سود

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-و-د9 sîga, 87 mücavir kök, 9 ayet, 8 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.لفيحمرلوناسْوَدَّتْالْأَسْوَدِسَادَتَنَاسودبيضمُسْوَدَّةٌسَيِّدَهَاوجهكظمرفثقمص

KökSîga 9Ayet 9Sure 8Mücavir 87

▶ Ağı aç (3B)

سود

س - و - د

KÖK
  • 10 geçiş
  • 9 ayet
  • 9 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Kararan

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.873 harf
باب السين والدال و و ا ي ء معهما س د و، س و د، د س و، د و س، و س د، و د س، س ي د، س د ي، س أ د، أ س د مستعملات سدو: السَّدْوُ: مدُّ اليَد نحوَ الشّيء كما تَسْدُو الإبلُ في سَيرها بأيدها، وكما يَسدُو الصِّبيانُ إذا لعبوا بالجَوْز فرَمَوْا بها في الحُفْرة، والزَّدْ ولغةٌ في السَّدْو، صِبيانيّة، مثل أزْد للأسد وفلانٌ يَسدُ وسَدْوَ وكذا، أي يَنحُو نَحوه. سود: السَّوْدُ: سَفْحٌ مُسْتَوٍ بالأرض،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.371 harf
سادَ قومَه يَسودُهُمْ سِيادَةً وسودَداً وسَيْدودَةً، فهو سَيِّدُهم. وهما سادَةٌ. وتقول: سَوَّدَهُ قومُه. وهو أَسْوَدُ من فلانٍ، أي أجلُّ منه. قال الفراء: يقال هذا سَيِّدُ قومِه اليومَ، فإذا أخبرْتَ أنَّه عن قليل يكون سَيِّدَهم قلت: هو سائِدُ قومِهِ عن قليل، وسَيِّد. وأَسادَ الرجلُ وأَسْوَدَ بمعنىً، أي ولد غلاماً سَيِّداً، وكذلك إذا ولد غلاماً أَسْوَدَ اللون. واسْتادَ القومُ بني فلان، أي قتلوا
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR18.533 harf
س د ( و ا ي ء ) سود ، سأد ، دوس ، دسا ، ودس ، وسد ، سدا ، أسد : ( مستعملة ) . سود : قال الليث : السَّوْدُ : سَفْحٌ مستوٍ بالأرض كثير الحجارة خَشْنُها ، والغالب عليها لونُ السّواد ، والقِطعة منها سَوْدَة وقَلَّما يكون إلاّ عند جَبَل فيه مَعدِن ، والجميع الأسْواد . قال : والسِّوادُ : نقيضُ البَياض . والسَّوادُ : السِّرار . وفي حديث ابن مسعودٍ : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال له : ( أُذُنُك على
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.143 harf
(باب السين والواو وما يثلثهما) (سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً. وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ
Maddenin bağlantısı

(باب السين والواو وما يثلثهما) (سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً. وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ قال: يقال كيف أمسيتم؟ فيقال: مَستوُون صالحون. يريدون أولادُنا ماشيتُنا سَوِيَّةٌ صالحة. ومن الباب السِّيُّ: الفضاء من الأرض، في قول القائل([1]): * كأنَّ نَعَامَ السِّيِّ باضَ عليهمُ([2]) * والسِّيّ: المِثْل. وقولهم سِيّانِ، أي مِثلان. ومن ذلك قولهم: لا سيّما، أي لا مثلَ ما. هُوَ من السِّين والواو والياء، كما يقال ولا سَواء. والدَّليل على أن السّيَّ المِثل قولُ الحطيئة: فإيّاكم وحَيّةَ بطنِ وادٍ *** هَمُوزَ النّابِ لكم بسِيِّ([3])ومن الباب السَّواء: وسَط الدَّارِ وغَيرِها، وسمِّي بذلك لاستوائه. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ﴾ [الصافات 55]. وأمَّا قولُهم: هذا سِوَى ذلك، أي غيرُهُ، فهو من الباب؛ لأنَّه إذا كان سِواه فهما كلُّ واحدٍ منهما في حَيِّزِه على سواء. والدّليل على ذلك مدُّهم السِّواء بمعنى سِوى. *قال الأعشى: * وما عدلَتْ من أهلِها لِسوائكا([4]) * ويقال قصدتُ سِوَى فلانٍ: كما يقال قصدت قصده. وأنشد الفراء: فَلأَصْرِفَنّ سِوَى حُذيفة مِدْحتي *** لِفَتى العَشيِّ وفارسِ الأجرافِ([5])(سوء) فأمّا السين والواو والهمزة فليست من ذلك، إنّما هي من باب القُبح. تقول رجلٌ أسوَأُ، أي قبيحٌ، وامرأةٌ سَوآء، أي قبيحة. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "سوْآءُ([6]) وَلودٌ خيرٌ مِنْ حَسناءَ عقيم". ولذلك سمّيت السَّيِّئة سيّئة. وسمِّيت النار سُوأَى، لقُبْح منظرها. قال الله تعالى : ﴿ثُمَّ كاَنَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاؤوا السُّوأَى﴾ [الروم 10]. وقال أبو زُبَيْد: لم يَهَبْ حُرْمَةَ النَّدِيم وحُقَّتْ *** يا لَقَومِي للسَّوأةِ السَّوآءِ([7])(سوح) السين والواو والحاء كلمةٌ واحدةٌ. يقالُ ساحة الدار، وجمعها ساحات وسُوح. (سوخ) السين والواو والخاء كلمةٌ واحدة. يقال ساخت قوائمه في الأرض تسوخ. ويقال مُطِرْنا حتى صارت الأرض سُوَّاخَى، على فُعَّالَى، وذلك إذا كثرت رِزاغُ المطر. وإذا كانت كذا ساخت قوائمُ المارّة فيها. (سود) السين والواو والدال أصلٌ واحد، وهو خلاف البياضِ في اللّونِ، ثم يحمل عليه ويشتقّ منه. فالسَّواد في اللّون معروف. وعند قومٍ أن كلَّ شيءٍ خالف البياضَ، أيَّ لونٍ كان، فهو في حيّز السواد. يقال: اسودّ الشيء واسوادَّ. وسوادُ كلِّ شيء: شخصه. والسِّواد: السِّرار؛ يقالُ ساوده مساودةً وسِواداً، إذا سارّه. قال أبو عبيد: وهو من إدناء سَوادِكَ من سَواده، وهو الشَّخص. قال: مَنْ يكنْ في السِّواد والدَّدِ والإغْـ *** ـرامِ زِيراً فإنّني غيرُ زيرِ([8])والأساود: جمع الأسود، وهي الحيّات. فأمّا قول أبي ذَرّ رحمة الله عليه: "وهذه الأساودُ حولي"، فإنّما أراد شخص آلاتٍ كانت عنده؛ [وما حولَه([9])] إلا مِطْهرةٌ وإِجّانةٌ وجَفْنة. والسَّواد: العدد الكثير، وسمِّي بذلك لأن الأرض تسوادُّ له. فأمَّا السِّيادة فقال قوم: السيِّد: الحليم. وأنكر ناسٌ أن يكونَ هذا من الحِلم، وقالوا: إنّما سمِّي سيِّداً لأنَّ الناس يلتجِئون إلى سَواده. وهذا أقيس من الأوَّل وأصحّ. ويقال فلانٌ أسوَد من فلانٍ، أي أَعْلَى سِيادةً منه. والأسودان: التَّمر والماء. وقالوا: سَوَاد القَلب وسُوَيداؤُه، وهي حَبّته. ويقال سَاوَدَني فلانٌ فسُدْته، من سَوَاد اللونِ والسّؤدُد جميعا. والقياسُ في الباب كلِّه واحد. (سور) السين والواو والراء أصلٌ واحد يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. من ذلك سَار يَسُور إذا غضب وثار. وإنَّ لغضبِهِ لَسَورةً. والسُّور: جمع سُورة، وهي كلُّ منْزلةٍ من البناء. قال: ورُبَّ ذِي سُرادقٍ محجورِ *** سُرْتُ إليه في أعالي السُّورِ([10])فأمّا قول الآخر([11]): وشاربٍ مُرْبحٍ في الكأسِ نادَمَني *** لا بالحَصُور ولا فيها بسَوَّارِ فإنّه يريد أنّه ليس بمتغضّب. وكان بعضهم يقول: هو الذي يَسُور الشَّرابُ في رأسِهِ سريعاً. وأما سِوار المرأة، والإسوار([12]) من أساورة الفُرس وهم القادة، فأُراهما غيرَ عربيَّين. وسَورة الخمر: حِدّتُها وغلَيانها. (سوط) السين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مخالطة الشَّيءِ الشيءَ. يقال سُطت الشّيءَ: خلطتُ بعضَهُ ببعض. وسَوَّط فلانٌ أمرَهُ تسويطاً، إذا خَلَطَه. قال الشَّاعر: فَسُطْها ذَميمَ الرّأيِ غيرَ موفَّقٍ *** فلستَ على تسويطها بمُعان([13])

ومن الباب السَّوط، لأنّه يُخالِط الجِلدة؛ يقال سُطْتُهُ بالسَّوط: ضربتُهُ. وأمَّا قولهم في تسمية النَّصيب سَوطاً فهو من هذا. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ﴾ [الفجر 13]، أي نَصيباً من العذاب. (سوع) السين والواو والعين يدلُّ على استمرار الشّيء ومُضيِّه. من ذلك السَّاعة *سمِّيت بذلك. يقال جاءنا بعد سَوْعٍ من الليل وسُوَاعٍ، أي بعد هَدْءٍ منه. وذلك أنَّه شيءٌ يمضي ويستمرّ. ومن ذلك قولهم عاملته مُساوعةً، كما يقال مياومَة، وذلك من السَّاعة. ويقال أَسَعْتُ الإبلَ إساعةً، وذلك إذا أهملتَها حتَّى تمرَّ على وجهها. وساعت فهي تَسُوع. ومنه يقال هو ضائع سائع. وناقة مِسياعٌ، وهي التي تذهب في المرعى. والسِّياع: الطِّين فيه التِّبن. (سوغ) السين والواو والغين أصلٌ يدلُّ على سهولة الشيء واستمراره في الحلق خاصّة، ثم يحمل على ذلك. يقال ساغ الشَّرابُ في الحَلْق سَوغاً. وأساغَ الله جلَّ جلالُهُ. ومن المشتقّ منه قولُهم: أصاب فلانٌ كذا فسوَّغْتُهُ إياه. وأمَّا قولُهُم هذا سَوْغُ هذا، أي مثله، فيجوز أن يكونَ من هذا، أي إنه يَجري مجراه ويستمرُّ استمراره. ويجوز أن يكون السّين مُبدَلة من صادٍ، كأنَّه صِيغَ صياغَته. وقد ذُكِرَ في بابه. (سوف) السين والواو والفاء ثلاثة أصول: أحدها الشَّمُّ . يقال سُفْت الشَّيءَ أَسُوفُه سَوْفاً، وأَسَفْتُهُ. وذهب بعضُ أهل العلم إلى أنّ قولهم: بيننا وبينهم مَسافةٌ، مِنْ هذا. قال: وكان الدَّليل يَسُوف التُّرَابَ ليعلمَ على قصدٍ هو أم على جَور. وأنشدوا: * إذا الدّليلُ استافَ أخلاقَ الطُّرُق([14]) * أي شَمّها. والأصل الثّاني: السُّوَاف: ذَهاب المال ومَرَضُه. يقال أساف الرّجُلُ، إذا وقع في مالِهِ السُّواف. قال حُميد بن ثور: * أَسَافا من المال التِّلادِ وأَعْدَما([15]) * وأمّا التأخير فالتسويف. يقال سوَّفتُه، إذا أخّرتَه، إذا قلتَ سوف أفعلُ كذا. (سوق) السين والواو والقاف أصل واحد، وهو حَدْوُ الشَّيء. يقال ساقه يسوقه سَوقاً. والسَّيِّقة: ما استيق من الدوابّ. ويقال سقتُ إلى امرأتي صَدَاقها، وأَسَقْتُهُ. والسُّوق مشتقّةٌ من هذا، لما يُساق إليها من كلِّ شيء، والجمع أسواق. والساق للإنسان وغيره، والجمع سُوق، إنّما سمّيت بذلك لأنَّ الماشي ينْساق عليها. ويقال امرأة سَوْقاء، ورجلٌ أَسوَق، إذا كان عظيمَ السّاق. والمصدر السَّوَق. قال رؤبة: * قُبٌّ من التَّعْداء حُقْبٌ في سَوَق([16]) * وسُوق الحرب: حَومة القِتال، وهي مشتّقةٌ من الباب الأول. (سوك) السين والواو والكاف أصلٌ واحد يدلُّ على حركةٍ واضطراب. يقال تساوَقَت الإبل: اضطرَبَتْ أعناقُها من الهُزال وسوء الحال. ويقال أيضاً: جاءت الإِبل ما تَسَاوَكُ هُزالاً، أي ما تحرِّك رؤوسَها. ومن هذا اشتق اسم السِّواك، وهو العُود نفسُه. والسِّواك استعماله أيضاً. قال ابن دريد: سُكْتُ الشيءَ سَوكاً، إذا دَلكتَه. ومنه اشتقاق السِّواك، يقال ساك فاهُ، فإذا قلت استاك لم تذكر الفم.([17]) (سول) السين والواو واللام أصلٌ يدلُّ على استرخاءٍ في شيء يقال سَوِلَ يَسْوَل سَوَلا. قال الهذليّ([18]): كالسُّحْلِ البيض جَلا لونَها *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ فأَمّا قولهم سَوّلتُ له الشيءَ، إذا زيّنْتَه له، فممكن أن تكون أعطيته سُؤلَه، على أن تكون الهمزة مُليَّنَةً من السُّؤل. (سوم) السين والواو والميم أصلٌ يدل على طلب الشيء. يقال سُمت الشيءَ، أَسُومُهُ سَوْمَاً. ومنه السَّوام في الشِّراء والبيع. ومن الباب سامت الرَّاعيةُ تسوم، وأَسَمْتُهَا أنا. قال الله تعالى: ﴿فِيهِ تُسِيمُونَ﴾ [النحل 10]، أي تُرعُون. ويقال سّوَّمْت فلاناً في مالي تسويماً، إذا حكَّمتَه في مالك. وسَوَّمْتُ غُلامي: خَلّيته وما يُريد. والخيل المُسَوَّمَة: المرسلة وعليها رُكبانُها. وأصل ذلك كلِّه واحد. ومما شذَّ عن الباب السُّومَةُ، وهي العلامةُ تُجْعَل في الشيء. والسِّيما مقصور من ذلك *قال الله سبحانه: ﴿سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ﴾ [الفتح 29]. فإذا مدُّوه قالوا السيماء. (سوس) السين والواو والسين أصلان: أحدهما فسادٌ في شيء، والآخر جِبلّة وخليقة. فالأوّل ساس الطّعامُ يَساسُ، وأساس يُسِيسُ، إذا فَسَدَ بشيء يقال لـه سُوس. وساست الشّاة تَسَاس، إذا كثر قَمْلها. ويقال إنَّ السَّوَسَ داءٌ يصيب الخيل في أعجازها. وأمّا الكلمةُ الأخرى فالسُّوس وهو الطّبع. ويقال: هذا من سُوس فلان، أي طبعه. وأمَّا قولهم سُسْته أسُوسُه فهو محتملٌ أن يكون من هذا، كأنه يدلُّه على الطبع الكريم ويَحمِله عليه. والسِّيساء([19]): مُنتَظَم فَقَار الظهر. وماء مَسُوسٌ وكلأٌ مَسُوسٌ([20])، إذا كان نافعاً في المال([21])، وهي الإبل والغنم. والله أعلم بالصواب. --------------------- ([1]) هو زيد الخيل كما في الحيوان (4: 339)، والشعر والشعراء في أثناء ترجمة الأعشى، ونقد الشعر 39. وروي أيضاً من قصيدة لمعقر البارقي في الأغاني (10: 44). ([2]) عجزه: * فأحداقهم تحت الحديد خوازر *. ([3]) ديوان الحطيئة 69 واللسان (سوا). ([4]) ديوان الأعشى 66. وقد سبق تخريجه في (جنف). وصدره: * تجانف عن جل اليمامة ناقتي * ([5]) في اللسان (19: 143) : "فارس الأحزاب"، تحريف. والبيت من أبيات فائية في الأغاني (14: 127) منسوبة إلى رجل من بني الحارث بن الخزرج، أو إلى حسان بن ثابت. وانظر تنبيه البكري على الأمالي 67. ([6]) ويروى أيضاً: "سوداء". ([7]) البيت في اللسان (سوأ). ([8]) سبق البيت في مادة (زير). ([9]) التكملة من اللسان. وفي المجمل "من" بدل "إلا". ([10]) البيت في اللسان (6: 55). ([11]) هو الأخطل. ديوانه 116. وقد سبق في (2: 73). ([12]) ضبط في الأصل والمجمل بكسر الهمزة، ويقال أيضاً بضمها. ([13]) البيت في المجمل واللسان (سوط). ([14]) البيت لرؤبة في ديوانه 104 واللسان (سوف). ([15]) صدره كما في اللسان (سوف): * فيا لهما من مرسلين لحاجة * ([16]) ديوان رؤبة 106. ([17]) الجمهرة (3: 48). ([18]) هو المتنخل الهذلي، كما في اللسان (سول) من قصيدة في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 81، ونسخة الشنقيطي 44. ([19]) حقه أن يكون في مادة (سيس). ([20]) وصواب هاتين أن يكونا في مادة (مسس). ([21]) النافع الذي يشفي غلة العطش. وفي الأصل : "ذفعا" تحريف.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.841 harf
- السواد: اللون المضاد للبياض، يقال: اسود واسواد، قال: ﴿يوم تبيض وجوه وتسود وجوه﴾ [آل عمران/106] فابيضاض الوجوه عبارة عن المسرة، واسودادها عبارة عن المساءة، ونحوه: ﴿وإذا بشر أحدهم بالأنثى ظل وجهه مسودا وهو كظيم﴾ [النحل/58]، وحمل بعضهم الابيضاض والاسوداد على المحسوس، والأول أولى، لأن ذلك حاصل لهم سودا كانوا في الدنيا أو بيضا، وعلى ذلك دل قوله في البياض: ﴿وجوه يومئذ ناضرة﴾ [القيامة/22]، وقوله:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR971 harf
س و د ساد قومه يسودهم سوددا وساودته فسدته‏:‏ غلبته فـي السـودد وسـوده قومـه وهـو سيـد مسود‏.‏ وصاد سودانية وهي طؤير قبضة الكف يأكل التمر والعنب‏.‏ وأسودت فلانة‏:‏ ولدت سوداً‏.‏ ومن المجاز‏:‏ رأيت سواداً وأسودة وأساود‏:‏ شخوصاً‏.‏ قال الأعشى‏:‏ ومنه ساودته‏:‏ ساررته لأنك تدني سوادك من سواده‏.‏ وخرجوا إلى سواد المدينة وهو ما حولها من القرى والريف ومنه سواد العراق‏:‏ لما بين البصرة والكوفة
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok24.686 harf
السَّواد: نقيضُ البياض؛ سَوِدَ وَسادَ واسودَّ اسْوِداداً واسْوادّ اسْوِيداداً، ويجوز في الشعر اسْوَأَدَّ، تحرك الأَلف لئلاَّ يجمع بين ساكنين؛ وهو أَسودُ، والجمع سُودٌ وسُودانٌ. وسَوَّده: جعله أَسودَ، والأَمر منه اسْوادَدْ، وإِن شئت أَدغمْتَ، وتصغيرُ الأَسود أُسَيِّدٌ، وإِن شئت أُسَيْوِدٌ أَي قد قارب السَّوادَ، والنسْبَةُ إِليه أُسَيْدِيٌّ، بحذف الياء المتحركة، وتَصغير الترخيم سُوَيْدٌ. وساوَدْتُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR926 harf
* س و د * * سَادَ * قومه من باب كتب و * سُودَواً * أيضا بالضم و * سَيْدُودَةً * بالفتح فهو * سَيِّدٌ * والجمع * سَادَةٌ * و * سَوَّدَهُ * قومه بالتشديد وهو * أَسْوَدُ * من فلان أي أجل منه وتقول هو * سَيِّدُ * قومه إذا أردت الحال فان أردت الاستقبال قلت * سائِدُ * قومه وسائد قومه بالتنوين و * السَّوادُ * لون تقول منه * اسوَدَّ * الشيء * اسْوِداداً * و * اسْوَدَّ اسْوِيدَاداً * وتصغير * الأسْوَدِ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR14.570 harf
السود، بالضم، وهو غريب. نقله الصاغاني، عن الفراء، والسودد بضم السين مع فتح الدال وضمها، غير مهموز والسؤدد، بالهمز، كقنفذ قال الأزهري: وهي لغة طيئ وكجندب، فهي أربع لغات، أغفل المصنف الأخيرة، وذكرها غير واحد من أئمة اللغةن واشتهر عند العامة فتح السين والسيادة: الشرف، يقال ساد يسود سودا، وسؤددا الجوهري وغيره. وفي المصباح: ساد يسود سيادة، والاسم السودد، وهو المجد والشرف، فهو سيد، والأنثى سيدة.
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR33.390 harf
سَادَ 1 سَادَ ذ , aor. يَسُودُ, inf. n. سِيَادَةٌ (Msb, TA) and سُودٌ and سُودَدٌ [and its vars. mentioned in the next sentence] and سَيْدُودَةٌ, (TA,) or سُودَدٌ is a simple subst. signifying as expl. below, (Msb,) He was, or became, [a سَيِّد, i. e. chief, lord, master, &c.; or] possessed of glory, honour, dignity, eminence, exalted or elevated state, or nobility. (Msb, TA.) ― -b2- [It is also
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.109 harf
سَادَ سَادَ ( w ) U ( n. ac. سُوْد 3 , سِيَادَة [ 23tI ] , سُوْدُد سُوْدُد [ 54 ], a. سُوْدَد , سَيْدُوْدَة ), Was, became chief, lord over; ruled. سَوِدَ سَوِدَ A ( n. ac. سَوَد [ 4 ] ), a. Was black. سَوَّدَ سَوَّدَ II , a. Made, chose as chief, leader, ruler, lord. b. Blacked, blackened; smirched, smudged; defamed, slandered; manured, dunged ( field ). c. [ coll. ], Made a draft,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR91.344 harf
سود سَادَ - يَسُودُ - سَيِّد - سَادَة سَادَ - يَسُوْدُ + كائن + كائناً: فاق وغلب بقدراته العقلية والجسمية كائناً آخر فسيطر عليه وتحكم بأمره، فوجّهه حسب ما يراه صالحاً له سَيِّد: على وزن " فـَيِعـِل اسم فاعل مبالغة من " سَادَ - يَسُودُ ": من يقوم بفعل " سَادَ - يَسُودُ " بكفاءة عالية: الفرد الذي له من الصفات العقلية والجسمية ما يتفوق به على
Tamamını oku

Sîgalar(9)

Mücavir kökler87 mücavir (116 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بيض

    3 ortak ayet · Biid yumurta demektir

  2. وجه

    4 ortak ayet · Yüz demektir

  3. بشر

    4 ortak ayet · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir

  4. كظم

    2 ortak ayet · İçerde tutan

  5. ظلل

    2 ortak ayet · Gölge demektir

  6. خيط

    1 ortak ayet · Hayt iplik demektir

  7. رفث

    1 ortak ayet · Rft(te) ufalanmak, dağılmak anlamındadır

  8. لفي

    1 ortak ayet · Bulduk

  9. قدد

    1 ortak ayet · Sırım demektir

  10. حصر

    1 ortak ayet · Hisar kale duvarı demektir

  11. حمر

    1 ortak ayet · Yaban eşeği demektir

  12. قمص

    1 ortak ayet · Gömlek demektir

Geçtiği ayetler(9)

  1. وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِالْأُنْثَى ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَهُوَ كَظِيمٌ

    KararanOnlardan birine bir kızı olduğu müjdelenirse; içi öfkeyle dolarak yüzü simsiyah kesilir.

  2. وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِمَا ضَرَبَ لِلرَّحْمَنِ مَثَلًا ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَهُوَ كَظِيمٌ

    KararanAma Rahman’a isnad edilen kız evladla onlardan birisi müjdelenince; yüzü kapkara kesilir de öfkesinden yutkunur durur.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسود
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi vâv)
Bağlamsal Yakın Köklerعظم, شرف, كبر, ظلم, حلك
Zıt Kökبيض
Çekirdek Özet 1Işığın çekilmesiyle beliren koyuluk, gözle seçilen belirgin karaltı ve heybetli kütle
Çekirdek Özet 2Mahşerde ve dünyada keder, utanç ve suçluluk kararması ile toplumsal otorite ve sorumluluk liderliği
Çekirdek Özet 3Kütlesel ve ahlaki ağırlığın bir merkezde toplanarak çevreye gölge veya idari himaye oluşturması
Kritik Hata RiskiSiyahlığı ve seyitliği sadece ırkî renk veya soy üstünlüğü sayarak ahlaki, ruhsal ve idari sorumluluk özünü dışlamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سوBoşluk, yayılma, uzama, bir hatta veya zeminde belirginleşerek akma ya da genişleme hissi; nitekim سور kökünde çevreleme ve yükselme, سوق kökünde öne katıp sürme, سوط kökünde kamçılayıp yayma, سوم kökünde salıverme ve iz bırakma anlamları mevcuttur.دKapı, sınır ve durdurma niteliği taşıyan sesin eklenmesiyle; yayılan veya uzanan şey bir kütlede yoğunlaşmış, sınırları görünür bir karaltı, yoğunluk ve sabit ağırlık (şahıs/siyadet) kazanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destekZemine tutunma, dayanma, dikkati çeken bir direk veya dayanak noktası oluşturma.
وÇengel, çadır kazığıUnsurları birbirine bağlama, kuvveti sabitleme ve süreklilik sağlama.
دKapıGeçişi kontrol eden, içeri ile dışarıyı ayıran, sınır çizen ve yoğunluk oluşturan kütle.
سودÇadır kazığı ve destekle sabitlenen kapı/kütleÇevresinden ayrışarak belirginleşen, arkasını örten veya gölgeleyen, gözün ilk çarptığı sabit ve heybetli karaltı hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇöl zemininde uzaktan seçilen taşlık, koyu renkli yükselti, uzaktan beliren insan veya nesne karaltısı (şahıs) ve beyazın zıddı olan mutlak koyuluk.
Cahiliye şiiri kullanımıA‘şâ, bir kimseyle gizlice konuşup fısıldaşmayı kişinin kendi karaltısını diğerine yaklaştırması anlamında şu mısrada bu kökle anar: فأدْنِ إذَنْ سوادَك من سَوادي
Erken Arapça kullanımİbnü’l-Hass’a çocuğun nereden ileri geldiği sorulduğunda yakınlığı ve ten temasını kastederek şöyle demiştir: قُرْبُ الوِساد وطول السِّواد

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça سود kökü, merkezi Sami dil katmanında renk tonu (siyahlık) ile hacimsel belirginlik (siluet, kütle, şahıs) arasındaki geçişkenliği temsil eder. İbranicede doğrudan renk bildiren soydaş biçimler farklı köklerle temsil edilse de Aramice ve Süryanicede karaltı, örtü ve gizlilik bildiren fonetik akrabalıklar görülür. Kökün en ilksel somut çekirdeği çöl ortamında ufuk hattında ışığı kesen ve diğer nesnelerden ayrışarak kendini belli eden "karanlık kütle/şahıs" algısıdır. Bu somut temel, bir yandan ışığın yokluğu anlamında mutlak renge (siyah), diğer yandan toplum içinde sığınılan, etrafında toplanılan büyük ve heybetli kütleye (seyyid/lider) evrilmiştir. Çoğunluk ve halk kitlesi için kullanılan "sevâdü'n-nâs" tabiri de arazide uzaktan bakıldığında oluşan kitlesel karaltı algısından türemiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, HALOT.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönسود kütle, şahıs, koyulukSomut karaltı ve şahıs algısından, rengin koyulaşmasına (esved) ve toplumun sığındığı koruyucu şahsiyete (seyyid) uzanan anlam genişlemesi.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami akrabalıklarıAramice ve erken Arapça katmanında siluet, gizlilik ve kütlesellik bildiren kullanımlarla morfolojik paralellik.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik gölge/koyuluk tabanıÇad ve Doğu Kuşitik dillerinde gölge, siyahlık ve kütle bildiren bazı yansıma köklerle muhtemel ortak arka plan.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سودAnlamlıSiyah olmak, şahıs, önder olmakKaraltı, renk karşıtlığı, toplumun sığındığı reis ve kalabalık kitle.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
سدوAnlamlıSalıvermek, uzatmak, çözmekElini bir şeye uzatmak, deveyi salıvermek, dokuma tezgâhında çözgüyü hazırlamak.Kur'an'da geçmez; serbest bırakma ve uzatma ilişkisi.
وسدAnlamlıYastık koymak, dayanak yapmakBaşın altına yastık (visâde) koymak, birine bir işi havale etmek veya güvenip yaslanmak.Kur'an'da geçmez; dayanak ve ağırlık taşıma ilişkisi.
ودسAnlamlıYeşermek, gizlenmekYerin ilk otları bitirip kararmaya başlaması, gizlenip görünmez olmak.Kur'an'da geçmez; renk koyulaşması ve gizlilik bağı.
دسوAnlamlıGizlemek, gömmek, bastırmakBir şeyi bir şeyin altına sokmak, günahla veya kötülükle örtüp alçaltmak.Kur'an'da دسس ile akraba kabul edilir; örtme ve karartma boyutu.
دوسAnlamlıÇiğnemek, basmak, düzeltmekAyağıyla çiğnemek, harman dövmek, kılıcı cilalayıp üzerindeki pası silmek.Kur'an'da geçmez; baskı uygulama ve zeminle temas.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سودMerkezKaralık, şahıs, liderlikGözle seçilen belirgin kütle ve karaltı; hem fiziksel/ahlaki kararma hem himaye eden önderlik.Işığın kesilmesi veya sorumluluk ağırlığıyla sivrilme.
عظمKomşuBüyüklük, ululukKendi zâtında hacim ve kudret büyüklüğü iken سود daha çok çevresine nispetle sığınılan kütledir.Kemik ve yapı sağlamlığı kökenlidir.
شرفKomşuYükseklik, itibarYüksekte ve görünür mevkide olmak iken سود kütlesel ağırlık ve himaye sağlama yönüyle ayrılır.Tepe ve mekân yüksekliği kökenlidir.
كبرKomşuYaşça ve rütbece büyüklükHacim, yaş ve derece üstünlüğü iken سود toplumsal sevk ve idare ağırlığıdır.Varlıkça genişleme ve büyüme esastır.
ظلمKomşuKaranlık, noksanlıkIşığın tamamen kaybolması ve adaletin bozulması iken سود görünür bir rengin veya siluetin adıdır.Işıksızlık ve haddi aşma odaklıdır.
حلكKomşuZifiri karanlıkRengin mutlak ve katışıksız koyuluğu iken سود şahsiyet ve önderlik türevlerine açıktır.Yalnızca şiddetli siyahlık bildirir.
بيضZıtBeyazlık, aydınlık, neşeIşığın tam yansıması, duruluk, sevinç ve açıklık; سود kökünün her düzlemdeki zıddıdır.Yüzün ağarması huzur, kararması keder ve utançtır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسودKararmak, kütle, efendi olmakHem renk koyuluğunu hem sığınılan otoriteyi kapsar.Kesin
LatinceNiger, DominusSiyah; Efendi, hâkimRenk için "niger", efendilik için "dominus" kullanılır; tek kelimede birleşmez.Güçlü
İngilizceBlack, Master, LordSiyah; Önder, sahipFiziksel rengi "black", idari/ahlaki büyüklüğü "master/lord" karşılar; kütle/şahıs bağı kaybolur.Güçlü
AlmancaSchwarz, HerrSiyah; Efendi, beyRenk "schwarz" ile, toplumsal mevki "Herr" ile verilir; iki alan ayrıdır.Güçlü
FransızcaNoir, SeigneurSiyah; Bey, efendi"Noir" fiziksel ve metaforik karanlığı, "seigneur" otoriteyi karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أسود / سودFiziksel renk (siyah)Fecir vaktinde beyaz iplik ile siyah ipliğin ayrılması (Bakara 2:187); dağlardaki siyah patikalar ve çizgiler (Fâtır 35:27).
اسود / تسود / مسودRuhsal çöküş, utanç ve kederKız çocuğu müjdesi alan cahiliye babasının yüzünün kararması (Nahl 16:58, Zuhruf 43:17); dünyadaki ahlaki felaketin dışa vurumu.
اسودت / مسودةMahşer rezilliği ve inkâr zilletiAhirette kâfirlerin ve Allah'a iftira edenlerin yüzlerinin kararması (Âl-i İmrân 3:106, Zümer 39:60).
سيدAile reisi, eş, kocaHz. Yûsuf kıssasında kapıya koşulduğunda kadının kocasının efendi olarak adlandırılması (Yûsuf 12:25).
سيدAhlaki ve manevi önderlikHz. Yahyâ'nın vasfı olarak nefsine hâkim, iffetli, topluma rehber şahsiyet (Âl-i İmrân 3:39).
سادةKörükörüne uyulan zorba liderlerCehennem ehlinin kendilerini saptıran idarecilerinden şikâyet ederken kullandığı çoğul form (Ahzâb 33:67).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret halleri ve cezaYüzlerin kararmasının (isvidâd) hakiki bedensel bir kararma mı yoksa keder, zillet ve rezillik mecazı mı olduğu tartışması.İftira ve küfrün ruhtan bedene yansıyan karanlığı.
Fıkıhİmsak vakti ve aile hukukuSiyah ipliğin beyaz iplikten ayrılması ile oruç vaktinin tayini; kocanın "seyyid" kabul edilerek aile reisliği sorumluluğu.Şer'î sınırın tespiti ve aile içi velayet/idaresi.
TefsirKarşıtlık ve psikolojik tahlilÂl-i İmrân 106 ve Nahl 58 ayetlerinde yüz kararmasının iç dünyadaki öfke (kezîm) ve mahşerdeki tefrika ile ilişkisi.İç hâlin yüze yansıyan görsel alâmeti.
HadisEsmâ-i Nebî ve toplumsal hilmHz. Peygamber'in "Ben Âdemoğlunun seyyidiyim" hadisinde siyadetin tahakküm değil hizmet ve şefaat makamı oluşu; "kavmin seyyidi onlara hizmet edendir" ilkesi.Tahakkümün terk edilip hilm ve himayenin esas alınması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve haşir bilinciİtikadi netlik ve nurlanmaAyırt etme ve tezkiyeHakikatten sapmanın ve tefrikanın doğurduğu manevi kararma ile teslimiyetin getirdiği aydınlık arasındaki zıtlık.Kesin
İlmiFiziksel ve ahlaki teşhisBelirginlik ve şahıs tespitiGörünür kılmaKarartının tespitiyle sınırın anlaşılması; ilimde kavramların netleşmesi ve cehalet karanlığının giderilmesi.Güçlü
SiyasiToplumsal sevk ve idareSeyyidlik / Meşru otoriteHimaye ve temsilToplumun sığındığı, öfkesini yutan (halim), kitleyi adaletle yöneten ve sorumluluk taşıyan meşru idareci.Kesin
İktisadiÜretim ve mülkiyetSevad arazisi ve tasarrufKorumacılık ve bereketZiraata elverişli, karartısı uzaktan görünen verimli arazilerin (sevad) korunması ve kamusal yükümlülüklerin ifası.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKara cisim ışıması ve mutlak soğurma (Fizik)Gelen ışığın tamamını soğurarak geri yansıtmayan kütle; kütleçekim alanının yoğunlaşarak dışarıya ışık sızdırmaması durumu.Güçlü
Beşeri bilimlerOtorite konsolidasyonu ve kriz yönetimi (Siyaset Bilimi)Toplumsal gerilimlerin ve yüklerin tek bir merkezî şahsiyet üzerinde toplanıp absorbe edilmesi (hilm) suretiyle istikrarın sağlanması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece kromatik bir renk tonuna (siyah deri, siyah nesne) veya siyasi unvan düzeyinde elitist/soylu bir saltanat payesine (seyyidlik) indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da renk tonunun ötesinde, içsel suçluluk, tefrika, inkâr ve utancın bedene yansıyan varoluşsal kararması; seyyidliğin ise hizmet, nefsine hâkimiyet ve adil reislik oluşu.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki yüz kararmasını ırksal bir aşağılama zannetmek; seyyid kelimesini ise dokunulmaz, mutlak ve sorgulanamaz otokratik bir hiyerarşi kılıfı haline getirmek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem fiziksel gözlemleri (fecir, dağ yolları) hem ahlaki-psikolojik krizleri (cahiliye babasının utancı) hem de mahşer tablosunu (yüzlerin ağarması/kararması) aynı kütlesel/görsel metaforla ifade ettiğini kavramak için anahtar bir köktür.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkâr ve tefrikanın ahiretteki akıbetini tasvir eden ayetlerde (Âl-i İmrân 3:106, Zümer 39:60), cahiliye kadına bakışını mahkûm eden pasajlarda (Nahl 16:58) ve peygamberi/toplumsal liderliği niteleyen ayetlerde (Âl-i İmrân 3:39, Ahzâb 33:67) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ahlaki çöküşün sadece soyut bir kavram olmayıp insanın simasına sirayet eden somut bir zillet olduğunu gösterir; yöneticilerin (sâde) körü körüne takip edilmesinin cehennem azabına yol açacağını vurgulayarak taklitçi itaati çürütür.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamUfukta veya zeminde beliren koyu renkli taşlık arazi, insan karaltısı, ışığın çekilmesiyle oluşan siyahlık ve kütlesel yoğunluk.
  • Soyut anlamBir kütlenin veya şahsın sorumluluk, suç, keder yahut otorite ağırlığını üstlenerek çevresine merkez teşkil etmesi.
  • Sistematik karşılıkIşığın ve neşenin emilip yok olduğu negatif keder/suç durumu ile toplumun yükünü çeken pozitif himaye/hilm merkezliği.
  • LaTeX modeliS=lim⁡α→0(∑i=1nMi)⋅(1−α)
  • LaTeX açıklamasıFormülde S kararma ve kütlesel yoğunlaşma halini (sevad/siyadet), Mi bir merkezde toplanan kütlesel unsurları, sorumlulukları veya toplumsal yükleri, α ise ortama yansıyan ışık, neşe ve aydınlık katsayısını temsil eder. Aydınlık katsayısı α→0 limitine yaklaştığında, yani ışık ve ferahlık çekildiğinde kütlenin kendi ağırlığıyla baş başa kalıp mutlak kararmaya dönüşmesi sembolize edilmiştir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س