız ekin demektir

  9. صعد

    1 ortak ayet · Bayır, yokuş yer demektir

  10. عسر

    1 ortak ayet · Zorluk

  11. عصم

    1 ortak ayet · Kulp, bağ demektir

  12. غلم

    1 ortak ayet · Ğulam, Genç, delikanlı demektir

Geçtiği ayetler(10)

Sîga sayfası: تَرْهَقُهُمْ
  1. خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ وَقَدْ كَانُوا يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ وَهُمْ سَالِمُونَ

    Onları sararGözleri dönmüş olarak, yğzlerini zillet bürür. Halbuki kendileri sapa* sağlam oldukları vakit secdeye çağırılmışlardı.

  2. خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ ذَلِكَ الْيَوْمُ الَّذِي كَانُوا يُوعَدُونَ

    Onları sararGözleri dönmüş, yüzlerini zillet bürümüş olarak. İşte bu; onlara vaad olunan gündür.

Sîga sayfası: سَأُرْهِقُهُ
Sîga sayfası: وَتَرْهَقُهُمْ
Sîga sayfası: يُرْهِقَهُمَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرهق
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerغشي, لحق, غمر
Zıt Kökكشف
Çekirdek Özet 1Bir nesnenin diğerine hızla yaklaşıp üzerine binmesi, onu bürüyüp sarması ve baskı altına alması
Çekirdek Özet 2İnsanın iradesini, yüzünü veya konumunu kaçınılmaz biçimde kuşatan zillet, zulüm, günah veya ağır yük baskısı
Çekirdek Özet 3Bir sistemde sınırların aşılması, dışsal ya da gayrimeşru bir gücün meşru alanı örtüp baskılamasıyla doğan sapma ve haksızlık
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir günah veya soyut bir kötülük sayıp, içerdiği ani yaklaşma, üstünü örtme, bürüme ve zorlayıcı baskı dinamiklerini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رهBir varlığın üzerine düşen, onu geren, saran ya da hareketsiz kılan incelme, baskı ve kuşatma hali; nitekim رهب kökünde içsel korku ve çekinme gerilimi, رهط kökünde insanı çevreleyen yakın küme baskısı, رهن kökünde bir hakkın karşılığı olarak alıkonup bağlanma, رهو kökünde ise açılma ve duraksama durumları görülür.قBoğazın gerisinden çıkan ve sert tutulum bildiren kaf harfi, bürüme ve kuşatma hareketine ansızın yetişme, ezici bir ağırlıkla üstüne çökme, zillet veya zulümle boyun eğdirme sertliğini eklemiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; baş, ilk, üstBir sürecin tepe noktasından başlaması, yukarıdan yönelme ve hedef varlığın başını, yüzünü veya bütünü alması
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesAnsızın belirme, soluksuz bırakacak biçimde açığa çıkma ve hissedilir bir etki alanı yayma
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırKuşatarak çevreleme, çember içine alma, kaçış deliğini kapatıp sıkıştırma
رهقTepe noktasından ansızın belirip etrafı çepeçevre sararak baskı altına almaYukarıdan veya hemen arkadan gelen bir kuvvetin hedefi hızla yakalaması, yüzünü ya da benliğini tamamen örterek kaçışı imkânsız kılması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir atlının ya da yürüyenin arkadakine yetişip neredeyse üstüne binmesi, av köpeklerinin avı sıkıştırıp sarması ve geniş adımlı devenin yürürken yolu hızla tüketip binicisini bürürcesine yakalaması
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ şiirinde konukların ve yolcuların ateşini sarıp sığındığı cömert kişiyi şu mısra ile anar: ومرهق النيران يحمد في ال / لأواء غير ملعن القدر
