شرع
ش - ر - ع
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 5 sîga
- 13 sözlük
Hayvanların su içmek için kullandıkları yol demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hayvanların su içmek için kullandıkları yol demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR10.363 harfباب العين و الشين والراء معهما
)ع ش ر، ع رش، ش ع ر، ش ر ع، ر ع ش مستعملات، ر ش ع مهمل( عشر: العَشْرُ: عدد المؤنّث، والعَشَرَةُ: عدد المذكّر، فإذا جاوزت ذلك أنّثت المؤنث وذكّرت المذكر.
وتقول: عَشْرُ نسوة، وإحدى عَشْرَةَ امرأة، وعشرةُ رجالٍ، وأَحدَ عَشَرَ رجلاً وثلاثةَ عَشَرَ رجلاً تلحق الهاء في ثلاثة وتنزعها من عشرة، ثم تقول: ثلاث عشرة امرأة تنزع الهاء من ثلاثة وتلحقها بالعشرة.
وعَشَرْتُ القوم:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.272 harfالشَريعَةُ: مَشْرَعَةُ الماءِ، وهو موردُ الشاربةِ. والشَريعَةُ: ما شَرَعَ الله لعباده من الدين. وقد شَرَعَ لهم يَشْرَعُ شَرْعاً، أي سَنَّ. والشارِعُ: الطَريقُ الأعظمُ. وشََعَ لامنزلُ، إذا كان بابُه على طريقٍ نافذ. وشَرَعْتُ الإهابَ، إذا سلخْتَه. وقال يعقوب: إذا شققتَ ما بين الرجلين ثم سلختَه وشَرَعْتُ في هذا الأمر شُروعاً، أي خُضْتُ. وشَرَعَتِ الدوابُّ في الماء تَشْرَعُ شَرْعاً وشُروعاً، إذا
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok31.694 harfباب العين والشين مع الراء
عشر ، عرش ، شرع ، رعش ، شعر : مستعملات
عشر : قال الليث : العَشْر عدد المؤنّث ، والعشرة عدد المذكّر ، فإذا جاوزت العشرة أنَّثت المذكر وذكَّرتَ المؤنث ، تقول عشر نسوة وعشرة رجال ، فإذا جاوزْت العشر فإنّ ابن السكيت حكَى عن الفراء تقول في المذكر أحد عشَر . قال : ومن العرب من يسكِّن العين فيقول أَحَدَ عْشَر ، وكذلك يسكّنها إلى تسعةَ عشَر ، إلاّ اثني عشر فإنَّ العين منه لا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR14.182 harf(باب الشين والراء وما يثلثهما)
(شرز) الشين والراء والزّاء أصلٌ يدلُّ على خلافِ الخَير، في جميع فروعهِ: من هلاك، ومنازَعة وغير ذلك. ومن ذلك قول العرب للعدوّ: أَشْرزَه الله، أي أهلكَه. ورماه بِشَرْزةٍ، أي مَهلكة. ويقال إنَّ المشارَزة كالمصاحبة والمنازعة. والمشارِز: الرجل السيِّئ الخلُق، الشَّديد الخَلْق.
ومن الباب : أَشْرزت [الشيء([1])]، إِذا قطعتَه فلم تصلْه.
(شرس) الشين والراء والسين أصلٌ قريبٌ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.687 harf- الشرع: نهج الطريق الواضح. يقال: شرعت له طريقا، والشرع: مصدر، ثم جعل اسما للطريق النهج فقيل له: شرع، وشرع، وشريعة، واستعير ذلك للطريقة الإلهية. قال تعالى: ﴿لكل جعلنا منكم شرعة ومنهاجا﴾ [المائدة/48]، فذلك إشارة إلى أمرين:
أحدهما: ما سخر الله تعالى عليه كل إنسان من طريق يتحراه مما يعود إلى مصالح العباد وعمارة البلاد، وذلك المشار إليه بقوله: ﴿ورفعنا بعضهم فوق بعض درجات ليتخذ بعضهم بعضا سخريا﴾
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR599 harfش ر ع
عمل بالشرع والشريعة والشرعة وشرع الله تعالى الدين.
وشرع في الماء شروعاً وورد المشرع والشريعـة.
والشرائـع نعـم الشرائـع مـن وردهـا رويَ إلا دويَ.
وأشرعـت الماعشيـة وشرعتها.
وشرع الباب إلى الطريـق وأشرعتـه.
والنـاس فيـه شـرع: سـواء.
و " شرعـك مـا بلغـك المحـل " وركبـوا فيها فمدّوا الشرع وضربوا الشرع وهي الأوتار الواحدة شرعة.
ومن المجاز: مـدّ البعيـر شراعـه إذا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR11.460 harfشَرَعَ الوارِدُ يَشْرَعُ شَرْعاً وشُروعاً: تناول الماءَ بفِيه. وشَرَعَتِ الدوابُّ في الماء تَشْرَعُ شَرْعاً وشُرُوعاً أَي دخلت. ودوابُّ شُروعٌ وشُرَّعٌ: شَرَعَتْ نحو الماء. والشَّريعةُ والشِّراعُ والـمَشْرَعةُ: المواضعُ التي يُنْحَدر إِلى الماء منها، قال الليث: وبها سمي ما شَرَعَ الله للعبادِ شَريعةً من الصوم والصلاةِ والحج والنكاح وغيره. والشِّرْعةُ والشَّريعةُ في كلام العرب: مَشْرَعةُ الماء وهي
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR642 harf* ش ر ع * * الشَّرِيعةُ مَشْرَعةُ * الماء وهي مورد الشاربة و * الشَّرِيعةُ * أيضا ما شرع الله لعباده من الدين وقد * شَرَع * لهم أي سنَّ وبابه قطع و * الشَّارِعُ * الطريق الأعظم و * شَرَع * في الأمر أي خاض وبابه خضع و * شَرَعَتِ * الدواب في الماء دخلت وبابه قطع وخضع فهي * شُروعٌ * و * شُرَّعٌ * و * شَرْعها * صاحبها * تَشْريعا * وقولهم الناس في هذا الأمر * شَرَعٌ * أي سواء يُحرَّك ويُسكَّن ويستوي
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR12.243 harfالشريعة: ما شرع الله تعالى لعباده من الدين، كما في الصحاح، وقال كراع: الشريعة ما سن الله من الدين وأمر به، كالصوم والصلاة، والحج والزكاة، وسائر أعمال البر، مشتق من شاطئ البحر، ومنه قوله تعالى: ثم جعلناك على شريعة من الأمر وقال الليث: الشريعة: منحدر الماء، وبها سمي ما شرع الله للعباد من الصوم والصلاة والحج والنكاح وغيره، وفي المفردات للراغب، وقال بعضهم: سميت الشريعة تشبيها بشريعة الماء، بحيث إن
الشريعة: ما شرع الله تعالى لعباده من الدين، كما في الصحاح، وقال كراع: الشريعة ما سن الله من الدين وأمر به، كالصوم والصلاة، والحج والزكاة، وسائر أعمال البر، مشتق من شاطئ البحر، ومنه قوله تعالى: ثم جعلناك على شريعة من الأمر وقال الليث: الشريعة: منحدر الماء، وبها سمي ما شرع الله للعباد من الصوم والصلاة والحج والنكاح وغيره، وفي المفردات للراغب، وقال بعضهم: سميت الشريعة تشبيها بشريعة الماء، بحيث إن من شرع فيها على الحقيقة المصدوقة روي وتطهر، قال: وأعني بالري ما قال بعض الحكماء: كنت أشرب ولا أروى، فلما عرفت الله رويت بلا شرب. وبالتطهير ما قال عز وجل: إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت ويطهركم تطهيرا . الشريعة: الظاهر المستقيم من المذاهب، كالشرعة، بالكسر فيهما، عن ابن عرفة، وهو مأخوذ من أقوال ثلاثة، أما الظاهر: فمن قول ابن الأعرابي: شرع، أي ظهر، وأما المستقيم: فمن قول محمد بن يزيد في تفسير قوله تعالى: شرعة ومنهاجا قال: المنهاج: الطريق المستقيم، وأما قوله من المذاهب، فمن قول القتيبي في تفسير قوله تعالى: ثم جعلناك على شريعة ، قال: أي على مثال ومذهب، قال الله عز وجل: لكل جعلنا منكم شرعة ومنهاجا . واختلفت أقوال المفسرين في تفسير الشرعة والمنهاج، فقيل: الشرعة: الدين، والمنهاج: الطريق، وقيل: هما جميعا الطريق، والمراد بالطريق هنا الدين، ولكن اللفظ إذا اختلف أتي به بألفاظ يؤكد بها القصة والأمر، قال عنترة: أقوى وأقفر بعد أم الهيثم
فمعنى: أقوى وأقفر واحد، على الخلوة، إلا أن اللفظين أوكد في الخلوة. وقال ابن عباس: شرعة ومنهاجا: سبيلا وسنة. وفي المفردات عن ابن عباس: الشرعة: ما ورد به القرآن، والمنهاج: ما ورد به السنة. وقال قتادة: شرعة ومنهاجا: الدين واحد والشريعة مختلفة. وقال الفراء في قوله تعالى: على شريعة : على دين وملة ومنهاج، وكل ذلك يقال. من المجاز: الشريعة: العتبة، على التشبيه بشريعة الماء، عن ابن عباد. أصل الشريعة في كلام العرب: مورد الشاربة التي يشرعها الناس، فيشربون منها ويستقون، وربما شرعوها دوابهم فشرعت تشرب منها، والعرب لا تسميها شريعة حتى يكون الماء عدا، لا انقطاع له، ويكون ظاهرا معينا لا يستقى بالرشاء، وإذا كان من السماء والأمطار فهو الكرع، وقد أكرعوه إبلهم، فكرعت فيه، وسقوها بالكرع، وهو مذكور في موضعه، كالمشرعة، نقله الجوهري ، وتضم راؤها. والشرع، بالكسر: ع، هكذا في التكملة، وهو ماء لبني الحارث من بني سليم، قرب صفينة، وتفتح شينه. من المجاز: الشرع: شراك النعل. ومنه الحديث: قال رجل: إني أحب الجمال حتى في شرع نعلي، أي شراكها، تشبيه بالشرع. وهو أوتار البربط، أي العود، لأنه ممتد على وجه النعل كامتدادها. الشرعة، بهاء: حبالة تعمل للقطا يصطاد بها. قال الليث: تعمل من العقب، تجعل شراكا لها. الشرعة: الوتر الرقيق، وقيل: ما دام مشدودا على القوس، وقيل: أو على العود، ويفتح. الشرعة: مثل الشيء، يقال: شرعة هذه، أي مثلها، كالشرع، بلا هاء، يقال: هذا شرع هذا، وهما شرعان، أي مثلان، كما في الصحاح، وأنشد الخليل، شاهدا على الشرعة بمعنى المثل، يذم رجلا: وكفاك لم تخلقا للـنـدى ولم يك لؤمهما بـدعـه فكف عن الخير مقبوضة كما حط عن مائة سبعه وأخرى ثلاثة آلافـهـا وتسعمئيها لها شرعـه ج: شرع أيضا، أي بالكسر على الجمع الذي لا يفارق واحده إلا بالهاء، ويفتح كتمرة وتمر، عن أبي نصر. وشرع، كعنب، على التكسير، وجج، أي جمع الجمع شراع، بالكسر، وهذه عن أبي عبيد، وقيل: شرعة وثلاث شرع، والكثير شرع، قال ابن سيده: ولا يعجبني، على أن أبا عبيد قد قاله. وشاهد الشراع، جمع شرعة بمعنى وتر العود: كما أزهرت قينة بالشـراع لأسوارها عل منه اصطباحا وشاهد الشرع قول ساعدة بن جؤية: وعاودني ديني فبـت كـأنـمـا خلال ضلوع الصدر شرع ممدد وإنما ذكر لأن الجمع الذي لا يفارق واحده إلا بالهاء لك تذكيره وتأنيثه، يقول: بت كأن في صدري عودا، من الدوي الذي فيه من الهموم. الشراع، ككتاب، مثل الشرعة، هو الوتر ما دام مشدودا على القوس، قاله الليث، أو على العود، وجمعه: شرع، بضمتين، قال كثير: إلا الظباء بها كأن نـزيبـهـا ضرب الشراع نواحي الشريان
بمعنى ضرب الوتر سيتي القوس. من المجاز: الشراع من البعير: عنقه، يقال له إذا رفع عنقه: رفع شراعه، على التشبيه بشراع السفينة، وفي الصحاح: ربما قالوا ذلك. الشراع: القلع، وهو كالملاءة الواسعة فوق خشبة من ثوب أو حصير مربوع وتر على أربع قوى تصفقه الريح فيمضي بالسفينة، ومنه حديث أبي موسى: بينما نحن نسير في البحر، والريح طيبة، والشراع مرفوع. وإنما سمي به لأنه يشرع، أي يرفع، فوق السفن، ج: أشرعة، وشرع، بضمتين، قال الطرماح: ...كأشرعة السفين شراع، كغراب: رجل كان يعمل الأسنة والرماح، فيما زعموا، ومنه سنان شراعي، ورمح شراعي، أنشد ابن الأعرابي لحبيب بن خالد بن قيس بن المضلل: وأسمر عاتك فيه سنـان شراعي كساطعة الشعاع قال: إن كان منسوبا إلى شراع فيكون على قياس النسب، أو كان اسمه غير ذلك من أبنية ش-ر-ع فهو إذن من نادر معدول النسب. والأسمر: الرمح، والعاتك: المحمر من قدمه. الشراع من النبت: المعتم. قال محارب: يقال للنبت إذا اعتم وشبعت منه الإبل: قد أشرع، وهذا نبت شراع. قال ابن شميل: الشراعية، بالضم، ويكسر: الناقة الطويلة العنق، وأنشد: شراعية الأعناق تلقى قلوصهـا قد استلأت في مسك كوماء بادن قال الأزهري: لا أدري شراعية، أو شراعية، الكسر عندي أقرب، شبهت أعناقها بشراع السفينة، لطولها، يعني الإبل. وشرع لهم، كمنع يشرع شرعا: سن، ومنه الشريعة، والشرعة، وفي التنزيل العزيز: شرع لكم من الدين ما وصى به نوحا أي سن، وقال الراغب: في الآية إشارة إلى الأصول التي تتساوى فيها الملل، ولا يصح عليها النسخ، كمعرفة الله، ونحو ذلك. وفي اللسان: قيل: إن نوحا عليه السلام أول من أتى بتحريم البنات والأخوات والأمهات. شرع المنزل: صار على طريق نافذ، هكذا في نسخ الصحاح، وفي بعضها: إذا كان بابه على طريق نافذ، وهي دار شارعة، ومنزل شارع، إذا كانت أبوابها شارعة في الطريق. وقال ابن دريد: دور شوارع: على نهج واحد، وفي الحديث: كانت الأبواب شارعة إلى المسجد أي مفتوحة إليه، يقال: شرعت الباب إلى الطريق، أي أنفذته إليه. وشرع الباب والدار شروعا: أفضى إلى الطريق، وأشرعه إليه، وقيل: الدار الشارعة: هي التي قد دنت من الطريق، وقربت من الناس. شرعت الدواب في الماء شرعا، وشروعا، أي دخلت فشربت الماء: وهي إبل شروع، بالضم، وشرع، كركع، كما في الصحاح، وقال الشماخ: يسد به نوائب تعـتـريه من الأيام كالنهل الشروع شرع في هذا الأمر شروعا: خاض فيه، كما في الصحاح. يقال: شرع فلان الحبل: إذا أنشطه، وأدخل قطريه في العروة، نقله الصاغاني. شرع الإهاب يشرعه شرعا: سلخه، زاد الجوهري: وقال يعقوب: إذا شققت ما بين الرجلين ثم سلخته، قال: وسمعته من أم الحمارس البكرية. وقال غيره: شرع الإهاب: أن يشق ولا يزقق، أي لم يجعل زقا، ولم يرجل، وهذه ضروب من السلخ معروفة، أوسعها وأبينها الشرع، وإذا أرادوا أن يجعلوها زقا، سلخوها من قبل قفاها، ولم يشقوها شقا. شرع الشيء: رفعه جدا، ومنه شراع السفينة، لكونه مرفوعا. شرعت الرماح شرعا: تسددت، فهي شارعة وشوارع. قال: غداة تعـاورتـه ثـم بـيض شرعن إليه في الرهج المكن
وشرعناها وأشرعناها، يقال: أشرع نحوه الرمح والسيف، وشرعهما: أقبلهما إياه، وسددهما له، فهي مشروعة ومشرعة، قال: أفاجوا من رماح الخط لما رأونا قد شرعناها نهـالا وقال جعفر بن علبة الحارثي: فقالوا لنا ثنتان لا بـد مـنـهـمـا صدور رماح أشرعت، أو سلاسل كذا في الحماسة. في المثل: شرعك ما بلغك المحل، هكذا في الصحاح، وهو مصراع بيت، والرواية: شرعك ما بلغك المحلا أي حسبك وكافيك من الزاد ما بلغك مقصدك، قال الجوهري: يضرب في التبلغ باليسير. يقال: مررت برجل شرعك من رجل، بكسر العين وضمها، أي حسبك، كما في الصحاح، يجري على النكرة وصفا، لأنه في نية الانفصال. وقال سيبويه: مررت برجل شرعك، هو نعت له بكماله وبذه غيره، والمعنى: أنه من النحو الذي تشرع فيه وتطلبه، قال: يستوي فيه الواحد والجميع، والمؤنث والمذكر. ويقال: شرعك هذا، أي حسبك، ومنه حديث ابن مغفل: سأله غزوان عما حرم من الشراب، فعرفه، قال: فقلت: شرعي. أي حسبي. يقال: الناس في هذا الأمر شرع واحد، بالفتح ويحرك، أي بأج واحد، والناس في هذا شرع، ويحرك، أي سواء لا يفوق بعضنا بعضا، يستوي فيه الجمع والتثنية والمذكر والمؤنث، قال الأزهري: كأنه جمع شارع، كخدم وخادم، أي يشرعون فيه معا. وفي الحديث: أنتم فيه شرع سواء روي بالسكون والتحريك، أي متساوون لا فضل لأحدكم فيه على الآخر، قال ابن درستويه في شرح الفصيح: أجاز كراع والقزاز تسكين رائه، وأنكره يعقوب في الإصلاح. وحيتان شرع، كركع: رافعة رؤوسها، وقيل: خافضة لها للشرب، قاله أبو ليلى، وفي المفردات: جمع شارع، وفي الصحاح: أي شارعات من غمرة الماء إلى الجد. قال ابن الأعرابي: الشارع هو العالم الرباني العامل المعلم. قلت: ويطلق عليه صلى الله عليه وسلم لذلك، وقيل: لأنه شرع الدين، أي أظهره وبينه. وكل قريب من شيء مشرف عليه: شارع، ومنه: الدار الشارعة: الدانية من الطريق، القريبة من الناس. وشارع: جبل، هكذا بالجيم في سائر النسخ، وصوابه بالحاء المهملة: حبل بالدهناء، قال ذو الرمة: خليلي عوجا عوجة ناقتيكمـا على طلل بين القلات وشارع شارع: ة. وشارع الأنبار، وشارع الميدان: محلتان ببغداد، الثانية بالجانب الشرقي منها، والأولى من جهة الأنبار، ولذا أضيفت إليه. وفاته: شارع دار الرقيق: محلة غربي بغداد، متصلة بالحريم الطاهري. والشوارع من النجوم: الدانية من المغيب، وكل دان من شيء فهو شارع، كما تقدم. الشريع، كأمير: الرجل الشجاع، بين الشراعة، كسحابة، أي الجرأة، قال أبو وجزة: وإذا خبرتهم خبرت سمـاحة وشراعة تحت الوشيج المورد الشريع: الكتان الجيد. الشراع، كشداد: بائعه، عن ابن الأعرابي. والأشرع: الأنف الذي امتدت أرنبته وارتفعت وطالت. وشراعة كثمامة: د، لهذيل، نقله الصاغاني. شراعة: اسم رجل، قاله الجمحي. والشرعة، محركة: السقيفة، ج: أشراع قال سيحان بن خشرم يرثي حوط بن خشرم: كأن حوطا جزاه الله مغفرةوجنة ذات علي وأشراع لم يقطع الخرق تمسي الجن ساكنه برسـلة سـهـلة الـمـرفـوع هـــلـــواع
وأشرع بابا إلى الطريق: فتحه، كما في الصحاح، وقال غيره: أفضى به إلى الطريق. أشرع الطريق: بينه وأوضحه كشرعه تشريعا، أي جعله شارعا. والتشريع: إيراد الإبل شريعة لا يحتاج معها، أي مع ظهور مائها إلى نزع بالعلق، ولا سقي في الحوض، وفي المثل: أهون السقي التشريع، وذلك لأن مورد الإبل إذا ورد بها الشريعة لم يتعب في إسقاء الماء لها، كما يتعب إذا كان الماء بعيدا، وفي حديث علي رضي الله عنه أن رجلا سافر في صحب له، فلم يرجع برجوعهم إلى أهاليهم فاتهم أصحابه، فرفعوا إلى شريح، فسأل أولياء المقتول، وفي نسخة: القتيل البينة، فلما عجزوا عن إقامتها ألزم القوم الأيمان، فأخبروا عليا رضي الله تعالى عنه بحكم شريح فقال متمثلا: أوردها سعد وسعد مشتمـل يا سعد لا تروى بهذاك الإبل ويروى: ما هكذا تورد يا سعد الإبل ثم قال: إن أهون السقي التشريع، ثم فرق علي بينهم، وسألهم واحدا واحدا فأقروا بقتله، فقتلهم به، أي: ما فعله شريح كان يسيرا هينا، وكان نوله أن يحتاط ويمتحن ويستبرئ الحال بأيسر ما يحتاط بمثله في الدماء، كما أن أهون السقي التشريع. ومما يستدرك عليه: شرع الوارد يشرع شرعا، وشروعا: تناول الماء بفيه. وشراع الماء، بالكسر: الشرعة. وشرع إبله شرعا، كشرع تشريعا. وأشرع يده إلى المطهرة: أدخلها فيها. وأشرع ناقته: أدخلها في شريعة الماء، وفي حديث الوضوء: حتى أشرع في العضد أي أدخل الماء إليه. وشرعت الدابة: صارت على شريعة الماء، قال الشماخ: فلما شرعت قصعت غليلا فأعجلها وقد شربت غمارا و شرع فلان في كذا وكذا، إذا أخذ فيه، ومنه مشارع الماء، وهي الفرض التي تشرع فيها الواردة. ويقال: فلان يشترع شرعته، كما يقال: يفتطر فطرته، ويمتل ملته، كل ذلك من شرعة الدين، وفطرته، وملته. وشرع الأمر: ظهر. وشرعه: أظهره. وشرع فلان: إذا أظهر الحق، وقمع الباطل، وقال الأزهري: معنى شرع: أوضح وبين، مأخوذ من: شرع الإهاب، إذا شق ولم يزقق. والشرعة، بالكسر: العادة. والشارع: الطريق الأعظم الذي يشرع فيه الناس عامة، وهو على هذا المعنى ذو شرع من الخلق يشرعون فيه. ورماح شرع، كركع، كذا في بعض نسخ الصحاح، وأنشد لعبد الله بن أبي أوفى يهجو امرأة: وليست بتاركة محرمـا ولو حف بالأسل الشرع ورمح شراعي، بالضم، أي طويل، شبه بشراع الإبل، فهو من مجاز المجاز، حققه الزمخشري. ورجل شراع الأنف، بالكسر، أي ممتده طويله. وشرع السفينة تشريعا: جعل لها شراعا. وأشرع الشيء: رفعه جدا. وحيتان شروع: مثل شرع. والشراع، ككتاب: العنق. وهو مجاز. وأشرعني الرجل: أحسبني. والشيء: كفاني. والشرع، بالتحريك: ما يشرع فيه، قال أبو زبيد الطائي: أبن عريسة عنابها أشـب وعند غابتها مستورد شرع والشرع: نهج الطريق الواضح، يقال: شرعت له طريقا. والشرع: مصدر، ثم جعل اسما للطريق النهج، ثم استعير ذلك للطريقة الإلهية من الدين، كما حققه الراغب. وشارع القاهرة: موضع معروف بها، وقد نسب إليه جماعة من المحدثين. والشوارع: موضع. ونهر الشريعة: موضع بالقرب من بيت المقدس. وشريعة: ماء بعينه قريب من ضرية، قال الراعي:
غدا قلقا تخل الجزء منه فيممها شريعة أو سرارا والشريع، كأمير، من الليف: ما اشتد شوكه، وصلح لغلظه أن يخرز به. قال الأزهري: سمعت ذلك من الهجريين النخليين. وشرعة، بالفتح: فرس لبني كنانة. وذو المشرعة: من ألهان بن مالك، أخي همدان بن مالك. وقال ابن الكلبي: الأشروع: من قبائل ذي الكلاع. والمشارعة: بطن من المغاربة باليمن، وجدهم محمد بن موسى بن علي، ولقبه المشرع؛ كمحدث، وهم أكبر بيت باليمن جلالة ورياسة. والمشرع، كمقعد: المشرعة، والجمع: المشارع. وجمع الشريعة: شرائع. ومن سجعات الأساس: الشرائع نعم الشرائع، من وردها روي، وإلا دوي. والمشروع: الشروع، كالميسور بمعنى اليسر. وبيت مشرع، كمعظم: مرتفع.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.620 harfشَرَعَتِ الدَّوَابٌّ فِى المَآءِ
1 شَرَعَتِ الدَّوَابٌّ فِى المَآءِ ذ , (S, K,) aor. شَرَعَ , (S,) inf. n. شَرْعٌ and شُرُوعٌ, [the latter of which is the more common,] and ↓ مَشْرُوعٌ, (TA, [there said to be syn. with شُرُوعٌ, like as مَيْسُورٌ is with يُسْرٌ,]) The beasts entered into the water, (S, K, TA,) and drank of it: (TA:) and شَرَعَ, aor. as above, and so the inf. ns., he (one coming to
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.853 harfشَرَعَ
شَرَعَ A ( n. ac. شُرُوْع 27 ),
a. Entered upon, engaged in, began.
b. [ Bi & 'Ala ], Led, took to ( the water ).
c. Pointed, couched ( lance ).
d. Was pointed, couched.
e. [ acc. & La ], Ordained, instituted, appointed, prescribed a law for.
f. ( n. ac. شَرْع 1 ), Was near; communicated with; looked upon the road.
شَرَّعَ
شَرَّعَ II
a. [ acc. & Fī ], Made to enter in.
b.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR39.610 harfشرع
شَرَعَ - يَشْرَعُ - شِرْعَة - شَرِيْعَة - شَرُوْع - شُرَّع - شُرَّعَاً
شَرَعَ - يَشْرَعُ + كائن + في شيء: يخوض ويدخل فيه مفرقاً إياه
شَرَعَ - يَشْرَعُ + كائن + لـِ كائن + من شيء: يخوض ويدخل فيه مفرقاً إياه لأجل الكائن ونفعه: يُسَهِّل جري كائن آخر بفتح مجرى أو مسار له في طريق بري أو بحري: يؤثر بأداة حادة قاسية على مستوي كسطح الأرض أو سطح
Mücavir kökler59 mücavir (80 toplam)
- نهج
1 ortak ayet · Ve yol gösterme aracı
- هوي
2 ortak ayet · Onların hevesleri
- بلو
2 ortak ayet · Biley taşı
- هيمن
1 ortak ayet · Egemen
- دين
2 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- حوت
1 ortak ayet · Balık demektir
- سبت
1 ortak ayet · Post demektir
- شرك
2 ortak ayet · Tasma kayış demektir
- تبع
2 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir
- جبي
1 ortak ayet · Onu seçti
- نوب
1 ortak ayet · Nöbet kelimesinden gelmiştir
- وصي
1 ortak ayet · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
Geçtiği ayetler(5)
شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا وَالَّذِي …
Şeriat koyduDine bağlı kalın ve onda tefrikaya düşmeyin, diye dinden Nuh’a buyurduğunu, size de teşri buyurdu. Sana vahyettiğimizi ve İbrahim’e, Musa’ya, İsa’ya buyurduğumuzu. Kendilerini çağırdığın bu şey; müşriklere ağır geldi. Allah; dilediğini kendisine seçer. Kendisine yöneleni de hidayete iletir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شرع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سنن, نهج, حكم |
| Zıt Kök | بدع |
| Çekirdek Özet 1 | Su kaynağına doğrudan, kesintisiz ve engelsiz biçimde ulaştıran açık yol; hayvanın kova ve ip gerekmeden ağzıyla doğrudan su içtiği mecra. |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın varoluşsal ve manevi susuzluğunu gideren, hayat bahşeden ilahi hakikate ulaştırmak üzere Allah tarafından açılan ve belirlenen dosdoğru yöntem ve hükümler bütünü. |
| Çekirdek Özet 3 | Keyfi kurguların ve hevanın zıddı olarak, toplumsal ve bireysel hayatı canlı tutan evrensel, berrak ve bağlayıcı normatif düzen. |
| Kritik Hata Riski | Kökü salt şekilsel, cezai veya katı bir yasaklar manzumesi sayarak; onun can bahşeden ana kaynağa doğrudan ulaştıran açık, akıcı ve fıtri bir «su yolu» mahiyetini gözden kaçırmak. |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شر | Yarılma, açılma, uzama, yayılma veya dışarıya belirgin bir hat çizerek taşma hareketi; nitekim شرح yarma ve açma, شرق ışığın yarıp yayılması, شرط belirgin alamet koyup çizme ve شرب suyun içeriye alınıp yayılması anlamındadır. | ع | Boğazın derinliğinden çıkan ع harfi çekirdeğe derinlik, görünür bir kaynak ve doğrudan temas boyutu kazandırarak; genel açılma hareketini bir su kaynağına uzanan, bizzat içine girilen açık ve akıcı bir yola dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; keskinlik, ayırma, parçalama | Belirsiz zemini yararak iki yana ayırma, sınırları belirginleştirme ve net bir hat oluşturma. |
| ر | İnsan başı; başlangıç, üst, yöneliş | Doğrultu kazanma, hedefe doğru öne çıkma ve o hat boyunca rehberlikle ilerleme. |
| ع | Göz; kaynak, görme, derinlik | Hakikatin bizzat çıktığı canlı membâ, hayat suyu ve berrak açıklık. |
| شرع | Harflerin birleşimiyle oluşan hareket | Sınırları belirgin biçimde yarılarak (ش) dosdoğru yönelinen (ر) ve doğrudan hayat bahşeden ana kaynağa (ع) ulaştıran açık yolun kurulması ve oraya dahil olunması hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Davarların ve insanların kova, ip veya aracı bir alet kullanmaksızın doğrudan ağızlarını daldırıp su içtikleri nehir veya göl kıyısındaki açık patika ve akıntı yeri. Mızrağın doğrudan hedefe uzatılması veya gemi yelkeninin rüzgara karşı gerilip açılması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi İbn Mukbil (veya kadim çöl şairleri) yabani sığırların ve hayvanların su kaynağına varışını şu beyitle tasvir eder: ولما رأت أن الشريعة همها / وأن البياض من فرائصها دامي (Su yoluna varmayı tek gayesi bildiğinde ve böğürlerindeki beyazlığın kandan kızardığını gördüğünde). |
| Erken Arapça kullanım | Bedeviler arasında yaygın olan أهون السقي التشريع darb-ı meselinde geçer; hayvanları kova ile çekilen kuyu başına toplamayıp doğrudan suyun aktığı açık meşraya salmanın en zahmetsiz sulama yöntemi olduğunu ifade eder. Zü'r-Rumme de şiirinde su yollarını وفي الشرائع من جلان مقتنص dizesiyle avcının pusu kurduğu sazlık su geçitleri anlamında kullanır. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça شرع kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle «düz bir hat boyunca açılma», «ileri doğru uzanma» ve «doğrudan suyla temas etme» semantik ekseniyle yer alır. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan kökteş biçimler fonetik olarak zayıf temsil edilmekle birlikte, kökün ilk iki harfi olan biliteral katman (שר) Akatçada šarāru (parlamak, ışık saçmak, öne doğru fışkırmak) ve İbranicede šāra (çözmek, serbest bırakmak, yaymak) formlarıyla örtüşür. Arapçada kökün üçüncü sesi olarak yer alan boğaz harfi, köke çöl coğrafyasının en hayati ihtiyacı olan «su kaynağına doğrudan iniş» ve «apaçık, engelsiz geçit» somut tabanını kazandırmıştır. Bu doğrultuda söz konusu kök, yapay olarak kazılmış kuyulardan (bi'r) çekilen suyu değil; kaynağından kesintisiz fışkıran, herkesin eşitçe eriştiği berrak akarsu yolunu ifade ederek Arapçanın iç dinamikleriyle fıkhi ve metafizik bir kavrama evrilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Şera'a (suya doğrudan girmek, yol açmak), meşra'a (su yolu), şirâ' (yelken, çalgı teli) | Kökün aslı, aracı olmaksızın bir kaynağa doğru uzanma ve açılma hareketidir; yelken ve kiriş de aynı gerilme ve uzanma bağıyla bu köktendir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akatça šarāru, İbranice š-r-h / šāra kök ailesi | Çözülme, ileri atılma, berrak biçimde açığa çıkma semantik çekirdeğinde birleşen kök akrabalığı mevcuttur. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dil ailesinin diğer kollarında doğrudan fonetik ve anlamsal denkliği kanıtlanmış güvenilir bir kökteş tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شرع | Anlamlı | Suya doğrudan varmak, açık yol koymak | Hayat kaynağına ulaştıran açık yol; teşri ve norm vazetme. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| شعر | Anlamlı | Sezmek, incelikle hissetmek, kıl | Gizli ve ince noktaları idrak etme; bedeni örten kıl örtüsü; şuur. | Kur'an'da geçer; algının ince hatlarla açılması boyutuyla kardeştir. |
| رشع | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş ihmal edilmiş (mühmel) kabul edilir. | Kur'an'da geçmez; Kitābü’l-ʿAyn kaydıyla mühmeldir. |
| رعش | Anlamlı | Titremek, sarsılmak | Bedende veya bir nesnede kontrol dışı meydana gelen titreme ve zaaf. | Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir. |
| عشر | Anlamlı | On sayısı, bir araya gelip kaynaşmak | Bütünlüğü tamamlayan sayı basamağı; aşiret, معاشرة (birlikte yaşama). | Kur'an'da geçer; topluluk ve tamlık ekseni. |
| عرش | Anlamlı | Yükseltmek, tavan kurmak, taht | Çardak, gölgelik, idare makamı; mekânın çatısını kurup yükseltme. | Kur'an'da geçer; çatıyı kurma ve hükümranlık boyutu. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شرع | Merkez | Açık norm ve hayat yolu koyma | Doğrudan hayat kaynağına ulaştıran, fıtratla uyumlu, ilahi olarak açılmış ana mecra. | Hem başlangıç hem suyun çıktığı nihai membâ ile bağlantılıdır. |
| سنن | Komşu | Yol açma, yöntem belirleme, çığır | شرع ana kaynağa iniş yolunu belirlerken; سنن o yoldaki sürekliliği, akışkanlığı ve tekrarlanan pratiği temsil eder. | Uygulanan, izlenen ve alışkanlık haline gelen düzenli çizgidir. |
| نهج | Komşu | Belirgin ve geniş cadde olma | شرع su ve hayat irtibatını korurken; نهج yolun genişliği, açıklığı ve üzerinde yürünür olması niteliğini öne çıkarır. | Gizliliği kalmamış, aşikâr ana yol. |
| حكم | Komşu | Yargılama, engelleme, bağlama | شرع yolu açıp suyu erişilebilir kılarken; حكم ifsadı önlemek için sınırlar çizer ve engeller koyar. | Bozulmayı ve taşkınlığı durduran kesin bağlayıcılık. |
| بدع | Zıt | Örneksiz icat etme, asılsız ekleme | شرع ilahi membâya bağlayan açık yolu gösterirken; بدع kaynaksız, delilsiz ve fıtratı bozan suni yollar türetir. | Vahiy ve fıtrat zemininden kopuk keyfi yöneliş. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شرع | Suya inen açık yol, ilahi nizam | Hayat membâına aracısız ulaştıran ilahi yol ve kanun koyma eylemi. | Kesin |
| Latince | Ius divinum, lex, via | İlahi yasa, yol, meşru nizam | Latince kavramlar normatif ve hukuki mecburiyeti karşılar; ancak kökün taşıdığı su kaynağı ve hayatiyet metaforunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Divine law, ordinance, path to water | İlahi kanun, ilahi buyruk, su yolu | İngilizce terimler kural ve buyruk yönünü tam verir; fıtri bir pınara kavuşma boyutunu yalnızca özel tefsiri bağlamlarda taşır. | Güçlü |
| Almanca | Göttliches Gesetz, Ordnung, Wasserweg | İlahi yasa, düzen, su geçidi | Yasa ve nizam boyutu kuvvetlidir; ancak canlı organizmanın doğrudan su içmesi imgesini tek kelimede barındırmaz. | Güçlü |
| Fransızca | Loi révélée, voie droite | Vahyedilmiş yasa, doğru yol | Hukuki meşruiyet ve yol fikrini birleştirir; fiziksel kaynağa doğrudan dalma anlamı eksik kalır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Wehr Arabic-English Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شَرَعَ / شَرَعُوا | Din olarak kanun koymak, hüküm meşru kılmak | Bütün peygamberlere vahyedilen ortak itikadi ve ahlaki esasların belirlenmesi (Şûrâ 42:13); buna karşılık Allah'ın izni olmaksızın dinde kural uyduranların kınanması bağlamı (Şûrâ 42:21). |
| شِرْعَةً | Her ümmete özgü pratik yöntem, fıkhi uygulama yolu | Vahyin tarihsel süreçteki farklı şeriatlarına, ibadet biçimlerine ve amel yollarına işaret eden bağlam (Mâide 5:48). |
| شَرِيعَةٍ | Vahyedilen açık nizam, hakikat yolu | Heva ve heveslere uymaktan nehyedip, vahyedilen berrak ilahi nizamı takip etmeyi emreden bağlam (Câsiye 45:18). |
