زهق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-ه-ق4 sîga, 19 mücavir kök, 4 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نفسوَزَهَقَولدزَاهِقٌكفرزهقحققعجبوَتَزْهَقَبطلزَهُوقًاوصفمولحييدنوعذب

KökSîga 4Ayet 4Sure 3Mücavir 19

▶ Ağı aç (3B)

زهق

ز - ه - ق

KÖK
  • 5 geçiş
  • 4 ayet
  • 4 sîga
  • 13 sözlük

Zehuk suyu çekilmiş kuyu demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Zehuk suyu çekilmiş kuyu demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.271 harf
باب الهاء والقاف والزاي معهما ه ز ق، ق ه ز، ز ه ق مستعملات هزق: امرأة هَزِقَةٌ ومِهْزِاقٌ: لا تَسْتقرٌّ في مَوضعٍ. وحِماٌر هَزِقٌ: كثيرُ الاستِنانِ. قال: وشَجَّ ظهْرَ الأرضِ رقّاصُ الهَزَقْ قهز القَهْزُ والقِهْزُ- لغتان: ضربٌ من الثّياب تُتَّخَذُ من صوفٍ كالمِرْعِزِيّ، وربّما خالطه الحريرُ يشبّه به الشَّعر اللّيّن. قال رؤبة يصفُ حُمُر الوحش: وآدَّرَعَتْ من قهْزِها سَرابِلا أطارَ عَنْها
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.120 harf
زَهَقَ العظمُ زهوقاً، أي اكتنز مخُّه. وزَهَقَ المُخُّ، إذا اكتنز فهو زاهِقٌ. والزاهِقُ من الدوابِّ: السمينُ المُمِخُّ. قال زهير: القائِدُ الخيلَ منكوبـاً دَوابـرُهـامنها الشَنونُ ومنها الزاهِقُ الزَّهِمُ وزَهَقَتْ نفسه تَزْهَقُ زُهوقاً، أي خرجتْ. وفي الحديث: "أنَّ النحر في الحَلْقِ واللَبَّةِ. وأَق~رُّوا الأنْفُسَ حتّى تَزْهَقَ". وقال تعالى: "وتَزْهَقَ أنفسُهم وهُمْ كافِرونْ". قال المؤرِّخُ:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.588 harf
باب الهاء والقاف مع الزاي هزق ، قهز ، زهق : مستعملة . هزق : قال الليث : امرأة هَزِقَةٌ ومِهْزَاقٌ : وهي التي لا تستقر في موضع . وقال أبو عبيد : المِهْزَاقُ ، من النساء : الكثيرة الضَّحِك . قال : وقال أبو زيد : أَهْزَق فلانٌ في الضحك وزَهْزَق ، وأَنْزَق : إذا أكثر منه . ابن الأعرابيّ : زَهْزَقَ بالضحك وأنْزَقَ وكَرْكَرَ . وفي ( النّوادر ) : زَهْزَقَ في ضحكه زَهْزَقَةً ودَهْدَق دَهْدَقَةً . وقال
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.195 harf
(باب الزاءِ والهاءِ والحرف المعتل) (زهو) الزاء والهاء والحرف المعتل أصلان: أحدها يدلُّ على كِبْر وفَخْر، والآخر على حُسْن. فالأوَّل الزَّهْو، وهو الفخر. قال الشاعر([1]): مَتى ما أشأ غير زَهْوِ الملوكِ *** أجعلْكَ رَهطا على حُيَّضِ ومن الباب: زُهِيَ الرجل فهو مَزْهوٌّ، إذا تفخَّر وتعظّم. ومن الباب: زَهَتِ الريح النباتَ، إذا هَزَّتْهُ، تَزْهاه. والقياس فيه أن المعْجَب([2]) ذَهَبَ بنفسه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR70 harf
- زهقت نفسه: خرجت من الأسف على الشيء، قال: ﴿وتزهق أنفسهم﴾ [التوبة/55].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR493 harf
ز ه ق زهقت نفسه زهوقاً وأزهقها الله‏.‏ ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ وزهق الباطل ‏"‏ فإذا هو زاهق وسهم زاهق‏:‏ جاوز الهدف ووقع خلفه‏.‏ وفي الحديث ‏"‏ إن حابيـاً خيـر مـن زاهـق ‏"‏ وهـو الـذي يحبـو حتـى يصيـب أي الضعيـف الـذي يصيـب الحـق خير من القوي الذي يخطئه‏.‏ ومنه زهق الفرس الخيل‏:‏ تقدمها وجاء فرسك زاهقاً وفـرس ذات أزاهيـق‏:‏ ذات أعاجيـب فـي الجـري والسبـق جمـع أزهوقـة‏.‏ وهـذا الجمل مزهقة لأرواح
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.969 harf
زهَقَ الشيءُ يَزْهَقُ زُهوقاً، فهو زاهِقٌ وزَهوقٌ: بطَل وهلَك واضْمَحَلّ. وفي التنزيل: إنَّ الباطل كان زَهوقاً. وزهَقَ الباطلُ إذا غَلَبَه الحقّ، وقد زاهَقَ الحقُّ الباطلَ. وزَهَق الباطِلُ أي اضْمَحَلّ، وأزْهَقَه الله. وقوله عز وجل: فإذا هو زاهِقٌ، أي باطِلٌ ذاهِبٌ. وزُهوقُ النفسِ: بُطْلانُها. وقال قتادة: وزَهَقَ الباطلُ يعني الشيطان، وزَهَقَتْ نفسُه تَزْهَقُ زُهُوقاً وزَهِقَت، لغتان: خرجت. وفي
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR158 harf
* ز ه ق * * زَهَقَتْ * نفسه خرجت ومنه قوله تعالى ﴿وتزهق أنفسهم وهم كافرون﴾ وزهق الباطل أي اضمحل وبابهما خضع وزهقت نفسه بالكسر * زُهُوقاً * لغة فيه عند بعضهم
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.812 harf
زهق العظم، كمنع، زهوقا: اكتنز مخه كما في الصحاح كأزهق كما في اللسان، قال: وأزهقت عظامه وأخلصا وزهق المخ بنفسه: إذا اكتنز فهو زاهق، نقله الجوهري عن يعقوب، قال الجوهري. وأما قول الراجز، وهو عمارة بن طارق: ومسد أمر من أيانق لسن بأنياب ولا حقائق ولا ضعاف مخهن زاهق فإن الفراء يقول: هو مرفوع والشعر مكفأ، يقول: بل مخهن مكتنز، رفعه على الابتداء، قال: ولا يجوز أن يريد
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.043 harf
زَهَقَتْ نَفْسُهُ 1 زَهَقَتْ نَفْسُهُ ذ , and زَهِقَتْ, (S, Mgh, Msb, K,) the latter preferred by IKoot and Hr, but the former by A'Obeyd, (TA,) aor. زَهَقَ , (S, Msb, K, *) inf. n. زُهُوقٌ, (S, Mgh,) which is of both verbs, (S,) or this is of the former verb, and the inf. n. of the latter is زَهَقٌ, (Msb,) [but in the K it seems to be indicated, by its being said of the latter verb that it is of
Maddenin bağlantısı