Erken Arapça kullanımİslâm öncesi ve erken dönemde vaktin daralıp diğer namaz vaktinin önceki vakti bürüyecek kadar yaklaşması hali أرهق القوم الصلاة şeklinde; ayrıca ergenlik çağına yaklaşan çocuk için غلام مراهق nitelemesi kullanılmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça رهق kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen, üzerine çökme, yaklaşıp sarma ve bunaltma hareketini temsil eden bir yapı arz eder. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan ر-ه-ق kök ses birleşimi yerine, anlam alanı bakımından sıkıştırma, ezme ve üzerine yürüme hareketini karşılayan ר-ה-ב (rahab: gururla üstün gelme, üzerine baskı kurma) ve fonetik olarak akraba kökler üzerinden izler görülür. Süryanicede ise ruhun bunalması, acele ve hiddetle bir şeyin üzerine varılması durumlarıyla semantik kesişimler mevcuttur. Arapçada kök, somut düzlemde fiziksel bir yetişme, yaklaşma ve bürüme (غشيان الشيء الشيء بقهر) manasını korumuş; buradan ahlaki ve hukuki alana geçerek aklın hafifliği, sefihlik, haddi aşma, zulüm ve başkasına güç yetirilemeyecek bir yük bindirme anlamlarına evrilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir şeyin diğerine bürüyüp saracak kadar yaklaşması ve üzerine çökmesiAvın yakalanması, devenin yolu katetmesi ve vaktin sıkışması somut kökünden, yüzü karartı kaplamasına ve insana ağır sorumluluk yüklenmesine geçilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice רהב ve Süryanice rehṭ/rhb kök kümeleriyle kavramsal yakınlıkÜzerine atılma, korku salma, acelecilik ve bunaltıcı baskı kurma dinamiklerinde semantik paralellik görülür.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü konsonant dizilişinde güvenilir kökteş tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رهقAnlamlıBürümek, yetişmek, baskılamakBir nesnenin diğerine hızla yetişip üstünü sarması, zillet ya da zulümle kuşatmasıHedef kök; Kur'an'da geçer.
رقهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel sayılmıştır.
هرقAnlamlıDökmek, akıtmakSuyun veya kanın hızla boşaltılması, dökülüp akıtılmasıKur'an'da geçmez; Arapçada أراق / هرق biçimindedir.
هقرAnlamlıAşırı uyku hali, gevşemeİnsanın üzerine ağırlık çökmesi, derin uyku ve zayıflıkKur'an'da geçmez; üstüne çökme boyutuyla uzak bağ taşır.
قرهAnlamlıToplanmak, saf olmakSuyun havuzda toplanması veya saf su haliKur'an'da geçmez; Tahdîb'de müsta'mel kaydedilmiştir.
قهرAnlamlıZorla boyun eğdirmek, galebe çalmakBir varlığı üstün bir güçle bastırıp iradesini kırmakKur'an'da geçer; hedef kökle baskı ve üstünlük bağlamında zihinsel ortaklık taşır.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رهقMerkezKuşatıcı baskı ve bürümeBir gücün hızla yaklaşarak hedefi tamamen kaplaması ve kaçışsız kılmasıZillet, zulüm veya altından kalkılamaz ağır bir yükün çökmesi
غشيKomşuÖrtmek, kaplamakغشي genel bir örtme ve bürümeyi bildirirken, رهق içinde zorlayıcı hız, zillet ve ezici bir baskı unsuru barındırır.Varlığın üstünü görünmez kılacak şekilde seren örtü
لحقKomşuYetişmek, erişmekلحق sadece arkadan gelip menzile kavuşmayı anlatırken, رهق yetişmekle kalmayıp hedefin üzerine binmeyi ifade eder.Mesafeyi kapatıp aynı noktaya varma hali
غمرKomşuSuya batırmak, boğmakغمر sıvı bir ortamda dibe çekme ve boğma iken, رهق dıştan sarıp nefes aldırmaz kılma baskısıdır.Yoğun bir kütlenin altında kalarak kaybolma
كشفZıtAçmak, örtüyü kaldırmakرهق hedefin üzerini zillet veya dumanla kapatırken, كشف üzerindeki örtüyü bütünüyle sıyırıp açığa çıkarır.Gizli veya sarılı olanı görünür ve serbest kılma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرهقBürüyüp sarmak, baskılamak, ağır yük yüklemekHem fiziksel yaklaşma ve kaplamayı hem ahlaki ve hukuki haddi aşma baskısını içerir.Kesin