| شُرَّعًا | Suyun yüzüne çıkan, açıkça görünen, başını uzatan balıklar | Sebt (cumartesi) yasağını çiğnetmek üzere balıkların su yüzeyine belirgin, bol ve açık biçimde akın etmesi bağlamı (A'râf 7:163). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hüsün-kubuh, hâkimiyet ve teşrî yetkisi | Şeriat koyucunun yalnızca Allah olduğu; aklın tek başına ilahi rızayı ve ibadet biçimlerini belirleyip belirleyemeyeceği meselesi. | Vahiy temelli normatif otorite; hevanın karşıtı olarak ilahi rehberlik. |
| Fıkıh | Ahkâm-ı şer'iyye, fıkıh usûlü, şâri' kavramı | Şer'î delillerden fer'î ameli hükümleri çıkarma; teklif, ibaha ve makâsıdü'ş-şerî'a (şeriatın gayeleri) tartışması. | İnsan fiillerini bağlayan ilahi emir, nehiy ve pratik hükümler mecmuası. |
| Tefsir | Şir'a ve minhac farkı, dinlerin birliği | Dinin aslının (tevhid) bütün peygamberlerde bir ve değişmez; şir'atin ise zamana ve ümmete göre değişebilirliği tespiti. | Tevhidin sabit membâından beslenen ve dönemsel ihtiyaçlara göre açılan ameli yollar. |
| Hadis | Sünnetin teşri değeri, tebliğ ve beyan | Hz. Peygamber'in hüküm koyma (teşri) yetkisi; dine sonradan eklenen bidatlerin şeriat dairesinden tardı. | Sünnet vasıtasıyla somutlaşan bağlayıcı ilahi tatbikat. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uluhiyet ve kulluk ilişkisi | İlahi hayat nizamı ve ibadet yolu | Bireyi doğrudan hakikat kaynağına ulaştırmak | İnsanın aşkın Yaratıcı ile bağını koparmadan yaşamasını sağlayan meşru çerçevedir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve fıtrat uyumu | Epistemolojik açık mecra | Zannı ve hecelemeyi saf dışı bırakıp kesin ilme ulaştırmak | Gerçeğin üzerindeki örtüleri kaldırarak aklı selim bir metoda bağlar. | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve kamu düzeni | Hukuk devleti ve meşruiyet zemini | Keyfi idareyi (istibdat ve heva) engelleyip adaleti tesis etmek | Yöneticinin ve toplumun üstünde, herkesi eşit kılan amir yasa işlevi görür. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve helal kazanç | İktisadi meşruiyet sınırları | Sömürüyü, tekelciliği önleyip refahın dolaşımını güvenceye almak | Tıpkı herkesin su içtiği meşra'a gibi, iktisadi imkanların serbest ve adilce akmasını sağlar. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde ana kanal / hidrolik akış geometrisi | Bir rezervuardaki suyun türbülans yapmadan, en az dirençle ve en yüksek verimle aktığı açık mecra tasarımı; kökün su yolunu açma dinamiğiyle birebir aynı topolojik hareketi gösterir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal meşruiyet / anayasal normlar hiyerarşisi | Toplumsal kargaşayı önlemek üzere bireylerin ortak mutabakatla tâbi olduğu, keyfi iradeleri sınırlayan ve toplumsal canlılığı koruyan kurallar mimarisi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca Orta Çağ benzeri ceza infaz usullerine, bedenî yaptırımlara veya tarihsel bir fıkıh ekolünün dönemsel içtihatlarına indirgenmesi; kavramın "şeriatçı" gibi indirgemeci yaftalamalarla kriminalize edilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; canlıların suya erişmesi gibi (A'râf 7:163), insanın manevi ve ahlaki olarak canlı kalmasını sağlayan, Allah'ın Nuh'tan itibaren bütün peygamberlere vahyettiği fıtri, adil ve diriltici ana hayat mecrasını ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şeriatın hayat bahşeden bir pınar yolu olduğu unutulduğunda; İslam nizamı merhametsiz bir yasaklar bütünü sanılır, dinin nihai hedefi olan insanı diriltme ve adaleti yayma gayesi yerini şekilperestliğe bırakır. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın getirdiği nizamın keyfi bir dogma değil, canlıların suya muhtaçlığı gibi insanın fıtri yapısının vazgeçilmez bir ihtiyacı olduğunu gösterir; din ile fıtrat, kural ile hayat arasındaki organik bağı kurar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Dinin evrensel ortak paydasını anlatan peygamberler tarihi ayetlerinde (Şûrâ 42:13), din-hukuk ilişkisini belirleyen ahkâm ayetlerinde ve heva ile vahyin çatıştığı ahlaki-siyasi uyarılarda (Câsiye 45:18). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Din kurallarını hayatı zorlaştıran, insanı kısıtlayan bir pranga gibi gören modern algıyı yıkar; şeriatın fıtri bir pınara zahmetsizce ve aracısız ulaşmanın en kolay yolu (et-teşrî') olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamHayvanların ve insanların kova veya urgana muhtaç olmadan, doğrudan ağızlarını daldırıp kanarak içtikleri kesintisiz, açık su yolu.
- Soyut anlamVarlık düzeninde insanın fıtri susuzluğunu gideren, hevanın ve zannın kargaşasını bertaraf eden, apaçık vahyedilmiş hayat ve adalet nizamı.
- Sistematik karşılıkİlahi kaynağın mutlak adalet ve hayat verici iradesini, toplumsal ve bireysel alanda bağlayıcı normatif bir yola dönüştüren açık anayasal çerçeve.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde insan ve toplumun fiiller uzayını, bu uzay içinde şeriat ile belirlenen meşru açık yolu simgeler. varoluşun ana hayat kaynağını (ilahi hakikat ve fıtratı), bu kaynağa kesintisiz ve doğrudan ulaştıran meşra'a doğrultusunu temsil eder. ifadesi ise bu yola giren fiillerin tıpkı su pınarında olduğu gibi sürekli bir canlılık, bereket ve pozitif hayat akışı ürettiğini modellemektedir.