زَهَقَتْ نَفْسُهُ 1 زَهَقَتْ نَفْسُهُ ذ , and زَهِقَتْ, (S, Mgh, Msb, K,) the latter preferred by IKoot and Hr, but the former by A'Obeyd, (TA,) aor. زَهَقَ , (S, Msb, K, *) inf. n. زُهُوقٌ, (S, Mgh,) which is of both verbs, (S,) or this is of the former verb, and the inf. n. of the latter is زَهَقٌ, (Msb,) [but in the K it seems to be indicated, by its being said of the latter verb that it is of the class of سَمِعَ, that the inf. n. of this verb is زَهْقٌ,] His soul went forth, passed forth, or departed: (S, Mgh, Msb, K, TA:) it perished: it died: (TA:) نَفْسُهُ ↓ اِنْزَهَقَتْ and اِنْزِهَاقُ الرُّوحِ are not of the [classical] language of the Arabs. (Mgh.) It is said in the Kur [ix. 55 and 86] وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ [And that their souls may depart while they are unbelievers]. (S.) The primary meaning of زُهُوقٌ is The going forth, passing forth, or departing, with difficulty. (Bd in ix. 55.) ― -b2- [Hence,] زَهَقَ الشَّىْءُ (tropical:) The thing perished, passed away, or came to nought; (Msb, K, TA;) became null, void, or of no effect. (K, TA.) And زَهَقَ البَاطِلُ (tropical:) What was false, or vain, passed away, or came to nought, (S, Msb, K, TA,) being overcome by the truth, or reality, or fact: or, accord. to Katلdeh, by الباطل is here meant the devil. (TA.) ― -b3- And زَهَقَ السَّهْمُ (S, Msb, K, TA) and زَهِقَ (Msb) (tropical:) The arrow passed beyond the butt, (S, Msb, K, TA,) and fell behind it: (TA:) or went swiftly: (Ham p. 23:) or the former has this meaning: and the latter is syn. with زَلِقَ [app. meaning it slid along the ground]. (JK.) ― -b4- And زَهَقَ الفَرَسُ, aor. زَهَقَ , inf. n. زُهُوقٌ, (assumed tropical:) The horse preceded, went before, got before, outwent, or outstripped. (S, * Msb.) And زَهَقَتِ الرَّاحِلَةُ, inf. n. زُهُوقٌ (ISk, S, K) and زَهْقٌ, (TA as from the K, [but not in the CK nor in my MS. copy of the K,]) (tropical:) The saddle-camel preceded, went before, got before, outwent, or outstripped, the horses, or horsemen; (ISk, JK, * S, K, TA;) and ↓ انزهقت signifies the same. (JK.) And زَهَقَ فُلَانٌ, inf. n. زَهْقٌ and زُهُوقٌ, (tropical:) Such a one preceded, went before, &c.; (K, TA;) or زَهَقَ بَيْنَ أَيْدِينَا (tropical:) preceded us, went before us, &c., and preceded, &c., the horses, or horsemen; (TA;) and ↓ انزهق signifies the same. (K.) -A2- زَهَقَ said of a bone, (S, K,) aor. زَهَقَ , (K,) inf. n. زُهُوقٌ, Its marrow became compact and full; (S, K;) as also ↓ ازهق. (L, K.) And زَهَقَتِ الدَّابَّةُ, with the same aor. and inf. n., The beast was, or became, marrowy in the utmost degree, its marrow-bones being compacted and full. (TA.) ― -b2- Also, said of marrow, It was, or became, compact and full. (S, K.)

2 زَهَّقَ see 2 in art. زرق: and see 4 below.

زاهق الحَقُّ البَاطِلَ 3 زاهق الحَقُّ البَاطِلَ ذ (TA [there expl. by زَهَقَه, a mistranscription, app. for ↓ أزْهَقَهُ, meaning (assumed tropical:) The truth, or reality, or fact, made what was false, or vain, to pass away, or come to nought.])

ازهق نَفْسَهُ 4 ازهق نَفْسَهُ ذ He (God) caused his soul to go forth, pass forth, or depart. (Mgh, Msb.) The phrase القَتْلُ اـِزْهَاقٌ means (assumed tropical:) Slaughter is a cause of making the soul to come to nought, and to depart. (Mgh.) ― -b2- [Hence,] ازهق البَاطِلَ (tropical:) He (God) caused what was false, or vain, to pass away, or come to nought. (S, K, TA.) See also 3. ― -b3- And ازهق السَّهْمَ (S, K) مِنَ الهَدَفِ (K) (tropical:) He made the arrow to pass beyond the butt. (S, K, TA.) ― -b4- And ازهقت الدَّابَّةُ السَّرْجَ (assumed tropical:) The beast shifted forward the saddle, and threw it upon its neck: (S, K:) and, or but, it is said to be with رَآء: [i. e. one says also, or correctly, accord. to some, أَرْهَقَتْهُ:] a rلjiz says, أَخَافُ أَنْ تُزْهِقَهُ أَوْ يَنْزَرِقْ [(assumed tropical:) I fear that she may shift it forward, and throw it upon her neck, or it may shift backwards]: [thus, says J,] cited to me by Abu-lGhowth, with زَاى. (S.) [Accord. to my copy of the KL, ↓ تَزْهِيقٌ, inf. n. of زهّق, signifies (assumed tropical:) The shifting backwards of a camel's saddle from his back: see 2 in art. زرق.] ― -b5- And ازهق فِى السَّيْرِ (assumed tropical:) He was quick [as though urging himself forward] in pace, or journeying. (K.) -A2- ازهقهُ also signifies He filled it; (S, O, K;) namely, a vessel: (S, O:) but accord. to the L, he overturned it; i. e. a vessel. (TA.) -A3- See also 1, near the end.

7 اـِنْزَهَقَ see 1, in three places. ― -b2- One says also انزهقت الدَّابَّةُ (assumed tropical:) The beast leaped, or leaped upwards, (S,) or went forward, or preceded, (O, K,) in consequence of beating, or taking fright. (S, O, K.) And The beast fell into a deep place, or from a mountain; or fell from a mountain and died; syn. تَرَدَّتْ. (TA. [See the next paragraph.])

زَهَقٌ زَهَقٌ ذ A low, or depressed, part of the ground. (S, O, K.) A hollow, or cavity, or deep hollow or cavity, in the ground; syn. وَهْدَةٌ: (JK, TA:) sometimes, or often, beasts fall into it, and die. (TA. [See 7.])