Latinceobruere, premere, oppressioÜzerine çöküp ezmek, örtmek, bunaltmakobruere bir şeyin üstünü kapatıp ezmeyi tam karşılarken, zilletin yüze yapışması nüansını kısmen dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceto overwhelm, to oppress, to overtakeÜstünü kaplamak, ezmek, ansızın yetişmekto overwhelm kuşatıcı baskıyı, to oppress zulüm ve ağır yük yönünü karşılar; kökün ilk fiziksel temas nüansı eksik kalır.Güçlü
Almancaüberwältigen, bedrücken, überdeckenBoyun eğdirmek, bunaltmak, üzerini örtmeküberwältigen güç yetirilemez baskıyı, bedrücken içsel ezilmeyi verir; Arapçadaki yüzü saran duman/is imgesini tam taşımaz.Güçlü
Fransızcaaccabler, oppresser, envahirAğır yük altında ezmek, bunaltmak, istila etmekaccabler taşınamaz ağırlığı ve zilleti iyi aktarır; kökün hızlı yaklaşma ve yetişme hareketini tam içermez.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَرْهَقُهُمْ / تَرْهَقُهَا / يَرْهَقُYüzü bürüyen zillet, karanlık ve kederKıyamet gününde inkârcıların ve suçluların yüzlerini saran aşağılanma ve kararma sahneleri (Yûnus 10:26, 10:27; Kalem 68:43; Meâric 70:44; Abese 80:41).
تُرْهِقْنِيAğır yük yüklemek, zora koşmakMûsâ ile sâlih kul kıssasında yapılması güç, tahammül sınırını aşan talep ve muaheze bağlamı (Kehf 18:73).
يُرْهِقَهُمَاSürüklemek, zorla bulaştırmakÇocuğun ana babasını azgınlık ve inkâra sürüklemesi, onları baskı altına alması endişesi (Kehf 18:80).
سَأُرْهِقُهُCezaya çarptırmak, sarp yokuşa sürmekİnatçı inkârcıya takdir edilen altından kalkılamaz, zorlayıcı azap süreci (Müddessir 74:17).
رَهَقًاAzgınlık, zulüm, kibir ve haddi aşmaİnsanların cinlere sığınarak onların şımarıklık ve sapkınlığını artırması (Cin 72:6).
رَهَقًاHaksız baskı, eksiltme ve mağduriyetİman edenin maruz kalmayacağı hak ihlali ve üzerine haksızca çökülecek zillet (Cin 72:13).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret halleri ve cezanın mahiyetiKıyamet günü inkârcıların yüzünü bürüyecek olan zilletin fiziksel bir kararma mı yoksa manevi bir mahcubiyet ve rüsvaylık mı olduğu tartışması.İnsanın benliğini kaçınılmaz biçimde kuşatan ontolojik ve ahlaki yenilgi.
FıkıhVakit ve mükellefiyet sınırlarıNamazın vaktini diğer namaz vaktine kadar geciktirme (إرهاق الصلاة) ve mükellefe takatinin üzerinde yük yüklenmesi meselesi.Bir görevin sınırını aşındırıp diğer sınıra taşması ve tahammül sınırını aşan sorumluluk.
TefsirKıssa ve eskatoloji tahliliKehf suresindeki yolculukta Mûsâ'nın maruz kaldığı zorluklar ile Cin suresindeki ins-cin ilişkisinde üretilen sapma ve cüretin tahlili.Haddi aşma, haddini bilmeme ve zayıfın güçlü karşısında ezilmesi veya şımartılması.
HadisAhlak ve sütre fıkhıNamaz kılanın sütreye yakın durması (فَلْيُرْهِقْهُ) emri ile ahmaklık, kabalık ve hadsizliği niteleyen rüfekâ uyarıları.Mesafe bırakmaksızın yaklaşma ve fıtrî ölçüleri yitirerek hadsizleşme.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve ibadet dengesiTakatin üstünde mükellefiyet ve manevi lekelenmeSınırı korumaDinde kulun güç yetiremeyeceği yükün altına sokulmaması (lâ tūrhiqnî) ve günahın benliği bürümesine engel olunması.Kesin
İlmiYöntem ve had bilinciHadsizlik, acelecilik ve aklî sefihlik (نَوْك)İlmi disiplini korumaBilgiye dayanmaksızın hüküm vermekten, cüretkâr cehaletten ve kavramsal sınırları ihlal etmekten sakınma.Güçlü
SiyasiOtorite ve güç kullanımıZorbalık, baskı ve istibdatMeşruiyeti denetlemeİktidarın tebaaya taşınamaz yükler yüklemesi, muhaliflerini zillet örtüsüyle sindirmesi ve hukuk dışı tahakküm kurması.Güçlü
İktisadiSözleşme ve borç ilişkileriAşırı ifa güçlüğü, tekel baskısı ve hak gasbıAdil mübadeleyi sağlamaBorçlunun ödeme gücünün üzerinde ezilmesi (baḫs ve rehak tezadı) veya piyasa aktörlerine altından kalkamayacakları maliyetler yüklenmesi.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDoygunluk sınırının aşılması ve sönümleme katsayısı (Damping / Critical Overload)Bir sistemin taşıma kapasitesinin üzerine çıkan harici bir kuvvetin (aşırı yük), sistemin dengesini bozup tüm yüzeyini kararsız hale getirmesi ve serbest hareket alanını sıfırlaması.Güçlü
Beşeri bilimlerYabancılaşma ve ezici yapısal şiddet (Structural Oppression)Bireyin iradesini ve meşru alanını çepeçevre kuşatan toplumsal, kurumsal veya psikolojik baskının, kişide kaçışsız bir zillet ve çaresizlik duygusu üretmesi.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel bir günah işleme veya sıradan bir ahlaki ayıp derekesine indirgemek; kelimenin ergenlik psikolojisi (mürâheka) üzerinden sadece cinsel dürtü karmaşasıyla sınırlandırılması.
Kur'an içi daha geniş anlamرهق Kur'an'da bir varlığın meşru alanını gaspeden, onu çepeçevre sarıp boğan dışsal baskıyı; adaletsizliğin ürettiği zilleti ve altından kalkılamaz sorumlulukları ifade eden kapsamlı bir tahakküm kavramıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki zillet sahnelerinin (terhekuha kataratün) ve Kehf suresindeki adli-kaderi müdahalelerin sadece rastlantısal olaylar sanılması; zulüm ve haksız yük bindirme mekanizmasının kavramsal derinliğinin ıskalanması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan psikolojisindeki ezilme, mahcubiyet ve zillet duygusunu nasıl fiziksel bir bürünme (örtü/is) metaforuyla somutlaştırdığını gösterir; adalet ile zulüm arasındaki farkı yük ve sınır kavramı üzerinden açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mahşer sahnelerindeki psikolojik ve fiziki durum tasvirlerinde (Yûnus, Kalem, Meâric, Abese) ve sınırları zorlayan insan ilişkilerinin anlatıldığı kıssalarda (Kehf ve Müddessir).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsana isabet eden zilletin ve azabın keyfi bir dış müdahale değil, haddi aşmanın, kibir ve başkasına tahakküm etmenin doğal bir sonucu olarak kişinin kendi üzerine çökmesi olduğunu fark ettirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir atlının arkadan yetişip hedefin üstüne binmesi, avın kıskaca alınması ve yüzeyin duman, toz ya da yapışkan bir örtüyle tamamen sarılması.
  • Soyut anlamBir gücün fıtrî ve hukuki sınırları ihlal ederek meşru alanı örtmesi, hedefe taşınamaz yük yükleyerek onu zillet, bunalım ve çaresizliğe mahkûm etmesi.
  • Sistematik karşılıkSisteme kapasitesinin üzerinde uygulanan harici basıncın, sınır toleranslarını yok ederek bütün yapıyı felç etmesi ve tahakküm altına alması.
  • LaTeX modeliR=lim⁡δ→0(Fext−Ccapδ)⋅Θ(Fext−Ccap)
  • LaTeX açıklamasıFormülde R bürüme ve ezici yükü temsil eder. Fext sisteme dışarıdan uygulanan harici baskı ve zorlamadır. Ccap hedefin taşıma ve tahammül kapasitesidir. Θ basamak fonksiyonu olup, dış baskı kapasiteyi aştığında devreye girer. δ mesafenin kapanmasını ve baskının sıfır mesafeden doğrudan temasla yüzeyi bürüyüşünü simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر