سنه
س - ن - ه
KÖK- 20 geçiş
- 20 ayet
- 6 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Seneler
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR397 harfباب الهاء والسين والنون معهما
ن ه س، س ن ه مستعملان فقط نهس: النّهسُ: القبضُ على اللّحم ونَتْرُه.
قال العجاج: مُضَبَّر اللَّحْيَين نَسْراً مِنْهَسا والنُّهَسُ: طائر.
سنه: السّنة: نقصانُها حذف الهاء وتَصغيرُها: سُنَيْهةٌ والمُسانهةُ: المُعاملةُ سنةً بسنة وثلاث سنوات، وقال الله عزّ وجلّ: "لم يَتَسَنَّهْ" ومن جعل حذفَ السَّنةِ واواً قرأ: "لم يَتَسَنَّ" ، ومنه: سانَيْته مُساناةً، وإثبات الهاء أصوب.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR721 harfالسَنَةُ: واحدة السنين. وفي نقصانها قولان: أحدهما الواو وأصلها سَنْوَةٌ، والآخر الهاء وأصلها سَنْهَةٌ مثل جَبْهَةٍ، لأنّها من سَنَهَتِ النخلةُ وتَسَنَّهَتْ، إذا أتت عليها السنون. ونخلةٌ سَنْهاء، أي تحمل سَنَةً ولا تحمل أخرى. وقال بعض الأنصار:
فليست بسَنْهـاءَ ولا رُجَّـبِـيَّةٍولكن عَرايا في السنينِ الجَوائِحِ
وفيه قول آخر: أنها التي أصابتها السَنَةُ المجدِبة. قاله أبو عبيد، وقال أيضاً: يقال
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.637 harfه س ن
سنه ، نهس ، سهن : مستعملة .
سهن : أهمله الليث .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الأسْهانُ : الرِّمالُ اللّيِّنة ، قلت : كأنُ النون في الأسهان مُبْدَلَة من الأَسْهَال جمعُ السَّهْل .
سنه : قال الليث : السَّنَةُ نُقْصَانُها حذفُ الهاء ، وتصغير سُنَيْهَة ، والمعاملة من وقتها مُسَانَهة ، وثلاثُ سنواتٍ ، وقال الله جلّ وعزّ : ( لَمْ يَتَسَنَّهْ ) ( البَقَرَة : 259 ) أي لم تُغَيِّره
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.796 harf(باب السين والنون وما يثلثهما)
(سنه) السين والنون والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على زمانٍ. فالسَّنَة معروفة، وقد سقطت منها هاء. ألا ترى أنّك تَقول سُنيْهَة. ويقال سَنَهَتِ النخلةُ، إذا أتت عليها الأعوام([1]). وقوله جل ذكره: ﴿فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ﴾ [البقرة 259]، أي لم يصر كالشيء الذي تأتي عليه السنُون فتغيِّره. والنَّخْلة السَّنْهاء([2]).
(سني) السين والنون والحرف
(باب السين والنون وما يثلثهما) (سنه) السين والنون والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على زمانٍ. فالسَّنَة معروفة، وقد سقطت منها هاء. ألا ترى أنّك تَقول سُنيْهَة. ويقال سَنَهَتِ النخلةُ، إذا أتت عليها الأعوام([1]). وقوله جل ذكره: ﴿فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ﴾ [البقرة 259]، أي لم يصر كالشيء الذي تأتي عليه السنُون فتغيِّره. والنَّخْلة السَّنْهاء([2]). (سني) السين والنون والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقْي، وفيه ما يدل على العلوّ والارتفاع. يقال سَنَتِ النَّاقَةُ، إذا سقت الأرض، تسنُو وهي السَّانِيَة. والسَّحابةُ تسنُو الأرضَ، والقوم يَسْتَنُون([3]) لأنفسهم إذا اسْتَقَوا. ومن الباب سانيت الرَّجُلَ، إذا راضَيتَه، أُسانيه؛ كأنَّ الوُدَّ قد كان ذَوِي ويَبِس، كما جاء في الحديث: "بُلُّوا أرحامَكم ولو بالسَّلام". وأمّا الذي يدلُّ على الرِّفعة فالسَّناء ممدود، وكذلك إذا قصرته دلَّ على الرفعة، إلاّ أنَّه لشيءٍ مخصوص، *وهو الضَّوْء. قال الله جلَّ ثناؤُه: ﴿يَكَادُ سَنا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بالأَبْصَارِ﴾ [النور 43]. (سنب) السين والنون والباء كلمتان متباينتان فالسَّنْبَةُ: الطائفة من الدَّهْر. والكلمة الأخرى السَّنِب، وهو الفرس الواسع الجَري. (سنت) السين والنون والتاء ليس أصلاً يتفرّع منه، لكنّهم يقولون السَّنُوت([4])، فقال قوم: هو العسل، وقال آخرون: هو الكَمُّون. قال الشاعر: هم السَّمْن والسَّنُّوتُ لا أَلْسَ فيهمُ *** وهُمْ يمنَعون جارهُمْ أنْ يُقَرَّدا([5])(سنج) السن والنون والجيم فيه كلمة. ويقولون: إن السِّناج أثرُ دُخَان السِّرَاج في الحائط. (سنح) السين والنون والحاء أصلٌ واحدٌ يُحمَل على ظهور الشيء من مكانٍ بعينهِ، وإن كان مختلَفَاً فيه. فالسّانح: ما أتاك عن يمينك من طائرٍ أو غيره، يقال سَنَحَ سُنُوحاً. والسانح والسَّنيح واحد. قال ذو الرمة: ذكَرْتُكِ أنْ مَرت بنا أُمُّ شادنٍ *** أمام المطايا تشرئبُّ وَتسنَحُ([6])ثم استُعير هذا فقيل: سنح لي رأيٌ في كذا، أي عَرَض. (سنخ) السين والنون والخاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على أصل الشيء. فالسِّنْخ: الأصل. وأَسْنَاخُ([7]) الثنايا: أصولُها. ويقال سَنَخَ الرجل في العِلم سُنوخاً أي عَلِمَ أصولَه. فأمَّا قولهم سَنِخَ الدُّهْن، إذا تغيَّر، فليس بشيء. (سند) السين والنون والداء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انضمام الشيء إلى الشيء. يقال سَنَدتُ إلى الشيء أَسْنُدُ سنوداً، واستندت استناداً. وأسندتُ غيري إسناداً. والسِّناد: النّاقة القويّة، كأنها أُسنِدت من ظهرها إلى شيءٍ قويّ. والمُسْنَدُ: الدهرُ؛ لأن بعضَه متضامّ. وفَلان سَنَدٌ، أي معتمَدٌ. والسَّنَد: ما أقبل عليك من الجبل، وذلك إذا علا عن السَّفْح. والإسناد في الحديث: أن يُسْنَد إلى قائله، وهو ذلك القياس. فأمَّا السِّناد الذي في الشعر فيقال إنَّهُ اختلافُ حركتي الرِّدفين. قال أبو عبيدة: وذلك كقوله: * كأنَّ عيونَهن عيونُ عِينِِ([8]) * ثم قال: * وأصبح رأسُهُ مثلَ اللُّجَيْنِ([9]) * وهذا مشتق من قولهم: خرج القوم متسانِدين، إذا كانوا على راياتٍ شتى. وهذا من الباب؛ لأنَّ كلَّ واحدةٍ من الجماعة قد ساندت رايةً. (سنط) السين والنون والطاء ليس بشيء إلاّ السِّناط، وهو الذي لا لِحْيَة له. (سنع) السين والنون والعين إن كان صحيحاً فهو يدلُّ على جَمَالٍ وخيرٍ ورِفعةٍ. يقال شرفٌ أسنعُ، أي عالٍ مرتفع. وامرأة سنيعة: أي جميلة. (سنف) السين والنون والفاء أصلٌ يدلُّ على شدّ شيءٍ. أو تعليق شيء على شيء. فالسِّنَاف: خيط يُشدّ من حَِقْو البعير إلى تصديره ثم يشدُّ في عنقه. قال الخليل: السِّنَاف للبعير مثل اللَّبَبِ للدابّة. بعيرٌ مِسْناف، وذلك إذا أُخّر الرجل فجعل له سناف. يقال أسنفت [البعير([10])]، إذا شددتَه بالسِّناف. ويقال أسنَفُوا أمرَهم، أي أحكَموه. ويقال في المثل لمن يتحيّر في أمره: "قد عَيَّ بالأسناف". قال: إذا مَا عَيَّ بالأسنافِ قومٌ *** من الأمر المشبَّه أن يكُونا([11])وحكى بعضهم: سَنَفْتُ البعير، مثل أَسنفْت. وأبى الأصمعيُّ إلاّ أسنفت. وأما السِّنْف فهو وعاء ثَمَر المَرْخِ يشبه آذانَ الخيل. وهو من الباب؛ لأنَّهُ مُعلَّق على شجرة. وقال أبو عمرو: السِّنْف: الورقة. قال ابن مُقبل: * تَقَلْقُلَ سِنْفِ المَرْخِ في جَعبةٍ صِفْرِ([12]) * (سنق) السين والنون والقاف فيه كلمةٌ واحدة، وهي السَّنَق، وهو كالبَشَم. يقال شرِب الفَصيل حتى سَنِق. وكذلك الفرس، من العلَف. وهو كالتُّخَم في الناس. (سنم) السين والنون والميم أصلٌ واحد، يدلُّ على العلوّ والارتفاع.فالسَّنَام معروف. وتسنَّمت: علَوت. وناقة سَنِمَةٌ: عظيمة السَّنام. وأسنمتُ النارَ : أعلَيْتُ لهبَها. وأَسْنُمَةُ: موضع. --------------------- ([1]) وكذلك تسنهت. ([2]) لم يصرح بتفسيرها. والسنهاء: التي أصابتها السنة المجدبة. ([3]) في المجمل: "يسنون". وفي اللسان: "والقوم يسنون لأنفسهم، إذا استقوا. ويستنون، إذا سنوا لأنفسهم". ([4]) وفيه لغة أخرى: "سنوت" كسنور. ([5]) البيت للحصين بن القعقاع. كما في اللسان (سنت، قرد)، وروايته في (سنت، قرد، ألس): "هم السمن بالسنوت". ([6]) ديوان ذي الرمة 79 برواية : "إذ مرت". ([7]) في الأصل والمجمل: "سناخ"، صوابه من اللسان والجمهرة. ([8]) البيت لعبيد بن الأبرص في ديوانه 45 واللسان (سند). وصدره: * فقد ألج الخباء على جوار * ([9]) صواب إنشاد البيت بتمامه: فإن يَكُ فاتني أسفاً شبابي *** وأضحى الرأس مني كاللجين لكن كذا ورد إنشاده في المجمل والمقاييس والصحاح، ويروى: "كاللجين" بفتح اللام، وهو ورق الشجر يخبط، فهو لونان: رطب ويابس. ([10]) التكملة من المجمل. ([11]) لعمرو بن كلثوم في معلقته واللسان. ([12]) صدره كما في اللسان (سنف): * تقلقل من ضغم اللجام لهاتها *.
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.329 harf- السنة في أصلها طريقان: أحدهما: أن أصلها سنهة، لقولهم: سانهت فلانا، أي: عاملته سنة فسنة، وقولهم: سنيهة، قيل: ومنه قوله تعالى: ﴿لم يتسنه﴾ [البقرة/259]، أي: لم يتغير بمر السنين عليه، ولم تذهب طراوته. وقيل: أصله من الواو، لقولهم سنوات، ومنه: سانيت، والهاء للوقف، نحو: ﴿كتابيه﴾ [الحاقة/19]، و ﴿حسابيه﴾ [الحاقة/20]، وقال عز وجل: ﴿أربعين سنة﴾ [المائدة/26]، ﴿سبع سنين دأبا﴾ [يوسف/47]، ﴿ثلثمائة سنين﴾
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.443 harfالسَّنَةُ: واحدةُ السِّنين. قال ابن سيده: السَّنَة العامُ منقوصة، والذاهب منها يجوز أَن يكون هاء وواواً بدليل قولهم في جمعها سَنَهات وسَنَوات، كما أَن عِضَةً كذلك بدليل قولهم عِضاهٌ وعِضَواتٌ؛ قال ابن بري: الدليل على أَن لام سنة واو قولهم سَنَواتٌ؛ قال ابنُ الرِّقاعِ: عُتِّقَتْ في القِلالِ من بَيْتِ رأْسٍ
سَنَواتٍ، وما سَبَتْها التِّجارُ
والسَّنةُ مطلقةً: السنةُ المُجْدِبةُ، أَوْقَعُوا ذلك عليها
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR663 harf* س ن ه * * السَّنَةُ * واحدة * السّنِين * وفي نقصانها قولان أحدهما الواو والآخر الهاء وأصلها * السَّنْهَةُ * بوزن الجبهة وتصغيرها * سُنَيَّةٌ * و * سُنَيْهَةٌ * واستأجره * مُسَأناةً * و * مُسَانَهَةً * فإذا جمعتها بالواو والنون كسرت السين وبعضهم يضمها ومنهم من يقول * سِنينٌ * ومئين بالرفع والتنوين فيعربه إعراب المفرد قلت وأكثر ما يجيء ذلك في الشعر ويلزم الياء إذ ذاك وقوله تعالى ﴿ثلاثمائة سنين﴾
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.290 harf: ( السَّنَةُ : العامُ ) ؛ ) كما في المُحْكَم .
وقالَ السّهيليّ في الرَّوْضِ : السَّنَةُ أَطْولُ من العامِ ، والعامُ يُطْلَقُ على الشّهورِ العَربيَّةِ بخِلافِ السَّنَةِ ، وقد تقدَّمَ في ( ع و م ) .
وذَكَرَ المصنِّفُ السَّنَةَ هنا بناءً على القَوْلِ بأَنَّ لامَها هاءٌ ويعيدُها في المعْتلِّ على أَنَّ لامَها واوٌ ، وكِلاهُما صَحِيحٌ وإن رَجَّح بعضٌ الثاني ، فإنَّ التَّصْريفَ شاهِدٌ لكلَ منهما .
(
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.831 harf1 سَنڤهَ see 5, in two places.
سانههُ
3 سانههُ ذ , inf. n. مُسَانَهَةٌ and سِنَاهٌ; and سَاناهُ, inf. n. مُسَانَاةٌ; (K;) or عَامَلَهُ مُسُانَهَةً, and مُسَانَاةً; (Msb;) He made an engagement, or a contract, with him for work or the like, by the year: (K:) and اِسْتَأْجَرْتُهُ مُسَانَهَةً, and مُسَانَاةً, [I hired him by the year:] (S:) مُسَانَهَةٌ and مُسَانَاةٌ from السَّنَةُ are like
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR340 harfسَنِهَ
سَنِهَ A ( n. ac. سَنَه 4 ),
a. Was old, ancient; was aged.
سَاْنَهَ
سَاْنَهَ III ,
a. Made a contract with for a twelvemonth; engaged by the year.
تَسَنَّهَ
تَسَنَّهَ V ,
a. see I .
b. Was stale, mouldy ( bread ).
سَنِه
سَنِه 5 ,
a. Aged.
تَسَنَّهَ
N. Ag. تَسَنَّهَ V ,
a. Mouldy, stale.
سَنَة
سَنَة
a. see under سَنَوَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.607 harfسنه
سَنِهَ - يَسْنَهُ - سَنَة - سِنيْن - تَسَنَّهَ - يَتَسَنَّهُ
سَنِه َ - يَسْنَهُ + الشيء: يعاني تأثير عوامل الفساد والضرر وقتاً طويلاً فيفسد وينتن: يمضي عليه وقت طويل فيبدي علامات مرور الوقت فينتن ويتغير طعمه ويطلق الرائحة الكريهة
سَنَة: على وزن " فـَعـْلـَة" أصلها " سَنهَة ": اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " سَنِهَ - يَسْنَهُ ": المكابدة
Mücavir kökler37 mücavir (178 toplam)
- لبث
7 ortak ayet · Kaldınız
- ألف
5 ortak ayet · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
- عدد
6 ortak ayet · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
- قدر
5 ortak ayet · Kıdr kazandır
- بضع
2 ortak ayet · Bud parça et demektir
- كهف
2 ortak ayet · Kovuk
- عوم
2 ortak ayet · Yıl
- مأه
2 ortak ayet · Yüz
- خمس
2 ortak ayet · Hams : Beş kişilik topluluktur
- عرج
2 ortak ayet · Çıkar
- فصل
3 ortak ayet · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
- ربع
2 ortak ayet · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
Geçtiği ayetler(20)
وَقَالَ لِلَّذِي ظَنَّ أَنَّهُ نَاجٍ مِنْهُمَا اذْكُرْنِي عِنْدَ رَبِّكَ فَأَنْسَاهُ الشَّيْطَانُ ذِكْرَ رَبِّهِ فَلَبِثَ فِي السِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ
SenelerO ikisinden kurtulacağını sandığı kimseye dedi ki: Efendinin yanında beni an. Fakat şeytan onu efendisine anmayı unutturdu. Bu yüzden daha nice yıl zindanda kaldı.
قَالَ تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِينَ دَأَبًا فَمَا حَصَدْتُمْ فَذَرُوهُ فِي سُنْبُلِهِ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّا تَأْكُلُونَ
SenelerDedi ki: Yedi sene alıştığınız biçimde ekin. Yediğiniz bir mikdar dışında biçtiklerinizi başağında bırakın.
فَضَرَبْنَا عَلَى آذَانِهِمْ فِي الْكَهْفِ سِنِينَ عَدَدًا
SenelerBunun üzerine yıllarca mağarada onların kulaklarına perde vurduk.
وَلَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ثَلَاثَ مِائَةٍ سِنِينَ وَازْدَادُوا تِسْعًا
SenelerOnlar mağaralarında üçyüz sene eğleştiler. Buna dokuz daha kattılar.
… وَقَتَلْتَ نَفْسًا فَنَجَّيْنَاكَ مِنَ الْغَمِّ وَفَتَنَّاكَ فُتُونًا فَلَبِثْتَ سِنِينَ فِي أَهْلِ مَدْيَنَ ثُمَّ جِئْتَ عَلَى قَدَرٍ يَامُوسَى
SenelerHani kızkardeşin gidip diyordu ki: Ona bakacak birini size göstereyim mi? İşte böylece, annen üzülmesin de gözü aydın olsun diye seni ona geri vermiştik. Ve sen, bir cana kıymıştın da; seni üzüntüden kurtarmıştık. Hem seni bir çok musibetlerle denemiştik. Böylece Medyen halkı arasında yıllarca kalmıştın. Sonra da bir kader üzerine geldin ey Musa.
قَالَ كَمْ لَبِثْتُمْ فِي الْأَرْضِ عَدَدَ سِنِينَ
SenelerBuyurdu ki: Yıl sayısı olarak yeryüzünde ne kadar kaldınız?
قَالَ أَلَمْ نُرَبِّكَ فِينَا وَلِيدًا وَلَبِثْتَ فِينَا مِنْ عُمُرِكَ سِنِينَ
SenelerDedi ki: Çocukken biz, seni yanımıza alıp büyütmedik mi? Ve sen, hayatının bir çok yılllarını aramızda geçirdin.
أَفَرَأَيْتَ إِنْ مَتَّعْنَاهُمْ سِنِينَ
SenelerGördün mü, şayet Biz onları yıllarca yararlandırsak;
فِي بِضْعِ سِنِينَ لِلَّهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَمِنْ بَعْدُ وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ
SenelerBirkaç yıl içinde. Eninde sonunda emir Allah’ındır. O gün mü’minler de sevinecekler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سنه |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Son harfi ه olup düşmeye ve nakıslığa (سنو) yatkındır |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عوم, حول, حقب |
| Zıt Kök | خصب |
| Çekirdek Özet 1 | Zamanın kesintisiz akışı ve birbiri ardınca geçen evrelerin nesneler üzerinde bıraktığı yıpratıcı, değiştirici ve yaşlandırıcı iz |
| Çekirdek Özet 2 | Zamanın salt matematiksel/takvimsel hesabı ile özellikle kuraklık, darlık ve yıpranmayla geçen zorlu döngülerin ifadesi |
| Çekirdek Özet 3 | Zamanın varlık üzerindeki aşındırıcı ve tüketici entropik tesiri ile ilahi kudretin bu aşınmayı durdurma veya yönetme yetkinliği |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'da genellikle sıkıntı, kuraklık ve matematiksel sayım içeren döngüsünü göz ardı edip عام kavramıyla birebir eşanlamlı ve nötr kabul etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سن | Bileyip keskinleştirme, sürtünerek aşındırma, düzgün bir hat ve akış boyunca iz bırakarak yol alma; سنن, سنم, سند köklerinde olduğu gibi belirgin bir kural, çıkıntı veya süreklilik oluşturma | ه | Akış ve sürtünme hareketine hafif ve kesintisiz bir soluk veya geçiş unsuru katarak, zamanın nesneler üzerinden geçip gitmesiyle onları eskitmesi, kurutması ve başkalaştırması anlamını özelleştirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, sürtünme | Varlığın zamana ve çevre şartlarına direnirken sürtünmeye ve basınca maruz kalmasını simgeler |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, akış, canlılık | Zamanın birbiri ardınca gelen halkalar ve döngüler halinde kesintisiz akıp gitmesini temsil eder |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, açığa çıkma, soluk | Zamanın yıpratıcı tesirinin ve değişimin dışarıdan fark edilecek şekilde somut varlık üzerinde açığa çıkmasını gösterir |
| سنه | Kesintisiz akışın varlığa sürtünerek onda açık değişim ve yıpranma izleri bırakması | Zaman dairesinin durmaksızın dönerek maddeyi aşındırması, eskitmesi ve kuraklık/darlık hallerini görünür kılması hareketini ifade eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hurma ağacının üzerinden yıllar geçmesiyle veriminin değişmesi, bir yıl meyve verip bir yıl vermemesi; yiyeceğin ve içeceğin uzun süre beklemekten ötürü kokup bozulması, renginin ve tadının başkalaşması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Süveyd b. es-Sâmit bir beytinde kuraklık yıllarından ve verimsizleşen hurmalıklardan söz ederken kökü şu şekilde kullanmıştır: فليست بسنهاء ولا رجبية / ولكن عرايا في السنين الجوائح |
| Erken Arapça kullanım | Şenferâ el-Ezdî el-Mufaddaliyyât derlemesinde yer alan şiirinde kıtlığa ve kuraklığa uğramamış bereketli bir vadiyi nitelerken kökün türevini zikreder: بريحانة من بطن حلية نورت / لها أرج ما حولها غير مسنت |
Kaynak Lisânü'l-Arab, Kitâbü'l-ʿAyn, el-Müfredât, el-Mufaddaliyyât.
Sami etimolojik katman
Arapça سنه kökü, Sami dillerinde zaman devri, takvim yılı ve eskiyip değişme anlam alanlarıyla iç içedir; ancak Arap filolojisinde kökün son harfinin düşmesi sebebiyle سنو / سني kökleriyle tarihsel bir geçişlilik ve kök kayması bulunur. İbranicede שנה (shanah) kelimesi doğrudan takvimsel yılı ve aynı zamanda değişmeyi, tekrar etmeyi, başkalaşmayı (shanah kökünün ikincil anlamı) ifade eder. Ugarit dilinde šnt, Fenike dilinde šnt, Aramice ve Süryanicede שנתא / ܫܢܬܐ (šattā / šənā) formları doğrudan yılı ve yıllık döngüyü gösterir. Akadcada šattu(m) (çoğulu šanātu) kelimesi aynı Sami çekirdekten türeyerek bir yıllık zaman dilimini karşılar. Bu ortak Sami mirasın semantik çekirdeğinde hem dairesel bir dönüş ve tekrarlanma hem de zamanın geçişiyle meydana gelen başkalaşım ve yıpranma fikri yer alır. Arapçada سنه formu özellikle yiyeceğin bozulması (تَسَنَّهَ), kuraklık ve kıtlık yılının şiddeti (سنة) üzerinde yoğunlaşarak kökün aşındırıcı ve zorlayıcı yönünü muhafaza etmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سنه ile سنو kökleri arasındaki geçişlilik | İsmin tekilinde ve cemisindeki düşmeler (سنة - سنوات / سنهات) kökün hem zamansal akışı hem de yıpranarak başkalaşmayı bünyesinde topladığını gösterir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שנה, Süryanice ܫܢܬܐ, Akadca šattu | Ortak Batı ve Doğu Sami gövdesinde takvim yılı, dönemsel tekerrür ve zamana bağlı değişim anlamı sabittir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır hiyeroglif yazısında snw (ikinci, tekrar, dönüm) | Afro-Asyatik katmanda döngüsel yenilenme ve ikinci bir evreye geçiş kavramıyla morfolojik paralellik taşır | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سنه | Anlamlı | Yıllanmak, değişmek, kıtlık yılı | Zamanın geçişiyle bozulmak, eskimak ve takvimsel yıl | Kur'an'da geçer, hedef köktür |
| سهن | Anlamlı | Kolaylık, yumuşaklık ve dinginlik | Huşu, sükûnet ve işin kolaylaşması | Kur'an'da geçmez; Tahzîb müsta'mel kaydeder |
| نسه | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; mühmel kombinasyondur |
| نهس | Anlamlı | Eti ön dişlerle tutup koparmak | Dişleriyle bir şeyin kenarından veya etinden sıyırarak koparıp çekmek | Kur'an'da geçmez; Ayn ve Tahzîb müsta'mel kaydeder |
| هسن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; mühmel kombinasyondur |
| هنس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; mühmel kombinasyondur |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سنه | Merkez | Zamanın yıpratıcı akışı ve takvimsel yıl | Sayıma konu olan, genellikle darlık, sıkıntı ve nesneleri yaşlandırıp bozan zaman birimi | Varlığın entropiye maruz kaldığı yıllık süreç |
| عوم | Komşu | Bereket, bolluk ve akıcı zaman | İçinde ferahlık, genişlik ve mahsul bulunan döngüsel yıl | سنه darlık ve sayımı, عام ise bereketi ve yaşantıyı öne çıkarır |
| حول | Komşu | Dönüşüm ve tam bir devir | Bir halden diğerine geçerek başladığı noktaya dönen bir yıllık çevrim | Zamanın maddede meydana getirdiği dönüşüm ve fıkhi tam yıl |
| حقب | Komşu | Birbiri ardınca yığılan uzun devirler | Birbiri peşi sıra gelen, sonu belirsiz ve son derece uzun zaman kesitleri | Sürenin uzunluğu ve aralıksız katmanlaşması |
| خصب | Zıt | Bolluk, bereket ve yeşillik | Toprağın bol ürün vermesi, otlakların zenginleşmesi | سنة kelimesinin kıtlık ve kuraklık anlamına tam zıtlık oluşturur |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سنه | Yıl, kıtlık, bozulma | Sayısal yıl hesabı ile yıpratıcı kuraklık ve eskime hali | Kesin |
| Latince | Annus, Senescere | Yıl; yaşlanmak, yıpranmak | Annus döngüsel takvim yılını karşılarken, senescere kökün nesneyi eskitme ve başkalaştırma boyutuna denk düşer | Güçlü |
| İngilizce | Year, Drought, To weather/decay | Yıl, kuraklık dönemi, yıpranıp bozulmak | Hem matematiksel zaman birimini hem de zamanın yıpratıcı tesirini kapsayan kavramsal alan | Güçlü |
| Almanca | Jahr, Dürrejahr, Altern/Verwittern | Yıl, kıtlık yılı, eskimek | Zamanın niceliksel sayımı ve madde üzerindeki aşındırıcı etkisi | Güçlü |
| Fransızca | An/Année, Disette, S'altérer | Yıl, kıtlık, zamanla bozulmak | Döngüsel süreyi ve bu sürenin getirdiği nitelik kaybını birlikte ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَنَة / سِنِينَ (Sayısal takvim birimi) | Matematiksel zaman ölçüsü ve ömür hesabı | Takvim hesabı, uzun ömür arzusu veya mucizevi uyku süresi bağlamında: Bakara 2:96, Yûnus 10:5, İsrâ 17:12, Kehf 18:25 |
| سِنِينَ (Kıtlık ve darlık) | Kuraklık, mahsul azlığı ve ekonomik zorluk | Firavun kavminin veya Yusuf kıssasındaki toplumun kıtlıkla imtihanı bağlamında: A'râf 7:130, Yûsuf 12:42 |
| يَتَسَنَّهْ (Bozulma ve değişme) | Zamanın geçişiyle tadın, kokunun ve yapının eskiyip bozulması | Yüz yıl ölü bırakılan zatın azığının korunması ve ilahi kudretin zamanı aşması bağlamında: Bakara 2:259 |
| سَنَة (Göreceli ve aşkın zaman boyutu) | İlahî kat veya ahiret ölçeğindeki muazzam zaman nispeti | Dünya zamanının darlığı ile meleklerin ve ilahi emirlerin iniş süresi arasındaki mukayese bağlamında: Hac 22:47, Secde 32:5, Meâric 70:4 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Zamanın ontolojisi, hudûs delili ve mucize | Bakara 2:259 ayetindeki bozulmama hali üzerinden maddenin tabiaten değil Allah'ın devam ettirmesiyle varlığını koruduğu ve zamanın ilahi kudrete sınır koyamayacağı | Zamanın varlık üzerindeki zorunlu etkisi fikrinin nakzedilmesi |
| Fıkıh | Zekât, icar, diyet ve takvim hükümleri | Yıllık zekât devrinin kameri takvim üzerinden ve gün hesabı tamamlama yoluyla tespiti; icar akitlerinde süre tayini | Matematiksel ve kesin olarak bağlayıcı olan kameri yıl ölçüsü |
| Tefsir | سنة ile عام arasındaki semantik farklar | Kur'an'da سنة kelimesinin geçtiği yerlerde meşakkat, kuraklık ve cezanın; عام geçtiği yerlerde ise rahmet ve genişliğin kastedildiği kuralı | Kuraklık, sayım ve meşakkat yüklü zaman dilimi |
| Hadis | Kıtlık duası ve zaman döngüsü | Peygamberimizin zalim kavimlere karşı Yusuf'un kıtlık yılları gibi yıllar vermesi için yaptığı dualar | Doğrudan kuraklık ve kıtlık felaketini ifade eden terimleşme |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi kudret ve ahiret muhasebesi | İmtihan süresi ve göreceli zaman | İnsanın dünyada oyalandığı sürenin geçiciliğini ve faniliğini ihtar etme | Sayılı yılların hızla akıp gitmesi ve ölümün/hesabın kaçınılmazlığı bilincini kurar | Kesin |
| İlmi | Astronomi ve takvim matematiği | Döngüsel zaman ölçüm standardı | Güneş ve ayın hareketleriyle senelerin sayısını ve hesabını bilmeyi sağlama | Tabiat hadiselerinin ölçülebilir, hesaplanabilir ve öngörülebilir döngülerini gösterir | Kesin |
| Siyasi | Toplumların yükseliş ve çöküş evreleri | Kriz ve baskı döngüsü | İktidarların kuraklık ve felaket dönemlerinde halkı idare etme sınavı | Siyasi otoritelerin tabiat hadiseleri ve kriz dönemleri karşısındaki çaresizliğini veya sorumluluğunu belgeler | Güçlü |
| İktisadi | Üretim döngüleri ve kriz yönetimi | Kıtlık, kuraklık ve stoklama evresi | Zorlu yılların risklerini yönetmek için tasarruf ve planlama yapma zorunluluğu | İktisadi kriz dönemlerinde stokların ve kaynakların dağıtımında disiplin sağlar | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik entropi ve döngüsel frekans | Zaman akışının sistemlerde düzensizliği, aşınmayı ve enerji kaybını artırması; aynı zamanda periyodik dalgaların tam bir devri tamamlaması yapısıyla örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Döngüsel konjonktür teorisi ve sosyolojik yıpranma | Toplumların ve kurumların belirli periyotlarda refah ve ardından kriz/aşınma döngülerine girmesi; kurumların zamanla işlevini yitirip eskiyip yozlaşması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca takvim yaprağındaki 365 günlük nötr bir yıl süresine indirgemek ve Kur'an'daki kuraklık, imtihan ve bozulma nüanslarını gözden kaçırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök sadece bir zaman ölçüsü değil, aynı zamanda varlığın zaman içinde maruz kaldığı aşınma, imtihan meşakkati ve ilahi müdahale olmadığında çürümeye mahkûm oluşunun ifadesidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | سنة ile عام kelimelerini rastgele birbirinin yerine koymak, Yusuf kıssasındaki yedi yıllık kuraklık döngüsünün psikolojik ağırlığını ve Bakara 2:259'daki azığın bozulmama mucizesinin mahiyetini anlamayı engeller |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın zaman algısını, zamanın insan ve madde üzerindeki tüketici/aşındırıcı doğasını ve takvimsel döngülerin arka planındaki ilahi nizamı kavramak için anahtar bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Sayılı ömür ve takvim ayetlerinde (Yûnus 10:5, İsrâ 17:12), kıtlık ve imtihan anlatılarında (A'râf 7:130, Yûsuf 12:42) ve ilahi kudretin zamanı aşındırmaktan menettiği sahnelerde (Bakara 2:259). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki zaman kelimelerinin rastgele seçildiği zannını çürütür; darlık, sayım ve meşakkat bulunan yerde سنة, genişlik ve bereket bulunan yerde عام kullanıldığını ispatlayarak lafız-mana uyumunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYılların birikmesiyle nesnelerin yıpranması, yiyeceklerin bozulması ve toprağın kuraklığa uğrayarak mahsul veremez hale gelmesi.
- Soyut anlamZamanın periyodik bir döngü halinde sürekli akarak maddi varlığı entropiye, aşınmaya ve hesaba tabi tutması.
- Sistematik karşılıkFiziksel düzlemde entropik bozulma, iktisadi düzlemde kriz ve kıtlık döngüsü, ontolojik düzlemde ise ilahi iradenin zamana sınır çizme kudreti.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zamanı, zamanın akışıyla birim zamanda ortaya çıkan aşınma ve yıpranma (entropi) katsayısını, ise nesnede biriken toplam bozulma ve eskimemi temsil eder. Bu durum kökün genel fiziksel işleyişini modeller. İkinci kısım ise ilahi müdahalenin ve korumanın devreye girdiği mucizevi durumu simgeler; aşınma katsayısı sıfıra yaklaştığında, geçen zamana rağmen bozulma sıfırlanır ve nesne zamana maruz kalmamış gibi taze kalır ({لَمْ يَتَسَنَّهْ}).