زَهِقٌ زَهِقٌ ذ (tropical:) Light, and unsteady, or lightwitted; (S, K, TA;) applied to a man. (S.) -A2- And A beast not exceeded in fatness. (TA.)

زَهَقَى زَهَقَى ذ (assumed tropical:) A mare that precedes, or outgoes, the [other] horses, or the horsemen. (Sh, K.)

هُمْ زُهَاقُ مِائَةٍ هُمْ زُهَاقُ مِائَةٍ ذ and زِهَاقُ مائة i. q. زُهَآءُ مِائَةٍ, (K, * TA,) i. e. They are of the number of a hundred. (TA.)

زَهُوقٌ زَهُوقٌ ذ (tropical:) A thing passing away, or coming to nought; or that passes away, or comes to nought; as also ↓ زَاهِقٌ. (K, TA.) Hence, in the Kur [xvii. 83], اـِنَّ البَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا, i. e. (tropical:) [Verily what is false, or vain,] is a thing that passes away, or comes to nought. (TA.) ― -b2- (tropical:) A deep well; (JK, S, K;) as also ↓ زَاهِقَةٌ; [in the TA زَاهِقٌ;] and in like manner both are applied to a place of destruction (مَتْلَفَةٌ); (JK;) and to a مَتْلَفَة [app. meaning a desert in which people perish] as meaning far-extending. (Ham p. 23.) And in like manner, (S,) the former is also applied [app. as an epithet] to a فَجّ [or road, or depressed road,] of an overpeering, or overhanging, mountain. (S, K.) ― -b3- Also (tropical:) Light, or active; syn. خَفِيفٌ. (JK.)

زَاهِقٌ زَاهِقٌ ذ Perishing, or dying. (Az, TA.) ― -b2- See also زَهُوقٌ, in two places. ― -b3- (tropical:) An arrow passing beyond the butt, and falling behind it: (Mgh, TA:) whence the saying, in a trad., اـِنَّ حَابِيًا خَيْرٌ مِنْ زَاهِقٍ [expl. in art. حبو]. (TA.) ― -b4- [(assumed tropical:) Preceding, or outgoing.] You say, جَآءَ زَاهِقًا (assumed tropical:) He came before, or in advance of, the horses, or horsemen. (JK.) And رَاحِلَةٌ زَاهِقَةٌ (assumed tropical:) A saddlecamel preceding, going before, getting before, outgoing, or outstripping, the horses, or horsemen. (S.) ― -b5- (assumed tropical:) A man put to flight: (S, O, K:) pl. زُهَقٌ, (so in my copies of the S,) or زُهَّقٌ, (so in the O,) or زُهْقٌ and زُهُقٌ, with damm and with two dammehs. (K.) ― -b6- (tropical:) Water running vehemently: (JK, K, TA:) and (assumed tropical:) a canal (خَلِيجٌ) running swiftly. (TA.) -A2- Applied to a beast (دَابَّة), Fat, (JK, Az, S, K,) and marrowy: (S, K:) or marrowy, but not fat in the utmost degree: or having thin, or little, marrow: (TA:) and dry, or tough, (K, TA,) by reason of leanness; so says As: (TA:) and, (K,) or as some say, (JK,) very lean; (JK, K, TA;) Such that a foul odour is perceived arising from the meagreness of its flesh: (TA:) thus it bears two contr. meanings. (K.) ― -b2- And, applied to marrow, Compact and full: (S, TA:) or, so applied, good in respect of fatness: and some say, i. q. رَارٌ [i. e. in a melting state, or corrupt, by reason of emaciation; or thin; &c.]: so that [thus applied also] it bears two contr. meanings. (JK.) In the saying of a rلjiz, (S, TA,) namely, 'Omلrah Ibn-Tلrik, (TA,) وَمَسَدٍ أُمِرَّ مِنْ أَيَانِقِ لَسْنَ بِأَنْيَابٍ وَلَا حَقَائِقِ وَلَا ضِعَافٍ مُخُّهُنَّ زَاهِقُ accord. to Fr, it is in the nom. case, the poetry being what is termed مُكْفَأ, [by which is here meant having one rhyme made to end with kesreh (which is substituted for fet-hah by poetic license) and another with dammeh,] the poet meaning [And a rope, or many a rope, tightly twisted, of the fur of she-camels, that were not aged ones, nor such as had their teeth fallen out by reason of extreme age, nor weak,] but whose marrow was compact and full: [or, agreeably with an explanation given above from the JK, زاهق may mean in a melting state, &c.:] another explanation is, that زاهق here means ذَاهِب [going away]: (S, TA:) but, as Sgh says, the [right] reading is عِيسٍ عِتَاقٍ ذَاتِ مُخٍّ زَاهِقِ [meaning but of a reddish, or yellowish, or dingy, white hue, of generous race, having compact and full marrow]. (TA.)

أُزْهُوقَةٌ أُزْهُوقَةٌ ذ sing. of أَزَاهِيق in the phrase فَرَسٌ ذَاتُ أًزَاهِيقَ (tropical:) A mare having wonderful, or admirable, qualities in running: (A, TA:) or this means a mare having a swift running. (S, K.) ― -b2- One says also, جَآءَ تِ الخَيْلُ أَزَاهِقَ and أَزَاهِيقَ, meaning (assumed tropical:) [The horses, or horsemen, came] in troops in a state of dispersion. (A'Obeyd, TA.) ― -b3- أَزَاهِيقُ is also the name of A horse of Ziyلd Ibn-Hindلbeh. (K.)

مُزْهَقٌ مُزْهَقٌ ذ Slain. (El-Muنrrij, S.)

مُزْهِقٌ مُزْهِقٌ ذ Slaying, or a slayer. (El-Muنrrij, S.) ― -b2- And (assumed tropical:) A man quick [as though urging himself forward] in his pace, or journeying. (S, TA.) ― -b3- And (assumed tropical:) Loquacious. (JK.)

مَزْهَقَةٌ مَزْهَقَةٌ ذ [A cause of the departure of the soul: a word of the same class as مَبْخَلَةٌ and مَجْبَنَةٌ]. ― -b2- [Hence,] one says of a camel which others strive in vain to overtake, هٰذَا الجَمَلُ مَزْهَقَةٌ لِأَرْوَاحِ المَطِىِّ (tropical:) [This camel is one that takes away the breath of the other beasts, or saddle-camels]. (A, TA.)

رَجُلٌ مَزْهُوقٌ رَجُلٌ مَزْهُوقٌ ذ (assumed tropical:) A man who is straitened. (TA.)

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR496 harf
زَهَقَ زَهَقَ A ( n. ac. زَهْق 1 , زُهُوْق 27 ), a. Disappeared, vanished, perished; passed away ( soul ). b. Went before, in front. c. Went beyond the mark ( arrow ). d. Was firm, compact. أَزْهَقَ أَزْهَقَ IV , a. Was full of marrow ( bone ). اِنْزَهَقَ اِنْزَهَقَ VII , a. Plunged, reared ( horse ). زَاْهِق زَاْهِق 21 , ( pl. زُهْق 3 , زُهُق 10 ), a. Perishing; perishable;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR16.164 harf
زهق زَهَقَ - يَزْهَقُ - زَاهِق - زَهُوْق زَهَقَ - يَزْهَقُ + الكائن أو الأمر أو الفعل: يقف وينتهي ويبطل فعله وأثره زَهَقَ - يَزْهَقُ + الكائن أو النفس: تهلك وتموت: تقف وتنتهي وتبطل قدرتها على الحركة والفعل والتأثير زَهَقَ - يَزْهَقُ + الأمر: يقف ويتلاشى أثره: تقف وتنتهي وتبطل قدرنه على الحركة والفعل والتأثير زَاهِق: اسم فاعل صفة مشبهة من "
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler19 mücavir (30 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عجب

    2 ortak ayet · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir

  2. بطل

    2 ortak ayet · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…

  3. دمغ

    1 ortak ayet · Damga demektir

  4. مول

    2 ortak ayet · Onların malları

  5. ولد

    2 ortak ayet · “Yavru” demektir

  6. رود

    2 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  7. دنو

    2 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  8. قذف

    1 ortak ayet · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…

  9. وصف

    1 ortak ayet · Vasıflandırırlar

  10. حقق

    2 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  11. نفس

    2 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  12. عذب

    2 ortak ayet · Su yosunudur

Geçtiği ayetler(4)

  1. فَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ

    Ve sinerArtık onların malları da çocukları da seni imrendirmesin. Doğrusu Allah, ancak bununla onlara dünya hayatında azab etmeyi ve kafirler olarak canlarının çıkmasını ister.

  2. وَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَأَوْلَادُهُمْ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الدُّنْيَا وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ

    Ve sinerOnların malları ve çocukları seni imrendirmesin. Allah; bunlarla, ancak onlara dünyada azab etmeyi ve kafir oldukları halde canlarının zorla çıkmasını diler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزهق
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبطل, هلك, ضمحل, ذهب
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1İleri atılıp haddi aşarak boşluğa düşme, canın veya nesnenin tutunamayıp bütünüyle çıkıp gitmesi ve yok olması
Çekirdek Özet 2Hakikatin baskısıyla asılsız ve temelsiz olanın tutunamayarak içten boşalıp kendiliğinden silinip gitmesi
Çekirdek Özet 3Varlık zemininden ve ontolojik dayanaktan yoksun olan her yapının kaçınılmaz iç çöküşü ve tasfiyesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca dışsal bir yok edilme veya kaba bir ölüm olarak daraltıp asılsızlığın getirdiği içsel çözülme, tutunamama ve silinme boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زهİnceleme, açığa vurup parlama veya hafifleyip ayrılma devinimi; زهد kökünde az ve önemsiz görerek dünyadan el çekme ve hafifleme, زهر kökünde ise parıldayıp dışa vurma hareketinde görülen yüzeye çıkış veya zayıflayıp kopma temeliقBoğazın derinliklerinden gelen şiddetli ve sınır koyucu ses unsuru, bu hafifleme ve ayrılma hareketine ani bir fırlama, haddi aşarak derin bir çukura yuvarlanma, tutunamayıp bütünüyle kopup yok olma kesinliği kazandırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زkesici alet; kesme, ayırma, biçmeMevcut bağından kopma, ani bir hareketle gövdeden veya zeminden ayrılma enerjisi
هkollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesİçerideki nefesin veya özün dışarı boşalması, kontrolsüz bir dışavurum ve hafifleyip dağılma
قufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırUç sınıra varma, hedefin ardına taşma ve nihai olarak boşlukta veya dipte toplanıp son bulma
زهقBağından kopan canın veya varlığın nefes gibi dışarı boşalarak nihai sınıra doğru fırlaması, yerinde duramayarak boşluğa kaybolmasıBir tutamağı kalmayan yapının hızla yerinden fırlayıp haddini aşması ve varlık sahasından bütünüyle silinip gitmesi hareketini resmeder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyin fırlayıp haddi aşması, hedefin ötesine düşmesi; canın bedenden bütünüyle çıkması; dibi görünmeyecek kadar derin kuyu veya uçurum
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ atların beden yapısını ve gücünü tasvir ederken kökü aşırı semizlik veya haddi aşan zayıflık anlamında kullanmıştır: مِنْهَا الشَّنُونُ وَمِنْهَا الزَّاهِقُ الزَّهِمُ / Ebû Züeyb el-Hüzelî ise dibi derin, içine düşenin kaybolduğu tehlikeli araziyi nitelerken köke yer vermiştir: وَأَشْعَثَ كَسْبُهُ فَضَلاَتُ ثَرْلٍ / عَلَى أَرْجَاءِ مَتْلَفَةٍ زَهُوقِ
Erken Arapça kullanımOkçulukta atılan okun hedef tahtasını aşıp arkadaki boşluğa gitmesi için سهم زاهق denilmiş; yarışta diğer atları geride bırakıp öne fırlayan ata فرس زاهق tabiri kullanılmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça زهق kökü, doğrudan doğruya canın bedenden hızla ayrılması, hedefin aşılması ve bir yapının içinin boşalarak çökelmesi hareketine odaklanır. Batı Sami ve Kuzeybatı Sami dillerinde kök birebir aynı harf dizilişiyle geniş bir mevcudiyet göstermez; ancak Güney Sami dillerinde ve Arap yarımadasının erken diyalektlerinde hızla akıp gitme, boşalma ve soluğun kesilmesi anlamlarıyla kayıtlıdır. Kökün İbranice ve Aramice katmanlarında doğrudan fonetik kopyası bulunmamakla birlikte, soluklanma, iç çekme ve nefesin tükenmesi dairesindeki köklerle semantik matris düzeyinde kesişim alanları mevcuttur. Arapçada kök, özellikle okun hedefi aşması, canın çıkıp bedenin cansız kalması ve hak karşısında bâtılın tutunamayarak eriyip gitmesi şeklinde soyutlaşmış; fiziksel bir aşma ve düşüşten ahlaki ve ontolojik bir yok oluş kavramına doğru özgün bir genişleme kaydetmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÖne fırlama, haddi aşma, canın çıkması ve dibe düşmeKök içi anlamlar fırlayıp boşluğa düşme ve içkin cevherin uçup gitmesi ekseninde bütündürKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami dillerinde nefes tükenmesi ve fırlama ile paralellikKuzeybatı Sami dillerinde tam soydaş az bulunmakla birlikte soluk ve boşalma matrisi ortaktırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin dışındaki ailelerde güvenilir bir soydaşlık tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زهقAnlamlıFırlayıp aşmak, canın çıkması, yok olmakHedef köktür; hakikatin gelmesiyle bâtılın tutunamayıp silinmesini ifade ederKur'an'da geçer
زقهAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
هزقAnlamlıHızlı yürümek, şiddetle gülmek, hafiflikHafifleyerek hızla hareket etme ve dengesizleşme anlamı taşırMüsta'mel, Kur'an'da geçmez
هقزAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel olarak kaydedilmiştirKur'an'da geçmez
قزهAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel sayılan dizilişlerdendirKur'an'da geçmez
قهزAnlamlıBeyaz ipek, sıçramakBir kumaş türünü ve ani sıçrama hareketini anlatırMüsta'mel, Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زهقMerkezTutunamayıp yok olma, fırlayıp gitmeVarlığın içinin boşalarak, haddi aşıp derin bir boşluğa yuvarlanır gibi hızla silinip gitmesiVarlık temeli olmayan şeyin hakikat karşısında içten çöküşü
بطلKomşuBoşa çıkma, hükümsüz kalmaİşlevini ve meşruiyetini yitirme; kökte içsel bir fırlama veya can çıkması hareketi zorunlu değildirHukuken veya fiilen geçersiz olma durumu
هلكKomşuHelak olma, mahvolmaVarlığın tahrip edilerek bütünüyle dağılması ve ortadan kalkmasıMaddi ve manevi yıkımın genel adıdır
ضمحلKomşuSönüp gitme, yavaş yavaş silinmeBir şeyin tedricen zayıflayarak görünmez hale gelmesiHızlı bir fırlama ve çöküşten ziyade erimeyi niteler
ذهبKomşuÇıkıp gitme, uzaklaşmaMekânsal veya soyut olarak bir yerden ayrılıp gitmekDoğasında bâtıllık veya haddi aşma nüansı taşımaz
ثبتZıtKök salma, sabit ve kalıcı olmaZemine sağlam basarak yerinden oynamama, varlığını koruma ve sarsılmamaHakikatin sarsılmazlığını ve sürekliliğini temsil eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزهقFırlayıp gitmek, tutunamayıp yok olmakVarlık tabanı olmayan bir unsurun hak karşısında silinmesi ve canın çıkmasıKesin
Latinceevanescere, perireYok olmak, kaybolup gitmek, buharlaşmakevanescere içten silinmeyi karşılarken, canın zorla çıkması nüansını tam taşımazGüçlü
İngilizceto vanish, to perish, to expireSilinip gitmek, yok olmak, canı çıkmakto vanish tutunamayıp kaybolmayı, to expire ise canın bedenden ayrılışını kısmen verirGüçlü
Almancavergehen, schwinden, erlöschenÇözülüp gitmek, tükenmek, sönmekschwinden varlığın hızla zemin kaybetmesini karşılar, şiddetli kopuşu tam vermezGüçlü
Fransızcas'évanouir, périrKaybolmak, yok olmak, sönüp gitmeks'évanouir tutunamaz hale gelerek buharlaşmayı iyi aktarırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
وَتَزْهَقَCanın bedenden zahmetle ve pişmanlıkla çıkmasıMünafıkların dünyalık malları ve evlatları yüzünden can verirken yaşayacakları derin iç tükeniş ve helak (Tevbe 9:55, 9:85)
زَاهِقٌHakikat karşısında tutunamayıp beyni parçalanmış gibi yok oluşHakkın bâtılın üzerine fırlatılması ve bâtılın derhal silinip gitmesi bağlamı (Enbiyâ 21:18)
زَهُوقًا / وَزَهَقَÖzü itibarıyla kalıcılığı olmayan, silinmeye mahkûm yapıHakkın gelmesiyle bâtılın doğasındaki zeval ve tutunamazlık karakterinin ortaya çıkışı (İsrâ 17:81)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHakkın ve bâtılın ontolojik mahiyetiBâtılın bizatihi bir varlığı olup olmadığı; hakkın gelmesiyle bâtılın yok olmasının ontolojik mi yoksa epistemolojik mi olduğuBâtılın zatî bir sebatı bulunmadığı, varlık zemininden yoksun olduğu için zevale mahkûm olduğu yönünde yoğunlaşma
FıkıhZebîha (kurban ve kesim) hükümleriKesilen hayvanın canının tamamen çıkması ve beden hareketinin durması şartıزهوق النفس ifadesiyle hayvanın henüz canlıyken yüzülmeyip canının bütünüyle bedeni terk etmesinin beklenmesi hükmü
TefsirMekke'nin fethi ve putların devrilmesiPutların ve şirkin varlık zemininden yoksun oluşunun ayetlerle tesciliİsrâ 17:81 bağlamında bâtılın hakikat karşısında kaçınılmaz mağlubiyeti ve içsel çürüklüğü
HadisCan çekişme ve atıcılık tasvirleriKesim esnasında canın çıkması veya ok atışında okun hedefi aşmasıRuhun bedenden tam olarak çıkması ve hedefi aşan hızlı devinimler için kullanım

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve şirkin karşılaşmasıİllüzyonun dağılmasıHakikat zeminine basmayan inanç formlarının kaçınılmaz çöküşüTemeli olmayan şirk tasavvurları hakikat güneşi doğduğunda tutunamayıp yok olurKesin
İlmiDoğru bilgi ve yanlış varsayımYanlışlanabilirlik ve zevalÇürük hipotezin delil karşısında bütünüyle düşmesiSahih delil ortaya konduğunda kuruntudan ibaret olan sahte bilgi zemin bulamaz ve silinirGüçlü
SiyasiMeşruiyet ve tiranlıkHaksız iktidarın çözülmesiZulme dayalı yapıların içten içe boşalarak çökmesiGücünü haktan almayan siyasal düzenler dışarıdan güçlü görünse de ilk krizde zâhik olurGüçlü
İktisadiÜretime dayalı değer ve köpük ekonomiFinansal balonun patlamasıKarşılıksız varlıkların aniden değerini yitirmesiReel karşılığı ve adalet zemini olmayan spekülatif servetler hakiki kriz anında hızla sönerMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKararsız denge (unstable equilibrium) ve vakum çöküşüPotansiyel enerjisi tükenmiş veya denge noktası bulunmayan bir sistemin, dış bir etkiyle hızla sıfır seviyesine veya kaosa kaymasıGüçlü
Beşeri bilimlerMeşruiyet kaybı ve anomiToplumsal veya kurumsal bir yapının ahlaki ve hukuki dayanaklarını yitirdiğinde dıştan sağlam görünse bile içsel çöküşle bir anda dağılmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bir şeyin kılıçla veya zorbalıkla fiziken yok edilmesi olarak görmek ya da can çıkmasını sıradan bir biyolojik ölümle sınırlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKök, bâtılın kendi doğası gereği kalıcı bir varlık zeminine sahip olmadığını; hak geldiğinde bâtılın dıştan ezilmekle kalmayıp içten de zaten boş ve çürük olduğu için tutunamayıp dağıldığını ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBâtılın kendi başına bağımsız bir ontolojik güce sahip olduğu zannedilir; oysa kök bâtılın hakikat karşısında bir gölge veya kuru bir kabuk gibi dağılmaya mahkûm olduğunu gösterir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontoloji ve epistemoloji anlayışında hak ile bâtıl arasındaki ilişkiyi açıklar; bâtılın asla kalıcı bir varlık olmadığını, sadece hakkın yokluğunda beliren geçici bir yanılsama olduğunu bildirir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların psikolojik ve akıbet durumlarını anlatan Tevbe suresi ayetlerinde ve hakkın bâtılı ezişini bildiren İsrâ ve Enbiyâ surelerindeki meydan okuma ayetlerinde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bâtılın ve zulmün ebediyen sürebileceği veya hakikate denk bir güce sahip olduğu yanılgısını kökten düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamHızla fırlayıp haddi aşmak, tutunacak zemin bulamayıp boşluğa düşmek, canın bedeni tamamen terk etmesi ve suyun kuyu dibinde çekilip gitmesi.
  • Soyut anlamÖzden ve hakikatten yoksun olan unsurların, varlığın nihai yasaları karşısında içten çürüyerek kaçınılmaz biçimde dağılması ve silinmesi.
  • Sistematik karşılıkVarlık zeminini yitiren sistemlerin kendi dengesizliği ve meşruiyetsizliği sebebiyle nihai sıfırlanmaya maruz kalması ilkesi.
  • LaTeX modelilim⁡t→∞B(t)=0⟺H>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde H hakikatin varlığını ve ontolojik baskısını, B(t) ise bâtılın zamana bağlı varlık yoğunluğunu temsil eder. Hakikat parametresi sıfırdan büyük olduğu anda (H>0), bâtılın zaman sonsuza giderken aldığı değer sıfıra yaklaşır ve kaçınılmaz olarak sıfırlanır (lim⁡B(t)=0); bu durum kökün ifade ettiği bâtılın zâhik oluşunun dinamik matematiksel karşılığıdır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز